TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM

Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
30 TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM
Tình huống sư phạm 1
Bị bố mẹ bắt nghỉ học để lấy chồng
Một học sinh lớp bạn làm chủ nhiệm vừa mới bước sang tuổi 18
đã bị bố mẹ bắt em nghỉ học để lấy chồng vì lý do hoàn cảnh gia
đình. Nữ học sinh đó sau khi đã thuyết phục gia đình nhưng
không có kết quả đã đến nhờ giáo viên chủ nhiệm giúp đỡ. Nếu
bạn là một giáo viên chủ nhiệm, bạn xử lý sao đây?
1. Giáo viên nói với học sinh đó: “Đây là vấn đề của nội bộ gia đình, nhà trường không
thể tham gia vào được”.
2. Khuyên em đó nên kiên quyết “đấu tranh”, khước từ ý kiến của bố mẹ.
3. Động viên em giữ vững tinh thần, tiếp tục học tốt. về phía giáo viên sẽ có một số biện
pháp để hỗ trợ: trao đổi với những tổ chức, cá nhân có trách nhiệm và uy tín ở trường
cũng như ở địa phương cùng giúp đỡ em học sinh đó để em được tiếp tục đi học.
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Đây là một tình huống liên quan đến một vấn đề rất tế nhị, nhưng không phải hiếm gặp,
nhất là với những thầy cô giáo chủ nhiệm lớp cuối cấp phổ thông trung học. “Trai lớn
lấy vợ, gái khôn lấy chồng”, đó là một quy luật tất yếu của sự phát triển xã hội, nhưng
cái chính là nó được thực hiện vào lúc nào thì không phải ai cũng có quan điểm đúng
đắn. Không ít vùng việc con gái chưa hết tuổi đi học đã phải bỏ dở để thực hiện “nghĩa
vụ” làm vợ, làm mẹ trở thành một hiện tượng phổ biến. Dù biết rằng đó là một sự thiệt
thòi rất lớn đối với các em nhưng không phải lúc nào sự can thiệp từ phía thầy cô giáo
và những người xung quanh cũng có kết quả tốt đẹp.
Vì vậy bạn thực sự đang đối mặt với một vấn đề khó khăn. Thật không gì hạnh phúc
hơn đối với một người thầy khi học sinh luôn coi mình là chỗ dựa tinh thần đáng tin cậy
nhất, là nơi có thể thổ lộ những gì sâu kín nhất, hạnh phúc cũng như nỗi buồn. Trong
tình huống này, học sinh của bạn đang rơi vào một hoàn cảnh éo le: một bên là niềm
hạnh phúc được cắp sách đến trường, vui vẻ hồn nhiên cùng bạn bè, một bên là trách
nhiệm của người con đối với gia đình. Và em gái tội nghiệp đó đã tìm đến bạn để “cầu
cứu”. Thế mà bạn nỡ “làm ngơ”. Bạn có thể nói: “Đây là chuyện nội bộ của gia đình”,
điều đó hoàn toàn chính xác, nhưng nó đang đe dọa đến tương lai học sinh của bạn.
Cũng là một người phụ nữ, bạn thừa hiểu rằng việc lập gia đình ở tuổi này đồng nghĩa
với việc chấm dứt việc học hành còn đang dang dở. Ở độ tuổi phổ thông trung học các
em còn bồng bột, suy nghĩ còn đơn giản thế mà đã phải gánh vác một trách nhiệm rất
lớn, đòi hỏi sự trưởng thành về mọi mặt. Vẫn biết đó là một hạnh phúc nhưng trong lúc
này em còn đang đi học, chưa thể có sự chuẩn bị chu đáo đón nhận nó và còn bao hoài
bão về con đường học vấn sẽ theo đó mà tan biến. Thái độ thờ ở đối với tương lai của
học sinh là một thái độ vô trách nhiệm, nếu không muốn nói là hơi nhẫn tâm. Xử lý theo
cách này thì quả thật bạn đã tránh cho mình không phải chuốc lấy “rắc rối” vì bạn biết
đây là vấn đề rất khó mà nhiều khi có cố gắng cũng chưa chắc đã đem lại kết quả.
trang 1
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
Nhưng như vậy bạn đã vô tình dập tắt niềm hy vọng, tin tưởng của học sinh vào cô giáo
và dễ khiến học sinh của bạn dễ rơi vào tuyệt vọng vì mất đi một chỗ để “cầu cứu”.
Bạn là một giáo viên có trách nhiệm và luôn yêu thương học sinh, bạn không bao giờ
muốn chứng kiến cảnh học trò của mình đang vui vẻ học hành bên bạn bè phải ngậm
ngùi “lên xe hoa về nhà chồng”, nên càng không thể thờ ơ trước cảnh ngộ éo le của học
sinh. Bạn sẽ tiếp thêm sức mạnh, động viên em học sinh kiên quyết đấu tranh với ý kiến
của gia đình. Điều đó tạm thời có thể an ủi được học sinh vì ít nhất em đã tìm được một
chỗ dựa tinh thần. Nhưng liệu rằng trong tình cảnh này điều thực sự em cần có phải chỉ
là những lời động viên và “cổ vũ” đấu tranh. Vì nếu sự chống đối mà có hiệu quả chắc
em đã không phải tìm đến bạn. Chắc chắn em đã hoàn toàn bất lực khi một mình phải
đấu tranh phản đối lại quyết định của gia đình, nên em cần một cách để hành động. Hơn
nữa, biết đâu đấy học sinh đó càng dứt khoát đấu tranh theo sự cổ vũ của bạn không
những không đem lại kết quả, mà lại càng làm cho tình hình thêm xấu đi thì thật tai hại.
Vậy tốt nhất trong tình huống này bạn nên thật bình tĩnh trấn an tinh thần và động viên
em. Bạn tỏ ra thông cảm nhưng cũng nói cho em hiểu bố mẹ luôn thương yêu, mong
muốn con cái được hạnh phúc, biết đâu việc bắt em lập gia đình sớm là có lý do nào đó
chăng. Khi cả cô trò đã cùng bình tĩnh phân tích kỹ càng nguyên nhân của vấn đề rồi
hãy quyết định phương án giải quyết cũng chưa muộn.
Nếu thực sự đó là một sự áp đặt quá đáng từ phía gia đình, đơn giản chỉ xuất phát từ
một quyền lợi nào đó của người lớn bắt con trẻ phải chấp nhận hy sinh hạnh phúc của
mình thì bạn nên khuyên em kiên trì giải thích để cha mẹ hiểu mà bỏ qua quyết định sai
lầm đó. Nhưng đó không phải là sự chống đối bằng những hành động tiêu cực (như bỏ
nhà đi, hỗn láo với cha mẹ…) mà phải kết hợp với sự thuyết phục, giải thích kiên trì.
Bạn cần nói cho em hiểu việc đầu tiên em cần làm là vẫn tiếp tục học thật tốt để bố mẹ
thấy rằng hạnh phúc thực sự của em lúc này là được cắp sách tới trường như các bạn bè
cùng trang lứa. Sự thất vọng, chán nản bỏ bê chuyện học hành lúc này sẽ là một bất lợi
lớn khiến cha mẹ càng quyết tâm với quyết định của mình hơn. Nhưng để cho học sinh
thực sự yên tâm, bạn hứa sẽ bằng mọi cách giúp em thuyết phục gia đình, kể cả sự can
thiệp của những tổ chức xã hội ở địa phương nếu cần thiết. Lựa chọn xử lý theo cách
này là bạn đã thực sự phải đối mặt với một nhiệm vụ hết sức khó khăn. Bạn phải lập tức
lên kế hoạch gặp gỡ gia đình, phải chuẩn bị những lý lẽ cần thiết để lời nói của bạn có
sức thuyết phục nhất. Đó sẽ là vấn đề không đơn giản, đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì, lòng
dũng cảm và tình thương yêu vô bờ với học sinh vì bạn có thể vấp phải sự kháng cự từ
phía gia đình, không loại trừ cả sự xúc phạm. Trong cuộc “thương lượng” với gia đình,
bạn phải giải thích cho gia đình thấy rằng nếu bắt em phải nghỉ học trong lúc này là
buộc em phải hy sinh niềm hạnh phúc lớn lao của đời mình. Và em sẽ lo toan cho cuộc
sống sao đây khi em chưa thực sự chuẩn bị để đối phó với vô vàn khó khăn, thách thức
sẽ đến. Người lớn chúng ta sẽ cầm lòng sao đây khi phải chứng kiến cảnh một em gái
ngậm ngùi nhìn bạn bè trang lứa của mình đang vui vẻ cắp sách đến trường. Dù được
cha mẹ sinh ra và nuôi dưỡng, nhưng con trẻ hoàn toàn có quyền tự quyết định về những
vấn đề liên quan đến tương lai của mình, nhất là vấn đề trọng đại này. Chính vì thế
người lớn chúng ta cần tôn trọng và chỉ nên định hướng chứ không thể can thiệp một
cách thô bạo.
