Bài giảng các bài cảm thụ văn học

Cảm thụ văn học
BDHSG Lớp 5
Câu 1: Trong bài Mùa thu mới, nhà thơ Tố Hữu viết:
Yêu biết mấy những dòng sông bát ngát
Giữa đôi bờ dào dạt lúa ngô non
Yêu biết mấy, những con đờng ca hát
Qua công trờng mới dựng mái nhà son!
Theo em, khổ thơ trên đã bộc lộ cảm xúc của tác giả trớc những vẻ đẹp gì trên đất nớc
chúng ta?
Gợi ý
Khổ thơ bộc lộ cảm xúc của tác giả trớc những cảnh đẹp:
-Vẻ đẹp của những dòng sông bát ngát đang chảy giữa đôi bờ dào dạt lúa non. Đó
cũng chính là vẻ đẹp hứa hẹn một cuộc sống ấm no cho những ngời dân trên đất nớc chúng ta.
-Vẻ đẹp của những con đờng ca hát (vui, phấn khởi) vì đợc chạy qua công trờng đang
xây dựng những mái nhà ngói mới. Đó cũng chính là vẻ đẹp của hạnh phúc đầy hứa hẹn đối với
nhân dân ta.
Câu 2: Trong bài Việt Nam thân yêu (TV5-tập 1), nhà thơ Nguyễn Đình Thi có viết:
Việt Nam đất nớc ta ơi!
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn.
Cánh cò bay lả dập dờn,
Mây mờ che đỉnh Trờng Sơn sớm chiều.
Nêu những cảm nhận của em khi đọc đoạn thơ trên.
Gợi ý
Đoạn thơ bộc lộ cảm xúc dạt dào của tác giả trớc những vẻ đẹp bình dị trên đất nớc Việt
Nam thân yêu. Hình ảnh biển lúa rộng mênh mông gợi cho ta nièm tự hào về sự giàu đẹp, trù
phú của quê hơng. Hình ảnh cánh cò bay lả dập dờn gợi vẻ nên thơ, xao xuyến mọi tấm lòng.
Đất nớc còn mang niềm tự hào với vẻ đẹp hùng vĩ của đỉnh Trờng Sơn cao vời vợi sớm chiều
mây phủ. Đoạn thơ đã giúp ta cảm nhận đợc tình cảm thiết tha yêu quý và tự hào về đất nớc của
tác giả Nguyễn Đình Thi.
Câu 3: Trong cuốn Hồi kí Bác Hồ, hai nhà văn Hoài Thanh và Thanh Tịnh đã tả phong
cảnh quê hơng Bác nh sau:
Trớc mắt chúng tôi, giữa hai dãy núi là nhà Bác với cánh đồng quê Bác. Nhìn xuống cánh
đồng có đủ các màu xanh, xanh pha vàng của ruộng mía, xanh rất mợt mà của lúa đơng thời
con gái, xanh đậm của những rặng tre; đây đó một vài cây phi lao xanh biếc và nhiều màu xanh
khác nữa.
Đọc đoạn văn trên, em có nhận xét gì về cách dùng từ ngữ chỉ màu xanh? Cách dùng từ
ngữ nh vậy đã góp phần gợi tả đIều gì về cảnh vật trên quê Bác?
Gợi ý
Đoạn văn dùng từ ngữ chỉ màu xanh thật đa dạng và phù hợp với từng cảnh vật: ruộng mía
xanh pha vàng, lúa chiêm đơng thời con gái ( giai đoạn phát triển mạnh) có màu xanh rất mợt,
rặng tre xanh đậm, phi lao xanh biếc. Cách dùng từ ngữ nh vậy góp phần gợi tả vẻ đẹp nên thơ
và tràn trề sức sống của cảnh vật trên quê hơng Bác.
1
Câu 4: Đọc bài thơ sau:
Quê em
Bên này là núi uy nghiêm
Bên kia là cánh đồng liền chân mây
Xóm làng xanh mát bóng cây
Sông xa trắng cánh buồm bay lng trời
(Trần Đăng Khoa)
Em hình dung đợc cảnh quê hơng của nhà thơ trần Đăng Khoa nh thế nào?
