Xem bản đẹp trên 123doc.vn

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM - Đổi mới phương pháp dạy học môn TNXH

 
 



Sáng kiến kinh nghiệm

Đề Tài

Đổi mới phương pháp dạy
học môn TNXH



SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đổi mới phương pháp dạy học môn TNXH

Phần I: Phần Mở đầu
1. Lý do chọn chuyên đề:
Tự nhiên và xã hội là một môn học cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản ban
đầu về các sự vật, sự kiện hiện tượng trong tự nhiên, xã hội với mối quan hệ trong đời sống
thực tế của con người. Trong chương trình Tiểu học, cùng với Toán, Tiếng Việt, Tự nhiên và
Xã hội trang bị cho các em học sinh những kiến thức cơ bản của bậc học, góp phần bồi dưỡng
phẩm chất, nhân cách toàn diện của con người.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền giáo dục nước nhà, chương trình giáo dục
bậc Tiểu học đã thực hiện đổi mới Sách giáo khoa và nội dung chương trình dạy học ở các lớp,
các môn học nói chung và môn Tự nhiên và xã hội lớp 2 nói riêng. Chương trình đã được xây
dựng theo quan điểm tích hợp. Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với quy luật nhận thức của
con người. Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng.
Thực hiện tốt mục tiêu đổi mới của môn Tự nhiên và Xã hội, người giáo viên
phải thực hiện đổi mới các phương pháp dạy học sao cho học sinh là người chủ động, nắm bắt
kiến thức của môn học một cách tích cực sáng tạo góp phần hình thành phương pháp và nhu
cầu tự học, tự phát hiện tự giải quyết các tình huống có vấn đề đặt ra trong bài học. Từ đó
chiếm lĩnh nội dung mới của bài học, môn học.



Từ thực tế giảng dạy môn Tự nhiên và Xã hội ở trường Tiểu học Đằng Hải, đáp
ứng yêu cầu đổi mới nội dung Sách giáo khoa và phương pháp dạy học để tìm ra những biện
pháp tối ưu nhất góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy. Ban giám hiệu trường Tiểu học
Đằng Hải chỉ đạo khối 2 nghiên cứu và thực hiện chuyên đề: “ Đổi mới phương pháp dạy học
Tự nhiên và xã hội lớp 2”.
2. Cở sở lí luận:
Môn Tự nhiên và xã hội là một môn học mang tính tích hợp cao. Tính hợp ấy
được thể hiện ở 3 điểm sau:
+ Chương trình môn Tự nhiên và xã hội xem xét Tự nhiên – con người – xã hội
trong một thể thống nhất, có mối quan hệ qua lại và tác động lẫn nhau.
+ Các kiến thức trong chương trình môn học Tự nhiên và xã hội là kết quả của
việc tích hợp kiến thức của nhiều ngành khoa học như: Sinh học, Vật lí, Hoá học, Dân số.
+ Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội có cấu trúc phù hợp với nhận thức của
học sinh.
Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội có cấu trúc đồng tâm phát triển qua các
lớp, cùng là một chủ đề dạy học nhưng ở lớp 1 kiến thức trang bị sơ giản hơn ở lớp 2 . Và cứ
như vậy mức độ kiến thức được nâng dần lên ở các lớp cuối cấp.
Tự nhiên và Xã hội là một môn học có thể nói cung cấp, trang bị cho học sinh
những kiến thức về Tự nhiên và Xã hội trong cuộc sống hàng ngày xảy ra xung quanh các em.
Các em là chủ thể nhận thức, vậy nên khi giảng dạy giáo viên tích cực đổi mới phương pháp
dạy học cho phù hợp với đặc điểm nhận thức của lứa tuổi học sinh, để có những hoạt động tích
cực đến quá trình lĩnh hội tri thức của trẻ. Người giáo viên phải thường xuyên có biện pháp tâm
lí, kích thích học sinh học tập như : khen ngợi tuyên dương, thưởng điểm,… tạo hứng thú cho