Nhưng những lời “giảng giải” của bạn sẽ ít sức thuyết phục nếu thiếu đi một lời cam
trang 2
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
kết. Với tư cách là một giáo viên luôn gần gũi, quan tâm đến em, bạn hứa sẽ cố gắng
giúp đỡ hết sức để em có thể học tập tốt, chẩn bị một cách tốt nhất cho tương lai của
mình về sau. Trong tình huống này chỉ có thể bằng những lời nói có lý, có tình và sự
kiên trì của bạn mới mang lại kết quả. (Nguồn: “Ứng xử sư phạm những điều cần
biết” – NXB ĐH Quốc gia Hà Nội)
Tình huống sư phạm 2
Giáo viên chủ nhiệm đưa học sinh phạm lỗi về nhà
Có một học sinh vi phạm nghiêm trọng nội quy của nhà trường.
Ban giám hiệu yêu cầu giáo viên chủ nhiệm phải đưa em đó về
tận nhà để nói chuyện với bố mẹ. Nhưng khi chưa kịp để giáo
viên trình bày xong, bố của em học sinh đó đã đứng dậy tát em
học sinh tới tấp vì đã làm “xấu mặt” gia đình. Vào địa vị của
người giáo viên chủ nhiệm này, bạn xử lý sao đây?
1. Bạn im lặng không nói gì vì đó là chuyện của gia đình giáo dục con cái. Và đó cũng
là một bài học cho cậu học sinh phạm tội.
2. Bạn bỏ về vì cho rằng gia đình phụ huynh học sinh đã không tôn trọng giáo viên
3. Bạn can thiệp không cho người bố tiếp tục đánh học sinh đó. Đồng thời bạn dùng
những lời lẽ giải thích cho vị phụ huynh hiểu đó không phải là cách giáo dục hay và yêu
cầu gia đình cùng phối hợp với nhà trường để giáo dục em.
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Việc phải dẫn học sinh phạm lỗi về tận nhà để trình bày với gia đình là “vạn bất đắc dĩ”,
vì giáo viên sẽ phải chuẩn bị “đương đầu” với những phản ứng từ phía gia đình. Nhưng
thiết lập mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường trong việc giáo dục học sinh là một
nhiệm vụ vô cùng quan trọng. Là một giáo viên chủ nhiệm, bạn thay mặt cho nhà trường
để thực hiện sự phối hợp đó.
Trong tình huống này bạn thực sự đã gặp phải một thách thức lớn vì phụ huynh học sinh
quá nóng tính và cư xử có phần hơi thô lỗ, đánh con ngay trước mặt giáo viên. Bạn có
thể im lặng vì nghĩ đó là quyền giáo dục con của gia đình, chỉ là một giáo viên chủ
nhiệm nên bạn không có quyền can thiệp. Sẽ có nhiều người lựa chọn phương án xử lý
này vì dù sao đó cũng là hình phạt thích đáng cho một cậu học trò nghịch ngợm. Nhưng
liệu học sinh sẽ nghĩ gì về thái độ “thờ ơ”, phó mặc đó của bạn? Biết đâu em đó sẽ nghĩ
rằng chính việc “tố cáo” của bạn là nguyên nhân khiến em phải chịu một trận đòn ngay
trước mặt “người ngoài”. Và sự bực tức, thậm chí coi thường cô giáo sẽ ngấm ngầm
hình thành và những lời dạy bảo của bạn trở nên vô tác dụng. Dù học sinh có mắc
khuyết điềm thế nào đi nữa thì không một giáo viên nào lại muốn học sinh phải chịu
những trận đòn chí mạng. Vì trách nhiệm với học sinh, bạn sẽ không thể chọn một giải
pháp chỉ vì sự “an toàn” của bản thân.
Nếu bỏ về trong lúc này thì lại là cách xử sự hết sức sai lầm. Bạn có quyền làm điều đó
vì sự tự ái trước thái độ cư xử thiếu tôn trọng của phụ huynh học sinh. Bạn thay mặt nhà
trang 3
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
trường đến gặp gia đình trình bày tình hình sai phạm của học sinh để cùng gia đình tìm
giải pháp giúp đỡ em chứ không phải để “tố cáo” khiến học sinh phải chịu đòn. Chính vì
thế bạn có quyền tức giận nhưng tuyệt đối không nên bỏ về vào lúc này vì nhiệm vụ của
bạn chưa được hoàn thành.
Đứng trước tình huống khó xử này bạn nên thật bình tĩnh và khéo léo. Hãy cố gắng
kiềm chế sự tự ái để nhanh chóng tìm ra phương án xử lý. Trước hết bạn cần tìm cách
chấm dứt ngay hành động đánh con của vị phụ huynh đó và phân tích để phụ huynh
nhận ra rằng trong việc giáo dục học sinh bạo lực không bao giờ đem lại kết quả tốt đẹp
mà đôi khi còn phản tác dụng. Sau khi vị phụ huynh đó có vẻ bình tĩnh trở lại, bạn bắt
đầu câu chuyện của mình một cách nhẹ nhàng, cởi mở. Bạn phải giải thích cho phụ
huynh hiểu nhà trường luôn coi trọng vai trò của gia đình trong việc phối hợp để giáo
dục học sinh, nhất là khi chúng phạm lỗi. Dù đó có thể là một học sinh nghịch ngợm,
hay vi phạm nội quy của trường, lớp nhưng không bao giờ mong muốn gia đình lại giáo
dục em bằng những hình thức tiêu cực, phản khoa học như đánh đập, chửi mắng thậm
tệ, xúc phạm đến lòng tự trọng của các em. Ở độ tuổi học sinh trung học các em đã có ý
thức về cái tôi cá nhân, cần được người lớn tôn trọng. Chính vì vậy, chỉ có sự nhẹ
nhàng, ân cần nhưng tuyệt đối nghiệm khắc mới có tác dụng khi chúng có lỗi. Bạo lực
hay sự xúc phạm quá đáng chỉ khiến chúng dễ nảy sinh tâm lý chống đối và trở nên
ương ngạnh hơn mà thôi.
Những cố gắng của bạn sẽ có ý nghĩa hơn khi thẳng thắn đề xuất với gia đình những
biện pháp cụ thể để cùng giúp đỡ em học sinh đó tiến bộ. Sự điềm tĩnh, khéo léo và tình
thương yêu, trách nhiệm với học trò là điều kiện quan trọng để bạn xử lý thành công
tình huống này.(Vũ Mạnh Quỳnh)
Tình huống sư phạm 3
Học sinh bị kỷ luật, phụ huynh nhờ giáo viên chủ nhiệm can thiệp
Một học sinh sắp bị đưa ra xét ở Hội đồng kỷ luật. Phụ huynh là
người có chức vị chủ chốt ở địa phương đến đề nghị bạn với tư
cách là giáo viên chủ nhiệm xin với Hội đồng kỷ luật chiếu cố và
“cho qua”. Nếu là giáo viên chủ nhiệm, bạn ứng xử thế nào với
vị phụ huynh đó?
1. Giáo viên chủ nhiệm đế nghị với phụ huynh đó lên thẳng hiệu trưởng để trình bày ý
kiến.
2. Nhận là sẽ trình bày đề nghị của gia đình trước cuộc họp Hội đồng kỷ luật.
3. Tóm tắt lại khuyết điểm trầm trọng mà học sinh vi phạm. Đề nghị gia đình cùng
thống nhất với giáo viên chủ nhiệm đánh giá mức độ vi phạm và biện pháp kỷ luật cần
thiết, coi đó là biện pháp giáo dục để em học sinh có dịp “tỉnh ngộ” rút kinh nghiệm và
sửa chữa khuyết điểm.
