PHÂN TÍCH NHÂN VẬT ÔNG HAI TRONG TRUYỆN NGẮN "LÀNG"

Đề :
Phân tích nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “Làng” của Kim Lân (Trích –
SGK Ngữ Văn 9 –Tập 1)


BÀI LÀM
I/ MỞ BÀI:
Kim Lân nhà văn có tác phẩm đăng báo từ trước cách mạng tháng
Tám. Ông sinh ra và lớn lên ở một vùng quê có truyền thống văn hóa
lâu đời nên am hiểu rất nhiều về nông thôn Việt Nam và cảnh ngộ của
người nông dân. Vì thế, khi viết về đề tài này, Kim Lân thành công hơn
cả. Đặc biệt ở truyện ngắn “ Làng”, tác giả đã xây dựng được hình
tượng ông Hai,một người nông dân cần cù chất phác, giàu tình yêu đối
với quê hương đất nước, gắn bó bền chặt với cuộc kháng chiến trường
kỳ của dân tộc.
II/ THÂN BÀI:
Ở phần đầu câu chuyện, ta thấy ông Hai rất yêu làng. Tình yêu
thiết tha và nồng thắm của ông thể hiện qua niềm tự hào hãnh diện và
cái tính khoe làng cố hữu.
Cuộc kháng chiến chống Pháp nổ ra. Cũng như bao nhiêu người nông
dân khác, ông Hai luôn tin tưởng vào kháng chiến, vào sự lãnh đạo của
Hồ Chủ tịch. Vợ con đi tản cư, nhưng ông Hai vẫn muốn ở lại cùng với
đội du kích đào đường đắp ụ để bảo vệ cái làng Dầu thân yêu của mình.
Đến khi hoàn cảnh gia đình neo bấn, vợ con thúc bách quá, cực chẳng
đã ông mới rời làng đi tản cư. Ra đi mà ông Hai cứ an ủi mình “ tản cư
âu cũng là kháng chiến”.
Xa làng rồi nhớ làng, tính nết ông Hai có phần thay đổi. Ông ít
nói ít cười, đôi khi cáu gắt. Nỗi nhớ làng cứ da diết trong lòng của ông
khiến cho ông cảm thấy buồn bực không yên. Ông nhớ từ con đường
làng đến mái ngói, nhớ phòng thông tin tuyên truyền sáng sủa rộng rãi
nhất vùng đến cái chòi phát thanh cao bằng ngọn tre, nhớ những ngày
khởi nghĩa dồn dậpở làng cho đến những lúc cùng anh em đào hào đắp
ụ chiến đấu… Ông Hai cảm thấy lúc ấy mình trẻ trung vô cùng, “cũng
hát hỏng, bông phèng.” cùng với anh em. Càng nghĩ tưởng, nỗi nhớ
càng dâng trào da diết trong lòng ông Hai như những đợt sóng lòng dồn
dập. “Caho ôi, ông lão nhớ làng. Nhớ cái làng quá!”.
Niềm khuây khỏa lớn nhất của ông Hai là sang bên gian nhà bác Thứ
để nói chuyện và được ra chợ, đến cái phòng thông tin tuyên truyền để
nghe tin tức về kháng chiến…
Và rồi một tình huống xảy ra làm cho tình yêu nỗi nhớ làng của ông Hai
bị thử thách. Từ đó, người đọc phát hiện ra ngoài tình cảm thiêng liếng
mà ông Hai dành cho cái làng chợ Dầu của mình còn có một tình cảm
khác thiêng liêng vĩ đại hơn. Đó là tình yêu dất nước thể hiện qua tình
cảm đối với kháng chiến, với cụ Hồ…
Ở phòng thông tin tuyên truyền, ông Hai lắng nghe và cảm thấy
trân trọng, tự hào trước những tấm gương anh hùng trong cuộc chiến.
Ông cảm thấy vui sướng đến nở từng khúc ruột trước những thắng lợi
dồn dập của quân ta.,“ ruột gan ông lão cứ múa cả lên. Vui quá!”.
Ngay sau đó, ông nhận được cái tin dữ từ những người đi tản cư – cả
làng Dầu đều trở thành Việt gian theo giặc – “Việt gian từ thằng chủ
tịch trở đi cơ, ông ạ!”. Cảm giác bất ngờ, hụt hẫng khiến cho ông
lão “ cổ nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân”, “rặn è è” “ giọng
lạc hẳn”. Ông tủi nhục cúi gằm mặt xuống mà đi. để rồi về đến nhà,
không chịu đựng nổi, ông “ nằm vật ra giường” “nhìn lũ con, tủi
thân, nước mắt ông lão tràn ra”.
Những ngày kế tịếp, ông Hai sống trong bi kịch triền miên. Ông sợ hãi
trốn tránh như một tội phạm, “ một đám đông túm lại, ông
cũng để ý, dăm bảy tiếng cười nói xa xa, ông cũng chột dạ. Lúc
nào ông cũng nơm nớp tưởng như người ta đang để ý bàn tán về
“cái chuyện ấy”. Cứ thoáng nghe những tiếng Tây, Việt gian, cam
nhông… là ông lủi ra một góc nhà, nín thít.” Nỗi ám ảnh nặng nề,
cảm giác đau xót, nhục nhã đã biến thành sự sợ hãi thường xuyên trong
ông Hai kể từ lúc ông nghe cái tin dữ ấy.