Gợi ý
Bài thơ cho ta thấy quê hơng của nhà thơ Trần Đăng Khoa rất đẹp. Một bên có ngọn núi uy
nghiêm nh đứng đó từ bao đời nay. Một bên là cánh đồng rộng mênh mông, trải xa tít tắp nh
đến tận chân trời. ở giữa là xóm làng thân yêu đợc che bởi bóng cây xanh mát. Xa xa, hình ảnh
dòng sông hiện trắng những cánh buồm, trông nh đàn chim sải cánh bay trên trời cao. Vẻ đẹp
của quê hơng nhà thơ làm cho ta thêm yêu quê hơng đất nớc Việt Nam.
Câu 5: Trong bài Tiếng đàn Ba-la-lai-ca trên sông Đà, nhà thơ Quang Huy đã miêu tả
một đêm trăng vừa tĩnh mịch vừa sinh động trên công trờng sông Đà nh sau:
Lúc ấy
Cả công trờng say ngủ cạnh dòng sông
Những tháp khoan nhô lên trời ngẫm nghĩ
Những xe ủi, xe ben sang vai nhau nằm nghỉ
Chỉ còn thiếng đàn ngân nga
Với một dòng trăng lấp loáng sông Đà.
Khổ thơ trên có hình ảnh nào đẹp nhất? Hình ảnh ấy cho ta thấy ý nghĩa gì sâu sắc?
Gợi ý
Hình ảnh đẹp nhất đợc gợi lên qua câu thơ:
Chỉ còn tiếng đàn ngân nga
Với một dòng trăng lấp loáng sông Đà.
Đó là hình ảnh mang ý nghĩa sâu sắc: giữa con ngời với thiên nhiên, giữa ánh trăng với
dòng sông dờng nh có sự gắn bó, hoà quyện thật đẹp đẽ. Tiếng đàn ngân nga, lan toả trong đêm
trăng nh lay động cả mặt nớc sông Đà, làm cho dòng sông nh dòng trăng ấy trở nên lấp loáng
ánh trăng đẹp.
Câu 6: Trong bài Bài ca về trái đất, nhà thơ Định Hải có viết:
Trái đất này là của chúng mình
Quả bóng xanh bay giữa trời xanh
Bồ câu ơi, cánh chim gù thơng mến
Hải âu ơi, cánh chim vờn sang biển
Cùng bay nào, cho trái đất quay!
Cùng bay nào, cho trái đất quay!
Đoạn thơ trên giúp em cảm nhận đợc những điều gì về trái đất thân yêu?
Gợi ý
Cảm nhận về trái đất thân yêu:
-Trái đất là tài sản vô giá của tất cả mọi ngời.
2
-Trái đất đợc so sánh với hình ảnh quả bóng xanh bay giữa trời xanh cho thấy vẻ đẹp của
sự bình yên, của niềm vui trong sáng, hồn nhiên.
-Trái đất hoà bình luôn ấm áp tiếng chim gù (hình ảnh chim bồ câu thờng dùng làm biểu t-
ợng của hoà bình).
-Trái đất đẹp và nên thơ với hình ảnh cánh chim hải âu bay chập chờn trên sóng biển.
Câu 7: Trong bài Hạt gạo làng ta, nhà thơ Trần Đăng Khoa có viết:
Hạt gạo làng ta
Có bão tháng bảy
Có ma tháng ba
Giọt mồ hôi sa
Những tra tháng sáu
Nớc nh ai nấu
Chết cả cá cờ
Cua ngoi lên bờ
Mẹ em xuống cấy
Em hiểu đoạn thơ trên nh thế nào? Hình ảnh đối lập trong đoạn thơ gợi cho em những suy
nghĩ gì?
Gợi ý
Hạt gạo của làng quê ta đã trải qua biết bao nhiêu khó khăn thử thách to lớn của thiên
nhiên: nào là bão tháng bảy (thờng là bão to), nào là ma tháng ba ( thờng là ma lớn). Hạt gạo
còn đợc làm ra từ những giọt mồ hôI của ngời mẹ hiền trên cánh đồng nắng lửa: Giọt mồ hôi
sa/ Những tra tháng sáu/ Nớc nh ai nấu/ Chết cả cá cờ/Cua ngoi lên bờ/ Mẹ em xuống cấy .
Hình ảnh đối lập của hai dòng tơ cuối (Cua ngoi lên bờ/ Mẹ em xuống cấy) gợi cho ta nghĩ
đến sự vất vả, gian truân của ngời mẹ khó có gì so sánh nổi. Càng cảm nhận sâu sắc đợc nỗi vất
vả của ngời mẹ để làm ra hạt gạo, ta càng thêm thơng yêu mẹ biết bao nhiêu.