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
trang 4
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
Mối quan hệ giữa giáo viên chủ nhiệm và cha mẹ học sinh là vô cùng quan trọng trong
việc giáo dục học sinh. Giáo viên chủ nhiệm là người thay mặt nhà trường thực hiện
mối liên kết giữa giáo dục nhà trường và giáo dục gia đình để đảm bảo được tính thống
nhất, toàn vẹn của quá trình giáo dục.
Tuy nhiên, mối quan hệ giữa giáo viên chủ nhiệm và cha mẹ học sinh nhiều khi lại là
một vấn đề hết sức nhạy cảm, đặt giáo viên vào những tình thế khó xử mà không phải
bất cứ giáo viên nào cũng tìm được cách xử lý đúng đắn.
Trong trường hợp này, phụ huynh học sinh bị kỷ luật là một vị chức sắc ở địa phương
(và chắc chắn rất có ảnh hưởng trong Hội phụ huynh của lớp bạn), đã đến nhờ bạn giúp
để “giảm tội” cho con họ. Đây là một hiện tượng không hiếm. Bởi đã là một người có
địa vị, lại là gia đình danh giá, chắc chắn họ không muốn con họ lại bị kỷ luật, “tiếng
dữ” đồn xa ảnh hưởng đến uy thế chính trị của gia đình. Bạn thực sự lúng túng không
biết nên nhận lời hay kiên quyết từ chối?
Và không ít giáo viên đã chọn xử lý theo phương án 1 và 2. Bởi bạn sẽ gặp khó khăn khi
phải từ chối thẳng thừng đề nghị của vị phụ huynh có địa vị ấy, nhất là khi việc này
“nằm trong tầm tay” của bạn. Khi chọn cách xử lý này chắc chắn bạn sẽ cảm thấy thoải
mái hơn trong mối quan hệ với vị phụ huynh đó. Và cũng có khi sự nhận lời của bạn chỉ
là giải pháp tình thế để “yên lòng” vị phụ huynh đó. Nhưng sau đó bạn sẽ “bào chữa”
thế nào trước Hội đồng kỷ luật và các em học sinh khác trong lớp về những lỗi mà em
đó đã gây ra? Liệu các em học sinh có đặt nghi vấn gì về mối quan hệ “đặc biệt” giữa
bạn và gia đình có địa vị ấy khi mà học sinh vi phạm kỷ luật mà vẫn không bị xử lý hay
xử lý rất nhẹ?
Như vậy, hai cách trên nghe chừng không ổn. Bạn nên xử lý theo gợi ý 3. Đầu tiên bạn
nên ôn tồn giải thích cho vị phụ huynh đó hiểu được mức độ vi phạm kỷ luật trầm trọng
của con họ và biện pháp xử lý kỷ luật là cần thiết để giáo dục em. Bạn phải nói thế nào
để vị phụ huynh đó hiểu rằng việc đưa trường hợp của em ra xét ở Hội đồng kỷ luật nhà
trường không có gì khác là nhằm giúp đỡ em tiến bộ, chỉ cho em thấy hậu quả của việc
vi phạm kỷ luật, để em nhận lỗi và chịu trách nhiệm về những việc làm sai trái của
mình. Có như thế lần sau em mới không tái phạm.
Bạn cần nói để phụ huynh của em hiểu rằng chiếu cố cho em lúc này không phải là giúp
đỡ em mà trái lại, chỉ làm hại em, và rất có thể lần sau em vẫn tiếp tục phạm lỗi.
Để phụ huynh của em “yên tâm”, bạn cũng có thể nói với họ rằng việc đưa ra Hội đồng
kỷ luật trường không phải là điều gì ghê gớm cả và bạn sẽ hết sức giúp đỡ trong khả
năng có thể để nâng đỡ em nếu như em biết ăn năn và quyết tâm sửa chữa sai lầm.
Và bạn cũng cần phải nói cho phụ huynh biết rằng để xảy ra hiện tượng học sinh vi
phạm kỷ luật lỗi một phần cũng do phía gia đình và nhà trường chưa nghiêm khắc trong
việc giáo dục em. Chính vì thế đây là cơ hội để bạn đưa ra lời đề nghị và giải pháp để
thắt chặt hơn mối quan hệ này. Nếu khéo léo bạn có thể chuyển hướng mục đích của
buổi gặp gỡ này từ “nhờ vả” sang sự phối hợp để tìm hiểu nguyên nhân mắc lỗi của em
học sinh và bàn biện pháp giúp đỡ. Bằng một thái độ nghiêm túc, bằng tinh thần trách
nhiệm bạn hãy biến nó thành một cuộc trao đổi cởi mở và thẳng thắn.
trang 5
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
Tuy nhiên bạn cũng phải chuẩn bị tinh thần để đối phó với tình huống vị phụ huynh đó
sau khi bị bạn từ chối sẽ tức giận với bạn. Điều đó hoàn toàn có thể xảy ra. Nhưng dù
thế nào bạn cũng phải giữ vững nguyên tắc không thỏa hiệp chiếu cố cho những vi
phạm kỷ luật nghiêm trọng. Có thể bạn sẽ gặp phải một vài rắc rối nào đó, nhưng lương
tâm bạn thanh thản vì đã làm tròn trách nhiệm của một giáo viên chủ nhiệm. và chắc
chắn rằng sau đó mọi người (kể cả vị phụ huynh đã bị từ chối ấy) cũng không thể nhìn
bạn với ánh mắt coi thường.
Tình huống sư phạm 4
Khi học sinh lảng tránh thầy cô
Cô Lan chủ nhiệm lớp 8A. Lớp của cô hầu hết đều rất ngoan và
lễ phép. Tuy nhiên, cũng có một số các em nam nghịch ngợm,
lười học, hay bị cô giáo phê bình.
Nhiều lần, khi gặp những em học sinh này trong sân trường, cô Lan nhận thấy học sinh
của mình thường lảng tránh, giả vờ nhìn đi chỗ khác để không phải chào cô.
Nếu là cô Lan, bạn sẽ làm như thế nào? Tại sao bạn lại làm như vậy?
1. Không nói gì vì cho đó là những học sinh hư hỏng, vô văn hoá, không thể giáo dục
được.
2. Coi như không có chuyện gì vì cho đó là chuyện bình thường, bây h học sinh hầu hết
là vậy.
3. Không nói gì nhưng nhân buổi học nào đó có thể khéo léo kể một câu chuyện tương
tự để giáo dục các em.
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Ngày nay, nước ta đã thoải mái hơn về tư tưởng, không còn gò bó đến mức thầy giáo
nói gì, học sinh cũng phải cho đó là đúng “đã là thấy giáo thì sao có thể nói sai được”.
Đó là những quan niệm quá cứng nhắc vì thầy cô giáo cũng là những con người bình
thường, cũng có những lúc phạm sai lầm.
Tuy vậy nhân dân ta luôn giữ gìn truyền thống “tôn sư trọng đạo”, các trường đều có
khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn”. Mỗi em học sinh đi học, trước khi học kiến thức
để mở mang sự hiểu biết, các em cần học lễ nghĩa, học cách để làm người. Thầy cô giáo
là người trực tiếp dạy dỗ các em, cùng gia đình dìu dắt các em nên người. Chính vì vậy,
thế hệ trước thường nhắc nhở thế hệ sau:
“Nhất tự vi sư bán tự vis ư” (Một chữ là thầy, nửa chữ cũng là thầy). Thầy cô thường
được ví dụ như cha mẹ, học sinh sao có thể gặp thầy cô mà lờ đi như không quen biết,
không chào hỏi được?
trang 6
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
Là giáo viên, bạn cũng không thể lờ đi như không có gì xảy ra. Đây không chỉ là vấn đề
nhỏ nhặt, coi đó chỉ là một câu chào, mình cũng không cần, bỏ qua cho xong được. Đó
còn là vấn đề về đạo đức, lễ nghĩa. Bạn là giáo viên, không chỉ phải dạy kiến thức cho
các em mà còn phải dạy cách cư xử, giao tiếp, uốn nắn học sinh thành những con người
đạo đứa tốt, có văn hoá, có trình độ. Vì coi nhẹ vấn đề này mà nhiều giáo viên lại cảm
thấy rất bình thường khi học sinh không chào mình, hậu quả là ngày càng nhiều học sinh
quên mất rằng chào thầy cô giáo là một quy tắc ứng xử tối thiểu trong giao tiếp. Cũng
có học sinh khi thấy thầy cô giáo thì vẫn chạy huỳnh huỵch, nhai nhóp nhép, chào lấy lệ
mà chẳng thèm nhìn xem thầy cô giáo phản ứng ra sao, có nghe thấy mình chào không.