học sinh phát triển ghi nhớ các biểu tượng, khái niệm kiến thức đến từ cả 5 giác quan nghe,
nhìn sờ mó, nếm, ngửi. Vì thế giáo viên cần thay đổi hình thức tổ chức hoạt động làm phong
phú các hoạt động học tập, tăng cường phương pháp phát triển khả năng quan sát tri giác của
học sinh để giúp các em chủ động tiếp thu tri thức, hiểu bài nhanh, khắc sâu và nhớ lâu kiến
thức bài học.
Tóm lại: Việc thay đổi các phương pháp dạy học cho phù hợp với nội dung chương
trình và đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp học, nội dung học tập của môn học cần
phải đi song song với quá trình tri giác, chú ý, tư duy của học sinh.
3. Cơ sở thực tiễn.
a. Thuận lợi.
* Giáo viên
- Với chương trình thay sách, giáo viên được hướng dẫn cách xây dựng thiết kế bài học
theo hướng mới có phân chia từng hoạt động cụ thể, rõ ràng, có chỉ dẫn các phương pháp theo
từng chủ đề.
- Giáo viên được học tập các chuyên san, tham gia dự các chuyên đề của trường bạn.
- Cùng với việc đổi mới nội dung chương trình ở lớp 2, môn Tự nhiên và Xã hội là một
môn học được thay đổi nhiều, về nội dung chương trình và cấu trúc sách giáo khoa, vì nó
được xây dựng theo hướng tích hợp cả môn giáo dục sức khoẻ trước đây. Nội dung kiến thức
tích hợp đã tránh được sự trùng lặp về hình thức, giảm thời lượng học tập của học sinh.
* Học sinh:



- Học sinh luôn say mê học hỏi, tìm tòi, tìm hiểu thế giới Tự nhiên, Xã hội và thế giới
con người quanh các em với những câu hỏi: Tại sao lại thế? Đó là ai? Như thế nào? Vì sao?
b. Khó khăn.
* Giáo viên: Trong trường Tiểu học của chúng ta hiện nay, mặc dù thời gian biểu, cũng
như phân lượng thời gian số tiết cho các môn học rất rõ ràng, nhưng ở môn Tự nhiên và Xã hội
nhiều khi giáo viên coi là môn phụ. Bởi vì khối lượng kiến thức Toán, Tiếng Việt rất nhiều nên
Tự nhiên và Xã hội bị lấn lướt và cắt giảm thời lượng.
- Giáo viên còn thiếu kinh nghiệm với cách tổ chức hoạt động tích cực cho trò lĩnh hội
kiến thức. Hoặc có tổ chức thì còn lúng túng, mất thời gian, còn qua loa đại khái. Học sinh còn
bỡ ngỡ, rụt rè chưa quen với các hoạt động mới hoặc quá phấn khích gây mất trật tự trong lớp
học.
- Một số giáo viên chúng ta chưa coi trọng thiết bị dạy học của bộ môn hoặc ngại dùng,
có chuẩn bị song thao tác còn vụng về, lúng túng.Do vậy khiến các em không thích thú với
môn học, hiệu quả giờ học không cao.
- Sự hiểu biết của giáo viên còn hạn chế, ít cập nhật thông tin về sự phát triển của Khoa
học kỹ thuật.
Chính vì vậy, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2
là vấn đề nóng bỏng, bức xúc, cần thiết để giáo viên bắt nhịp với việc đổi mới chung của
ngành giáo dục và cũng chính là để học sinh chủ động trong học tập có phương pháp, tự
chiễm lĩnh, tự tìm kiếm kiến thức mới tốt trở thành những người năng động sáng tạo, làm
bước đà để học sinh thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của Xã Hội, của Khoa học
công nghệ.



Những vấn đề trăn trở và tồn tại trên là động cơ thúc đẩy chúng tôi nghiên cứu
thực tế giảng dạy, tìm tòi tham khảo sách báo, tạp chí, chuyên san để bắt tay xây dựng
chuyên đề: “ Đổi mới phương pháp dạy học môn Tự nhiên và Xã hội Lớp 2.”




Phần II: Giải quyết vấn đề
I/ Nội dung chương trình môn Tự nhiên và Xã hội.
Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội được chioa làm 2 giai đoạn.
* Giai đoạn 1: Từ lớp 1 đến lớp 3.
Học sinh được trang bị những kiến thức sơ giản ban đầu về con người và sức khoẻ, về
thế giới tự nhiên và xã hội quanh các em.
Lớp 1: Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội đã được thay đổi theo hướng tích cực cả
nội dung của môn giáo dục sức khoẻ từ năm học 2002 – 2003. chương trình gồm 35 bài (32 bài
học và 3 bài ôn tập) được chia làm 3 chủ đề: Con người và sức khoẻ; Xã hội ; Tự nhiên ; Khi
học sinh học xong lớp 1 học sinh biết:
+ Sơ lược về cơ thể con người, cách giữ gìn vệ sinh cá nhân và vui chơi an toàn.
+ Các thành viên của gia đình và lớp học.
+ Quan sát một số cây cối, con vật và sự thay đổi của thời tiết.
Thời lượng học tập được phân phối của lớp 1 là 1 tiết / tuần.
Lớp 2: Tiếp nối chương trình môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1, môn Tự nhiên và Xã hội
lớp 2 cũng được xây dựng theo hướng tích hợp nội dung kiến thức của môn giáo dục sức khoẻ.



Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 gồm 35 bài tương ứng với 35 tiết, trong đó có 31
bài học mới và 4 tiết ôn tập, được phân phối theo 3 chủ đề: Con người và sức khoẻ; TN; XH.
* Chủ đề: Con người và sức khoẻ (10 bài)
+ Cơ quan vận động (cơ xương và khớp xương; một số cử động vận động; phòng chống
cong vẹo cột sống; tập thể dục và vận động thường xuyên để cơ và xương phát triển)
+ Cơ quan tiêu hoá (nhận biết trên sơ đồ, vai trò của từng cơ quan trong hệ tiêu hoá; ăn
sạch, uống sạch, phòng nhiễm giun).
* Chủ đề xã hội (13 bài)
+ Gia đình: Công việc của các thành viên trong gia đình; cách bảo quản và sử dụng một
số đồ dùng trong nhà; giữ sạch môi trường xung quanh nhà ở và khu vệ sinh, chuồng gia súc,
an toàn khi ở nhà, phòng tránh ngộ độc.
+ Trường học: Các thành viên trong nhà trường và công việc của họ; cơ sở vật chất của
nhà trường; giữ vệ sinh trường học, an toàn khi ở trường,
+ Huyện hoặc Quận nơi đang sống: cảnh quan tự nhiên, nghề chính của nhân dân, các
đường giao thông, các phương tiện giao thông; một số biển báo giao thông; an toàn giao thông
(quy tắc đi những phương tiện giao thông công cộng).
* Chủ đề tự nhiên (12 bài)
+ Thực vật và động vật: Một số cây cối và một số con vật sống trên mặt đất, dưới nước,
trên không.



+Bầu trời ban ngày và ban đêm: Mặt trời, cách tìm phương hướng bằng Mặt trời; Mặt
trăng và các vì sao.
Sách giáo khoa môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 được chia làm 3 chủ đề, với mọi chủ đề
được phân bằng những dải màu khác, sách có kênh hình chiếm ưu thế đã thực sự là nội dung
học tập chính. Những hình ảnh trong sách giáo khoa đúng vai trò kép, vừa làm nhiệm vụ cung
cấp thông tin, vừa làm nhiệm vụ chỉ dẫn học tập. Kênh chữ ngắn gọn chủ yếu là các lệnh đưa ra
một cách ngắn gọn xúc tích, dễ hiểu, dễ nhớ. Với một số bài khó như bài 6 (sự tiêu hoá thức
ăn), bài 31 (Mặt trời), … kênh chữ xuất hiện với vai trò cung cấp thông tin. Cách trình bày một
bài và các “lệnh” chỉ dẫn cho học sinh một chuỗi các trình tự học tập như quan sát thực hành,
liên hệ thực tế và trả lời để học sinh chiếm lĩnh kiến thức mới.
Tóm lại: Nội dung kiến thức trong toàn bộ Tự nhiên và Xã hội lớp 2 được phát triển
theo nguyên tắc từ gần đến xa, dẫn dắt học sinh mở rộng vốn hiểu biết từ bản thân đến gia
đình, trường học, từ cuộc sống xã hội xung quanh đến thiên nhiên rộng lớn, từ những cây
cối, con vật thường gặp đến Mặt trời, Mặt trăng và các vì sao.
Lớp 3: Nội dung chương trình Tự nhiên và Xã hội lớp 3 có 3 chủ đề gồm 70 tiết của 35
tuần. Trong đó có 63 bài học mới và 7 bài ôn tập được phân phối:
- Con người và sức khoẻ: 16 bài mới và 2 bài ôn tập.
- Xã hội: 18 bài mới và 3 bài ôn tập, kiểm tra.
- Tự nhiên: 29 bài mới và 2 bài ôn tập kiểm tra.
Cũng như các sách Tự nhiên và Xã hội lớp 1, 2, nội dung kiến thức trong toàn bộ sách
Tự nhiên và Xã hội lớp 3 được phát triển theo nguyên tắc từ gần đến xa, dẫn dắt học sinh mở
rộng vốn hiểu biết từ bản thân đến gia đình, trường học, từ cuộc sống xã hội xung quanh đến
thiên nhiên rộng lớn, từ những cây cối, con vật thường gặp đến mặt trời, trái đất và mặt trăng.



