Gia công bánh răng

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Gia công bánh răng

Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
Chơng 9
Gia công bánh răng

Bánh răng, bánh vít là những chi tiết dùng để truyền lực và chuyển động nhờ ăn
khớp mà ta thờng thấy trong các loại máy móc. Sử dụng bánh răng có thể truyền đợc
chuyển động quay giữa các trục song song nhau, chéo nhau hoặc vuông góc với nhau.
Gia công bánh răng là một công việc khó vì vừa phải đảm bảo cho đợc các chỉ
tiêu kỹ thuật vừa phải kinh tế. Chọn phơng pháp gia công bánh răng phụ thuộc vào
vật liệu, độ chính xác và kết cấu của bánh răng, yêu cầu về khả năng truyền tải và các
chỉ tiêu kinh tế.
Có nhiều phơng pháp gia công bánh răng, bánh vít nhng ở chơng này chỉ
trình bày phơng pháp gia công bánh răng bằng cắt gọt.

9.1- Phân loại
Dựa vào mặt kết cấu, bánh răng đợc chia làm 3 loại:
- Bánh răng trụ (răng thẳng và răng nghiêng).
- Bánh răng côn (răng thẳng và răng xoắn).
- Bánh vít.
Dựa vào đặc tính công nghệ, bánh răng đợc chia làm các loại sau:
- Bánh răng trụ và côn không có mayơ và có mayơ, lỗ trơn và lỗ then hoa.
- Bánh răng bậc lỗ trơn và lỗ then hoa.
- Bánh răng trụ, bánh răng côn và bánh vít dạng đĩa.
- Trục răng trụ và trục răng côn.













Hình 9.1- Các bộ truyền
bánh răng
,
bánh vít

Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
145
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
9.2- độ chính xác
Độ chính xác của bánh răng, bánh vít đợc đánh giá theo tiêu chuẩn Nhà nớc
TCVN, tiêu chuẩn này quy định 12 cấp chính xác khác nhau từ 1 ữ 12, trong đó cấp 1
là chính xác nhất, cấp 12 là kém chính xác nhất. Thông thờng, trong thực tế chỉ dùng
các cấp chính xác 3 ữ 11.
Độ chính xác của bánh răng, bánh vít đợc đặc trng bằng các chỉ tiêu sau đây:
- Độ chính xác động học: độ chính xác này đợc đánh giá bằng sai số góc
quay của bánh răng, bánh vít sau một vòng. Sai số này là do sai số của hệ thống công
nghệ gây ra.
Độ chính xác này rất quan trọng đối với các truyền động có tính đến góc
quay nh truyền động phân độ của các máy cắt răng hoặc các cơ cấu đo đếm ...
- Độ ổn định khi làm việc: độ ổn định khi làm việc đợc đánh giá bằng sai
số chu kỳ tức là giá trị trung bình của sai số truyền động bằng tỷ số giữa sai lệch lớn
nhất và số răng bánh răng.
Độ ổn định khi làm việc đặc trng cho độ ổn định của tốc độ quay của
bộ truyền động trong một vòng quay của bánh răng hoặc bánh vít. Dao động của tốc
độ quay sẽ gây ra tải trọng động, rung động và tiếng ồn của bộ truyền.
Độ chính xác này rất quan trọng đối với bộ truyền lực làm việc với tốc
độ lớn.
- Độ chính xác tiếp xúc: độ chính xác tiếp xúc đợc đánh giá bằng vết tiếp
xúc (diện tích và hình dáng) của prôfin răng theo chiều dài, chiều cao và đợc biểu
diễn bằng %.
Độ chính xác tiếp xúc ảnh hởng đến mức độ tập trung tải trọng trên các
vùng khác nhau của bề mặt răng, ảnh hởng đến độ bền và tuổi thọ của bộ truyền.
Độ chính xác này rất quan trọng đối với các bộ truyền có tải trọng lớn
và tốc độ thấp.
- Độ chính xác khe hở mặt bên: khe hở mặt bên là khe hở giữa các cạnh
răng trong bộ truyền (bánh răng càng lớn thì khe hở mặt bên càng lớn).
Khe hở mặt bên đợc xác định không phải bằng mức độ chính xác của
bộ truyền mà bằng công dụng và điều kiện sử dụng của nó. Ví dụ, với các bộ truyền có
tính đến góc quay cần có khe hở mặt bên nhỏ, còn với các bánh răng trong các turbin
tốc độ cao lại cần có khe hở mặt bên lớn.
Xuất phát từ đó, ng
ời ta quy định 4 cấp khe hở mặt bên của bộ truyền
nh sau:
+ Khe hở bằng 0.
+ Khe hở nhỏ.
+ Khe hở trung bình.
+ Khe hở lớn.
Trong đó, bộ truyền có khe hở trung bình đợc sử dụng rộng rãi nhất.
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
146
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
9.3- vật liệu chế tạo
Việc chọn vật liệu để chế tạo bánh răng phụ thuộc vào điều kiện làm việc của
chúng. Mỗi một loại vật liệu đều thỏa mãn những yêu cầu riêng, đặc biệt là dùng cho
chế tạo ôtô, máy kéo, máy bay, các máy công cụ...
- Các bánh răng truyền lực thờng đợc chế tạo bằng thép hợp kim Crôm
nh 15Cr, 15CrA, 20CrA, 40Cr, 45Cr; Crôm - Niken và Crôm - Môlipden nh 40CrNi,
35CrMoA, 18CrMnTi.
- Các bánh răng chịu tải trọng trung bình và nhỏ đợc chế tạo bằng thép C
chất lợng tốt nh C40, C45 và gang.
- Các bánh răng làm việc với tốc độ cao mà không gây tiếng ồn đợc làm từ
chất dẻo, vải ép, da ép.
- Với tiến bộ của ngành luyện kim, ngày nay ngời ta có thể chế tạo bánh
răng từ vật liệu kim loại bột.