Bi kịch dâng lên đến đỉnh cao. Ông Hai bị đẩy vào trong
tình cảnh bế tắc tuyệt vọng khi bà chủ nhà muốn đuổi gia đình ông đi. “
Thế là tuyệt đường sinh sống!” Ông đi đâu bây giờ? Khắp
nơi, “không chỉ cái đất Thắng này mà cả ở Đài, Nhã Nam, Bố Hạ,
Cao Thượng… ở đâu nghe đến người làng chợ Dầu là người ta
đuổi như đuổi hủi”. Còn ai muốn chứa chấp người dân của cái làng
Việt gian này nữa chứ?
Trước mắt ông Hai chỉ có hai con đường. Ở lại thì không được rồi. Còn
về làng… Vừa chớm nghĩ đến thôi, ta đã thấy ông Hai gạt phắt đi
ngay. “Về làm gì cái làng ấy nữa. Chúng nó làm Việt gian theo
Tây cả rồi”.Và ông cũng khẳng định: “ về làng là phản bội kháng
chiến, phản bội cụ Hồ”. Dù ông Hai luôn ước mong được trở về làng,
nhưng lúc này ông lại khẳng định: “ Làng thì yêu thật, nhưng làng
theo Tây mất rồi thì phải thù”.
Mâu thuẫn trong nội tâm và tình thế trước mắt làm cho ông Hai bế tắc.
Trong tâm trạng bị dồn nén và bế tắc ấy, ông Hai chỉ còn biết trút nỗi
lòng của mình vào nhưng lời thủ thỉ tâm sự với đứa con nhỏ ngây thơ:
- À, thầy hỏi con nhé.Thế con ủng hộ ai?
- Ủng hộ Cụ Hồ Chí Minh muôn năm!
Lòng trung thành của cha con ông, của hàng triệu nông dân
Việt Nam đối với lãnh tụ là vô cùng sâu sắc. Vẻ đẹp ấy rất đáng tự hào
ca ngợi.
Đến giây phút này, từ trong bi kịch của ông Hai, ta lại thấy
sáng ngời lên một tình cảm cao đẹp khác. Đó là tinh thần yêu nước, gắn
bó với kháng chiến, với cụ Hồ.Tình cảm thiêng liêng ấy đã bao trùm lên
tình cảm đối với làng quê.
Cho nên, khi nghe tin làng Dầu theo Tây được cải chính, ông
Hai là người sung sướng nhất. Ông vui tươi rạng rỡ hẳn lên, “ mồm
bỏm bẻm nhai trầu, cặp mắt hung hung đỏ…” Ông mua quà cho
con, ông chạy đi “khoe” cái tin nhà mình bị đốt, “ khoe” cái tin làng Dầu
không theo giặc. Nỗi mất mát về nhà cửa dường như tan biến trong
niềm hạnh phúc dâng trào – Làng chợ Dầu, ngôi làng mà ông luôn yêu
mến tự hào giờ đây vẫn là làng kháng chiến.
Có thể nói, ông Hai là nhân vật điển hình cho lớp nông dân
trong kháng chiến. Vốn là những con người chân thực, chất phác, những
ngày đầu tiếp xúc với cách mạng, họ vẫn còn bỡ ngỡ. Nhưng rồi cảm
giác ấy tan đi nhanh chóng, họ đón nhận cách mạng với tình cảm chân
thành, với lòng hăm hở nhiệt tình. Họ háo hức hoà nhịp cùng phong trào
kháng chiến, học hăng hái cầm súng bảo vệ quê hương. Cách mạng đã
trở thành một phần trong cuộc đời của họ. Lòng trung thành, tình cảm
gắn bó bền chặt của người nông dân trong kháng chiến làm cho chúng
ta xúc động. Nhà văn Kim Lân đã tinh tế phát hiện những nét đẹp tâm
hồn của người nông dân để từ đó khắc hoạ nên một bức chân dung gần
gũi và sống động.
Trong tác phẩm, nhà văn Kim Lân đã xây dựng những tình
huống đầy kịch tính đẩy nhân vật vào trong sự bế tắc đến tuyệt vọng,
qua đó làm nổi bật tâm hồn tính cách và tình yêu của ông Hai đối với
làng quê, đất nước. Ngôn ngữ diễn đạt mộc mạc chân quê càng giúp
người đọc hiểu và yêu mến ông Hai nhiều hơn.
III/ KẾT BÀI:
Tóm lại qua hình tượng nhân vật ông Hai, chúng ta có thể hiểu
hơn về cuộc kháng chiến trường kì của dân tộc, hiểu được nguyên nhân
vì sao một đất nước bé nhỏ như Việt Nam lại có thể đánh thắng kẻ thù
đầu sỏ như thực dân Pháp. Bài học sâu sắc nhất đối với mỗi người
chúng ta khi đọc truyện ngắn này là tình yêu quê hương đất nước, là
lòng tự hào và biết ơn những người dân cày Việt Nam chân chất mà cao
cả.