Bạn hãy nhân dịp nào đó trong buổi học, khéo léo kể một câu chuyện tương tự để nhắc
nhở, giáo dục chung cả lớp. Hãy nhắc cho các em hiểu đó là một việc nên làm, một việc
thể hiện văn hoá, đạo đức của con người các em, và cũng là biểu hiện tình cảm của các
em với thầy cô giáo. Bạn cũng nên nói với học sinh:
”Nếu cô gặp học sinh của mình ngoài đường mà các em không chào cô thì cô sẽ buồn
lắm vì cô nghĩ điều đó là do mình đáng ghét và dữ dằn nên học sinh mới sợ và lẩn tránh
không muốn gặp mình”. Câu nói đùa mà thật như vậy sẽ có thể nhắc nhở học sinh chú ý,
quan tâm hơn đến thầy cô giáo.
Những học sinh nghịch ngợm, hay bị mắng thường lảng tránh không chào giáo viên
cũng có thể do ngượng ngùng, xấu hổ, mặc cảm hoặc sợ hãi. Bạn cũng nên gần gũi hơn
với những em này, nhẹ nhàng khuyên bảo các em chứ không nên quá gay gắt mỗi khi
phê bình hay trách phạt. Khi đã yêu quý thầy cô giáo, có lẽ không có học sinh nào lại
phải giả vờ như không trông thấy hoặc lảng tránh thầy cô giáo chỉ bởi vì… ngại phải
chào
Tình huống sư phạm 5
Cả lớp đứng lên nhưng một em vẫn ngồi
Khi bạn bước vào lớp, cả lớp đều đứng lên rất ngay ngắn chào
cô. Nhưng khi nhìn xuống cuối lớp, bạn phát hiện ra có một em
học sinh vẫn ngồi. Trước hiện tượng đó, bạn sẽ xử lý ra sao?
1. Bạn lờ đi coi như không biết và cho cả lớp ngồi xuống rồi bắt đầu bài giảng của
mình.
2. Bạn nhìn thẳng và gọi trực tiếp học sinh đó đứng lên chào giáo viên khi vào
lớp.
3. Bạn cho cả lớp ngồi xuống, sau đó bạn đi xuống chỗ học sinh đó để tìm hiểu
nguyên nhân vì sao em lại không thể đứng lên chào cô như các bạn, nếu không
thấy học sinh trình bày được lý do gì chính đáng, bạn nghiêm khắc yêu cầu em
lần sau phải đứng dậy và có ý thức nghiêm chỉnh khi giáo viên bước vào lớp.
trang 7
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Bắt đầu tiết học, giáo viên vào lớp, học sinh đứng lên chào và giáo viên chào đáp lại, là
một điều hiển nhiên. Nó có tác dụng ổn định trật tự lớp học, đồng thời cũng qua đó thể
hiện sự tôn trọng lẫn nhau giữa giáo viên và học sinh. Tuy nhiên, tình huống xảy ra như
trên cũng không phải hiếm gặp trong nhà trường.
Khi gặp phải tình huống này, nhiều giáo viên được coi là dễ tính có thể chọn cách xử lý
như phương án 1. Nhưng làm như thế là bạn đã để cho học sinh có ý khinh nhờn, coi
thường giáo viên. Nếu cứ tiếp tục như thế, e rằng đến một ngày nào đó không chỉ có
một mình em học sinh đó không đứng lên chào bạn. Đến lúc đó bạn sẽ làm thế nào? Sẽ
hết sức khó khăn để khắc phục đấy!
Cũng có một số giáo viên ứng xử theo cách 2: ngay lúc đó yêu cầu em học sinh đứng
dậy chào cô để nâng cao uy tín. Tuy nhiên không phải bao giờ bạn cũng đạt được kết
quả theo ý muốn (có thể bạn gặp phải một cô cậu bướng bỉnh nào đó không chịu đứng
lên thì sao?). Phải chịu “bó tay” trước mặt học sinh là điều rất bất lợi cho bạn.
Tốt nhất trong tình huống này bạn nên giữ thái độ bình tĩnh, đưa mắt nhìn nhanh cả lớp
và dừng lâu hơn ở chỗ em học sinh đó, chờ đợi trong giây lát. Nếu em học sinh đó nhận
được “tín hiệu” từ ánh mắt của bạn và tự giác đứng lên thì coi như không có chuyện gì.
Nhưng trong trường hợp ánh mắt của bạn không nhận được sự phản hồi thì bạn cũng
nên cho lớp ngồi xuống. Sau khi ổn định lớp, bạn đi xuống chỗ em học sinh đó và tìm
hiểu nguyên nhân tại sao em không đứng lên chào bạn. Bạn có thể bắt đầu “hỏi thăm”
rất nhẹ nhàng: “Em có thể cho cô biết hôm nay em có gặp khó khăn gì mà không thể
đứng lên chào cô lúc đầu giờ không?”. Nếu trường hợp em bị đau chân hay một lý do
chính đáng nào đó, bạn nên thông cảm. Nhưng nếu chỉ vì một sự “chống đối”, vì lý do
không thích, thì bạn nên tỏ thái độ nghiêm khắc. Bạn phải nói rõ cho em hiểu đây không
phải là vấn đề thích hay không thích mà là thái độ tôn trọng kỷ luật lớp, tôn trọng giáo
viên của một học sinh. Em đã là một học sinh trong lớp thì phải có nghĩa vụ tuân thủ
những nội quy đó. (Vũ Mạnh Quỳnh )
Tình huống sư phạm 6
Khi cô giáo đến lớp muộn
Một lần vì có việc bận đột xuất nên bạn đã đến muộn 10 phút.
Khi vừa bước đến cửa lớp bạn nghe rõ tiếng học sinh trong lớp
đang reo hò vì tưởng cô giáo không đến dạy.
Gặp tình huống này bạn xử lý thế nào?
1. Bạn lờ đi coi như chưa nghe thấy và vẫn vào lớp bắt đầu bài giảng như bình thường.
2. Bạn bước vào lớp với thái độ bực bội và cho cả lớp nghe một bài giảng về thái độ
trang 8
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
thiếu tôn trọng thầy cô.
3. Bạn vào lớp, xin lỗi các em về việc mình đã đến muộn. Đồng thời cũng nhẹ nhàng
nhắc nhở học sinh về thái độ vừa rồi và nhanh chóng bắt đầu bài giảng.
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Ai đã từng trải qua thời học trò tinh nghịch chắc chắn đã có lần được hưởng cảm giác
sung sướng,ạnh phúc khi được thông báo là hôm nay nghỉ học vì giáo viên có việc bận
đột xuất. Là một giáo viên, bạn nên hiểu và thông cảm cho hành động này của các em vì
cũng đã có một thời mình như thế. Xin đừng vội đánh giá đó là một biểu hiện của thái
độ không tôn trọng thầy, cô giáo mà đó đơn giản chỉ là những cảm xúc bồng bột trẻ con
của tuổi học trò.
Bạn sẽ trở thành một cô giáo cứng nhắc khi bước vào lớp với thái độ bực tức và gay gắt
hơn lại cho cả lớp một “bài giảng” về đạo đức. Làm như thế bạn đã vô tình gây ra một
không khí căng thẳng không có lợi cho buổi giảng bài của bạn. Làm như thế bạn cũng
không thể chắc chắn rằng lần sau các em sẽ không reo hò khi bạn đến muộn (nhất là sau
lưng bạn). Hơn nữa, bạn phải công nhận một điều rằng lỗi trước tiên phải thuộc về bạn,
vì đến muộn nên mới để lớp có “cơ hội” như thế chứ!