9.4- phơng pháp chế tạo phôi
Chọn phơng pháp chế tạo phôi phụ thuộc vào hình dáng và kích thớc của chi
tiết, vật liệu và công dụng của nó, sản lợng hàng năm cùng các yếu tố khác.
- Trong sản xuất lớn, phôi bánh răng thép thờng là phôi rèn.
- Trong sản xuất nhỏ, đơn chiếc ngời ta thờng dùng phôi thanh.
- Bánh răng, bánh vít có kích thớc quá lớn, phôi đợc chế tạo bằng phơng
pháp đúc. Những bánh răng, bánh vít có đờng kính lỗ > 25 mm và chiều dài lỗ nhỏ
hơn hai lần đờng kính thì ngời ta tạo lỗ khi rèn hoặc đúc.
- Với bánh răng đợc chế tạo từ kim loại bột thì phôi chính là kim loại bột.

9.5- Nhiệt luyện
Do yêu cầu làm việc, răng bánh răng phải có độ cứng và độ bền, còn lõi bánh
răng thì yêu cầu phải dẻo, dai để đảm bảo độ bền uốn của răng khi chịu tải va đập, vì
vậy cần phải có chế độ nhiệt luyện thích hợp.
- Đối với nhóm bánh răng có độ rắn của mặt răng HB 350, việc gia công
chính xác bánh răng sau khi đã nhiệt luyện vì độ rắn tơng đối thấp. Lúc này không
cần phải qua các nguyên công chỉnh sửa đắt tiền nh mài, mài nghiền...
Chế độ nhiệt luyện thờng là tôi cải thiện (thép C chất l
ợng tốt, thép hợp
kim); thờng hoá (thép C chất lợng thờng CT51, CT61 hoặc thép C chất lợng tốt).
- Đối với nhóm bánh răng có độ rắn của mặt răng HB 350, bánh răng
đợc gia công trớc rồi mới nhiệt luyện. Lúc này bánh răng có độ bền cao, khả năng
tải lớn nhng cần phải gia công lại sau nhiệt luyện để khắc phục những biến dạng do
nhiệt luyện gây ra.
Với bánh răng có môđun và kích thớc nhỏ thờng đợc tôi thể tích. Tuy
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
147
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
nhiên, phơng pháp này làm tăng độ bền nhng lại làm giảm độ dẻo, dai của lõi răng
nên bây giờ thờng dùng thấm than, thấm Ni, thấm Cyanua thay cho tôi thể tích.
Với bánh răng có môđun và kích thớc lớn thờng dùng tôi cao tần. Tôi cao
tần tức là dùng dòng điện có tần số cao (có thể lên đến 20.000 Hz) để đốt nóng bề mặt
rồi làm nguội nhanh, lúc này lõi bánh răng cha kịp nóng nên vẫn đảm bảo đợc độ
dẻo, dai ban đầu còn bề mặt răng thì độ bền, độ cứng đợc tăng lên rất cao, độ bóng bề
mặt không giảm nhiều, biến dạng bé... Tuy nhiên, tôi cao tần có giá thành rất cao nên
thờng chỉ dùng trong sản xuất hàng loạt lớn, hàng khối. Ngoài ra, ngời ta còn dùng
các phơng pháp gia công bề mặt răng bằng năng lợng cao nh tia laser, plasma...

