Giáo trình nhập môn vận tải ô tô

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Giáo trình nhập môn vận tải ô tô





Giáo trình nhập
môn vận tải ô tô

NMTCVTOT
• 3

LỜI NÓI ðẦU

Trong hoạt ñộng của nền kinh tế quốc dân, Giao thông vận tải ñóng vai trò rất
quan trọng trong việc vận chuyển hàng hóa và hành khách, ñáp ứng nhu cầu vận tải của
toàn xã hội. Vận tải bao gồm nhiều phương thức vận tải khác nhau như: vận tải ñường
sắt, vận tải ñường thủy (bao gồm vận tải ñường sông và ñường biển), vận tải ô tô, vận
tải hàng không, vận tải ñường ống, các phương thức vận tải hợp thành hệ thống vận tải
thống nhất và có liên quan mật thiết với nhau.
Vận tải ô tô là phương thức vận tải phổ biến hiện nay, có mặt ở mọi nơi, từ thành
thị ñến nông thôn. Do tính cơ ñộng cao cho nên vận tải ô tô ñã phát huy vai trò quan
trọng trong hệ thống vận tải, ñáp ứng nhu cầu vận tải ña dạng và ngày càng tăng lên của
xã hội.
Với mục tiêu ñào tạo kiến thức cơ sở chuyên ngành rộng, sau ñó ñi vào nghiên
cứu chuyên sâu ñối với khối lượng kiến thức chuyên ngành. Môn học Nhập môn tổ
chức vận tải ô tô giới thiệu tổng quát về vận tải ô tô trong hệ thống vận tải, phục vụ cho
sinh viên của các chuyên ngành Vận tải; Vận tải - Kinh tế; Quy hoạch giao thông vận
tải; Khai thác và quản lý vận tải.
ðể ñáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu tìm hiểu của sinh viên, chúng tôi biên
soạn cuốn giáo trình Nhập môn vận tải ô tô với khuôn khổ thời gian là 45 tiết (3 ñơn vị
học trình). Nội dung chủ yếu của giáo trình tập trung nghiên cứu các vấn ñề về quá trình
vận tải, phương tiện vận tải ô tô, ñiều kiện khai thác, các vấn ñề về kinh tế, tổ chức vận
tải hàng hoá và tổ chức vận tải hành khách bằng ô tô.
Tham gia biên soạn gồm có:
Thạc sĩ Trần Thị Lan Hương - Chủ biên và viết các chương 2, 3;
Thạc sĩ Nguyễn Thị Hồng Mai - Thành viên tham gia và viết chương 4;
Thạc sĩ Lâm Quốc ðạt -
Thành viên tham gia và viết chương 1.
Mặc dù các tác giả ñã có nhiều cố gắng, song do trình ñộ và thời gian có hạn chắc
chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết, các tác giả mong ñược bạn ñọc gần xa
ñóng góp ý kiến ñể chúng tôi bổ sung hoàn thiện trong lần tái bản sau.
Nhân dịp này, tập thể tác giả xin chân thành cám ơn Bộ môn Vận tải ñường bộ &
thành phố; Khoa Vận tải - Kinh tế; Trường ñại học Giao thông vận tải; các Nhà khoa
học trong và ngoài trường ñã giúp ñỡ chúng tôi hoàn thành cuốn giáo trình này.

Hà Nội, Tháng 03 - 2008

CÁC TÁC GIẢ


NMTCVTOT
• 4
CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ VẬN TẢI Ô TÔ
1.1 VẬN TẢI Ô TÔ TRONG HỆ THỐNG VẬN TẢI
1.1.1 HỆ THỐNG VẬN TẢI
1. Khái niệm
a. Vận tải
Vận tải là một hoạt ñộng kinh tế có mục ñích của con người nhằm ñáp ứng nhu
cầu di chuyển vị trí của ñối tượng vận chuyển, ñối tượng vận chuyển gồm con người
(hành khách)và vật phẩm (hàng hoá). Sự di chuyển vị trí của con người và vật phẩm
trong không gian rất ña dạng, phong phú và không phải mọi di chuyển ñều là vận tải.
Vận tải chỉ bao gồm những di chuyển do con người tạo ra nhằm mục ñích kinh tế (lợi
nhuận) ñể ñáp ứng yêu cầu về sự di chuyển ñó mà thôi.
Tất cả của cải vật chất chủ yếu cần thiết cho sự tồn tại và phát triển xã hội loài
người, của cải vật chất của xã hội ñược tạo ra ở 4 ngành sản xuất vật chất cơ bản: công
nghiệp khai khoáng; công nghiệp chế biến; nông nghiệp và vận tải. ðối với một ngành
sản xuất vật chất như công nghiệp, nông nghiệp... trong quá trình sản xuất ñều có sự kết
hợp của 3 yếu tố, ñó là công cụ lao ñộng, ñối tượng lao ñộng và sức lao ñộng. Vận tải
cũng là một ngành sản xuất vật chất vì trong quá trình sản xuất của ngành vận tải cũng
có sự kết hợp của 3 yếu tố trên.
Ngoài ra, trong quá trình sản xuất của ngành vận tải cũng ñã tiêu thụ một lượng
vật chất nhất ñịnh như: vật liệu, nhiên liệu, hao mòn phương tiện vận tải... Hơn nữa, ñối
tượng lao ñộng (hàng hoá, hành khách vận chuyển) trong quá trình sản xuất vận tải cũng
trải qua sự thay ñổi nhất ñịnh.
Có thể khái niệm về vận tải như sau: vận tải là quá trình thay ñổi (di chuyển) vị
trí của hàng hoá, hành khách trong không gian và thời gian ñể nhằm thoả mãn nhu cầu
nào ñó của con người.
b. Chu kỳ vận tải (chuyến xe)
Tất cả các công việc của quá trình vận tải ñược thực hiện ở các ñịa ñiểm khác
nhau vào thời gian khác nhau nên hiệu quả của quá trình vận tải, tính liên tục của nó
phụ thuộc vào việc xác ñịnh thời gian thực hiện mỗi công việc. Khi thực hiện quá trình
vận tải, các công việc trên ñược lặp ñi lặp lại mang tính chu kỳ ñó là chu kỳ của quá
trình vận tải. Chu kỳ vận tải là một chuyến xe bao gồm các công việc ñược thực hiện
nối tiếp nhau, kết thúc một chuyến xe là kết thúc một quá trình sản xuất vận tải, một số
lượng sản phẩm vận tải ñã ñược sản xuất và tiêu thụ xong.
Cũng giống như các ngành sản xuất vật chất khác, quá trình vận tải (trừ vận tải
ñường ống) ñều có Chu kỳ sản xuất và sau mỗi chu kỳ sản xuất ñều tạo ra một số lượng
sản phẩm nhất ñịnh, một chu kỳ sản xuất vận tải là một chuyến xe.
Chuyến xe là tập hợp ñầy ñủ tất cả các yếu tố của quá trình vận tải, kể từ khi
phương tiện ñến ñịa ñiểm xếp hàng tới khi phương tiện ñến ñịa ñiểm xếp hàng tiếp theo
sau khi ñã hoàn thành các yếu tố của quá trình vận tải.

NMTCVTOT
• 5
c. Sản phẩm vận tải
Sản phẩm vận tải là “hàng hoá ñặc biệt”, sản phẩm vận tải cũng có giá trị và giá
trị sử dụng, giá trị của hàng hoá là lượng lao ñộng xã hội cần thiết kết tinh trong hàng
hoá ñó. Giá trị sử dụng của sản phẩm vận tải là khả năng ñáp ứng nhu cầu di chuyển.
Tuy nhiên, so với các ngành sản xuất vật chất khác, ngành vận tải có những ñặc ñiểm
khác biệt về quá trình sản xuất, về sản phẩm và quá trình tiêu thụ sản phẩm.
Quá trình vận chuyển hàng hóa và hành khách trong không gian và theo thời gian
tạo nên sản phẩm vận tải. Sản phẩm vận tải ñược ñánh giá thông qua 2 chỉ tiêu:
– Khối lượng vận chuyển (Q): với vận chuyển hàng hóa ñó là khối lượng vận
chuyển hàng hóa (ñơn vị là tấn); với vận chuyển hành khách là khối lượng vận chuyển
hành khách (ñơn vị là hành khách);
– Lượng luân chuyển (P): với vận chuyển hàng hóa ñó là lượng luân chuyển hàng
hóa (ñơn vị là TKm); với vận chuyển hành khách là lượng luân chuyển hành khách (ñơn
vị là HK.Km).
Ngoài ra, ñối với vận tải container: khối lượng vận chuyển ñược tính bằng TEU
(Twenty feet Equivalent Unit) và lượng luân chuyển ñược tính là TEU.Km; trong vận
tải hành khách bằng xe con, taxi... thì ñơn vị ño sản phẩm vận tải là Km doanh nghiệp,
Km ñược trả tiền...
Ví dụ: + Một xe ô tô tải có trọng tải 10 tấn chở 8 tấn lương thực từ Hà Nội ñi Hải
Phòng trên cự ly 105 Km, sản phẩm vận tải ñược tính trên tuyến như sau:
– Khối lượng vận chuyển hàng hóa trên tuyến là Q = 8 tấn.
– Lượng luân chuyển hàng hóa trên tuyến là P = 8*105 = 840 TKm
+ Một xe ô tô khách trọng tải 45 chỗ chở 35 hành khách từ Hà Nội ñi Hải Phòng
trên cự ly 105 Km (giả sử tất cả 35 hành khách ñi thẳng từ Hà Nội ñi Hải Phòng, không
có hành khách nào lên và xuống dọc ñường), sản phẩm vận tải ñược tính trên tuyến như
sau:
– Khối lượng vận chuyển hành khách trên tuyến là Q = 35 hành khách.
– Lượng luân chuyển hành khách trên tuyến là P = 35*105 = 3.675 HKKm
2. Phân loại vận tải: Có nhiều cách phân loại vận tải,có thể phân loại theo các tiêu
thức sau ñây:
a. Căn cứ vào phương thức thực hiện quá trình vận tải
– Vận tải ñường biển;
– Vận tải thuỷ nội ñịa;
– Vận tải hàng không;
– Vận tải ñường bộ;
– Vận tải ñường sắt;
– Vận tải ñường ống;
– Vận tải trong thành phố (Metro, Trolaybus, Buýt...);

