Chuyên đề tìm GTLN, GTNN

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Chuyên đề tìm GTLN, GTNN

Đặng Ngọc Dơng THCS Giao Hà - Giao Thuỷ Nam Định
Chuyên đề tìm GTLN, GTNN
(Dành cho bồi dỡng HSG lớp 8)
1. Khái niệm về cực trị của một biểu thức
Cho biểu thức nhiều biến số P(x, y, ..., z) với x, y, ..., z thuộc miền S nào đó xác định.
Nếu với bộ giá trị của các biến (x
0
, y
0
, ...z
0
)

S mà ta có: P(x
0
, y
0
, ...z
0
)

P(x, y, ..., z) hoặc
P(x
0
, y
0
, ...z
0
)

P(x, y, ..., z) thì ta nói P(x, y, ..., z) lớn nhất hoặc nhỏ nhất tại (x
0
, y
0
, ...z
0
)
trên miền S.
P(x, y, ..., z) đạt giá trị lớn nhất tại (x
0
, y
0
, ...z
0
)

S còn gọi là P đạt cực đại tại (x
0
,
y
0
, ...z
0
) hoặc P
max
tại (x
0
, y
0
, ...z
0
). Tơng tự ta có: P đạt giá trị nhỏ nhất tại (x
0
, y
0
, ...z
0
)

S
còn gọi là P đạt cực tiểu tại (x
0
, y
0
, ...z
0
) hoặc P
min
tại (x
0
, y
0
, ...z
0
).
Giá trị lớn nhất, nhỏ nhất của P trên miền xác định S gọi là các cực trị của P trên miền S.
2. Nguyên tắc chung tìm cực trị của một biểu thức
Tìm cực trị của một biểu thức trên một miền xác định nào đó là vấn đề rộng và phức tạp,
nguyên tắc chung là:
*) Để tìm giá trị nhỏ nhất của một biểu thức P(x, y, ..., z) trên miền xác định S, ta cần
chứng minh hai bớc:
- Chứng tỏ rằng P

k ( với k là hằng số ) với mọi giá trị của các biến trên miền xác định
S
- Chỉ ra trờng hợp xảy ra dấu đẳng thức.
*) Để tìm giá trị lớn nhất của một biểu thức P(x, y, ..., z) trên miền xác định S, ta cần chứng
minh hai bớc:
- Chứng tỏ rằng P

k ( với k là hằng số ) với mọi giá trị của các biến trên miền xác định
S
- Chỉ ra trờng hợp xảy ra dấu đẳng thức.
Chú ý rằng không đợc thiếu một bớc nào trong hai bớc trên.

Ví dụ: Cho biểu thức A = x
2
+ (x - 2)
2

1
Đặng Ngọc Dơng THCS Giao Hà - Giao Thuỷ Nam Định
Một học sinh tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức A nh sau:
Ta có x
2


0 ; (x - 2)
2

0 nên A

0.
Vậy giá trị nhỏ nhất của A bằng 0.
Lời giải trên có đúng không?
Giải:
Lời giải trên không đúng. Sai lầm của lời giải trên là mới chứng tỏ rằng A

0 nhng cha
chỉ ra đợc trờng hợp xảy ra dấu đẳng thức. Dấu đẳng thức không xảy ra, vì không thể có
đồng thời:
x
2
= 0 và (x - 2)
2
= 0 .
Lời giải đúng là:
A = x
2
+ (x - 2)
2
= x
2
+ x
2
- 4x +4 = 2x
2
- 4x + 4
= 2(x
2
-2x - +1) + 2 = 2(x - 1)
2
+ 2
Ta có: (x - 1)
2


0 ,

x


2(x - 1)
2
+ 2

2

x


A

2

x
Do đó A = 2

x = 1.
Vậy giá trị nhỏ nhất của biểu thức A bằng 2 với x = 1.
3. Kiến thức cần nhớ:
Để tìm cực trị của một biểu thức đại số, ta cần nắm vững:
a) Các tính chất của bất đẳng thức, các cách chứng minh bất đẳng thức.
b) Sử dụng thành thạo một số bất đẳng thức quen thuộc:
* a
2