9.6- yêu cầu kỹ thuật
Ngoài các yêu cầu về độ chính xác khi cắt răng, quy trình công nghệ chế tạo
bánh răng cần đảm bảo những yêu cầu kỹ thuật sau đây:
- Độ không đồng tâm giữa mặt lỗ và đờng tròn cơ sở (vòng chia) nằm
trong khoảng 0,05 ữ 0,1 mm.
- Độ không vuông góc giữa mặt đầu và tâm lỗ nằm trong khoảng 0,01 ữ
0,015 mm trên 100 mm đờng kính.
- Mặt lỗ và các cổ trục của trục răng đợc gia công đạt độ chính xác cấp 7,
độ nhám bề mặt Ra = 1,25 ữ 0,63.
- Các bề mặt khác đợc gia công đạt cấp chính xác 8 ữ 10, độ nhám bề mặt
Rz = 40 ữ 10.
- Sau nhiệt luyện đạt độ cứng 55 ữ 60 HRC, chiều sâu thấm C là 1 ữ 2 mm;
các bề mặt không gia công độ cứng thờng đạt 180 ữ 280 HB.

9.7- Tính công nghệ trong kết cấu
Khi thiết kế bánh răng phải chú ý đến kết cấu bề mặt nh:
- Hình dáng lỗ phải đơn giản vì nếu phức tạp ta phải dùng máy Rơvônve
hoặc máy bán tự động để gia công, sẽ không kinh tế.
- Mặt ngoài của bánh răng phải đơn giản, bánh răng có tính công nghệ cao
nhất là khi hình dáng mặt ngoài phẳng, không có mayơ.
- Nếu bánh răng cần có mayơ thì nên để mayơ nằm về một phía lúc đó ta có
thể gá đ
ợc hai chi tiết cùng một lúc để gia công, tăng đợc năng suất.
- Bề dày của mặt bên phải đủ để tránh biến dạng khi nhiệt luyện.
- Hình dáng, kích thớc các rãnh (nếu có) phải thuận tiện cho việc thoát dao.
- Kết cấu bánh răng phải tạo điều kiện cho việc gia công bằng nhiều dao
cùng một lúc.
- Các bánh răng bậc nên có cùng một môđun để thuận tiện cho việc gia
công, giảm đợc thời gian thay dao, tăng năng suất.
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
148
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
9.8- chuẩn định vị
Tùy theo kết cấu, sản lợng và độ chính xác yêu cầu mà ta chọn chuẩn cho
thích hợp:
- Khi gia công bánh răng có lỗ, dù là bánh răng trụ, côn, bánh vít thì chuẩn
tinh thống nhất là mặt lỗ. Ngoài lỗ ra, ngời ta còn chọn thêm mặt đầu làm chuẩn, lúc
đó mặt lỗ và mặt đầu phải gia công trong một lần gá để đảm bảo độ vuông góc giữa
mặt đầu và tâm lỗ.
Trong sản xuất đơn chiếc và loạt nhỏ, ở nguyên công đầu tiên ngời ta
thờng dùng một mặt đầu và mặt ngoài của bánh răng làm chuẩn thô. Sau khi nhiệt
luyện, khi cần mài lại lỗ ngời ta phải dùng vành răng để định vị bằng vòng lăn.
Nh vậy, trong những trờng hợp gia công bánh răng có lỗ, chuẩn định
vị có thể là tất cả các bề mặt.
- Đối với các loại trục răng, chuẩn lắp ráp là bề mặt cổ trục. Vì vậy, phôi
của các loại bánh răng này đợc gia công nh các trục bậc và chuẩn định vị có thể là
mặt đầu, cổ trục và hai lỗ tâm.