Câu 8: Tả vẻ đẹp của rừng mơ ở Hơng Sơn (Hà Tây), trong bài Rừng mơ của nhà thơ Trần
Lê Văn có đoạn:
Rừng mơ ôm lấy núi
Mây trắng đọng thành hoa
Gió chiều đông gờn gợn
Hơng bay gần bay xa
Hãy ghi lại vài dòng cảm nhận của em khi đọc đoạn thơ trên.
Gợi ý
Đoạn thơ giúp ta cảm nhận đợc vẻ đẹp hấp dẫn của rừng mơ Hơng Sơn. Rừng mơ bao
quanh núi, rừng mơ đợc nhân hoá ( ôm lấy núi) càng cho ta thấy sự gắn bó với núi một cách
gần gũi, thân thiết và yêu thơng. Hoa mơ nở trắng nh mây trên trời đọng (kết) lại. Gió chiều
đông nhẹ nhàng gờn gợn đa hơng hoa mơ lan toả khắp nơi. Có thể nói: đoạn thơ đã vẽ ra bức
tranhmang vẻ đẹp của đất trời thiên nhiên hoà quyện trong rừng mơ Hơng Sơn.
Câu 9: Trong bài Hoàng hôn trên sông Hơng có đoạn tả cảnh nh sau:
Phía bên sông, xóm Cồn Hến nấu cơm chiều, thả khói nghi ngút cả một vùng tre trúc. Đâu
đó, từ khúc quanh vắng lặng của dòng sông, tiếng lanh canh của thuyền chài gỡ những mẻ cá
cuối cùng truyền đi trên mặt nớc, khiến mặt sông nghe nh rộng hơn
(Theo Hoàng Phủ Ngọc Tờng)
3
Em hãy xho biết: Đoạn văn trên có những hình ảnh và âm thanh nào có sức gợi tả sinh
động? Gợi tả đợc điều gì?
Gợi ý
-Hình ảnh có sức gợi tả sinh động: khói nghi ngút cả một vùng tre trúc (khi xóm Cồn Hến
nấu cơm chiều)- gợi tả vẻ ấm áp, bình yên của ngời dân thôn xóm ven sông, giúp ngời đọc tởng
tợng ra bức tranh thuỷ mặc đơn sơ nhng có cả một không gian rộng rãi ( khói bay lên bầu trời,
tre trúc và sông nớc trên mặt đất).
-Âm thanh có sức gợi tả sinh động: tiếng lanh canh của thuyền chàI gỡ những mẻ cá cuối
cùng truyền đi trên mặt nớc(ở đâu đó sau khúc quanh vắng lặng của dòng sông) dờng nh có sức
âm vang xa rộng trong khung cảnh tĩnh lặng, khiến tác giả có cảm giác mặt sông nghe nh rộng
hơn, gợi cho ngời đọc cảm nhận đợc vẻ thanh bình và nên thơ của một buổi chiều trên sông H-
ơng.
Câu 10: Trong bài Trên hồ Ba Bể, nhà thơ Hoàng Trung Thông có viết:
Thuyền ta lớt nhẹ trên Ba Bể
Trên cả mây trời, trên núi xanh
Mây trắng bòng bềnh trôi lặng lẽ
Mái chèo khua bóng núi rung rinh
Theo em, đoạn thơ trên đã bộc lộ những cảm xúc của tác giả khi đi thuyền trên hồ Ba Bể
nh thế nào?
Gợi ý
Khi con thuyền lớt nhẹ trên Ba Bể, nhìn thấy cả mây trời, núi xanh in bang trên mặt nớc,
tác giả cảm thấy mình đợc đi trên con thuyền đang trôi trên bầu trời và ngọn núi cao, mái chèo
khua nớc làm cho bang núi rung rinh, cảnh vật thêm kì ảo, nên thơ. Đó là những cảm xúc trớc
hồ Ba Bể đẹp đẽ và thơ mộng, thể hiện tình cảm gắn bó sâu nặng của tác giả đối với thiên nhiên
dất nớc tơi đẹp.
Câu 11: Kết thúc bài thơ Tiếng vọng, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều viết:
Đêm đêm tôi vừa chip mắt
Cánh cửa lại rung lên tiếng đập cánh
Những quả trứng lại lăn vào giấc ngủ
Tiếng lăn nh đá lở trên ngàn.
