Tài liệu Nuôi dưỡng gia súc nhai lại - Chương 8 pdf

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Tài liệu Nuôi dưỡng gia súc nhai lại - Chương 8 pdf

Chơng 8

Bảo quản thức ăn

Mối quan tâm đối với bảo quản thức ăn không phải là điều gì mới mẻ; nó rất cần
thiết kể từ khi nông dân, tại những vùng cây cỏ phát triển theo mùa, chấm dứt du
mục và quyết định định c lâu dài. Điều quan trọng là bảo quản thức ăn trong mùa
thu hoạch để sử dụng tiếp theo trong mùa Đông hoặc lúc hạn hán. bởi vì những thức
ăn ổn định nh ngũ cốc chỉ thu hoạch một lần trong năm nên việc bảo quản là cần
thiết để bảo đảm con ngời và gia súc có đủ thức ăn quanh năm.
Nguyên lý của bảo quản là ngăn cản không cho vi khuẩn và nấm mốc phát triển phá
huỷ thức ăn. Nh vậy mục tiêu là ngăn chặn sự phát triển và sinh sôi nảy nở của các
vi sinh vật thói rữa hoặc ít nhất cũng làm cho chúng khó phát triển để hạn chế tối đa
sự tổn thất.
Điều kiện tốt nhất để phần lớn các vi sinh vật phát triển là: (a) nhiệt độ từ 10
o
C-
40
o
C; (b) độ ẩm cao; (c) độ pH từ 5-8. Thêm vào đó phần lớn các vi sinh vật phát
triển tốt nhất khi có đủ Ô xy. Biết đợc điều kiện tốt nhất cho vi sinh vật phát triển
nên phơng pháp thích hợp là tạo ra môi trờng kém hơn. Trớc tiên có thể là dùng
biện pháp bảo quản lạnh các nguyên vật liệu ở mức dới 10
o
C . Phơng pháp này
nói chung không đợc sử dụng đối với các sản phẩm nông nghiệp hoặc thức ăn gia
súc nhng có thể đợc sử dụng tốt trong tơng lai. Bảo quản cũng có thể đạt đợc
bằng cách duy trì ở nhiệt độ cao, nhng phơng pháp này thờng là quá tốn kém.
Phơng pháp thờng đợc sử dụng nhiều nhất trong quá khứ là loại bỏ độ ẩm để bảo
đảm các vi sinh vật phát triển rất chậm. Độ ẩm 16% hoặc ít hơn đợc cho là an toàn
trong bảo quản.
Có thể loại bỏ ô xy để tạo ra môi trờng yếm khí. Có thể lựa chọn các phơng pháp
tạo ra môi trờng kiềm hoặc a xít tại đó rất ít các hoạt động của vi khuẩn có thể xảy
ra. Cần thiết cũng có thể sử dụng các chất độc đối với vi khuẩn nhng an toàn cho
gia súc.

Ngũ cốc

Làm khô

Thu hoạch, cho đến khi máy gặt liên hợp ra đời, gần nh dựa trên việc làm khô hạt
khi nó còn bám ở trên rơm. Các bó lúa đợc chất thành đống trên cánh đồng sau đó
mang về chất đống tại trang trại trớc khi đập.

Khi một số ngũ cốc đợc thu hoạch bằng máy gặt liên hợp thì nó đã đủ khô cho nên
rất ít các vi sinh vật có thể phát triển trong quá trình cất giữ, nhng những ngũ cốc
thu hoạch bằng phơng pháp khác thì cha đủ khô để có thể cất giữ an toàn cần phải
làm khô hoặc bảo quản trớc khi mang về nhà hoặc cất vào kho.
Với nhiều mục đích nh xay thành gạo, nấu rợu, bia, làm giống v.v. làm khô là
phơng pháp đợc lựa chọn để bảo quản ngũ cốc. Độ ẩm thờng giảm xuống còn
14%-15%. Có rất nhiều phơng pháp làm khô không miêu tả chi tiết ở đây. Làm
khô là phơng pháp đợc a thích hơn cả đối với ngũ cốc sử dụng chế biến thức ăn
cho ngời, vì chuyên chở dễ hơn, độ ẩm đồng đều hơn là đợc bảo quản bằng các
phơng pháp khác.