NMTCVTOT
• 6
– Vận tải ñặc biệt.
b. Căn cứ vào ñối tượng vận chuyển
– Vận tải hành khách;
– Vận tải hàng hoá.
c. Căn cứ vào cách tổ chức quá trình vận tải
– Vận tải ñơn phương thức: hàng hoá hay hành khách ñược vận chuyển từ nơi ñi
ñến nơi ñến bằng một phương thức vận tải duy nhất;
– Vận tải ña phương thức: việc vận chuyển ñược thực hiện bằng ít nhất là 2
phương thức vận tải, nhưng chỉ sử dụng một chứng từ duy nhất và chỉ một người chịu
trách nhiệm trong quá trình vận chuyển ñó;
– Vận tải ñứt ñoạn: là việc vận chuyển ñược thực hiện bằng 2 hay nhiều phương
thức vận tải, nhưng phải sử dụng 2 hay nhiều chứng từ vận tải và 2 hay nhiều người
chịu trách nhiệm trong quá trình vận chuyển ñó.
d. Căn cứ vào tính chất của vận tải
– Vận tải công nghệ (vận tải nội bộ): là việc vận chuyển trong nội bộ xí nghiệp,
nhà máy, công ty... nhằm di chuyển nguyên, vật liệu, thành phẩm, bán thành phẩm, con
người phục vụ cho quá trình sản xuất của công ty, xí nghiệp bằng phương tiện của công
ty, xí nghiệp ñó mà không trực tiếp thu tiền cước vận tải. Vận tải nội bộ là thực hiện
một khâu của quá trình công nghệ ñể sản xuất sản phẩm vật chất nào ñó. Khối lượng
hàng hoá của vận tải nội bộ không tập hợp vào khối lượng chung của ngành vận tải;
– Vận tải công cộng: là việc kinh doanh vận tải hàng hoá hay hành khách cho mọi
ñối tượng trong xã hội ñể thu tiền cước vận tải.
e. Phân loại theo các tiêu thức khác như: phân loại vận tải theo
– Cự ly vận chuyển;
– Theo khối lượng vận tải;
– Theo phạm vi vận tải...
3. Vai trò, tác dụng của vận tải trong nền kinh tế quốc dân
Vận tải giữ vai trò quan trọng và có tác dụng lớn ñối với nền kinh tế quốc dân của
mỗi nước. Hệ thống vận tải ñược ví như mạch máu trong cơ thể con người, nó phản ánh
trình ñộ phát triển của một nước. Vận tải phục vụ tất cả các lĩnh vực của ñời sống xã
hội: sản xuất, lưu thông, tiêu dùng, quốc phòng. Trong sản xuất vận chuyển nguyên,
nhiên, vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm, lao ñộng ñể phục vụ cho quá trình sản
xuất, vận tải là yếu tố quan trọng của quá trình lưu thông.
Vận tải có một chức năng ñặc biệt trong xã hội là vận chuyển hàng hoá và hành
khách từ ñịa ñiểm này ñến ñịa ñiểm khác. Không có vận tải thì bất cứ một quá trình sản
xuất nào của xã hội cũng không thể thực hiện ñược. Vận tải rất cần thiết ñối với tất cả
các giai ñoạn của quá trình sản xuất, từ vận chuyển nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu cho
quá trình sản xuất ñến vận chuyển sản phẩm do quá trình sản xuất tạo ra… Vận tải cũng
ñáp ứng ñược nhu cầu ñi lại của nhân dân.

NMTCVTOT
• 7
Vận tải là mạch máu của nền kinh tế quốc dân, nối liền các ngành, các ñơn vị sản
xuất với nhau nối liền khu vực sản xuất với khu vực tiêu dùng, nối liền thành thị với
nông thôn, miền ngược với miền xuôi làm cho nền kinh tế thành một khối thống nhất.
Lực lượng sản xuất và trình ñộ chuyên môn hoá ngày càng phát triển ñời sống nhân dân
không ngừng nâng cao ñòi hỏi vận tải phải phát triển nhanh chóng mới ñáp ứng ñược
nhu cầu vận tải tăng lên không ngừng của nền kinh tế quốc dân.
Vận tải là yếu tố quan trọng nhất của hệ thống logistics của từng nhà máy, xí
nghiệp, công ty, trong từng xí nghiệp hay công ty... ñều có hệ thống cung ứng và phân
phối vật chất, hệ thống này bao gồm nhiều khâu, nhiều giai ñoạn khác nhau kể từ khi
mua sắm nguyên, vật liệu cho sản xuất (cung ứng) cho ñến khi phân phối sản phẩm ñến
tay người tiêu dùng. Nghệ thuật quản lý sự vận ñộng của nguyên liệu và thành phẩm từ
khi bắt ñầu sản xuất ñến nơi tiêu thụ cuối cùng như trên gọi là logistics. Logistics bao
gồm 4 yếu tố: vận tải, marketing, phân phối và quản lý, trong ñó vận tải là yếu tố quan
trọng nhất và chiếm nhiều chi phí nhất.
Tác dụng của vận tải ñối với nền kinh tế quốc dân thể hiện ở những mặt sau ñây:
a. Vai trò của giao thông vận tải ñối với sản xuất
Vận tải là ngành kinh tế ảnh hưởng ñến hàng loạt các ngành kinh tế. Những
phương diện quan trọng này ñược tính ñến ñó là:
– Tạo nên khuynh hướng ñịnh vị công nghiệp và xây dựng.
– Tạo nên chi phí sản xuất của cải vật chất.
– Tạo nên các ñiều kiện hoạt ñộng cho các doanh nghiệp sản xuất.
– Tạo nên chủng loại và quy mô sản xuất.
– Tạo nên chất lượng sản xuất hàng hoá.
Sự phát triển của vận tải ñược thể hiện ở việc tăng lên của mật ñộ mạng lưới
ñường, nâng cao tính ñều ñặn của những thao tác vận tải và giảm chi phí. Ta có thể thấy
ñược vai trò của vận tải trong các ngành kinh tế sau ñây:
* ðối với sản xuất công nghiệp
Mối liên hệ giữa công nghiệp và các ngành kinh tế quốc dân do vận tải ñảm nhận.
Việc cung cấp nguyên, nhiên liệu cho sản xuất và thành phẩm cho khu vực tiêu dùng là
một khâu quan trọng trong quá trình sản xuất công nghiệp. Việc hoạt ñộng bình thường
của các doanh nghiệp công nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào vận tải.
Vận tải là ñiều kiện quan trọng ñể phát triển công nghiệp, vận tải có ảnh hưởng rất
lớn ñến số lượng và chất lượng công tác xây dựng cơ bản, ñến việc sử dụng vốn của các
doanh nghiệp và giá thành sản phẩm công nghiệp.
* ðối với sản xuất nông nghiệp
Vận tải phát triển ñã ñáp ứng hoạt ñộng kịp thời nhu cầu vận chuyển của nông
nghiệp và có tác dụng to lớn ñến sản xuất nông nghiệp. Vận tải cung cấp tư liệu sản
xuất ñúng thời vụ cho sản xuất nông nghiệp, ñảm bảo hàng hoá tiêu dùng cho nông dân.
ðồng thời vận chuyển sản phẩm của nông nghiệp ñến nơi tiêu dùng một cách nhanh

NMTCVTOT
• 8
chóng và ñảm bảo chất lượng. Giá thành vận chuyển hạ ñã tạo ñiều kiện cho nông
nghiệp phát triển và cải thiện ñời sống của nông dân.
Trong thời gian hiện nay khi quy mô sản xuất nông nghiệp ngày càng ñược mở
rộng, sự phân vùng sản xuất nông nghiệp ñược thực hiện và ngày càng hoàn chỉnh, trình
ñộ cơ giới hoá trong nông nghiệp ngày càng cao, cơ cấu kinh tế và tổ chức sản xuất trên
các ñịa bàn ñược hình thành và từng bước hoàn chỉnh thì vận tải càng có tác dụng to lớn
ñến sự phát triển của sản xuất nông nghiệp, góp phần củng cố khối ñoàn kết toàn dân và
liên minh công nông.
* ðối với lưu thông phân phối
Vận tải là tiếp tục quá trình sản xuất trong phạm vi lưu thông, ñây là khâu chủ yếu
trong quá trình lưu thông. Muốn cho sản xuất ngày càng phát triển, mở rộng phạm vi
tiêu dùng thì phải mở rộng lưu thông hàng hoá giữa thành thị và nông thôn, giữa ñồng
bằng với miền núi, giữa ñịa phương này với ñịa phương khác, giữa các quốc gia với
nhau.
Việc trao ñổi hàng hoá thuộc phạm vi ngành thương mại nhưng hoạt ñộng của nó
phải thông qua vận tải mới có thể thực hiện ñược. Như vậy vận tải hoạt ñộng tích cực,
giá thành vận chuyển hạ sẽ tạo ñiều kiện mở rộng thị trường tiêu thụ, kích thích tiêu
dùng và kích thích sản xuất phát triển.
b. Vai trò của vận tải trong phục vụ con người
Vận tải làm cho con người gần lại với nhau hơn ñặc biệt là những người sống ở
các vùng có nền văn hoá khác nhau. Nhờ tiếp xúc về văn hoá khoa học kỹ thuật, du lịch,
tôn giáo và gia ñình mà xuất hiện những ñồng cảm khác nhau làm giầu thêm ñời sống
văn hoá xã hội của mỗi quốc gia, của mỗi vùng.
Sự phát triển của vận tải trong mục ñích gần lại nhau của con người không chỉ
ñảm bảo tính chất nhân ñạo mà còn nhìn thấy mặt lợi của kinh tế. Sự có lợi này ñược
biểu hiện ở sự gia tăng về thông tin, kiến thức, sự khéo léo, việc giải quyết các vấn ñề
nhanh hơn, dễ hơn, năng suất lao ñộng cao hơn trong ñời sống xã hội.
Vận tải thực hiện nhiệm vụ vận chuyển con người với nhiều mục ñích khác nhau.
Trong ñó mục ñích quan trọng nhất là vận chuyển con người với mục ñích ñi làm, học
tập, công tác. Sau ñó phải kể ñến các mục ñích ñể thực hiện các chức năng cơ bản của
ñời sống như mua bán, thăm viếng, nghỉ ngơi trong những ngày cuối tuần nghỉ phép
nghỉ lễ tết, phục vụ cho nhu cầu du lịch.
c. ðối với việc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc
Trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc vận tải có ý nghĩa quan trọng. Trong
chiến tranh vận tải thực hiện nhiệm vụ vận chuyển vũ khí ñạn dược, lương thực thực
phẩm quân trang quân dụng. Trong thời bình vận tải cùng quân ñội bảo vệ an ninh quốc
phòng xây dựng lực lượng ñồng thời thực hiện cả nhiện vụ làm kinh tế.
d. Chức năng Quốc tế của vận tải
Vận tải là một ngành kinh tế hoạt ñộng trong hệ thống kinh tế của ñất nước. Nó có
vai trò quan trọng ñối với việc giao lưu của nền kinh tế quốc gia với nền kinh tế thế giới
ñặc biệt trong thời ñại hiện nay việc quan hệ kinh tế với nước ngoài ñã ñem lại một hiệu