Đoạn thơ cho thấy những hình ảnh nào đã để lại ấn tợng sâu sắc trong tâm trí tác giả? Vì
sao nh vậy?
Gợi ý
Đoạn thơ cho ta thấy những hình ảnh đã để lại ấn tợng sâu sắc trong tâm trí tác giả: tiếng
đập cánh của con chim sẻ nhỏ nh cầu mong sự giúp đỡ trong đêm cơn bão về gần sáng; những
quả trứng trong tổ không có chim mẹ ấp ủ sẽ mãi mãi không nở thành chim non đợc. Những
hình ảnh đó làm nên tiếng vọng khủng khiếp trong giấc ngủ và trở thành nỗi băn khoăn, day
dứt khôn nguôi trong tâm hồn tác giả.
Câu 12:Trong bài Mùa thảo quả, nhà văn Ma Văn Kháng tả hơng thơm trong thảo quả
nh sau:
Gió tây lớt thớt ba qua rừng, quyến hơng thảo quả đi, rải theo triền núi, đa hơng thảo quả
ngọt lung, thơm nồng vào những thôn xóm Chin San. Gió thơm. Cây cỏ thơm. Đất trời thơm.
Ngời đi rừng thảo quả về, hơng thơm đạm ủ ấp trong từng nếp áo, nếp khăn.
4
Hãy nêu nhận xét về cách dùng từ, đặt câu nhằm nhấn mạnh hơng thơm của thảo quả chín
trong đoạn văn trên.
Gợi ý
Tác giả đã lặp lại liên tiếp 3 lần từ thơm (điệp từ), dùng các từ thơm nồng, thơm đậm để
nhấn mạnh hơng thơm của thảo quả chín. Câu đầu của đoạn văn tuy dài nhng đợc ngắt thành
nhiều cụm từ diễn tả cơn gió mang hơng thơm của thảo quả chín trong rừng bay đi xa rộng. Ba
câu ngắn tiếp theocàng khẳng định hơng thơm của thảo quả chín nh lan toả, thấm đợm vào tất
cả thiên nhiên, đất trời. Hơng thảo quả chín còn ấp ủ trong tong nếp áo, nếp khăn của ngời đi từ
rừng về, thơm mãi với thời gian.
Câu 13: Trong bài Mặt trời xanh của tôio, nhà thơ Nguyễn Viết Bình viết:
Rừng cọ ơi! Rừng cọ!
Lá đẹp, lá ngời ngời
Tôi yêu thờng vẫn gọi
Mặt trời xanh của tôi.
Theo em, khổ thơ trên đã bộc lộ tình cảm của tác giả đối với quê hơng nh thế nào?
Gợi ý
Khổ thơ bộc lộ tình cảm thiết tha yêu quý của tác giả đối với rừng cọ của quê hơng. Tác
giả trò chuyện với rừng cọ nh trò chuyện với ngời thân( Rừng cọ ơi! Rừng cọ!), tả những
chiếc lá cọ vừa đẹp vừa ngời ngời sức sống. Hình ảnh Mặt trời xanh của tôi ở câu thơ cuối
không chỉ nói lên sự liên tởng, so sánh chính xác của tác giả (lá cọ xoè những cánh nhỏ dàI
trông xa nh mặt trời dâng toả chiếu những tia nắng xanh) mà còn bộc lộ rõ tình cảm yêu
mến và tự hào của tác giả về rừng cọ của quê hơng.
Câu 14: Kết bài Hành trình của bầy ong, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu có viết:
Bầy ong giữ hộ cho ngời
Những loài hoa đã tàn phai tháng ngày.
Qua hai dòng thơ trên, em hiểu công việc của bầy ong có ý nghĩa gì đẹp đẽ?
Gợi ý
Qua hai dòng thơ, ta thấy công việc của bầy ong có ý nghĩa thật đẹp đẽ: Bầy ong rong ruổi
khắp nơi để tìm hoa, hút nhuỵ, mang về làm thành những giọt mật thơm ngon. Những giọt mật
ong đợc làm nên bởi sự kết tinh từ hơng thơm vị ngọt của những loài hoa. Do vậy, khi thởng
thức mật ong, dù hoa đã tàn phai theo thời gian nhng con ngời vẫn cảm thấy những màu hoa đ-
ợc giữ lại trong hơng thơm, vị ngọt của mật ong. Có thể nói: bầy ong đã giữ gìn đợc vẻ đẹp
của thiên nhiên để ban tặng con ngời, làm cho cuộc sống của con ngời thêm hạnh phúc.