9.9- quy trình công nghệ trớc khi cắt răng
Quy trình công nghệ gia công phôi trớc khi cắt răng bao gồm các nguyên công
nh sau:
- Gia công thô mặt lỗ.
- Gia công tinh mặt lỗ.
- Gia công thô mặt ngoài.
- Gia công tinh mặt ngoài.
Ngoài ra, nếu cần còn có thêm các nguyên công nh khoan lỗ, phay rãnh then,
then hoa trên trục răng hoặc làm ren...
- Khi sản lợng nhỏ, việc gia công phôi trớc khi cắt răng đợc thực hiện
trên máy tiện. Lỗ bánh răng cần phải doa vì yêu cầu phải có độ chính xác cao.
- Trong sản xuất hàng loạt lớn và hàng khối, thờng dùng phơng pháp
chuốt để gia công lỗ, kể cả lỗ có rãnh then, then hoa. Trong trờng hợp này, trớc khi
chuốt thờng đợc khoan hoặc khoét trên máy khoan đứng; các nguyên công khác chỉ
đợc gia công sau khi chuốt lỗ bởi vì phơng pháp chuốt có thể đạt đợc độ chính xác
kích th
ớc rất cao nhng độ chính xác về vị trí tơng quan của mặt lỗ với mặt khác lại
khá thấp.
Các mặt ngoài đợc gia công trên máy tiện bán tự động hoặc trên dây
chuyền tự động.
- Trong sản xuất đơn chiếc và loạt nhỏ, thờng gia công chuẩn bị trớc khi
cắt răng trên các máy tiện và các máy rơvônve.
- Các bánh răng có đờng kính > 500 mm thờng đợc gia công chuẩn bị
trớc khi cắt răng trên máy tiện đứng.
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
149
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
9.10- Các phơng pháp gia công răng
Bánh răng là chi tiết quan trọng, có độ bền và tuổi thọ cao. Thông thờng, răng
của bánh răng có biên dạng là đờng thân khai.
Về nguyên lý tạo răng, có thể chia thành hai phơng pháp gia công là phơng
pháp định hình và phơng pháp bao hình.
- Phơng pháp định hình là phơng pháp cắt răng mà dụng cụ cắt có biên
dạng lỡi cắt là rãnh răng. Quá trình cắt răng không liên tục, khi cắt thì cắt từng rãnh
răng một, sau đó phân độ để gia công tiếp rãnh răng khác.
- Phơng pháp bao hình là phơng pháp cắt răng mà dụng cụ cắt không
cần có biên dạng lỡi cắt là rãnh răng. Quá trình cắt răng diễn ra liên tục, khi cắt dụng
cụ cắt sẽ lăn tơng đối trên vành của bánh răng gia công và khi đó quỹ tích các đờng
bao của dụng cụ cắt là prôfin thân khai của răng bánh răng gia công.
9.10.1- Gia công bánh răng trụ
a) Gia công theo phơng pháp định hình
c Phay định hình
Phay răng bằng phơng pháp định hình đợc tiến hành bằng dao phay định hình
mà prôfin của nó phù hợp với prôfin của rãnh răng.
* Răng thẳng:
Dao phay định hình dùng để gia công bánh răng là dao phay đĩa môđun (hình a)
hoặc dao phay ngón môđun (hình b).
n
s
a) b)
n
s











Hình 9.2- Gia công
bánh răng
trụ bằng dao phay
định hình


Phơng pháp này đợc sử dụng nhiều trên máy phay vạn năng có trang bị dụng
cụ phân độ. Khi gia công, chi tiết đợc gá vào ụ phân độ, dao đợc gá sao cho đờng
kính ngoài (dao phay đĩa môđun) hoặc mặt đầu (dao phay ngón) trùng với đờng sinh
cao nhất của chi tiết. Sau đó, điều chỉnh dao ở độ cao sao cho rãnh răng có chiều sâu
theo yêu cầu (tùy theo môđun răng gia công). Tiến hành gia công.
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
150
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
Gia công xong một răng thì dùng đầu phân độ để quay chi tiết một góc 360
0
/z
(với z là số răng cần gia công) rồi tiếp tục gia công răng tiếp theo, cứ thế cho đến hết.

* Răng nghiêng:
Khi phay bánh răng trụ răng nghiêng, việc gá dao và chi tiết cũng nh phân độ
để cắt hết các răng giống nh với răng thẳng, chỉ khác một điều là phải quay bàn máy
đi một góc phù hợp với góc nghiêng của răng.
Để tạo đợc răng nghiêng cần thực hiện đồng bộ chạy dao của bàn máy và
chuyển động quay của đầu phân độ bằng cách nối trục vitme bàn máy thông qua bộ
bánh răng thay thế với trục truyền động của đầu phân độ.
Khi quay bàn máy
cần chú ý chiều nghiêng
của răng trên chi tiết:
đối với răng nghiêng trái
thì bàn máy quay theo
chiều đồng hồ khi nhìn
từ trên xuống (nh hình
bên) và khi răng nghiêng
phải thì quay bàn máy
ngợc chiều đồng hồ.