Vậy bạn sẽ tỏ ra dễ dãi hơn và sẵn sàng bỏ qua, vẫn vào lớp bình thường như không có
chuyện gì xảy ra? Thực tế có nhiều giáo viên ứng xư theo cách này vì đơn giản đó là
chuyện “thường ở huyện” của tuổi học trò nghịch ngợm, không có gì đáng phải bận tâm
cả. Và lúc này trong mắt học sinh, bạn là một cô giáo “cực kỳ dễ tính”. Nhưng dù sao
cách bỏ qua “vô điều kiện” của bạn chưa phải là cách ứng xử hay.
Trong tình huống này, dù có tự ái hay không vừa lòng trước hành động đó của học sinh,
bạn vẫn nên vào lớp như bình thường. Thay vì “lên lớp” học sinh, bạn thành thật xin lỗi
vì việc đột xuất nên đã đến muộn. Đồng thời bạn cũng nên nhẹ nhàng, khéo léo nhắc
nhở học sinh về hành động bột phát khi thấy giáo viên đến muộn, khuyên các em lần sau
không nên làm như thế. Và bạn cũng không nên để mất quá nhiều thời gian vào những
chuyện “ngoài rìa” này bằng cách nhanh chóng bắt đầu bài giảng của mình với tâm lý
thoải mái để buổi học được thành công.
Tình huống sư phạm 7
Khi lớp vắng nhiều học sinh
Bước vào giờ dạy, sau khi điểm danh, bạn biết lớp học vắng đến
một nửa số học sinh. Khi hỏi nguyên nhân, bạn biết được là các
em bỏ đi đưa đám ma mẹ của một bạn học sinh trong lớp từ tiết
trước nên chưa kịp về. Trước tình huống đó, bạn xử lý thế nào?
1. Vì thấy học sinh nghỉ nhiều, nên bạn tức giận và tuyên bố cho học sinh nghỉ luôn
trang 9
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
không tiến hành dạy giờ đó nữa.
2. Bạn vẫn tiến hành dạy bình thường để không ảnh hưởng đến quyền lợi của các em
còn lại, và nói sẽ phạt các em không có mặt trong buổi học hôm nay.
3. Bạn ghi tên những học sinh vắng mặt, tuyên bố sẽ lùi việc giảng bài mới sang buổi
sau, và sau đó tổ chức cho học sinh làm bài tập tại lớp, tránh việc để trống giờ.
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Dù là một giáo viên dễ tính đến mức nào đi nữa cũng không thể “vui vẻ” trước tình
trạng đã đến giờ vào học mà lớp vắng đến một nửa số học sinh. Bạn có thể tức giận, tự
ái vì cho rằng học sinh đã không tôn trọng mình. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng vì
phút tức giận ấy mà bạn sẵn sàng tuyên bố cho học sinh nghỉ học luôn một tiết là quá
nóng vội. Thứ nhất, bạn đã vi phạm quy chế của nhà trường; thứ hai, bạn đã làm ảnh
hưởng đến quyền lợi của học sinh.
Trên thực tế có nhiều giáo viên sẽ xử lý theo cách thứ hai, vẫn tiến hành bài giảng như
bình thường để hoàn thành nhiệm vụ của mình. Cách xử lý này có thể đảm bảo quyền
lợi của các em học sinh đang có mặt ở lớp và bạn cũng không sợ mang tiếng là cho học
sinh nghỉ tự do. Nhưng như vậy còn các em học sinh vắng mặt thì sao? Bởi vì, dù sao
các em cũng vắng vì một lý do khá chính đáng. Bạn vẫn kiên quyết xử lý “rắn” trong
khi biết rõ nguyên nhân đó e rằng không tránh khỏi việc “mang tiếng” là cứng nhắc,
thậm chí “vô tình”.
Việc đảm bảo kỷ cương trong học đường, nhất là với các em học sinh phổ thông là hết
sức cần thiết. Nhưng đôi khi các giáo viên cũng phải tính đến những trường hợp bất đắc
dĩ để có cách ứng xử linh hoạt. Ở đây các em đến muộn vì lý do là đi đám ma mẹ một
bạn trong lớp nên giáo viên có thể thông cảm và không nên tức giận. Tốt nhất bạn
không nên dạy ngay vào bài mới để ảnh hưởng đến quyền lợi của các em vắng mặt.
Nhưng cũng không thể để trống giờ cho các em học sinh ngồi tán gẫu trong lớp được.
Bạn nên cho học sinh ôn luyện một số bài tập trong khi chờ các em kia kịp về.
Nhưng khi các em đã có mặt đầy đủ, bạn cũng nên nhẹ nhàng nhắc nhở các em lần sau
chú ý sắp xếp thời gian để không về quá muộn ảnh hưởng đến việc học tập. Với thái độ
cảm thông và cách xử lý nghiệm khắc nhưng có tình, chắc chắn bạn sẽ nhận được sự
ủng hộ của học sinh và khiến các em ngày càng tôn trọng và yêu quý bạn hơn.
Tình huống sư phạm 8
Học sinh chê bài giảng của giáo viên
Là một giáo viên mới ra trường, tình cờ bạn nghe được hai học
sinh đi trước đang nói chuyện và có ý chê bai bài giảng của bạn
vừa nông cạn, vừa kém hấp dẫn. Trong tình huống đó, bạn sẽ
làm gì?
trang 10
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
1. Lờ đi như không nghe thấy họ nói gì và đi tiếp.
2. Đi vượt lên trên và hỏi “Hai em trò chuyện gì mà vui thế?” nhằm chấp dứt câu
chuyện “buôn dưa lê” lung tung, phê phán giáo viên không đúng chỗ và cũng là để
“nhắc khéo” cho chúng biết bạn đã nghe thấy.
3. Không phản ứng gì vội mà chú ý lắng nghe hết câu chuyện xem hai học sinh đó phàn
nàn về vấn đề gì. Khi biết được thông tin, bạn có thể xem lại cách dạy của mình cho phù
hợp. Buổi lên lớp sau bạn gợi ý lại vấn đề bằng cách hỏi các em về cách dạy của mình
và “vô tình” mời một trong hai em hôm qua lên phát biểu. Sau đó bạn hứa sẽ tiếp thu và
nhắc nhở các em nên nói chuyện một cách trực tiếp, thẳng thắn với giáo viên, không nên
biến nó thành những câu chuyện phiếm sau lưng các thầy cô.
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Việc bàn tán về các thầy cô giáo dường như đã là một “căn bệnh mãn tính” của học
sinh. Nào là cô này xinh, cô kia xấu, cô này ăn mặc “model”, thầy kia có nụ cười duyên,
đôi mắt đẹp, rồi cô kia có dáng đi “hãm tài”… vô vàn những “đặc điểm” của các thầy cô
trở thành đề tài cho các cuộc bàn luận sôi nổi ở mọi lúc mọi nơi. Là một giáo viên trẻ
bạn nên “làm quen” dần với điều này và đôi khi cũng phải coi nó là “chuyện thường
ngày ở huyện” nên không cần để ý.
Nhưng lần này bạn vô tình nghe thấy câu chuyện về cách giảng bài của bạn. Không thể
bỏ ngoài tai được rồi. Là một giáo viên trẻ mới về trường, bạn luôn có tâm lý lo lắng,
“nghe ngóng” xem có ai bàn tán gì về cách dạy của mình không? Phương pháp truyền
đạt của mình đã thực sự phù hợp chưa?... Vì vậy khi nghe lời phàn nàn dù không trực
tiếp và chưa chắc đã chính xác này cũng làm bạn giật mình. Bạn sẽ “hành động” ngay
lập tức bằng cách đi vượt lên trên và ra tín hiệu cho chúng biết là bạn đã nghe thấy, và
“liệu hồn” mà chấm dứt ngay. Điều đó cũng cần thiết để ngăn chặn việc nói năng về
giáo viên không đúng chỗ, nhưng cũng chỉ là giải pháp tạm thời mà thôi. Biết đâu khi
bạn đi qua rồi chúng còn bàn tán nhiệt tình hơn thì sao!
Hay bạn sẽ bỏ qua vì cho rằng đó chỉ là những câu chuyện thường ngày, chẳng có gì lạ
của học sinh, không đáng phải bận tâm. Nếu nghĩ như vậy e rằng bạn đã quá chủ quan.