Câu 15: Trong bà Cô Tấm của mẹ, nhà thơ Lê Hồng Thiện có viết:
Bao nhiêu công việc lặng thầm
Bàn tay của bé đỡ đần mẹ cha
Bé học giỏi, bé nết na
Bé là cô Tấm, bé là con ngoan.
Đoạn thơ trên giúp em thấy đợc những đièu gì đẹp đẽ ở cô bé đáng yêu?
Gợi ý
Đoạn thơ cho thấy những điều đẹp đẽ ở cô bé đáng yêu: âm thầm, lặng lẽ làm nhiều công
việc đỡ đần cho cha mẹ, học hành giỏi giang, c xử tốt với mọi ngời ( tính nết tốt ).Cô bé xứng
5
đáng là co tấm trong gia đình, là con ngoan của cha mẹ, luôn đem đến niềm vui, hạnh phúc cho
mọi ngời .
Câu 16: Ca ngợi cuộc sống cao đẹp của bác Hồ, trong bài thơ Bác ơi !, nhà thơ Tố Hữu có
viết:
Bác sống nh trời đất của ta
Yêu từng ngọn lúa, mỗi cành hoa
Tự do cho mỗi đời nô lệ
Sữa để em thơ, lụa tặng già.
Đoạn thơ trên đã giúp em hiểu đợc những nét đẹp gì trong cuộc sống của Bác Hồ kính yêu
?
Gợi ý
Đoạn thơ cho thấy những nét đẹp trong cuộc sống của Bác Hồ kính yêu. Đó là cuộc sống
gần gũi với tất cả mọi ngời nh trời đất của ta, cuộc sống tràn đầy tình yêu thơng đến từng ngọn
lúa, mỗi cành hoa. Cảm động nhất là cuộc sống của Bác luôn vì hạnh phúc của con ngời. Bác
hi sinh cả đời mình vì cuộc sống đấu tranh giành độc lập, tự do cho mỗi đời nô lệ, vì niềm vui
cho tất cả mọi ngời (Sữa để em thơ, lụa tặng già ).
Câu 17: Đọc hai câu ca dao :
-Ai ơi, đừng bỏ ruộng hoang,
Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng ấy nhiêu.
-Rủ nhau đi cấy đi cày
Bây giờ khó nhọc, có ngày phong lu.
Em hiểu đựoc điều gì có ý nghĩa đẹp đẽ trong cuộc sống của con ngời?
Gợi ý
Hai câu ca dao đã ghúp ta hiểu đợc ý nghĩa đẹp đẽ của lao động trong cuộc sống của con
ngời. Câu ca dao thứ nhất khuyên ngời nông dân hãy chăm chỉ cày cấy, trồng trọt, đừng bỏ
ruộng hoang. Bởi vì, mỗi tấc đất có giá trị nh tấc vàng ( Bao nhiêu tấc đất,tấc vàng bấy
nhiêu ). Câu ca dao thứ hai cũng là lời nhắn gửi ngời nông dân hãy cần cù lao động. Bởi vì,
công việc đi cấy đi cày hôm nay tuy vất vả, khó nhọc nhng sẽ đem lại cuộc sống no đủ, sung
túc cho ngày mai (Bây giờ khó nhọc, có ngày phong lu ).
Câu 18: Trong bài Chiếc xe lu, nhà thơ Trần Nguyên Đào có viết :
Tớ là chiếc xe lu
Ngời tớ to lù lù
Con đờng nào mới đắp
Tớ san bàng tăm tắp
Con đờng nào rải nhựa
Tớ là phẳng nh lụa
Trời nóng nh lửa thiêu
Tớ vẫn lăn đều đều
Trời lạnh nh ớp đá
Tớ càng lăn vội vã.
Theo em, qua hình ảnh chiếc xe lu (xe lăn đờng ), tác giả muốn ca ngợi ai? Ca ngợi những
phẩm chất gì đáng quý?