NMTCVTOT
• 9
quả vô cùng to lớn cho ñất nước. Vận tải ñã thể hiện mối quan hệ quốc tế thông qua các
chức năng sau ñây:
– Phát triển xuất khẩu hàng hoá, ñặc biệt ñối với các quốc gia có khoảng cách ñịa
lý lớn;
– Nhập khẩu nguyên liệu, vật liệu và sản phẩm cần thiết;
– Phát triển hợp tác quốc tế về công nghiệp;
– Phát triển du lịch quốc tế;
– Phát triển lưu thông quốc tế về văn hoá khoa học kỹ thuật.
4. Tính chất của vận tải
Vận tải là một ngành sản xuất vật chất ñặc biệt: ðối với một ngành sản xuất vật
chất, như công nghiệp, nông nghiệp... thì trong quá trình sản xuất ñều có sự kết hợp của
ba yếu tố: công cụ lao ñộng, ñối tượng lao ñộng và sức lao ñộng. Vận tải là một ngành
sản xuất vật chất vì trong quá trình sản xuất của ngành vận tải có sự kết hợp của ba yếu
tố ñó. Ngoài ra, trong quá trình sản xuất của ngành vận tải cũng ñã tiêu thụ một lượng
vật chất nhất ñịnh, như vật liệu, nhiên liệu, hao mòn phương tiện vận tải... ñối tượng lao
ñộng (hàng hoá, hành khách) trong quá trình sản xuất của vận tải cũng trải qua sự thay
ñổi vật chất nhất ñịnh.
Là ngành sản xuất vật chất nên vận tải cũng có sản phẩm của riêng mình, sản
phẩm của vận tải chính là sự di chuyển của con người và vật phẩm trong không gian.
Sản phẩm vận tải cũng là hàng hoá và cũng có giá trị và giá trị sử dụng, giá trị của hàng
hoá là lượng lao ñộng xã hội cần thiết kết tinh trong hàng hoá ñó, giá trị sử dụng của
sản phẩm vận tải là khả năng ñáp ứng nhu cầu di chuyển.
Tuy nhiên, so với các ngành sản xuất vật chất khác, vận tải có những ñặc ñiểm
khác biệt về quá trình sản xuất, về sản phẩm và tiêu thụ sản phẩm, thể hiện ở các ñiểm
sau ñây:
– Môi trường sản xuất của vận tải là không gian, luôn di ñộng chứ không cố ñịnh
như trong các ngành khác;
– Sản xuất trong vận tải là quá trình tác ñộng về mặt không gian vào ñối tượng
lao ñộng chứ không phải tác ñộng về mặt kỹ thuật, do ñó không làm thay ñổi hình dáng,
kích thước của ñối tượng lao ñộng;
– Sản phẩm vận tải không tồn tại dưới hình thức vật chất và khi sản xuất ra là
ñược tiêu dùng ngay. Hay nói cách khác sản phẩm vận tải mang tính vô hình. Trong
ngành vận tải, sản xuất và tiêu thụ diễn ra ñồng thời, do ñó không có khả năng dự trữ
sản phẩm vận tải ñể tiêu dùng về sau mà chỉ có khả năng dự trữ năng lực vận tải mà
thôi;
– Quá trình sản xuất của ngành vận tải không tạo ra sản phẩm vật chất mới mà
chỉ làm thay ñổi vị trí của hàng hoá và qua ñó cũng làm tăng giá trị của hàng hoá.

NMTCVTOT
• 10
5. Cơ sở vật chất kỹ thuật của vận tải
Cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành vận tải là yếu tố quan trọng nhất quyết ñịnh quy
mô và chất lượng của hệ thống vận tải. Cơ sở vật chất của ngành vận tải bao gồm:
a. Mạng lưới ñường giao thông
Mạng lưới ñường giao thông là nơi ñể phương tiện vận tải thực hiện quá trình vận
chuyển, chất lượng, chiều rộng của ñường và các yếu tố kỹ thuật khác của ñường ảnh
hưởng rất lớn ñến vận tốc giao thông trên tuyến và tác ñộng ñến chủ hàng, ñến hành
khách tham gia vận chuyển trên ñường. Mạng lưới giao thông phải thoả mãn yêu cầu:
tiện lợi, nhanh chóng, an toàn...
Mạng lưới giao thông ñường bộ ñược chia theo cấp ñường: Bao gồm mạng lưới
ñường liên vận quốc tế, mạng lưới quốc lộ, mạng lưới tỉnh lộ, mạng lưới huyện lộ,
mạng lưới giao thông nông thôn.
b. Phương tiện vận tải
Phương tiện vận tải là yếu tố trực tiếp vận chuyển hàng hóa và hành khách, mỗi
loại phương tiện vận tải có chủng loại số lượng và chất lượng phong phú và ña dạng ñể
phù hợp với nhu cầu ña dạng của quá trình vận chuyển.
c. Khu ñầu mối giao thông
ðây là nơi tập kết phương tiện và hình thành nên các tuyến vận chuyển như bến
xe, nhà ga, bến cảng… Các trang thiết bị ở khu ñầu mối giao thông phải phù hợp với
quy mô và tính chất của khu ñầu mối.
d. Các trang thiết bị phục vụ cho bảo dường sửa chữa phương tiện vận tải
ðây là nơi ñể bảo dưỡng sửa chữa phương tiện vận tải ñể ñảm bảo cho các
phương tiện vận tải có tình trạng kỹ thuật tốt có thể ñưa các phương tiện ra khai thác.
1.2.2 VAI TRÒ VẬN TẢI Ô TÔ TRONG HỆ THỐNG VẬN TẢI
– Vận tải ô tô có một ưu thế hơn hẳn các phương thức vận tải khác ñó là vận
chuyển một cách triệt ñể có thể vận chuyển "từ cửa ñến cửa, từ kho ñến kho" hay “door
to door” cho nên thông thường vận tải ô tô là phương thức tiếp chuyển cho các phương
thức vận chuyển khác.
– Vận tải ô tô có thể hoạt ñộng trong mọi ñiều kiện thời tiết khí hậu, những nơi
ñiều kiện ñường sá khó khăn thậm chí cả những nơi không có ñường ví dụ như ñường
rừng núi, những lâm trường khai thác gỗ, tuy vậy không phải với bất cứ loại ô tô nào
cũng có thể hoạt ñộng trong những ñiều kiện khó khăn như vậy ñược. Vận tải ô tô có
thể vượt qua ñược một số loại ñịa hình khó khăn như ñộ dốc khá cao, các tuyến ñường
có bán kính quay vòng nhỏ... Vận tải ô tô có thể ñi ñến mọi nơi mọi chỗ của nền kinh tế.
– Phương tiện vận tải ô tô rất ña dạng và nhiều chủng loại khác nhau, ñáp ứng cho
việc vận chuyển hàng hoá ña dạng với hiệu quả cao. ðối với nhu cầu vận chuyển hàng
hoá và hàng khách trong ñô thị vận tải hành khách công cộng trong ñó có vận tải hành
khách bằng xe buýt rất phổ biến ñã ñem lại cho ñô thị văn minh, giảm tắc nghẽn giao
thông.

NMTCVTOT
• 11
1.2 TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN CỦA Ô TÔ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
1.2.1 TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN CỦA Ô TÔ TRÊN THẾ GIỚI
1. Tổng quan về lịch sử hình thành và phát triển của ô tô
Giao thông ñường bộ có từ rất sớm cùng với việc con người tạo ra bánh xe, xe
ngựa ñể chở người và hàng hoá. Ban ñầu ñường bộ chủ yếu do con người trong quá
trình hoạt ñộng sinh sống của mình ñi nhiều mà tạo ra, ñó là các ñường mòn nối liền
giữa thung lũng sông này với thung lũng sông khác, nối liền các vị trí với nhau.
Lịch sử ghi nhận người La Mã có ý thức rất sớm trong việc xây dựng ñường, họ
ñã xây dựng các con ñường lát ñá rộng hơn 10 mét, dùng cho xe ngựa chạy với tốc ñộ
cao, ñó là những tuyến ñường bộ thật sự do con người xây dựng ñầu tiên vào thời cổ
ñại. ðường lát ñá của người La Mã chạy suốt Italia kéo dài qua vùng Ban Căng ñến Iran
về phía Tây ñi qua Pháp tới Tây Ban Nha, con ñường này tạo ra một hệ thống ñường
ngang dọc bao trùm khắp miền Nam châu Âu, các con ñường thường bắt ñầu từ thành
Rôma của La Mã. Từ Rôma xe ngựa chỉ chạy 4 ngày ñã tới ñược Mañrit của Tây Ban
Nha (với quãng ñường 2.300 Km), ñây là ñỉnh cao của giao thông thời cổ ñại.
ðến thế kỷ 19 khi ô tô xuất hiện thì ý tưởng xây dựng ñường của người La Mã
ñược sống lại, ñường ñược xây dựng chủ yếu cho ô tô ñi cho nên ñược gọi là ñường ô
tô, ñường nhựa xây dựng theo lối thủ công chỉ ñảm bảo cho xe chạy với tốc ñộ 50Km /
giờ.
Lịch sử hình thành và phát triển của vận tải ô tô là cả một quá trình dài, có nhiều
thăng trầm, các mốc thời gian ñánh dấu sự ra ñời của ô tô là:
– Năm 1751: Chiếc xe tự chạy ñầu tiên của Cubilin ra ñời.
– Năm 1761: Chiếc xe thứ hai ra ñời hoàn thiện hơn (ô tô ñạp).
– Năm 1763: Poldunop (Nga) thiết kế xe chạy bằng máy hơi nước.
– Năm 1769: Julio (Pháp) ñặt ñộng cơ hơi nước lên ô tô.
– Năm 1885: Bendz và Dailer cùng chế tạo thử thành công ô tô chạy xăng.
Năm 1885 chiếc ô tô ñầu tiên ñược ra ñời, ñến nay công nghệ chế tạo ô tô rất phát
triển vì tính cơ ñộng cao, mạng lưới ñường ô tô có thể tiếp cận mọi nơi với ñịa hình
khác nhau.
Ngày nay do yêu cầu rất lớn của giao thông ñường bộ trên các trục giao thông
chính người ta xây dựng các ñường cao tốc, có thể hiểu ñường cao tốc là ñường chỉ
chạy một chiều mỗi chiều có 2– 4 làn xe chạy, ñường cao tốc có ña số các giao cắt khác
mức, còn các giao cắt ñồng mức tại ñây ô tô phải chạy ñược với tốc 60 Km / h, ñường
ñược thi công bằng cơ giới với chất lượng cao, ñảm bảo cho xe chạy với tốc ñộ
120 Km / giờ.
Hiện nay chiều dài ñường ô tô trên khắp các lục ñịa vào khoảng 25 triệu Km,
chiều dài ñường ô tô tăng theo số lượng ô tô ñược sử dụng trên thế giới. Số lượng ô tô
trên thế giới phát triển qua các năm ñược thể hiện như sau:
Năm 1900 toàn thế giới có 11.000 chiếc ô tô
Năm 1921 toàn thế giới có 10.900.000 chiếc ô tô
Năm 1945 toàn thế giới có 45.000.000 chiếc ô tô
Năm 1968 toàn thế giới có 190.000.000 chiếc ô tô