46

Bảo quản yếm khí

Đối với ngũ cốc sử dụng tại các trang trại làm thức ăn gia súc để có thể chế biến một
cách nhanh chóng thành thức ăn sau khi lấy từ trong kho ra, phơng pháp cất giữ
yếm khí là rất hấp dẫn. Nhng xây dựng tháp silô yếm khí cần rất nhiều tiền cho nên
chỉ là phơng pháp bảo quản lâu dài trong nhiều năm.

Vấn đề đối với phơng pháp này là ngũ cốc có xu hớng bị hỏng rất nhanh sau khi
lấy ra khỏi silô. Tuy nhiên, sử lý bằng U rê: phun vào ngũ cốc khi vừa mới mang ra
khỏi silô sẽ giảm bớt sự h hỏng do điều kiện hiếu khí. Bảo quản bằng các bao ni
lông to, giống nh ủ chua, cũng là những phơng pháp đợc quan tâm.

Dùng kho lạnh

Nh đã đề cập trớc đây, ngũ cốc cũng có thể đợc bảo quản bằng kho lạnh và vì
ngũ cốc cách nhiệt rất tốt. Bảo quản bằng kho lạnh có thể đỡ tốn kém hơn các
phơng pháp khác khi có kỹ thuật thích hợp.

Xử lý bằng a xít để bảo quản

A xít đợc sử dụng nhiều nhất là axít propionic, bên cạch chức năng a xít, nó độc
hơn với các vi sinh vật gây thối rữa so với các loại a xít khác cùng nồng độ. Hạt có
độ ẩm càng cao thì càng cần nhiều a xít hơn. Nếu có nhiệt sinh ra, nớc ngng tụ sẽ
là vấn đề cần xem xét. Nớc ngng tụ trên bề mặt đống ngũ cốc sẽ làm giảm độ axít
và vi sinh vật có thể thâm nhập vào bề mặt đống ngũ cốc và sự phân huỷ dần dần sẽ
xảy ra. Vấn đề này có thể tránh đợc, ít nhất là một phần, bằng cách đặt một kiện
rơm lên trên đống ngũ cốc để làm lớp đệm chống lại không khí lạnh (hình 25), nh
vậy nớc sẽ ngng tụ ở phần đệm chứ không phải ở lớp ngũ cốc trên cùng. Khi trong
đống ngũ cốc không còn sinh nhiệt nữa có thể bỏ kiện rơm ra. Ngời ta thờng hay
phun axít propionic ở trên mặt đống ngũ cốc vì nó sẽ thấm vào trong.

Hình 25: Kiện rơm đặt trên trốc đống ngũ cốc ẩm xử lý bằng a xít propionic có
thể ngăn sự phân huỷ ngũ cốc ở lớp trên cùng