6
Gợi ý
Qua hình ảnh chiếc xe lu, tác giả muốn ca ngợi ngời công dân làm đờng cho mọi ngời đi
lại. Những phẩm chất tốt đẹp của xe lu cũng chính là những phẩm chất đánh kính trọng của ng-
ời công nhân làm đờng. Họ đã lao động với tinh thần nhiệt tình và trách nhiệm cao: san bàng
con đờng mới đắp, là phẳng con đờng rải nhựa, mặc cho Trời nóng nh lửa thiêu hay Trời
lạnh nh ớp đá vẫn làm việc miệt mài. Chiếc xe lu hay chính là ngời công nhân đã làm nên
những con đờng, đem niềm vui đến cho mọi ngời đi trên con đờng đó.
Câu 19: trong Th gửi các học sinh nhân ngày khai trờng đầu tiên của nớc Việt Nam độc
lập (1945), Bác Hồ đã viết:
Non sông Việt Nam có trở nên tơi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bớc tới đài vinh
quang để sánh vai với cac cờng quốc năm châu đợc hay không, chính là nhờ một phần lớn ở
công học tập của các em.
Lời dạy của Bác Hồ kính yêu đã giúp em hiểu đởc trách nhiệm của ngời học sinh đối với
viêc học tập nh thế nào?
Gợi ý
Lời dạy của Bác Hồ đã giúp em hiểu đợc trách nhiệm của ngời học sinh đối với việc học
tập và rèn luyện để trở thành ngời trò giỏi, con ngoan. Có nh vậy, khi lớn lên, ta mới có thể
góp phần tích cực để xây dựng đất nớc càng giầu mạnh, làm cho non sông Việt Nam đợc sánh
vai với các cờng quốc năm châu trên thế giới.
Câu 20 (thi năm 2006-2007) : Đọc bài thơ sau :
Cả nhà đi học
Đa con đến lớp mỗi ngày
Nh con, mẹ cũng tha thầy, chào cô
Chiều qua bố đón, tình cờ
Con nghe bố cũng chào cô, tha thầy

Cả nhà đi học, vui thay!
Hèn chi điểm xấu buồn lây cả nhà
Nhà mình nh thể đợc ba điểm m ời.
(Cao Xuân Sơn)
Em cảm nhận đợc niềm vui đi học của cả nhà qua khổ thơ thứ hai trong bài thơ nh thế nào?
Gợi ý
Niềm vui đi học của cả nhà đợc diễn tả qua khổ thơ thứ hai thật hồn nhiên và đáng yêu.
Khi cả nhà đều đI học, đều là học trò của các thầy giáo, cô giáo thì ai cũng đợc chia sẻ niềm
vui, nỗi buồn trong học tập. Khi có điểm xấu thì buồn lây cả nhà. Khi đợc điểm 10 thì
niềm vui cũng đợc nhân lên. Kết quả học tập tốt đã thật sự làm cho cả nhà sung sớng và hạnh
phúc.
Câu 21: Hình ảnh ngời mẹ chiến sĩ trong kháng chiến chống Mĩ đợc nhà thơ Bằng Việt
qua những câu thơ trong bài Mẹ nh sau:
Con bị thơng, nằm lại một mùa ma
Nhớ dáng mẹ ân cần mà lặng lẽ
Nhà yên ắng. Tiếng chân đi rất nhẹ
7
Gió từng hồi trên mái lá ùa qua

Con xót lòng, mẹ hái trái bởi đào
Con nhạt miệng có canh tôm nấu khế
Khoai nớng, ngô bung ngọt lòng đến thế
Mỗi ban mai toả khói ấm trong nhà.
Gợi ý
Hình ảnh ngời mẹ chiến sĩ đợc gợi tả qua hai khổ thơ của nhà thơ Bằng Việt thật cảm
động. Mẹ thơng anh chiến sĩ thơng binh nh thơng đứa con ruột thịt, mẹ chăm sóc anh ân cần
mà lặng lẽ. Căn nhà yên ắng chỉ có tiếng chân đI rất nhẹ của mẹ nh giữ gìn, nâng nui giấc
ngủ cho con. Mẹ đem đến cho con tráI bởi đào, canh tôm nấu khế để con đỡ xót
lòng, nhạt miệng. Mẹ làm cho con ngọt lòng bởi hơng vị của khoai nớng, ngô bung đậm đà
tình quê hơng, khiến cho mỗi sớm mai trong nhà vấn vơng làn khói ấm. Có thể nói: Hình ảnh
ngời chiến sĩ trong bài Mẹ của nhà thơ Bằng Việt chính là hình ảnh đẹp đẽ của quê hơng thân
yêu.