NMTCVTOT
• 12
Năm 1974 toàn thế giới có 250.000.000 chiếc ô tô
Năm 1980 toàn thế giới có 400.000.000 chiếc ô tô.
Hiện nay trên toàn thế giới có khoảng 1 tỷ chiếc ô tô, mỗi chiếc ô tô tuổi thọ trung
bình 20 năm, số lượng ô tô sản xuất ra trung bình hàng năm khoảng 40 ñến 60 triệu
chiếc ô tô. Trong những năm 80 thế kỷ XX người Nhật chiếm lĩnh thị phần sản xuất ô tô
của thế giới rất lớn, có năm ñã xuất ñược 10 triệu ô tô các loại. Các hãng ô tô nổi tiếng
của Mỹ là: Ford, General motor, Chrysler,... của Nhật là: Missubisi, Toyota, Honda...
của Pháp là Renault, Peugeot, của Nga: Volga, Lada, Kamaz, Maz....của Thuỵ ðiển là:
Volvo, Saab...; của ðức là: Mercedes, BMW, Volkwagel… (xem phụ lục số 3)
Năm 1992, trong tạp chí thống kê những công ty nổi tiếng thế giới ñã công bố,
trong mười công ty kỹ nghệ hàng ñầu có ñến 3 công ty sản xuất ô tô là GM, Ford, và
Toyota, nếu tính 20 công ty sản xuất hàng ñầu trên thế giới thì có ñến 7 công ty sản xuất
ô tô.
Bảng 1.1. Các tập ñoàn sản xuất ô tô lớn trên thế gới
STT Tên tập ñoàn Doanh số (triệu USD) Số công nhân (người)
1 GM 125.126 761.400
2 Ford 98.274 370.400
3 Toyota 64.516 69.849
4 Daimler – Benz 54.259 376.785
5 Fiat 47.751 303.238
6 Volkwagen 43.710 268.744
7 Nissan 40.217 129.546
2. Xu hướng phát triển của công nghệ chế tạo ô tô trên thế giới
a. Xu hướng sử dụng những loại nhiên liệu trong chế tạo ô tô
Các ô tô hiện nay trên thế giới chủ yếu dùng nhiên liệu xăng hoặc diezen, một số
ô tô dùng khí ga, tất cả các nhiên liệu ñó ñều là sản phẩm của công nghiệp khai thác và
chế biến dầu mỏ, ñây là loại nhiên liệu hoá thạch. Nhiên liệu hoá thạch là loại nhiên liệu
bị cạn kiệt, theo dự báo của các nhà khoa học loại nhiên liệu này sẽ chỉ ñủ cung cấp cho
con người trong thời gian ngắn. Với mức ñộ tăng trưởng về số lượng phương tiện trên
thế giới cùng với việc gia tăng sử dụng nhiên liệu trong cuộc sống, hiện nay giá dầu thô
ñã ñạt ngưỡng trên 100USD một thùng dầu thô vào những ngày ñầu của năm 2008; giá
dầu thô sẽ còn tăng rất cao trong thời gian tới, khi mức ñộ sử dụng dầu tăng cao, bên
cạnh ñó lượng dầu ngày càng cạn kiệt.
Sử dụng nhiên liệu hoá thạch gây ra ô nhiễm môi trường trên diện rộng, làm biến
ñổi khí hậu toàn cầu, việc tìm ra các nguồn nhiên liệu không phải là nhiên liệu hoá
thạch là một vấn ñề lớn ñối với các nhà khoa học, các nhà chế tạo phương tiện vận tải
ñặc biệt là nhiên liệu cho ô tô.

NMTCVTOT
• 13
Xu hướng sử dụng nhiên liệu hiện nay trên thế giới
– Sử dụng những loại nhiên liệu sạch và tiết kiệm nhiên liệu
Bước vào thế kỷ XXI, việc sử dụng ña dạng năng lượng trong vận tải là một
trong hướng ñi mới cho việc cung cấp nhiên liệu cho tương lai, nguồn năng lượng thay
thế cho năng lượng hoá thạch (xăng dầu) bao gồm: hơi ñốt, rượu ethanol, ñiện,
hydrogen…
Nguồn năng lượng mới ñó là hydrô, hydrô là một loại khí có nhiệt cháy cao nhất
trong các loại nhiên liệu trong tự nhiên và ñã ñược sử dụng làm nhiên liệu ñể phóng các
tàu vũ trụ. ðặc ñiểm quan trọng của hydro là trong phân tử không chứa bất cứ nguyên tố
hoá học nào khác nên sản phẩm cháy của chúng chỉ là nước ñây là một loại năng lượng
sạch lý tưởng. Hydrô là một nguồn nhiên liệu an toàn không gây bất cứ sự cố môi
trường nào cho con người.
Hydrô ñược sản xuất từ nước và năng lượng mặt trời, ñây là nguồn năng lượng vô
tận và có ở khắp mọi nơi trong vũ trụ, vì vậy ñây là nguồn năng lượng không bị cạn
kiệt, không một quốc gia nào ñộc quyền sở hữu hoặc cạnh tranh nguồn năng lượng như
ñã từng xảy ra với nguồn năng lượng hoá thạch.
ðể thu ñược hydrô nhờ năng lượng mặt trời có hai phương pháp: phương pháp
ñiện phân nước nhờ năng lượng ñiện mặt trời thông qua các pin mặt trời và phương
pháp quang ñiện hoá phân rã nước nhờ năng lượng bức xạ của ánh năng mặt trời với sự
có mặt của chất xúc tác.
Hiện nay có nhiều mẫu xe chạy bằng hydrô và xe kết hợp giữa ñộng cơ ñốt trong
bằng hydrô và ñộng cơ ñiện có tên gọi ghép (hybrid car) ñây là dòng xe hoàn toàn
không có khí xả. Hiện nay một số hãng ô tô nổi tiếng như Honda, Ford, Mercedes... ñã
trưng bày giới thiệu các sản phẩm của dòng xe này.
– Tập ñoàn ô tô Toyta ñã giới thiệu những chiếc ô tô chạy bằng nhiên liệu ethanol
và xăng tại Braxin, những chiếc xe này có thể chạy bằng cả hai loại nhiên liệu ethanol
và xăng hoặc bằng hỗn hợp của cả hai loại nhiên liệu trên.
Ethanol ñược làm từ ngô, mía ñường, dầu dừa hoặc một số cây công nghiệp khác,
chính vì vậy giá nhiên liệu này rẻ hơn rất nhiều so với nhiên liệu xăng (giá bằng một
nửa), một số quốc gia trên thế giới ñã dùng loại nhiên liệu này như: Braxin, Malaixia…
– Xe chạy bằng năng lượng mặt trời
Trong thời ñại hiện nay việc ứng dụng khoa học kỹ thuật và thực tế sản xuất rất
phổ biến, phương tiện chạy bằng năng lượng mặt trời không chỉ còn ở trong phòng thí
nghiệm mà nó ñã ñược ñưa ra thực tế, tuy nhiên hiện nay với giá thành sản xuất ra ô tô
dùng bằng năng lượng mặt trời còn quá cao, gấp nhiều lần so với giá của ô tô thông
thường. Trong tương lai khi nguồn năng lượng hoá thạch khan hiếm thì loại phương
tiện này sẽ phát triẻn và phát huy tác dụng.