Vì biết đâu những lời nói đó lại phản ánh đúng sự thật, một sự nhận xét rất cần thiết để
bạn tiến bộ mà không bao giờ bạn có thể nghe một cách trực tiếp.
Vì thế hãy thận trọng và bình tĩnh hơn, cố gắng lắng nghe hết những điều mà hai học
sinh đó đang “trò chuyện” về mình (mặc dù phải nói thẳng rằng “nghe trộm” câu
chuyện của người khác là việc làm hơi xấu, bạn không nên vận dụng nó một cách
thường xuyên). Sau đó bạn chắt lọc thông tin và xem lại cách dạy của mình xem có gì
chưa ổn và tìm cách khắc phục. Nhưng điều này đòi hỏi sự điềm tĩnh, biết lắng nghe và
thấu hiểu học sinh mà không phải giáo viên nào cũng có được. Thái độ luôn sẵn sàng
tiếp thu để thay đổi rất cần thiết cho những giáo viên trẻ muốn cải thiện khả năng giảng
dạy của mình.
Và trong buổi học hôm sau chắc chắn bạn phải dành ra một khoảng thời gian để thẩm
định lại thông tin. Bạn có thể bắt đầu vấn đề một cách nhẹ nhàng cởi mở: “Như các em
trang 11
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
biết cô là một giáo viên trẻ, mới ra trường nên kinh nghiệm nghề nghiệp còn rất non nớt.
Chính vì vậy cách giảng bài của cô chắc chắn sẽ còn những chỗ chưa sâu sắc, chưa phù
hợp. Trước hết cô mong các em hiểu và thông cảm cho cô. Nhưng điều cô mong muốn
hơn đó là các em sẽ góp ý, giúp đỡ cô để cô có thể thay đổi. Nếu các em không cho cô
biết thì trước hết người thiệt thòi sẽ là các em. Các em hoàn toàn có quyền phát biểu
thẳng thắn những suy nghĩ của mình vì mục đích xây dựng, cô rất cảm ơn và trân trọng
những ý kiến đó”. Dừng một lát để học sinh có thời gian để suy nghĩ nghiêm túc về vấn
đề này, bạn có thể tiếp tục bằng cách mời các em phát biểu. Nhân cơ hội này bạn cũng
nên “đánh tiếng” cho hai em học sinh hôm qua đã bàn tán sau lưng bạn là bạn đã biết
các em “nói xấu” về bạn bằng cách “vô tình” gọi một trong hai lên trình bày ý kiến của
mình. Kết thúc buổi thảo luận đó, bạn cần phải chốt lại vấn đề và không quên nhắc nhở
các em: “Cô rất vui vì hôm nay các em đã nói lên những suy nghĩ của mình. Cô hứa sẽ
có sự điều chỉnh để phù hợp với các em hơn. Cô trò chúng ta cùng phấn đấu vì một kết
quả tốt đẹp nhất. Nhưng cô mong rằng lần sau có vấn đề gì các em hãy cứ trao đổi thẳng
thắn với các thầy cô giáo, đừng e ngại điều gì cả. Đó là quyền lợi chính đáng của các
em. Tuyệt đối không nên đem những vấn đề đó ra bàn tán, nếu “chẳng may” các thầy cô
biết được sẽ nghĩ không hay về các em”.
Sau cuộc trò chuyện vừa chân tình vừa nghiêm khắc ấy, chắc chắn học sinh sẽ cảm phục
bạn hơn không chỉ vì bản lĩnh của một cô giáo trẻ mà còn vì sự cởi mở, tinh thần cầu
tiến, không tự ái cá nhân, luôn phấn đấu vì tương lai của học trò. (Nguồn: “Ứng xử sư
phạm những điều cần biết” – NXB ĐHQG Hà Nội)
Tình huống sư phạm 9
Học sinh mất tiền trong lớp
Hồi trống báo hiệu bắt đầu tiết học thứ hai vang lên, tôi bước vào
lớp. Nhưng bài học mới chỉ bắt đầu được vài phút thì một em
học sinh đứng lên thất thanh: “Thưa… ưa… ưa… cô em bị mất
tiền. Em mang tiền đi đóng quỹ lớp mà sau giờ ra chơi em vào
thì đã không thấy đâu".
Cả lớp nhốn nháo, em học sinh không ngừng khóc. Vào hoàn cảnh của tôi lúc đó bạn sẽ
làm gì?
1. Bạn yêu cầu học sinh đó ngồi xuống và nói: “Tiền em mang đi thì phải cất giữ cẩn
thận, bây giờ trót mất rồi cô biết làm thế nào”, và khuyên em đó đành cho qua vì cũng
không đáng là bao.
2. Bạn dừng ngay bài giảng của mình và tiến hành truy tìm thủ phạm.
3. Bạn ân cần nói với học sinh cứ bình tĩnh ngồi xuống tiếp tục học. Sau đó bạn cố gắng
kết thúc bài sớm, dành ra 10 - 15 phút để giải quyết vấn đề của em. Bạn sẽ dùng lời lẽ
nghiêm khắc nhưng ân cần để thuyết phục em học sinh nào đã trót lấy tự giác trả lại cho
bạn.
trang 12
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Đây là vấn đề liên quan đến chuyện tiền bạc nên các em không thể tự giải quyết mà
chắc chắn sẽ tìm đến sự giúp đỡ của giáo viên. Và dù số tiền đó là ít hay nhiều thì bạn
vẫn phải đứng ra phân giải để chấm dứt ngay hiện tượng lấy trộm tiền của nhau trong
lớp học.
Nhưng ngặt một nỗi đây là chuyện đã xảy ra trong giờ ra chơi, không một ai để ý nên
chắc chắn không hy vọng gì có được nhân chứng. Chính vì thế nhiều giáo viên đã chọn
cách xử lý 1 vì như thế bạn cũng không mất thời gian đi “mò kim đáy bể” mà lại làm
mất tiết học của cả lớp. Và một số tiền “không đáng bao nhiêu” ấy bạn khuyên em nên
về nhà xin lại bố mẹ. Nhưng như thế là bạn đã cố tình làm ngơ để cho tật xấu trộm cắp
tiền của bạn bè ngang nhiên tồn tại trong lớp học. Và lần sau biết đâu lại là một em học
sinh khác cũng kêu mất tiền! Bạn khuyên em nên cho qua vì theo suy nghĩ của bạn nó
chẳng đáng bao nhiêu. Nhưng bạn có nghĩ đến tình huống phụ huynh học sinh sẽ nghĩ gì
khi con họ thông báo là bị mất tiền ngay ở trong lớp học mà cô giáo không có biện pháp
gì. Còn nữa nếu đó là một em có hoàn cảnh gia đình khó khăn thì khoản tiền đó cũng
đáng kể đấy chứ!
Cũng có nhiều người cho rằng đây là vấn đề rất nghiêm trọng ở lứa tuổi học trò nên cho
dừng ngay tiết học và truy tìm thủ phạm. Trong tình huống mất tiền không rõ ràng như
thế liệu bạn có chắc chắn vào khả năng “phá án” của mình? Bạn có nghĩ đến trường hợp
sau một thời gian căng thẳng cố gắng đến mấy bạn cũng không thể tìm ra thì tính sao
đây? Uy tín của bạn ít nhiều sẽ bị ảnh hưởng, và cả lớp mất một tiết học, chịu đựng
không khí căng thẳng nghi ngờ lẫn nhau mà vấn đề vẫn không được giải quyết. Đành
rằng phương án xử lý này có thể nói lên trách nhiệm và sự quan tâm đến các vấn đề
trong lớp học của bạn nhưng nó sẽ đẩy bạn vào nhiều tình huống khó xử khác và bạn rất
dễ vận dụng những biện pháp “rắn” không cần thiết. Vì bạn nên biết rằng ở lứa tuổi này
các em thường rất sợ bị dư luận tập thể lên án, coi thường, thậm chí hắt hủi vì tội trộm
cắp tài sản của bạn là tật xấu không thể bỏ qua. Nên mặc dù có thể đã “trót cầm nhầm”
nhưng vì bạn đang truy xét đến cùng và rất gay gắt nên em đó sẽ tìm mọi cách để tẩu tán
“tang vật” chứ không bao giờ để bạn phát hiện ra.