Câu 22: Trong bài Bộ đội về làng, nhà thơ Hoàng Trung Thông có viết:
Các anh về
Mái ấm nhà vui
Tiếng hát câu cời
Rộn ràng xóm nhỏ.
Các anh về
Tng bừng trớc ngõ,
Lớp lớp đàn em hớn hở chạy theo sau.
Mẹ già bịn rịn áo nâu
Vui đàn con ở rừng sâu mới về.
Em hãy cho biết: Những hình ảnh nào thể hiện niềm vui của xóm nhở khi bộ đội về? Vì
sao các anh bộ đội đợc mọi ngời mừng rỡ đón chào nh vậy?
Gợi ý
-Những hình ảnh thể hiện niềm vui của xóm nhỏ khi bộ đội về: mái ấm nhà vui, tiếng hát
câu cời rộn ràng xóm nhỏ, lớp lớp đàn em hớn hở chạy theo sau, mẹ già bịn rịn áo nâu.
(Niềm vui của mẹ già khi đón bộ đội về thật khó nói nên lời, chỉ dồn nén bên ngoài mà không
biểu lộ ra bên ngoài).
-Các anh bộ đội đợc mọi ngời mừng rỡ đón chào nh vậy bởi vì: các anh đi chiến đấu bảo vệ
quê hơng, đất nớc, sẵn sàng hi sinh thân mình để đem lại cuộc sống ấm no hạnh phúc cho mọi
ngời; các anh là con em của nhân dân, luôn gần gũi giúp đỡ mọi ngời với tình cảm yêu thơng
đẹp đẽ.
Câu 23: Trong bài thơ Chú đi tuần của Trần Ngọc, hình ảnh ngời chiến sĩ đi tuần trong
đêm khuya thành phố đợc miêu tả nh sau:
Trong đêm khuya vắng vẻ,
Chú đi tuần đêm nay.
Nép mình dới bóng hàng cây
Gió đông lạnh buốt đôi tay chú rồi!
8
Rét thì mặc rét cháu ơi!
Chú đi giữ mãi ấm nơi cháu nằm.
Đoạn thơ nói về ngời chiến sĩ đi tuần trong hoàn cảnh nh thế nào? Hai dòng thơ cuối cho
ta thấy ý nghĩa gì đẹp đẽ và sâu sắc?
Gợi ý
Đoạn thơ nói về ngời chiến sĩ đi tuần trong hoàn cảnh có những khó khăn và thử thách:
đêm khuya vắng vẻ (khi mọi ngời đã yên giấc ngủ say), gió mùa đông ngoài trời làm lạnh buốt
đôi tay. Hai dòng thơ cuối cho ta thấy ý nghĩa thật đẹp đẽ và sâu sắc: ngời chiến sĩ rất quan tâm
và yêu thơng các cháu thiếu nhi, sẵn sàng chịu đựng khó khăn gian khổ của giá rét đêm khuya
(Rét thì mặc rét cháu ơi!) để giữ mãi cho các cháu giấc ngủ ấm áp, bình yên (Chú đi giữ mãi
ấm nơi cháu nằm). Đó cũng chính là vẻ đẹp của tinh thần trách nhiệm với cuộc sống và tình
yêu thơng sâu nặng của các anh chiến sĩ đối với con ngời.
Câu 24:Trong bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lng mẹ, nhà thơ Nguyễn Khoa
Điềm viết về lời hát ru cất lên từ trái tim yêu thơng của ngời mẹ nh sau:
Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi
Mẹ thơng a-kay, mẹ thơng bộ đội
Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần
Mai sau con lớn vung chày lún sân
Theo em, lời hát ru của ngời mẹ đã bộc lộ những điều gì đẹp đẽ và sâu sắc?
Gợi ý
-Lời hát ru của ngời mẹ bộc lộ tình cảm yêu thơng sâu nặng đối với đứa con còn nhỏ, đối
với anh bộ đội đang chiến đấu bảo vệ quê hơng: Mẹ thơng a-kay, mẹ thơng bộ đội .
-Lời hát ru còn bộc lộ niềm hi vọng lớn lao và đẹp đẽ của mẹ: Con mơ cho mẹ hạt gạo
trắng ngần để nuôi anh bộ đội, để nuôi con khôn lớn, giỏi giang ( Mai sau con lớn vung chày
lún sân )
Đó là những điều đẹp đẽ và sâu sắc bộc lộ qua lời hát ru từ trái tim yêu thơng của mẹ.