NMTCVTOT
• 14


Xe ô tô chạy bằng năng lượng mặt trời Pin mặt trời
Trường ñại học Nouvelles (Ôxtrâylia) ñã chế tạo ra ô tô sử dụng năng lượng mặt
trời ñã chạy ñược cự ly 700Km mỗi ngày trong thời gian 5 ngày với vận tốc trung bình
70 – 80 Km / h ñể chạy từ Tây sang ðông Ôxtrâylia.
Công ty Grupo MEN của Mexico vừa lắp ráp và lưu hành thử thành công xe
khách 40 chỗ, trọng tải 25 tấn, chạy bằng năng lượng mặt trời. Trên trần xe ñược lắp ñặt
một tấm pa–nen dài 26 mét lấy năng lượng mặt trời cung cấp ñủ ñiện ắc quy hoạt ñộng.
Xe có thể chạy với tốc ñộ tối ña 85Km / giờ trong 10 giờ liên tục trên ñoạn ñường dài
500Km.
– Xe chạy bằng không khí và xăng
Các xe sử dụng không khí nén ñể ñẩy không khí và xăng vào xi lanh với áp suất
cao, trong một số trường hợp xe hết xăng nhưng vẫn có thể chạy ñược lúc ñó không khí
ñược ñẩy dưới áp suất mạnh nên có thể thay nhiên liệu ñốt.
Bính chứa không khí nén ñược chế tạo dừa trên công nghệ ñặc biệt, ñó là công
nghệ chế tạo các bình oxy lỏng hay kinh khí lỏng, bình chứa là bình nhựa có quấn sợi
cacbon nên có khả năng chịu áp suất lớn không gây phát nổ. Mô tơ ñược nối với ñộng
cơ ñiện, ñộng cơ này ñược dùng ñể quay mô tơ khi sử dụng mô tơ với chức năng máy
nén khí cao cấp và ñóng vai trò như một máy ñề, máy sạc ñiện có tác dụng hỗ trợ năng
lượng cho phương tiện.
Không khí ñược liên tục ñẩy vào xi lanh nên không khí nén bị giãn ra và hấp thu
nhiệt, do ñó phương tiện càng chạy máy càng lạnh, ñiều này rất thuận lợi ñối với các
nước nhiệt ñới như Việt Nam (khi phương tiện hoạt ñộng cần làm mát ñộng cơ)
Hiện nay loại phương tiện này ñã ñược nghiên cứu ứng dụng tại việt Nam do
3 thành phần tham gia là ñại diện sở Khoa học công nghệ thành phố Hồ Chí Minh; Tổng
công ty Cơ khí Vận tải Giao thông TP Hồ Chí Minh và tiến sỹ Lê Sinh – Việt kiều
Pháp.

NMTCVTOT
• 15
b. Giảm nhẹ vật liệu
– Về chế tạo: ñể chế tạo, ô tô cần có một lượng kim loại và hao phí lao ñộng rất
lớn, bên cạch ñó việc chế tạo ô tô ñể ñảm bảo giá ô tô sản xuất ra với giá thành thấp tạo
ñiều kiện giảm chi phí vận tải.
Lượng kim loại ñặc trưng cho sự hoàn thiện của kết cấu ô tô và là chỉ tiêu quan
trọng nhất của mức kỹ thuật của ô tô. Chỉ tiêu chính ñể ñánh giá lượng kim loại ñể chế tạo ra
ô tô là lượng kim loại riêng m
r
:

LP
P
m
T
k
t
*
=
(1.1)
Trong ñó: P
k
– khối lượng khô của ô tô (Kg);
P
T
– tải trọng của ô tô (Kg);
L – quãng ñường xe chạy ñến sửa chữa lớn (nghìn Km).
Công nghệ chế tạo ô tô cần thoả mãn các yêu cầu sau ñây:
– Ô tô cần có tính kế thừa về kết cấu và công nghệ;
– Có mức ñộ thống nhất hoá cao của các tổng thành, các cụm và các chi tiết;
– Có tính công nghệ cao; cần chú ý phải có sự hài hoà về tính công nghệ của chi
tiết, của cụm chi tiết và của cả ô tô.
c. Về tính cạnh tranh
– ðảm bảo mức công nghệ ngang tầm với yêu cầu hiện tại của quốc tế, mức công nghệ
của ô tô ñược ñánh giá bằng các chỉ tiêu: tải trọng riêng và lượng kim loại riêng; tính
chất kéo, tốc ñộ; tính kinh tế nhiên liệu; tính an toàn của kết cấu; tính năng thông qua;
tính êm dịu vận hành; ñộ tin cậy; chỉ tiêu ñiều khiển ô tô một cách thuận tiện.
– Có bản quyền;
– ðảm bảo sự thừa nhận quốc tế;
– Phù hợp với các hiệp ñịnh quốc tế;
– Phù hợp với yêu cầu ñặc trưng của nước nhập khẩu;
– ðảm bảo các chỉ tiêu về bảo vệ môi trường;
– Thoả mãn các tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn quốc gia và tiêu chuẩn ngành.
3. Xu hướng kinh doanh ô tô trên thế giới
– Công nghiệp ô tô tại các nước phát triển ñã bão hoà và chuyển dần sang các
quốc gia ñang phát triển, các thị trường khác là: Châu Á, Châu Mỹ Latin, Châu Phi.
– Xu hướng toàn cầu hoá trong kinh doanh ô tô (hãng GM là có 34% cổ phần
trong hãng Isuzu; hãng Nissan liên doanh với hãng Alfa Romeo. Xu hướng sát nhập các
hãng ñể trở thành hãng lớn (hãng Ford mua lại hãng Deawoo với giá 6,9 tỷ USD). Quan
ñiểm của người Mỹ trong kinh doanh ô tô ñó là: “Nếu chúng ta sẽ mua xe ô tô của họ
thì tốt hơn hết là mời họ vào ñể ñem lại việc làm cho công nhân chúng ta”.
Năm 1999, nhu cầu tiêu thụ ô tô ở 7 nước Trung Quốc, Ấn ðộ, ðài Loan, Thái
Lan, Malaysia, Indonesia, Philippine tăng 18 % so với năm 1998 và ñạt 3,17 triệu chiếc.

NMTCVTOT
• 16
Trong những năm gần ñây khi nền kinh tế phát triển, thu nhập của người dân tăng cao
thì số lượng ô tô tiêu thụ trên thế giới gia tăng hàng năm rất lớn.
Trong khi Nhật Bản sớm ñầu tư vào ðông Nam Á thì Mỹ và EU tập trung ñầu tư
vào Trung Quốc và Ấn ñộ. Hãng GM ñang xây dựng nhà máy tại Thái Lan, Toyota sản
xuất tại Trung Quốc vào năm 2002, hãng Honda sản xuất tại Quảng Châu, ðức có xu
hướng ñầu tư vào Malaysia.
Bảng1.2. Số lượng ô tô sản xuất tại một số quốc gia năm 2005
ðơn vị: Chiếc
STT Tên quốc gia Số lượng STT Tên quốc gia Số lượng
1 Nhật 8.353.880 6 Canada 2.221.580
2 Mỹ 6.339.300 7 Anh 1.503.570
3 ðức 4.829.927 8 Italia 1.370.420
4 Pháp 3.002.390 9 Mêhicô 1.179.490
5 Hàn Quốc 2.378.780 10 Khác 9.588.330


Tổng 42.142.000
4. Phát triển mạng lưới ñường và các công trình phụ trợ phục vụ cho vận tải
a. Mức ñộ phát triển mạng lưới ñường ô tô ñược ñánh giá bằng các chỉ tiêu sau:
– Chỉ tiêu chiều dài ñường trên 1000 Km
2
diện tích lãnh thổ: Ở các nước phát
triển, chỉ tiêu mật ñộ ñường là 250 – 1000 Km ñường ô tô trên 1000 Km
2
, ở các nước
ñang phát triển là 100 – 250 Km ñường ô tô trên 1000 Km
2
, ở các nước chậm phát triển
là dưới 100 Km ñường ô tô trên 1000 Km
2
.
– Chỉ tiêu chiều dài ñường ô tô tính trung bình trên 1000 dân: chỉ tiêu này ñạt
ñược ở mức trung bình với chỉ số ñạt 3 – 5 Km ñường có có kết cấu lớp mặt ñạt tiêu
chuẩn cấp cao trên 1000 dân.
– Chỉ tiêu chiều dài ñường ô tô tính trung bình trên 1 phương tiện giao thông:
mạng lưới ñường ñạt tiêu chuẩn nếu chiều dài ñường tính trung bình cho một ô tô là 50
mét ñường; nếu chỉ tiêu này ñạt trong phạm vi 20 – 50 mét ñường tính bình quân cho
một ô tô thì cần bổ sung thêm mạng lưới ñường (cần xây dựng thêm các tuyến ñường
mới) và nếu chỉ tiêu chiều dài ñường ñạt dưới 20 mét ñường tính bình quân cho một ô tô
thì lúc ñó mạng lưới ñường ô tô thiếu trầm trọng dẫn ñến ách tắc giao thông.

NMTCVTOT
• 17
Bảng 1.3. Một số chỉ tiêu phát triển kết cấu hạ tầng trên thế giới
Nhóm nước

Chỉ tiêu

ðơn vị
Thu nhập
trung bình
Trên
trung bình
Thu nhập
cao
GDP bình quân / người USD
2.500 4.000 22.000
Kết cấu hạ tầng
– ðường nhựa Km / tr.người 300–400 800–2000 6000–14000
– ðiện thoại máy /
1000dân
40 – 50 70 – 390 280 – 680
– Cấp ñiện:hộ / tổng số % 40 – 50 70 – 100 95 – 100
– Dân ñược cấp nước /
tổng số
% 40 – 60 70 – 95 96 – 100
– Tỷ lệ dân số ñô thị % 62 72 78
– Tỷ lệ tăng 1980 – 1992 % 3,2 3,0 0,8

[Nguồn: Báo cáo kết cấu hạ tầng của WB ]
Bảng 1.4. Phát triển giao thông vận tải ở Hàn Quốc
Chỉ tiêu ðơn vị 1973 1988 1992
(1) (2) (3) (4) (5)
GDP bình quân / người USD 396 4127 6749
Tổng dân số Triệu người 34 42 43,6
ðường cao tốc ô tô Km 1013 1550 1600
(1) (2) (3) (4) (5)
Xe ô tô bình quân / 100 dân Chiếc 4,8 48 120
Vận tải hàng hoá T / người 4,7 11,7 16
Vận tải hành khách Lượt / người 117 297 320
[Nguồn: Niên giám Thống kê Hàn Quốc]
1.2.2 TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN CỦA VẬN TẢI Ô TÔ TẠI VIỆT NAM
Trải qua quá trình ñấu tranh và xây dựng, Việt Nam ñã hình thành một mạng lưới
nối liền các trung tâm giao thông của ñất nước. Một mạng lưới ñường tốt là mạng lưới
có hình dạng phù hợp với các hướng vận chuyển hành khách và hàng hoá chủ yếu. Sau
ñó trình ñộ trang bị của từng tuyến phải ñáp ứng nhu cầu vận chuyển ñặt ra cho nó.
Giao thông vận tải của Việt Nam phát triển chủ yếu trong thời kỳ Pháp thuộc, từ
ñầu thế kỷ XX. Trong ba thập kỷ ñầu của thế kỷ XX người Pháp ñã hoàn thành việc xây