47

Xử lý bằng kiềm để bảo quản

Ngũ cốc cũng có thể xử lý bằng kiềm. Xử lý bằng xút là một ví dụ, nó không chỉ
bảo quản ngũ cốc mà còn cho phép không cần chế biến gì thêm trớc khi cho bò ăn.
Mặc dù vậy phơng pháp này có bất tiện là các hạt ngũ cốc sẽ dính với nhau tạo
thành tảng lớn và không chảy vào máng. Để tránh ngũ cốc đóng cục cần bỏ ra ngoài
hoặc phải trộn nguyên liệu trong 24 giờ đầu sau khi xử lý. Những cục rắn, nếu có, sẽ
vỡ ra khi ta phun nớc vào trớc khi cho bò ăn. Nếu có thể ta phải phun nớc vài
ngày trớc khi cho bò ăn, bởi vì những ngũ cốc no nớc sẽ dễ tiêu hoá.
Có thể phun xút lên ngũ cốc bởi vì nó có thể chảy qua máng hoặc buồng trộn. Sau
khi xử lý sẽ có sinh nhiệt dẫn đến ngng tụ nớc ở trên mặt của đống ngũ cốc. Lớp
ngũ cốc ẩm trên mặt sẽ hoà tan các bon dioxit trong không khí và độ pH sẽ tụt
xuống trung tính. Nh vậy ngũ cốc sẽ bắt đầu bị phân huỷ từ trên mặt. Cùng một
nguyên lý nh trên, ta có thể sử dùng kiện rơm để trên mặt nơi tiếp xúc với không
khí lạnh.
Kỹ thuật xử lý ngũ cốc với xút hiện đợc sử dụng rộng rãi ở rất nhiều trang trại bò
sữa nh là một phơng pháp đợc a chuộng. Cách hay dùng là trộn 2,5-3,5 kg xút
khô với 100 kg ngũ cốc tuỳ loại ngũ cốc (hạt mỳ và ngô cần ít hơn lúa mạch), sau đó
phun nớc vào để hoà tan xút. Sau khi trộn khoảng 30 phút, đổ ngũ cốc ra sàn để ít
nhất là 24 giờ trớc khi mang vào trong kho hoặc trộn với nguyên liệu khác. Nh đã
đề cập ở trên ngũ cốc đã xử lý có thể để đợc vài tuần nếu các nhợc điểm ở trên
đợc khắc phục. Xút lúc này sẽ có ba chức năng: chế biến, bảo quản hạt và cung cấp
nguồn bicarbonate để ngăn không cho độ pH trong dạ cỏ tụt xuống

Ngoài ra, amonia còn đợc dùng với mục đích. Bên cạnh việc duy trì môi trờng
kiềm, các amonia tự do còn đóng vai trò dinh dỡng đối với vi sinh vật dạ cỏ.
Phơng pháp này còn có thêm một lợi ích nữa là các amonia tự do bám vào các hạt
ngũ cốc là một nguồn đạm phi protein cho vi sinh vật dạ cỏ.

Thế nhng amonia cũng có một bất lợi là cần phải có các si lô yếm khí. Bên cạnh đó
việc tích luỹ khí amonia trong si lô có thể sẽ rất nguy hiểm. Ngợc lại với xút,
amonia không có tác dụng chế biến ngũ cốc.


48
Gần đây ngời ta đã phát hiện ra urê có thể bảo quản các loại ngũ cốc có độ ẩm cao.
Dung dịch urê có thể phun lên ngũ cốc. Khí amonia giải phóng ra có thể giúp kiềm
chế sự phát triển của các vi sinh vật ở mức độ chấp nhận đợc. Trên thực tế, sử dụng
urê nói chung là rẻ hơn so với xử lý bằng a xít và các ngũ cốc đợc bảo quản bằng
urê còn bổ sung thêm một nguồn đạm phi protein cho các vi sinh vật trong dạ cỏ.
Urê có thể phun lên ngũ cốc vì nó có thể thấm vào giống nh ta dùng a xít
propionic. Khối lợng U rê cần thiết để bảo quản đợc ngũ cốc là từ 1% đến 2% tuỳ
vào độ ẩm của hạt.
Cũng giống nh các quá trình xử lý kiềm khác, việc xử dụng urê và amonia cần phải
đợc áp dụng nhiều hơn tại các trang trại.