Câu 25: Nghĩ về nơi dòng sông chảy ra biển, trong bài Cửa sông, nhà thơ Quang Huy có
viết:
Dù giáp mặt cùng biển rộng
Cửa sông chẳng dứt cội nguồn
Lá xanh mỗi lần trôi xuống
Bỗng nhớ một vùng núi non.
Em hãy chỉ rõ những hình ảnh nhân hoá đợc tác giả sử dụng trong khổ thơ trên và nêu ý
nghĩa của những hình ảnh đó.
Gợi ý
-Những hình ảnh nhân hoá: Cửa sông dù giáp mặt cùng biển rộng nhng chẳng dứt đợc cội
nguồn; lá xanh trôi xuống đến cửa sông bỗng nhớ một vùng núi non.
-ý nghĩa: Qua những hình ảnh trên, tác giả muốn ca ngợi tình cảm (tấm lòng) luôn gắn bó,
thuỷ chung, không quên cội nguồn (nơi đã sinh ra) của mỗi con ngời.
Câu 26: Trong bài Nhớ Việt Bắc (TV3-tập1) nỗi nhớ của ngời cán bộ về xuôi đợc nhà thơ
Tố Hữu gợi tả nh sau:
Ta về mính có nhớ ta
9
Ta về, ta nhớ những hoa cùng ngời.
Rừng xanh hoa chuối đỏ tơi
Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lng.
Ngày xuân mơ nở trắng rừng
Nhớ ngời đan nón chuốt từng sợi giang
Em hãy cho biết: Ngời cán bộ về xuôi nhớ những gì ở chiến khu Việt Bắc? Nỗi nhớ ấy bộc
lộ tình cảm gì ở ngời cán bộ:
Gợi ý
-Ngời cán bộ về xuôi nhớ những hoa cùng ngời (cảnh và ngời) ở chiến khu Việt Bắc:
+Cảnh: Hoa chuối rừng đỏ tơi nổi bật trên nền lá xanh (Rừng xanh hoa chuối đỏ tơi),
hoa mơ nở trắng khắp cánh rừng khi mùa xuân về (Ngày xuân mơ nở trắng rừng).
+Ngời: Ngời đi rừng trên nơng (Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lng), ngời đan nón cần
cù, chăm chỉ chuốt từng sợi giang.
-Nỗi nhớ ấy bộc lộ tình cảm yêu thơng, gắn bó sâu nặng của ngời cán bộ với mảnh đất và
con ngời Việt Bắc-cái nôi của cách mạng Việt Nam trong những năm kháng chiến chống
Pháp.
Câu 27: Trong bài Đất nớc, nhà thơ nguyễn Đình Thi có viết:
Nớc chúng ta,
Nớc những ngời cha bao giờ khuất
Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xa vọng nói về.
Em hiểu những câu thơ trên nh thế nào? Hai dòng thơ cuối muốn nhắc nhở chúng ta điều
gì?
Gợi ý
-Đất nớc Việt Nam là đất nớc của những ngời dũng cảm, kiên cờng cha bao giờ chịu khuất
phục trớc kẻ thù xâm lợc. Đêm đêm, rì rầm trong tiếng đất là lời nói của cha ông từ nghìn xa
vọng về nhắn nhủ con cháu.
-Hai dòng thơ cuối muốn nhắc nhở ta hãy ghi nhớ và phát huy truyền thống bất khuất của
cha ông từ những buổi ngày xa (những ngày tháng đầy vẻ vang và đáng tự hào về lịch sử
dựng nớc và giữ nớc của dân tộc).
Câu 28: Đọc hai khổ thơ sau trong bài Hơng nhãn của tác giả Trần Kim Dũng:
Ngày ông trồng nhãn
Cháu còn bé thơ
Vâng lời ông dặn
Cháu tới cháu che.

Nay mùa quả chín
Thơm hơng nhãn lồng
Cháu ăn nhãn ngọt
Nhớ ông vun trồng.
Em có nhận xét gì về hình ảnh ngời cháu qua hai khổ thơ trên?
Gợi ý
-Cháu còn bé thơ nhng biết nghe lời ông dặn, ngoan ngoãn, chịu khó chăm sóc cây nhãn
do tay ông trồng (Vâng lời ông dặn. Cháu tới cháu che).
10