NMTCVTOT
• 18
dựng mạng lưới giao thông vận tải trên cơ sở một mạng lưới giao thông vận tải hầu như
không có gì dưới thời phong kiến Việt Nam.
Toàn bộ hệ thống ñường bộ, ñường sắt, các hải cảng, cảng hàng không còn tồn tại
ñến ngày nay ñều ñược thiết kế trong thời kỳ này do người Pháp ñầu tư kinh phí thi
công nhằm mục ñích khai thác và bóc lột thuộc ñịa, biến ðông Dương thành thị trường
tiêu thụ hàng hoá của nước Pháp. Bắt ñầu từ những chính sách kinh tế xã hội của Pôn
ðume (toàn quyền của Pháp tại ðông Dương) cho ñến những năm 30 của thế kỷ XX, hệ
thống ñường bộ của ðông Dương có tổng chiều dài là 33.600 Km ñã ñược ñưa vào khai
thác, hàng trăm cây cầu kiên cố có chiều dài trên 100 mét ñã ñược xây dựng.
Năm 1912 là năm khởi công xây dựng nhiều tuyến ñường bộ tại ðông Dương;
ñến 1918 quy hoạch mạng lưới ñường bộ ñã ñược duyệt bao gồm 17 tuyến ñường; năm
1928 toàn ðông Dương có 7.479 xe du lịch, 1.532 xe tải; năm 1938 có 16.000 xe du
lịch, 2.250 xe tải và máy kéo, 1.900 xe vận tải công cộng.
Mạng lưới giao thông vận tải phân bố không ñồng ñều, chủ yếu tập trung ở ñồng
bằng, duyên hải, ở ñồng bằng ven biển phía ðông tập trung các nút giao thông vận tải
quan trọng hình thành mạng lưới giao thông vận tải với nhiều hình thức vận tải khác
nhau. Trong khi ñó các tỉnh miền núi và trung du nhất là các tỉnh miền núi Tây Bắc và
Việt Bắc ñường sá ít ñược xây dựng, ở ñây chủ yếu là các tuyến ñường nhỏ hẹp dùng
cho các loại xe thô sơ, và chỉ ñi lại ñược trong một mùa.
Trong những năm 60, 70 của thế kỷ XX tại miềm Nam, ngân sách của Mỹ chi tới
hàng tỷ USD vào miền Nam Việt Nam, nền kinh tế phát triển chủ yếu phục vụ cho
chiến tranh và nhu cầu cho tầng lớp trên trong xã hội, giao thông vận tải chủ yếu phát
triển mạng lưới ñường bộ và hàng không. Các tuyến ñường bộ ñược xây dựng rất tốt
theo tiêu chuẩn của các tuyến ñường bộ quốc tế, các tuyến ñường quân sự cũng ñược
xây dựng trong thời gian này, các tuyến ñường ñạt tiêu chuẩn kỹ thuật cao ví dụ xa lộ
Sài Gòn – Biên Hoà... Các cầu ñường bộ ñược xây dựng vững chắc không những ñảm
bảo nhu cầu của phát triển kinh tế mà còn ñáp ứng cho nhu cầu của quân sự.
Từ năm 1986 trở lại ñây, nền kinh tế phát triển theo chiều hướng kinh tế thị
trường có sự kiểm soát của nhà nước, nhà nước có những chính sách nhất ñịnh ñối với
kinh tế ñặc biệt trong ñối ngoại. Nhà nước ta ñã mở rộng quan hệ với các quốc gia trên
thế giới với tinh thần hợp tác cùng có lợi và không ảnh hưởng ñến chủ quyền của mỗi
quốc gia. Trên cơ sở ñó rất nhiều nhà ñầu tư nước ngoài ñã ñầu tư vào Việt Nam làm
cho nền kinh tế của Việt Nam có những bước tiến ñáng kể.
Giao thông vận tải có những bước phát triển vượt bậc, do có ñầu tư của nước
ngoài cho nên hệ thống ñường sá và các công trình phục vụ ñược nâng cấp và mở rộng,
việc ñầu tư cho các công trình và phương tiện ñã mang lại cho giao thông vận tải của
Việt Nam những tiến bộ ñáng kể. Các tuyến ñường quốc lộ ñã ñược mở rộng, việc xoá
bỏ các cây cầu trên các tuyến quốc lộ làm cho giao thông vận tải thuận tiện hơn.
Tại Việt Nam, năm 1991 có thể coi là năm ñầu tiên của công nghiệp ô tô Việt
Nam, với giấy phép cấp cho liên doanh lắp ráp ô tô ñầu tiên công ty liên doanh Mekong.
ðến cuối năm 1996 có 14 liên doanh với tổng công suất là 168.000 xe / năm, với tổng
vốn ñầu tư là 850 triệu USD, công suất các dây chuyền từ 1.700 ÷ 20.000 xe / năm.

NMTCVTOT
• 19
Tính ñến tháng 08 năm 2007 theo thống kê của Cục ðăng kiểm Việt Nam, cả
nước có 766.000 ô tô ñang lưu hành, trong ñó chủ yếu tập trung tại 2 thành phố lớn là
thủ ñô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Số xe quá niên hạn không ñược lưu hành
phải loại bỏ hàng năm khoảng 2%, số ñăng ký hàng năm tăng 15% / năm. Cơ cấu xe ô
tô hiện ở Việt Nam là xe con: 32%, xe tải 32%, xe buýt 16% và xe khác 20%. Nhu cầu
hàng năm của Việt Nam khoảng 35.000 xe bao gồm cả xe ñã qua sử dụng (second
hand), nhu cầu xe con hàng năm của Việt Nam khoảng 6.000 – 8.000 xe / năm.
1.3. CÁC TÁC NGHIỆP CỦA QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT VẬN TẢI
Vận tải là một quá trình sản xuất, bao gồm nhiều yếu tố hợp thành, mỗi yếu tố là
một mắt xích của quá trình sản xuất vận tải.
Quá trình sản xuất của vận tải ba công việc ñược thực hiện liên tiếp: Xếp hàng lên
phương tiện (hoặc hành khách lên xe ở ñiểm ñầu) ở ñịa ñiểm gửi hàng, vận chuyển hàng
hoá (hoặc hành khách) từ ñiểm gửi ñến ñiểm tiếp nhận, dỡ hàng khỏi phương tiện ở
ñiểm nhận (hành khách xuống xe ở ñiểm cuối).
1. Các tác nghiệp của quá trình vận tải hàng hoá
a. Tác nghiệp xếp hàng: Bao gồm các công việc
– Chuẩn bị hàng tại nơi giao hàng bao gồm: Phân loại, ñóng gói hàng hoá; phân
hàng hoá theo luồng tuyến và theo người nhận hàng;
– Xếp hàng lên phương tiện bao gồm: Cân, ñong, ño, ñếm hàng hoá; kiểm ñịnh
hàng hoá; chằng buộc hàng và ñịnh vị hàng hóa;
– Hoàn thành các thủ tục giấy tờ cần thiết ñể giao nhận hàng hoá trong quá trình
vận tải.
b. Tác nghiệp di chuyển: Bao gồm các công việc
– Lựa chọn phương tiện phù hợp với loại hàng và khối lượng hàng;
– Lập hành trình vận chuyển;
– ðảm bảo an toàn trong vận chuyển hàng hóa bao gồm: An toàn cho phương tiện
vận tải; an toàn cho lái xe; an toàn cho hàng hóa; an toàn cho các công trình trên ñường
và an toàn cho các phương tiện cùng tham gia giao thông trên ñường;
– Bản thân quá trình di chuyển hàng hóa ñược ñặc trưng bởi vận tốc kỹ thuật của
phương tiện; tổ chức thực hiện nhằm ñảm bảo theo thời gian biểu và biểu ñồ vận hành;
ñảm bảo chất lượng vận tải;
– Công tác cung cấp nguyên, nhiên liệu cho quá trình vận tải như: Xăng, diezen,
dầu mỡ.
Các trạm cung cấp xăng dầu dùng ñể cung cấp cho xe ô tô nhiên liệu khai thác và
là doanh nghiệp thương mại, ở các trạm này người ta tiếp nhiên liệu, tra dầu mỡ cho các
ô tô, thêm nước vào bộ làm mát và kiểm tra áp suất lốp. Ngoài ra các trạm còn cung cấp
vật liệu bôi trơn, dầu giảm chấn, vật tư phụ tùng cho ô tô, trạm cũng cung cấp các dịch
vụ ăn uống và làm những tác ñộng kỹ thuật ñơn giản cho phương tiện. Các trạm cung
cấp xăng dầu cũng phân thành hai loại: Loại trong thành phố và loại trên ñường, quy mô

NMTCVTOT
• 20
của các trạm cung cấp xăng dầu ñược ño bằng số lượng cung cấp tối ña trong một
ngày ñêm.
– Công tác ñảm bảo tình trạng kỹ thuật của phương tiện ñể phục vụ cho quá trình
vận tải.
c. Tác nghiệp dỡ hàng: Bao gồm các công việc
– Tìm hiểu ñịa ñiểm dỡ hàng bao gồm ñiều kiện ñường sá; kho bãi; phương tiện
xếp dỡ; ñiều kiện làm việc nơi dỡ hàng
– Xác ñịnh khối lượng hàng, tỷ lệ và khối lượng hàng hóa hao hụt
– Dỡ hàng: Tháo hàng, chằng buộc, bạt thùng xe, dỡ hàng
– Lập hóa ñơn giao hàng.
2. Các tác nghiệp của quá trình vận tải hành khách
Với vận tải hành khách bao gồm các tác nghiệp sau ñây: Trong vận tải hành khách
với các tuyến vận tải ổn ñịnh trong thời gian dài phải ñược sự thỏa thuận giữa hai ñịa
phương của tuyến vận tải, phương tiện và hành trình vận chuyển ñược xác ñịnh phù hợp
với nhu cầu vận chuyển hành khách trên tuyến.
a. Tác nghiệp khách lên xe tại bến ñầu: Bao gồm các công việc
– ðưa xe vào vị trí xếp khách tại bến xe;
– Bán vé và thông báo cho hành khách về thời gian, lịch trình xe chạy…;
– Khách lên xe; sắp xếp hành lý, hàng hóa của hành khách trên xe và ổn ñịnh chỗ
ngồi của hành khách.
b. Tác nghiệp vận chuyển
Tác nghiệp vận chuyển ñối với vận tải hành khách giống như vận tải hàng hóa,
tuy nhiên ñây là việc vận chuyển hành khách cho nên yếu tố an toàn vận chuyển ñược
ñặt ra rất chặt chẽ. Ngoài ra ñối với vận tải hành khách còn có thêm các việc sau ñây:
Các ñiểm dừng ñỗ dọc ñường ñể phục vụ cho hành khách lên xuống, ăn nghỉ và giải
quyết các nhu cầu cá nhân. Các ñiểm dừng ñỗ ñối với vận tải ô tô bao gồm các ñiểm
dừng kỹ thuật và các ñiểm dừng thông thường khác.
c. Tác nghiệp khách xuống xe ở bến cuối
– ðưa xe vào vị trí trả khách trong bến;
– Xem xét hành lý và hàng hóa của khách (nếu có);
– Khách xuống xe.
Tất cả các yếu tố của quá trình vận tải ñều diễn ra ở trong không gian (vị trí) và
thời gian khác nhau và tạo nên sản phẩm vận tải.
1.4. CÁC ðIỀU KIỆN KHAI THÁC VẬN TẢI
Hiệu quả sử dụng phương tiện vận tải ô tô phụ thuộc vào sự hoàn thiện kết cấu
của nó và phụ thuộc vào sự phù hợp với ñiều kiện khai thác. ðiều kiện khai thác xe bao
gồm tất cả những nhân tố tác ñộng vào quá trình làm việc của phương tiện. Quá trình
sản xuất vận tải diễn ra bên ngoài doanh nghiệp nên các nhân tố tác ñộng hết sức ña
dạng và phức tạp. Mỗi một ñiều kiện ñó ñều ảnh hưởng ñến việc sử dụng xe, qua ñó ảnh