Thức ăn xanh

Làm khô

Cũng giống nh hạt ngũ cốc, phơng pháp truyền thống để bảo quản thức ăn xanh là
làm khô, ví dụ nh phơi làm cỏ khô. Phơng pháp này đến nay vẫn là tuyệt vời ở
những khu vực có thời tiết thuận lợi, ở đây cỏ có thể làm khô ngay trên cánh đồng. ở
rất nhiều nớc Bắc Âu vịêc làm cỏ khô ngày càng giảm vì chất lợng cỏ khô không
đợc bảo đảm trong thời gian mùa Đông. Chất dinh dỡng hoà tan trong cỏ bị các
cơn ma rào rửa trôi rất nhiều và nh vậy sẽ mất đi một bộ phận rất quan trọng va
chắc chắn là phần dễ tiêu hoá nhất của cỏ khô.
Ngời ta cũng tiến hành các phơng pháp làm khô nhân tạo, nhng vì giá thành
nhiên liệu và thiết bị cao làm cho phơng pháp bảo quản này trở lên quá đắt. Phơi
trong nhà là phơng pháp đỡ tốn nhiên liệu hơn nhiều vì luồng không khí lạnh đợc
thổi qua cỏ khô đóng kiện với độ ẩm ở vào khoảng 50% đến 60%.

Bảo quản yếm khí

Cũng giống nh ngũ cốc, ta cũng có thể bảo quản thức ăn xanh bằng phơng pháp
yếm khí. Phơng pháp này ngày càng đợc dùng nhiều để chế biến cỏ héo và cỏ ủ
chua héo hoặc không héo. Điều quan trọng là các kho si lô hoặc túi ni lông phải kín.
Nếu không ô xy sẽ vào tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển phá hoại thức ăn.
Phơng pháp bảo quản thức ăn xanh bằng cách rút không khí tơng đối dễ chỉ cần
bảo đảm các túi hoặc dụng cụ chứa cỏ phải kín không để không khí lọt vào. Cái khó
hơn là khi ta mở túi cỏ ra cho gia súc ăn thì quá trình phân huỷ hiếu khí xảy ra rất
nhanh. Điều này thật sự quan trong khi ta mở các hố bảo quản thức ăn xanh có dung
tích lớn. Bề mặt hố nơi tiếp súc với không khí, chỗ mở để lấy thức ăn ra phải càng
nhỏ càng tốt để tránh thức ăn bị phân huỷ nhiều, chỗ tiếp xúc với không khí khi lấy
thức ăn ra xong phải đợc đậy lại.

Xử lý bằng a xít để bảo quản


Nghệ thuật của việc ủ chua là cần tạo điều kiện cho các vi khuẩn sản sinh ra a xít
thật nhanh. Việc sản sinh các a xít lên men có thể đợc hỗ trợ bằng cách cho thêm
vào thức ăn một số các a xít hữu cơ nh a xít formic, a xít acêtic hoặc các a xít vô cơ
nh a xít Sun phua ríc, hoặc các loại vi sinh vật đúng chủng loại. Việc này sẽ thúc

49
đẩy quá trình phát triển các loại vi sinh vật sản sinh ra a xít lactic mong muốn. Nh
vậy đây là một phơng pháp ngăn cản hình thành quá nhiều các sản phẩm lên men
và giảm số lợng protein bị phân huỷ thành amonia và các hợp chất phi protein.

Xử lý bằng kiềm để bảo quản

Thức ăn xanh có thể đợc bảo quản bằng xử lý kiềm. Thờng thì phơng pháp này
đợc quan tâm nhiều nhất để xử lý các loại cỏ khô có lợng vật chất khô thấp hoặc
các loại cỏ héo, rơm, thân cây ngô hoặc kiều mạch. Bảo quản bằng phơng pháp xử
lý kiềm thờng chỉ đợc quan tâm với khía cạnh tăng tỷ lệ tiêu hoá. Điều này ta đã
thấy khi bảo quản cỏ héo hoặc rơm bằng amonia hoặc urê. Xử lý thức ăn thô xanh
bằng kiềm đợc thảo luận chi tiết hơn ở chơng bẩy.

50

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Tài liệu Nuôi dưỡng gia súc nhai lại - Chương 8 pdf