Hình 9.3- Sơ đồ gia công bánh trụ răng nghiêng
* Răng chữ V:
Phơng pháp phay định hình cũng có thể gia công đợc bánh răng trụ răng hình
chữ V liên tục có góc nhọn.
Cắt loại răng liên tục góc vê tròn này đợc
thực hiện bằng dao phay ngón trên máy phay
vạn năng có cơ cấu phân độ và đảo chiều quay
của bánh răng trong quá trình chạy dao dọc
(tơng tự nh răng nghiêng nhng phải làm hai
lần) hoặc gia công trên máy bán tự động
chuyên dùng. Góc nhọn đợc vê tròn có bán
kính đúng bằng bán kính của dao phay ngón.
Hình 9.4- Phay
bánh răng trụ
chữ V bằng dao phay ngón


Đặc điểm của phay định hình:
- Đạt độ chính xác thấp (cấp 7, 8); khó khăn trong việc điều chỉnh chính
xác vị trí tơng đối giữa dao và vật. Năng suất thấp nhng lại tơng đối đơn giản.
- Thờng là sản xuất bánh răng cho bộ truyền tốc độ thấp (< 5 m/s). Trong
sản xuất hàng loạt lớn và hàng khối, đối với những bánh răng có môđun lớn, phơng
pháp này chỉ dùng để gia công phá.
- Dao phải có biên dạng rãnh răng, tuy nhiên rãnh răng lại thay đổi theo
môđun và số răng. Do vậy, để đảm bảo tính kinh tế, dao phay định hình đợc sản xuất
theo bộ 8, 15 hoặc 26 con với cùng môđun và góc ăn khớp. Mỗi dao dùng để sản xuất
một loại bánh răng trong phạm vi số răng nhất định và có hình dáng răng gần đúng.
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
151
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
d Bào định hình
Bào răng định hình đợc thực hiện trên máy bào răng với dao định hình cũng có
prôfin giống prôfin rãnh răng hoặc dao thông thờng với dỡng. Khi gia công các rãnh
răng thì cũng dùng đầu phân độ theo từng răng.
Phơng pháp này đợc dùng chủ yếu để gia công thô các bánh răng ăn khớp
ngoài và trong có môđun lớn.
e Chuốt định hình
Gia công bánh răng bằng phơng pháp chuốt định hình cho năng suất và độ
chính xác cao, thờng dùng ở dạng sản xuất hàng loạt lớn và hàng khối.
Theo phơng pháp này, dao
chuốt có prôfin giống prôfin của
rãnh răng. Có thể chuốt một rãnh
hoặc nhiều rãnh cùng một lúc.
Sau mỗi hành trình của dao, một
hoặc một số rãnh răng đợc gia
công, muốn gia công các rãnh
khác thì chi tiết đợc quay đi một
góc nhờ cơ cấu phân độ.
t
S
z
S
v
n
Phơng pháp chuốt toàn bộ
các rãnh cùng một lúc rất ít đợc
Hình 9.5- Sơ đồ chuốt răng
bánh răng

sử dụng vì lúc đó kết cấu dao rất phức tạp, khả năng thoát phoi kém, lực cắt lớn.
Dụng cụ cắt là một bộ dao định hình với từng nấc đợc lắp vào đầu chuốt.
Lợng nâng của mỗi lỡi cắt phụ thuộc vào chiều dày lớp phoi đợc cắt S
z
, loại vật liệu
bánh răng và tốc độ cắt v, lợng nâng này đợc chọn nh với dao chuốt thờng.
Lớp vật liệu phải cắt đợc phân chia theo tổng số các lỡi cắt của dụng cụ, nên
tuổi thọ, tuổi bền của dao lớn. Song chi phí cho dụng cụ rất lớn nên chuốt chỉ dùng cho
sản xuất lớn, bánh răng có môđun lớn và bánh răng không gia công nhiệt không mài.
b) Gia công theo phơng pháp bao hình
c Phay lăn răng
Phay lăn răng là phơng pháp phay bánh răng theo nguyên lý bao hình.