NMTCVTOT
• 21
hưởng ñến năng suất và giá thành vận tải. Vì vậy cần phải nghiên cứu các ñiều kiện khai
thác, nắm vững ảnh hưởng của chúng tới công tác vận tải ñể căn cứ vào các ñiều kiện
ñó mà chọn ñược các loại xe thích hợp, tổ chức vận tải hợp lý nâng cao hiệu quả sử
dụng xe mà cũng từ ñó mà ñề ra những yêu cầu về kết cấu phương tiện.
1.4.1. ðIỀU KIỆN KINH TẾ – XÃ HỘI
Bao gồm các yếu tố về phương thức sản xuất của xã hội; các loại hình doanh
nghiệp tham gia vào quá trình sản xuất; các chính sách của Chính phủ…
Các chỉ tiêu ñánh giá sự phát triển kinh tế bao gồm:
1. Thu nhập
a. Tổng sản phẩm quốc dân (GNP)
Tổng sản phẩm quốc dân là chỉ tiêu thường ñược dùng ñể so sánh, ñánh giá quy
mô, mức ñộ phát triển kinh tế và mức sống giữa các quốc gia. GNP là tổng giá trị toàn
bộ các sản phẩm cuối cùng và các hoạt ñộng dịch vụ ñược tạo ra hàng năm của mỗi
quốc gia, không kể các sản phẩm trung gian và các phần giá trị phải chi trả cho người
nước ngoài, nhưng lại bao gồm cả phần giá trị ñược tạo ra ở nước ngoài mà thuộc quyền
sở hữu của người trong nước.
Chỉ tiêu này thường ñược tính cho các quốc gia có ñầu tư ra nước ngoài nhiều hơn
ñầu tư của nước ngoài vào trong nước, ñó là các quốc gia có nền kinh tế phát triển, và
thường dùng vốn và các công nghệ tiên tiến ñầu tư ra nước ngoài ñể thu lại lợi nhuận.
b. Tổng sản phẩm trong nước (tổng sản phẩm quốc nội GDP)
Tổng sản phẩm trong nước là chỉ tiêu so sánh cũng ñược dùng như GNP hoặc thay
thế cho GNP. Tổng sản phẩm trong nước gồm tổng giá trị toàn bộ các sản phẩm cuối
cùng và các hoạt ñộng dịch vụ làm ra hàng năm của mỗi quốc gia chỉ khác ở chỗ GDP
không gồm những giá trị của người trong nước làm ra ở nước ngoài nhưng lại gồm cả
phần giá trị của người nước ngoài làm ra ở trong lãnh thổ quốc gia.
Chỉ tiêu GNP nhấn mạnh chủ sở hữu của các giá trị ñược tạo ra bất kể ñược tạo ra
ở vị trí nào. Còn chỉ tiêu GDP nhấn mạnh khía cạnh không gian lãnh thổ của các giá trị
ñược tạo ra, bất kể nó thuộc về ai, về quốc gia nào.
c. Bình quân GNP / người hoặc GDP / người
Là tiêu thức khá rõ ñể chỉ ra mức sống vật chất trung bình (mức tiêu dùng) của
mỗi quốc gia và sự chênh lệch giầu nghèo về ñời sống vật chất giữa các quốc gia của
các khu vực trên thế giới. GDP và GNP ñược tính theo ñồng tiền riêng của mỗi quốc gia
sau ñó ñổi qua USD theo tỷ giá hối ñoái chính thức giữa hai loại tiền nhưng trên thực tế
giá trị sức mua của mỗi ñồng USD ở mỗi quốc gia khác nhau và lại càng khác so với
Mỹ do ñó không ñánh giá ñúng ñược sát thực tế mức tiêu dùng giữa các quốc gia. Vì
vậy ở ñầu thập kỷ 90 thế kỷ XX Liên Hiệp Quốc ñưa ra phương pháp tính GDP của mỗi
Quốc gia theo sức mua tương ñương (PPP) hay ñồng giá sức mua, làm cho kết quả so
sánh gần ñúng với thực tế hơn.

NMTCVTOT
• 22
Bảng1.4 Các quốc gia có GNP / người cao nhất thế giới
(USD / người năm)
TT Tên quốc gia GNP /
người
STT Tên quốc gia GNP / người
1 Thuỵ Sĩ 36.230 10 Phần Lan
22.980
2 Luyc xămbua 35.260 11 Pháp
22. 300
3 Nhật 28.220 12 Vương quốc Ảrập
22.200
4 Thuỵ ðiển 26.780 13 Áo
22.110
5 ðan Mạch 25.930 14 Bỉ
20.880
6 Na Uy 25.800 15 Hà Lan
20.590
7 Ai xơlan 23.670 16 Italia
20.510
8 Mỹ 23.120 17 Canaña
20.320
9 LB ðức 23.030

Bảng1.5 Các quốc gia có GDP / người thấp nhất thế giới
(USD / người năm)
TT Tên quốc gia USD / người TT Tên quốc gia USD /
người
1 Môdămbich 60 10 Sat 220
2 Tandania 110 11 Banglañet 220
3 Êthiôpi 110 12 Mañagaxca 230
4 Xiêria Lêôn 170 13 Ruanña 250
5 Nêpan 170 14 Lào 250
6 Daia 210 15 Dămbia 290
7 Malauy 210 16 BuôckinaPhaxô 300
8 GhinêBit xac 210 17 Nigiê 300
9 Burundi 210 18 Mali 300
Mức tăng trưởng thu nhập trên ñầu người ảnh hưởng ñến nhu cầu vận chuyển
hàng hoá và hành khách, khi GDP tăng ñời sống của người dân tăng lên nhu cầu tiêu
dùng hàng hoá và nhu cầu ñi lại tăng lên, nhu cầu này tăng cả về số lượng và chất
lượng, các doanh nghiệp vận tải cần phải tăng về số lượng và chất lượng dịch vụ vận tải
ñể ñáp ứng nhu cầu.
Thu nhập tăng lên nhanh chóng qua các giai ñoạn kèm theo ñó là sự giai tăng các
phương tiện vận tải trong ñó chủ yếu là gia tăng các phương tiện cá nhân ñặc biệt tại các

NMTCVTOT
• 23
ñô thị. Tốc ñộ tăng trưởng của xe máy ở các thành phố lớn Châu Á trong thập kỷ vừa
qua là 10 ÷ 30% / năm và của ô tô con cá nhân là từ 6 ÷ 20% / năm. ðiển hình là
Bangkok (Thái Lan): số lượng xe con cá nhân năm 1978 là 250.000 xe, năm 1991 là
1.100.000 xe (tăng 4,4 lần sau 13 năm) nhưng ñến năm 1998 ñã là xấp xỉ 4.000.000 xe
(so với năm 1991 tăng 3,6 lần chỉ sau 7 năm). Tính bình quân cứ 3 người dân có một xe
con cá nhân.
Hình1.1. Số lượng ô tô tính trên 1000 dân của một số thành phố (năm 1995)
2. Cơ cấu kinh tế (%GDP)
Cơ cấu kinh tế là một tiêu thức phản ánh ñặc trưng trình ñộ phát triển và sức mạnh
kinh tế của mỗi quốc gia và mỗi vùng. ðây là tỷ trọng tương quan giữa nhóm ngành
(3 khu vực) kinh tế: Nông nghệp (kể cả lâm ngư nghiệp), công nghiệp (kể cả xây dựng
cơ bản) và dịch vụ (bao gồm mọi hoạt ñộng kinh tế hữu ích ngoài nông nghiệp và công
nghiệp).
Những quốc gia có công thương mại dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn là những quốc gia
có nền kinh tế phát triển mạnh và thu nhập cao.
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
500
Shangh
a
i
M
umb
a
i
Manila
Ja
karta
K
ualaLumpur
B
a
ng
k
ok
Tokyo
Lo
n
do
n
Par
i
s
Ne
wYor
k