Nội dung kiến thức trong chủ đề đều được tích hợp nội dung giáo dục sức khoẻ một
cách hợp lý nhuần nhuyễn; đi từ sức khoẻ cá nhân trong chủ đề con người và sức khoẻ đến sức
khoẻ cộng đồng trong chủ đề xã hội và sức khoẻ môi trường trong chủ đề Tự nhiên.
* Giai đoạn 2: ( lớp 4, 5)
Môn Tự nhiên và Xã hội được chia làm 3 phân môn: Môn khoa học; môn Địa lí; môn
Lịch sử. Các phân môn này cũng tương đương với các môn học khác trong chương trình tiểu
học. Mặc dù được chia làm 3 phân môn riêng, song khoa học, lịch sử, địa lí đều cung cấp cho
học sinh kiến thức về Tự nhiên và Xã hội, giúp học sinh biết ứng dụng vào thực tế cuộc sống
hàng ngày. Riêng lớp 5 học sinh được học những kiến thức rộng hơn về châu lục và các đại
dương trên thế giới. Thời lượng học tập dành cho môn Tự nhiên và Xã hội lớp 4,5 tương đối
nhiều: 4 tiết / 1 tuần : Khoa học 2 tiết/1tuần ; Lịch sử:1 tiết/1 tuần; Địa lí 1 tiết/1tuần.
II/ Quy trình dạy tiết Tự nhiên và Xã hội Lớp 2
A. Kiểm tra bài cũ: ( 2- 3’)
Giáo viên nêu câu hỏi để kiểm tra kiến thức cũ có liên quan kiến thức của bài mới.
B. Dạy bài mới (28 - 30’)
1. Giới thiệu bài - khởi động (1 -2’)
- Hình thức tổ chức: Giáo viên nêu mục tiêu tiết học hay tổ chức trò chơi, bài hát, điệu
múa hoặc các động tác khởi động.
- Mục đích: Khơi gợi hứng thú học tập, xây dựng động cơ học tập đúng đắn, có mục
đích.



- Yêu cầu giáo viên phải hướng dẫn khéo léo để làm xuất hiện những tình huống có vấn
đề, kích thích trí tò mò, ham học hỏi của học sinh.
2. Tổ chức các hoạt động dạy học (27 - 28’)
* Hoạt động 1: Quan sát hình thành khái niệm kiến thức.
a) Mục tiêu: Học sinh biết được mục đích quan sát, được quan sát trực tiếp có kế hoạch.
Trên cơ sở quan sát học sinh tự rút ra kết luận hoặc kiến thức cần có.
b) Cách tiến hành: Giáo viên sử dụng phương pháp:
+ Quan sát.
+ Thảo luận nhóm.
+ Hỏi đáp.
+ Động não.
* Hoạt động 2: Khai thác vốn sống thực tế - Liên hệ hình thành kĩ năng thái độ.
a) Mục tiêu: Hình thành kĩ năng quan sát, nhận xét thắc mắc, đặt câu hỏi. Biết cách diễn
đạt những hiểu biết của mình về các sự vật hiện tượng đơn giản trong Tự nhiên và Xã hội.
- Kĩ năng tự chăm sóc sức khoẻ cho bản thân, ứng xử hợp lý trong đời sống để
phòng chống một số bệnh tật và tai nạn.
b) Cách tiến hành: Giáo viên sử dụng phương pháp:



+ Quan sát.
+ Thảo luận nhóm.
+ Hỏi đáp.
+ Luyện tập thực hành.
+ Điều tra.
* Hoạt động 3: Trò chơi học tập hoặc làm phiếu bài tập theo yêu cầu.
a) Mục tiêu:
- Củng cố kiến thức, kĩ năng vừa học.
- Gây hứng thú, xua tan mệt mỏi sau các hoạt động quan sát hình thành kiến thức.
- Tích cực hoá của học sinh.
b) Cách tiến hành: Giáo viên sử dụng phương pháp:
+ Quan sát.
+ Trò chơi.
+ Đóng vai.