Việc cần làm trước tiên trong tình huống này là bạn phải trấn an em học sinh đó để em
không hoảng hốt. Bạn có thể nói: “Cô rất hiểu sự lo lắng của em nhưng em cứ bình tĩnh,
đã có cô ở đây. Nhưng bây giờ đang là tiết học, chắc em cũng không muốn vì việc riêng
của mình mà ảnh hưởng đến tất cả các bạn trong lớp. Cô hứa sau tiết học này cô sẽ giải
quyết giúp em”. Đó cũng có thể coi là “kế hoãn bình” để bạn có thời gian suy nghĩ tìm
ra giải pháp tối ưu nhất. Sau đó bạn cố gắng kết thúc bài giảng của mình sớm, dành ra
một khoảng thời gian để giải quyết vấn đề. Trước tiên bạn nên khuyên em học sinh đó
xem xét lại thật kỹ xem có thật sự là mất tiền không và có thể là mất ở đâu đó sau đấy
mới đến lớp. Nếu sau khi em đã xem xét kỹ và khẳng định với bạn rằng đã mất trong
lớp học thì vấn đề lại trở nên khá nghiêm trọng rồi đấy! Lúc này bạn cần giữ một thái độ
bình tĩnh, ôn tồn để nói chuyện với các em học sinh trong lớp. Bằng những lời lẽ nhẹ
nhàng, có sức thuyết phục, bạn “kêu gọi” tinh thần tự giác của các em: “Cô biết lớp ta từ
trước đến nay rất thương yêu nhau, đoàn kết và luôn giúp đỡ nhau trong mọi lĩnh vực.
Chính vì vậy cô tin không bao giờ có trường hợp lấy trộm tiền hay tài sản của nhau.
Hôm nay bạn A có mất một số tiền. Tuy đối với nhiều em đó không phải là một điều gì
trang 13
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
to tát cả, nhưng trong điều kiện hoàn cảnh nhà bạn A rất khó khăn để có thể thuyết phục
bố mẹ cho lại. Vậy các em thử đặt vào hoàn cảnh của bạn A, các em sẽ hiểu và cảm
thông với bạn. Cô mong rằng nếu bạn nào đã “trót” cầm hay nhặt được tiền của bạn thì
cho bạn xin lại. Nếu không muốn đưa trực tiếp cho bạn thì có thể lên gặp cô để nộp quỹ
cho bạn A. Cô sẽ rất cám ơn và đánh giá cao sự trung thực ấy. Các em biết không, thực
ra cô không thiếu cách để truy xét các em đến cùng nhưng cô đã không làm như vậy, vì
cô biết các em không bao giờ muốn điều đó và điều quan trọng là cô tin vào tình cảm
của các em dành cho bạn bè cùng lớp học”.
Những lời lẽ chí tình ấy của bạn chắc chắn sẽ khiến các em tôn trọng và em nào đã trót
phạm lỗi cũng có thêm dũng khí để nhận lỗi, vì em tin tưởng rằng cô sẽ không bao giờ
mạt sát, phê bình em gay gắt và em vẫn có thễ giữ được tình cảm và sự tôn trọng của
các bạn trong lớp mặc dù mình đã phạm tội. (Nguồn: “Ứng xử sư phạm những điều
cần biết” – NXB ĐHQG Hà Nội)
Tình huống sư phạm 10
Khi học sinh đến muộn
Bạn đang say sưa giảng bài thì một học sinh đi học muộn xin vào
lớp làm cắt ngang bài giảng của bạn. Lúc này giờ học đã bắt đầu
được 15 phút. Bạn bực mình vì bị mất hứng. Vậy bạn xử lý như
thế nào?
1. Bạn hỏi “Tại sao bây giờ mới đến, có biết vào học từ mấy giờ không?” rồi mới nói
với giọng bực tức: “Vào đi”
2. Nhất định không cho học sinh vào lớp, phạt đứng ngoài cửa đến hết tiết học mới được
vào lớp.
3. Nhẹ nhàng ra hiệu cho học sinh vào lớp, tiếp tục giảng bài bình thường rồi hết tiết
học mới gọi học sinh lên, tìm hiểu nguyên nhân đi học muộn của em ấy rồi nhắc nhở.
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Học sinh đi học muộn là điều rất thường gặp, có thể do nguyên nhân chủ quan hoặc
khách quan, do đó cũng không nên làm to chuyện, xử lý quá nghiêm khắc và gay gắt.
Ngay cả bạn, là giáo viên, chắc bạn cũng không thể cam đoan bạn sẽ không bao giờ đi
muộn. Nếu ngày hôm trước bạn cương quyết không cho học sinh đi muộn được vào lớp
mà ngay ngày hôm sau chính bạn lại có việc đột xuất phải đến muộn thì bạn phải làm
thế nào? Đừng để học sinh cho rằng bạn cậy mình là giáo viên nên không ai dám phê
bình bạn, bạn được quyền đi muộn còn học sinh thì không!
Do vậy, bạn không thể ứng xử như cách hai, khăng khăng không cho học sinh vào lớp
hoặc phạt học sinh đứng ngoài cửa đến hết tiết học mới được vào lớp. Làm như thế, học
sinh sẽ không tiếp thu được bài giảng và bạn cũng không thể tập trung giảng bài được.
trang 14
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
Nếu để học sinh lang thang ở ngoài thì có điều gì xảy ra, bạn sẽ phải chịu trách nhiệm.
Còn nếu phạt em ấy đứng ở cửa lớp thì thật không hay, những giáo viên khác đi qua sẽ
thắc mắc, còn học sinh trong lớp cũng sẽ bị phân tâm, để ý và cười em bị phạt ở ngoài
chứ không chú ý vào bài giảng nữa.
Nếu bạn chọn cách thứ nhất, bạn sẽ làm mất thời gian vô ích, lại làm mất hứng giảng bài
của chính bạn và làm mất sự tập trung chú ý của học sinh, làm không khí lớp học căng
thẳng và em học sinh bị mắng cũng ấm ức.
Bạn chỉ nên nhẹ nhàng ra hiệu cho học sinh vào lớp bằng cách gật nhẹ rồi tiếp tục giảng
bài bình thường. Như vậy, giờ giảng vẫn được tiếp tục, không bị gián đoạn và học sinh
cũng không có gì để bàn tán, phân tán sự chú ý. Hết tiết học, bạn hãy gọi em học sinh
lên, tìm hiểu nguyên nhân đi học muộn của em ấy rồi nhắc nhở, động viên, khuyến
khích em ấy đi học đúng giờ. Bạn cũng nên nhắc học sinh mượn vở các bạn khác để
xem lại phần bài học em không được nghe vì đi muộn. Nếu em ấy thường xuyên đi học
muộn như vậy, bạn phải có biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn như báo với giáo viên chủ
nhiệm hoặc gặp gia đình để nhắc nhở em đi học cho nghiêm túc. Bạn cũng có thể nhờ
các em ở gần nhà qua rủ em đó đi học cùng. Đối với cả lớp, cũng nên nhắc nhở các em
đi học cho đúng giờ, chấp hành kỷ luật của nhà trường. Phải tỏ ra nghiêm khắc để học
sinh hiểu rằng bạn sẽ không dễ dàng bỏ qua cho những học sinh không chấp hành kỷ
luật. (Nguồn: “Ứng xử sư phạm những điều cần biết” – NXB ĐHQG Hà Nội)
Tình huống sư phạm 11
Một tình huống khó xử trong phòng thi
Trong phòng thi có một em học sinh là con của vị giám đốc cơ
quan chồng bạn đang công tác, bị bắt quả tang đang quay cóp bài
và thậm chí còn có lời lẽ thiếu lễ phép với giám thị. Bạn cũng có
mặt ở đó. Vậy bạn sẽ ứng xử sao đây?
1. Quay đi chỗ khác coi như không biết hoặc vì không thuộc quyền hạn giải quyết của
mình.
2. Bạn cố gắng xin giám thị tha cho em đó chỉ vì “đó là con của một nhân vật rất quan
trọng ở cơ quan chồng bạn”.