NMTCVTOT
• 24
Bảng 1.6 Cơ cấu GDP của một số quốc gia
TT Tên quốc gia
Nông
nghiệp
(%)
Công
nghiệp
(%)
Dịch vụ
(%)
(1) (2) (3) (4) (5)
1 Toàn thế giới 5 32 63
(1) (2) (3) (4) (5)
2 Các nước thu nhập cao 3 31 66
3 Các nước thu nhập trung bình 12 37 51
4 Các nước thu nhập thấp 31 33 36
5 Châu Phi Xahara 30 25 45
6 Nam Á 29 24 47
7 Việt Nam 27,5 30,1 42,4
Cơ cấu kinh tế làm thay ñổi cơ cấu lao ñộng, ngành nghề của dân cư: Cơ cấu kinh
tế chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ (ñối với các quốc gia phát
triển và là xu hướng phát triển của tất cả các quốc gia trên thế giới) ñã chuyển lao ñộng
từ khối kinh tế này sang khối kinh tế khác (chuyển lao ñộng nông nghiệp sang lao ñộng
công nghiệp và dịch vụ).
Dưới tác ñộng của tiến bộ khoa học kỹ thuật, số lượng lao ñộng ñược ñào tạo và
học nghề tăng lên không ngừng, vai trò của con người trong lao ñộng ñược thay ñổi, lao
ñộng ñược cơ giới hoá, tự ñộng hoá. Các ñiểm dân cư thuần tuý sản xuất nông nghiệp sẽ
giảm, các trung tâm sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, du lịch, dịch vụ, thương
mại phát triển và gia tăng nhanh chóng.
Cơ cấu kinh tế thay ñổi kích thích sự gia tăng của dịch chuyển dân cư và trao ñổi
lao ñộng, hình thành các khu dân cư, các khu công nghiệp, các khu mua sắm, khu vui
chơi giải trí... lao ñộng làm việc ở những khu xa nơi dân cư, nhu cầu ñi lại tăng lên, ñòi
hỏi gia tăng các phương tiện vận tải trong ñó có ô tô ñể ñáp ứng nhu cầu gia tăng ñó.
3. Dân cư và nguồn lao ñộng Việt Nam
Dân cư của Việt Nam có những ñặc ñiểm sau ñây:
– Việt Nam là một quốc gia ñông dân, mật ñộ dân số cao;
– Dân số Việt Nam thuộc loại dân số trẻ, 50% dân số ở ñộ tuổi dưới 25;
Giá trị của nguồn lao ñộng ngoài việc ñánh giá vào số lượng thì còn căn cứ vào
chất lượng nguồn lao ñộng như: Tay nghề, trình ñộ văn hoá và khoa học kỹ thuật.
– Dân cư phân bố không ñồng ñều giữa các vùng trong cả nước: Phân bố dân cư
ở Việt Nam còn chênh lệch lớn giữa ñồng bằng với trung du và miền núi, ñặc biệt là

NMTCVTOT
• 25
phân bố không ñồng ñều giữa khu vực thành thị và nông thôn tạo nên sức ép rất lớn về
dân số ñối với các ñô thị do sự gia tăng dân số gây ra.
ðặc ñiểm phân bố dân cư này thể hiện nền kinh tế của Việt Nam chủ yếu còn dựa
vào nông nghiệp còn phụ thuộc nhiều vào yếu tố ñịa hình, thuỷ văn, thổ nhưỡng. Tài
nguyên thiên nhiên rất khác nhau giữa các vùng ñã ảnh hưởng rõ nét tới phân bố dân cư
và kinh tế ở Việt Nam. Ở Việt Nam hiện nay dân cư ñô thị chiếm 23,6% (số liệu ñiều
tra năm 1999), dự báo ñến năm 2010 là trên 30% với tốc ñộ tăng b
ình quân là
3,5÷ 4% / năm.
Theo nghị quyết của ðảng cộng sản Việt Nam ñến năm 2020 Việt Nam cơ bản trở
thành nước công nghiệp, lúc ñó lao ñộng nông nghiệp dưới 20% trong tổng số và giá trị
ñ
óng góp của công nghiệp phải chiếm tuyệt ñại số trong GDP.
Xu thế của một xã hội phát triển là giảm cơ cấu về mặt tương ñối của sản xuất
nông nghiệp trong nền kinh tế, tăng tỷ lệ của công nghiệp và dịch vụ. Muốn như vậy
phải chuyển dịch cơ cấu lao ñộng, sự chuyển dịch bằng hai cách: Chuyển dịch tuyệt ñối
nghĩa là ñưa lao ñộng về các khu công nghiệp, ñưa lao ñộng ñi xuất khẩu lao ñộng, ñưa
lao ñộng về thành phố ñây là hướng chuyển dịch tất nhiên không tránh khỏi; thứ hai
dịch chuyển tại chỗ nghĩa là ñưa công nghiệp về nông thôn, phát triển làng nghề ñây là
hướng ñi chủ yếu của các nước công nghiệp có tỷ lệ dân nông nghiệp thấp.
4. Các yếu tố khác
– Phong tục tập quán, thói quen ñi lại của người dân: ðối với mỗi vùng người dân
thường có sở thích sử dụng một loại phương tiện nào ñó. Sở thích của họ thường xuất
phát từ sự an toàn, thuận tiện khi ñi lại cũng như các chỉ tiêu thuộc về tổ chức vận tải
như: ðộ chính xác về thời gian, giờ ñi, giờ ñến, thời gian giãn cách giữa 2 chuyến, như
vậy các doanh nghiệp vận tải cần nắm rõ các yếu tố này ñể bố trí chạy xe hợp lý ñáp
ứng nhu cầu ñi lại của nhân dân.
– Sự cạnh tranh trên thị trường: Trong nền kinh tế thị trường hiện nay ñể tồn tại
các doanh nghiệp cần phải khẳng ñịnh ñược uy tín của minh thông qua chất lượng sản
phẩm mà mình cung cấp. ðối với vận tải tổ chức vận tải tốt là một trong các biện pháp
ñể nâng cao chất lượng sản phẩm và nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thị trường.
– Chế ñộ chính sách của Nhà nước: Các chính sách của chính phủ nói chung về
kinh tế và các chính sách về vận tải nói riêng. Chính phủ cần xây dựng các nguyên tắc,
tiêu chuẩn mẫu, thể lệ nhằm tăng cường sự phối hợp giữa các phương thức vận tải với
nhau, giữa vận tải và khách hàng, ñịnh hướng phát triển các loại hình vận tải phù hợp
với từng vùng cụ thể. Các doanh nghiệp vận tải cần quan tâm tới tất cả các quy ñịnh ñể
có thể tổ chức vận tải có hiệu quả ñúng theo pháp luật.

Chúng ta cần nghiên cứu, phân tích, ñánh giá tất cả các yếu tố về kinh tế xã hội ñể
từ ñó ñưa ra các giải pháp ñối với các nhân tố của ñiều kiện về kinh tế xã hội nhằm ñảm
bảo phục vụ cho nhu cầu ñi lại của hành khách tốt hơn với chi phí
nhỏ nhất, nâng cao
hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp.

NMTCVTOT
• 26
1.4.2. ðIỀU KIỆN VẬN TẢI
ðiều kiện vận tải chỉ ra những ñặc ñiểm, yêu cầu của ñối tượng vận tải ảnh hưởng
tới công tác tổ chức vận tải như thế nào. Nó chủ yếu bao gồm:
– Tính chất vận tải;
– Loại hàng và ñặc ñiểm;
– Tỷ trọng và khối lượng hàng hoá;
– Thời hạn vận chuyển;
– Khu vực vận chuyển và cự ly vận chuyển;
– ðiều kiện xếp dỡ;
– ðiều kiện hành khách;
– ðiều kiện bến bãi;
Bến ô tô khách và gara ô tô có chức năng phục vụ giao thông bằng ô tô buýt liên
tỉnh, bến ô tô ñược bố trí trên các ñường trong thành phố và các ñiểm dân cư ñông, các
ñiểm dừng thông qua và ñiểm dừng cuối cùng của ô tô buýt có cường ñộ phương tiện
tương ñối ít. Các bến ô tô xây dựng trong những thành phố lớn, n
ơi tập trung lại các
ñiểm cuối cùng của giao thông bằng ô tô buýt có cường ñộ xe chạy cao.
Khả năng thông qua của các bến xe ô tô hành khách ñược xác ñịnh bằng số lượng
hành khách rời bến trong một ñơn vị thời gian. Các bến xe ô tô hành khách thực hiện
các chức năng phụ bổ sung ñể phục vụ lái xe và hành khách: căng tin, ñiện thoại,...
Trạm ô tô hàng dùng ñể tập kết, bảo quản, ghép bộ và phân phát hàng, phục vụ
vận chuyển liên tỉnh, liên vùng và vận chuyển theo tuyến ñường và ñược phân ra thành
các trạm thành phố và các trạm trung chuyển. Ở các trạm ô tô hàng người ta tiếp nhận,
cân, dỡ hàng, chất hàng, chuyển tải hàng và gửi hàng ñi, móc nối rơmoóc, làm thủ tục
vận chuyển, kho tàng và tác nghiệp nhận gửi hàng, phục vụ lái xe và trong trường hợp
cần thiết có cả phương tiện vận tải. Quy mô của trạm ñược xác ñịnh bằng lượng hàng
luân chuyển và sức chứa của kho tàng cũng như bằng số lượng phương tiện vận tải cùng
một lúc có trên ñịa hạt của chúng.
Phương pháp tổ chức vận tải hành khách và hàng hoá có những yêu cầu khác
nhau, vận tải trong thành phố và ngoại thành, vận tải ñường ngắn và ñường dài có
những yêu cầu khác nhau. Ngoài ra công tác tổ chức vận tải ô tô ñối với các ngành kinh
tế cũng có những ñặc ñiểm không giống nhau.
ðặc ñiểm của vận tải trong thành phố là cự ly ngắn mật ñộ giao thông cao, luồng
hành khách biến ñộng nhiều theo thời gian và không gian, nhiều loại hàng, luồng hàng
tương ñối ổn ñịnh, ñường sá tốt cho nên doanh nghiệp vận tải có thể căn cứ vào những
nhiệm vụ khác nhau mà phân công chuyên môn hoá ho
ặc sử dụng các loại xe
chuyên dụng.
Vận tải ñường ngắn chủ yếu là vận chuyển trên những tuyến ñường nhánh, giao
lưu hàng hoá giữa nông thôn và thành thị, vận tải trong một khu vực nhỏ, ñiều kiện
ñường sá tương ñối phức tạp, lượng hàng hoá và hành khách có tính chất theo mùa. Do
ñó tính năng thông qua, tính cơ ñộng, tính vững chắc của xe phải ñạt yêu cầu cao.
Vận tải ñường dài chủ yếu là liên tỉnh, trên các trục chính cũng có khi ñể hỗ trợ
cho ñường sắt trên cự ly ngắn. ðặc ñiểm của loại này có tính ñịnh kỳ, khoảng cách lớn,

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Giáo trình nhập môn vận tải ô tô