0, tổng quát: a
2k


0 (k nguyên dơng)
Xảy ra dấu đẳng thức

a = 0
* -a
2


0, tổng quát: -a
2k


0 (k nguyên dơng)
Xảy ra dấu đẳng thức

a = 0

*
0

a
. (Xảy ra dấu đẳng thức

a = 0)
*
aaa

. (Xảy ra dấu đẳng thức

a = 0)
*
baba
++
(Xảy ra dấu đẳng thức

ab

0)
*
baba

(Xảy ra dấu đẳng thức

a

b

0 hoặc a

b

0)
2
Đặng Ngọc Dơng THCS Giao Hà - Giao Thuỷ Nam Định
*
1
2a
a
+
,

a >0 và
1
2a
a
+
,

a <0
*
2
2
2 2
a b a b
ab
+ +






a,b (Xảy ra dấu đẳng thức

a = b)
*
1 1
, 0a b ab
a b
>
(Xảy ra dấu đẳng thức

a = b)
II - các biện pháp thực hiện
(Một số dạng bài toán cực trị trong đại số)

Thông qua các bài toán trong sách giáo khoa (sách tham khảo) tôi tiến hành phân loại
thành một số dạng cơ bản nhất về các bài toán cực trị trong đại số ở THCS rồi hớng dẫn học
sinh tìm kiến thức có liên quan cần thiết để giải từng dạng toán đó. Sau đây là một số dạng
cơ bản thờng gặp:
Dạng 1: bài toán tìm giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất của
một biểu thức là tam thức bậc hai.
Ví dụ 1: Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức.
A(x) = x
2
- 4x+1
Trong đó x là biến số lấy các giá trị thực bất kỳ.
H ớng dẫn giải :
Gợi ý: Để tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức A(x) ta cần phải biến đổi về dạng A(x)

k (k là hằng số) với mọi giá trị của biến và chỉ ra trờng hợp xảy ra đẳng thức
Lời giải: A(x) = x
2
- 4x+1
= x
2
- 2.2x+1
= (x
2
- 2.2x+4)- 3
3
Đặng Ngọc Dơng THCS Giao Hà - Giao Thuỷ Nam Định
= (x- 2)
2
- 3
Với mọi giá trị của x: (x - 2)
2


0 nên ta có:
A(x) = (x- 2)
2
- 3

-3
Vậy A(x) đạt giá trị nhỏ nhất bằng -3 khi x=2
Đáp số: A(x)
nhỏ nhất
= - 3 với x=2
Ví dụ 2 : Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức
B(x) = -5x
2
- 4x+1
Trong đó x là biến số lấy giá trị thực bất kỳ
H ớng dẫn giải :
Gợi ý: Để tìm giá trị lớn nhất của biểu thức B(x) ta cần phải biến đổi đa B(x) về dạng
B(x)

k (k là hằng số) với mọi giá trị của biến khi đó giá trị lớn nhất của B(x)= k và chỉ ra
khi nào xảy ra đẳng thức
Lời giải: B(x) = -5x
2
4x+1

2
4
5 1
5
x x

= + +



2 2
2
2 2 2
5 2. 1
5 5 5
x x


= + + +

ữ ữ




2
2 4
5 1
5 25
x


= + +






2
2 4
5 1
5 5
x

= + + +



2
2 9
5
5 5
x

= + +


Với mọi giá trị của x:
2
2
0
5
x

+


nên
2
2
5 0
5
x

+


4
Đặng Ngọc Dơng THCS Giao Hà - Giao Thuỷ Nam Định
suy ra: B(x)=
2
2 9 9
( ) 5
5 5 5
B x x

= + +



Vậy B(x)đạt giá trị lớn nhất khi B(x)=
9
5
, khi x =
2
5

Đáp số: B(x)
lớn nhất
=
9
5
với x =
2
5

Ví dụ 3: (Tổng quát)
Cho tam thức bậc hai P = ax
2
+bx + c
Tìm giá trị nhỏ nhất của P nếu a > 0
Tìm giá trị lớn nhất của P nếu a < 0
H ớng dẫn giải :
Gợi ý: Để tìm giá trị nhỏ nhất (lớn nhất) của P ta cần phải biến đổi sao cho P =
a.A
2
(x) + k. Sau đó xét với từng trờng hợp a>0 hoặc a<0 để tìm giá trị nhỏ nhất hoặc lớn
nhất.
Lời giải:
P = a.A
2
(x) + k
= a (x
2
+
b
a
x) + c

2
2
2
2
2
442
..2
a
b
c
a
b
a
b
xxa
+








++=

2
2
b
a x k
a

= + +


với
2
2
4
b
k c
a
=

Do
2
0
2
b
x
a

+


nên:
+Nếu a>0 thì
2
0
2
b
a x
a

+


do đó P

k
+Nếu a<0 thì
2
0
2
b
a x
a

+


do đó P

k
5

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Chuyên đề tìm GTLN, GTNN