3. Bạn kiên quyết để cho giám thị xử lý theo đúng nguyên tắc, đồng thời giải thích cho
em đó biết mức độ vi phạm của mình và có hướng khắc phục. Nhưng để không gây
căng thẳng trong mối quan hệ của bạn và em đó, đồng thời tránh tiếng “thấy người quen
mà không giúp”, bạn có thể nói với em là bạn sẽ nói với Hội đồng kỷ luật nâng đỡ em
nếu như em thực sự có quyết tâm khắc phục khuyết điểm.
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Trong mối quan hệ xã hội chồng chéo, phức tạp như hiện nay thì tình huống của người
trang 15
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
giáo viên này không phải là hiếm gặp. Nếu là người nhà ruột thịt của bạn thì còn dễ vì
dù sao họ cũng có thể thông cảm được. Đằng này lại là con của một vị lãnh đạo trong cơ
quan chồng bạn, có thể rất có ảnh hưởng đến con đường công danh của anh ấy. Có khi
chỉ cần sự “quan tâm, tạo điều kiện” của bạn đối với học sinh thì biết đâu phụ huynh
của em đó sẽ cho chồng bạn những cơ hội thuận lợi. Nhưng cũng vì thế mà chỉ cần thái
độ không “thiện chí hợp tác” của bạn cũng có thể gây khó khăn cho anh ấy. Vậy bạn
phải xử lý thật khéo léo để không phá vỡ nguyên tắc trong việc giáo dục học sinh nhưng
cũng không làm tổn hại đến mối quan hệ của chồng mình.
Nhiều người sẽ chọn phương án 1. Đó là cách rút lui an toàn nhất để phụ huynh cũng
không thể có gì trách cứ bạn. Nhưng bạn có tính đến trường hợp học sinh đó đã nhìn
thấy bạn và biết rằng bạn đã cố tình làm ngơ? Lúc đó thì rắc rối to! Đôi khi lảng tránh
để đỡ phiền hà cho bản thân lại không phải là cách xử lý hay.
Vậy theo bạn xử lý theo cách 2? Cũng không ít trường hợp giáo viên chọn cách này.
Đơn giản đó là một cơ hội để bạn tỏ rõ sự quan tâm giúp đỡ của mình đối với học sinh
đó, và hy vọng rằng việc làm đó sẽ có tác động tốt đến vị lãnh đạo ở cơ quan chồng bạn.
Nhưng như vậy bạn sẽ đối mặt ra sao với học sinh của mình, chúng có còn kính trọng
bạn không khi chỉ vì lợi ích cá nhân mà bạn đã sẵn sàng bỏ qua cho học sinh phạm lỗi.
Bạn luôn nhắc nhở học sinh về sự công bằng, nghiêm khắc, nhưng chính hành động của
bạn phản tác dụng mất rồi! Và chắc chắn sự bao che ấy cũng không có lợi gì cho học
sinh đã vi phạm kỷ luật vì sẽ tạo cho chúng tâm lý “đã có người che chở rồi, muốn làm
gì thì làm”. Như vậy bạn không thể tránh khỏi cảnh phải đứng ra xin xỏ vài lần sau nữa.
Xử lý theo cách này lợi thì chưa thấy đâu nhưng cái hại thì đã bày ra trước mắt.
Trong tình huống này, cách tốt nhất là bạn luôn luôn giữ vững sự nghiêm khắc và công
tâm của mình. Dù là con của một người có địa vị đi nữa nhưng đã vi phạm kỷ luật thì
cần phải được xử lý. Bạn nhẹ nhàng giải thích cho em học sinh đó biết rằng em đã vi
phạm vào nội quy của trường nên không thể xin các thầy tuyên bố “trắng án” trước sự
chứng kiến của đông đảo mọi người được. Bạn có thể nói: “Cô có thể giúp em xin với
các thầy cô giám thị nhưng như thế thì các bạn sẽ nghĩ như thế nào về cô, về em? Chắc
chắn là sự coi thường đúng không? Nhưng em yên tâm, em vi phạm lần đầu thì các thầy
cô chỉ lập biên bản để nhắc nhở em thôi chứ không có gì nặng nề cả. Nếu em thực sự
nhận thấy lỗi của mình và có ý thức sửa chữa thì thầy cô sẽ sẵn sàng giúp đỡ em”. Với
những lời lẽ chí tình ấy của bạn chắc chắn rằng dù không nhận được “sự bào chữa hiệu
quả” của bạn nhưng học sinh đó cũng không giữ tâm lý bất bình, tức giận với bạn.
(Nguồn: “Ứng xử sư phạm những điều cần biết” – NXB ĐHQG Hà Nội)
Tình huống sư phạm 12
Học sinh không học thêm ở lớp của thầy
trang 16
Lớp SP Tin Hoc k34 Trường Đại Học Đồng Nai
Hiền là một học sinh vào loại khá giỏi trong lớp. Em đã đi học
tại lớp học thêm của thầy B (giáo viên dạy môn Toán ở lớp em)
đã hai năm. Nhưng sang năm lớp 12 em không theo học thầy nữa
mà chọn học thêm tại một thầy dạy Toán ở trường khác.
Biết được điều này, thầy B có vẻ không hài lòng, mỗi lần gọi Hiền lên bảng trả lời thầy
thường đặt ra những câu hỏi rất khó, điểm bài kiểm tra của Hiền tự nhiên “sa sút” hẳn.
Hiền đã gặp bạn để tâm sự. Với tư cách là cô giáo chủ nhiệm, bạn xử lý thế nào?
1. Phản đối ngay những lời em nói vì cho rằng không bao giờ một thầy giáo như thầy B
lại có thái độ đó với học sinh.
2. Tỏ ra thông cảm với tâm sự của học sinh và hứa sẽ lựa lời nói giúp với thầy dạy
Toán.
3. Bạn khuyên em học sinh trước hết cần xem lại nhận định của mình có chính xác hay
không hay chỉ là “cảm giác” như thế. Sau đó em tìm một cơ hội nào đó để khéo léo tìm
hiểu nguyên nhân cách cư xử của thầy với em. Và để em có thể yên tâm phần nào, bạn
hứa sẽ có dịp chuyện trò với thầy giáo B để thầy hiểu và thông cảm cho em.
GỢI Ý CÁCH XỬ LÍ
Có thể nói hiện nay học sinh ít gặp phải vấn đề này và cũng không còn hiện tượng thầy
giáo trù dập học sinh khi không tham gia học thêm ở lớp của thầy. Nhưng bạn có chắc
rằng tình huống này không bao giờ xảy ra trong quá trình bạn tham gia công tác chủ
nhiệm?
Đây là một tình huống hiếm gặp nhưng lại khá phức tạp vì nó động chạm đến vấn đề tế
nhị, không chỉ ảnh hưởng đến mối quan hệ thầy trò mà còn là tình cảm giữa các đồng
nghiệp với nhau. Chính vì thế đòi hỏi ở bạn sự sáng suốt và khéo léo.
Lựa chọn theo cách 1 bạn sẽ tránh được những rắc rối với đồng nghiệp. Bạn cũng thừa
biết rằng học sinh bạn có thể dạy một, hai năm hoặc ba năm là cùng trong khi mối quan
hệ với đồng nghiệp là mối quan hệ lâu dài, thường xuyên, hàng ngày “chạm mặt với
nhau”, không “dại” gì vì chuyện nhỏ của học sinh mà ảnh hưởng đến mối quan hệ đó.
Nhưng như vậy còn trách nhiệm là một giáo viên chủ nhiệm và lương tâm nghề nghiệp
của bạn thì sao? Và thái độ của bạn lúc đó rất dễ khiến em học sinh đó nghĩ rằng bạn
“bao che” cho đồng nghiệp và không dám bênh vực quyền lợi của học sinh. Niềm tin
của học sinh đối với bạn theo đó mà giảm dần.
Bạn sẽ lựa chọn cách 2? Và đương nhiên đối với học sinh lúc đó bạn trở nên vĩ đại vô
cùng. Nhưng bạn sẽ nói như thế nào với thầy dạy Toán? Chả lẽ lại “kết luận” thầy
không hài lòng về học sinh khi không tham gia vào lớp học thêm của thầy? Mà bạn thừa
biết rằng đây mới chỉ là những lời tâm sự từ một phía của em học sinh và cũng chỉ là
nhận định “thầy có vẻ không hài lòng”. Nếu đây chỉ là nhận định chủ quan của cá nhân
trang 17