NN

Hình 9.6- Sơ đồ phay lăn răng. Hình 9.7- Dao phay lăn dạng trục vít
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
152
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
Đây là phơng pháp sản xuất răng phổ biến nhất hiện nay, cho năng suất và độ
chính xác cao (có thể đạt cấp 4, 5).
Dụng cụ để phay lăn răng là dao phay lăn dạng trục vít thân khai mà prôfin của
nó ở mặt pháp tuyến N-N là thanh răng cơ bản.
Máy để gia công răng theo phơng pháp phay bao hình là máy phay lăn răng
trục thẳng đứng, trên đó dao với chi tiết thực hiện sự ăn khớp của bộ truyền trục vít.
Sự ăn dao của dao phay lăn là liên tục, tất cả các răng của bánh răng đợc gia
công đồng thời nên máy không cần thiết bị đổi chiều phức tạp, không cần cơ cấu phân
độ, do vậy tất cả thời gian phục vụ có liên quan đến công việc đó bị loại trừ, nâng cao
đợc năng suất.
* Răng thẳng:
Chuyển động bao hình đợc thực hiện dựa trên nguyên lý ăn khớp giữa dao và phôi
Đó là các chuyển động quay
của dao và phôi, đồng thời dao còn
có chuyển động tịnh tiến dọc trục
của phôi nhằm cắt hết chiều dày của
bánh răng.
Trớc khi cắt, dao phay lăn
còn có chuyển động hớng kính sao
cho vòng lăn của dao tiếp xúc với
vòng lăn của phôi, điều này nhằm
để đạt đợc chiều sâu của rãnh răng
cần cắt.
Hình 9.8- Sơ đồ phay lăn răng thẳng.
Mối liên hệ giữa vòng quay của dao và bánh răng gia công đợc thực hiện nhờ
các bánh răng thay thế của máy: khi phôi quay 1/z vòng thì dao quay 1/k vòng (z: số
răng bánh răng cần cắt; k: số đầu mối của dao).
v
S




v
S
Khi phay bánh răng
thẳng, trục dao phải đặt
nghiêng so với trục chi tiết
một góc đúng bằng góc
nâng của đờng xoắn vít
trên trục chia của dao.
Dao phay đợc gá
theo hớng nghiêng phải
hay trái tùy theo hớng
nghiêng của răng dao.
a) b)
Hình 9.9- Sơ đồ bố trí dao khi phay lăn răng thẳng
a) Gá dao nghiêng hớng phải.
b) Gá dao nghiêng hớng trái.
Lợng chạy dao của dao phay lăn theo phơng dọc trục của phôi sau một vòng
quay của phôi phụ thuộc vào tốc độ cắt của dao.
Cho đến nay, hầu hết các máy phay lăn đều làm việc bằng phơng pháp phay
nghịch (a) vì cắt êm, ít gây va đập, ít làm gãy vỡ dao.
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
153
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
a) b)
Với các máy phay lăn đợc
cải biến cho phơng pháp phay
thuận (b), dao có vị trí đầu tiên là
ở dới vật và chạy dao từ dới lên,
phơng pháp này cho phép nâng
cao tốc độ cắt lên 20 ữ 40% và
lợng chạy dao lên 80%.
Hình 9.10- Sơ đồ cắt khi phay lăn răng.
Nếu bánh răng có môđun nhỏ thì phay bằng một lần cắt, bánh răng có môđun
lớn thì phải phay bằng một số lần cắt.
Các dao phay có đờng kính lớn hơn bảo đảm hiệu quả cắt lớn hơn, chất lợng
bề mặt răng tốt hơn và có độ chính xác cao hơn.
Khi cắt răng, có thể tiến dao theo hai cách: tiến dao hớng trục hoặc tiến dao
theo hớng kính rồi mới tiến theo hớng trục bánh răng (có thể rút ngắn đợc hành
trình phụ l).




a) b)
n
c
n
d
S
l
n
d
n
c
S
S
1



Hình 9.11- Các
phơng pháp
tiến dao khi phay lăn răng
a) Tiến dao hớng trục; b) Tiến dao hớng kính và hớng trục

* Răng nghiêng:
Bánh răng nghiêng phay bằng phơng pháp phay lăn tơng tự nh với răng thẳng.
Nhng để đảm bảo cho
đoạn xoắn vít của dao ở vùng
cắt trùng với phơng răng chi
tiết gia công phải gá trục dao
làm với mặt đầu chi tiết một
góc sao cho:
=
0

d
với,

0
: góc nghiêng trên
vòng chia của răng bánh răng
gia công.

d
: góc nâng ở vòng chia
của dao.
Hình 9.12- Sơ đồ phay lăn bánh răng nghiêng.
+ khi dao và chi tiết ngợc chiều nghiêng.
- khi dao và chi tiết cùng chiều nghiêng.
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
154
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
=
0
+
d
n
d

d

0

n
c










=
0
-
d
n
d

d
n
c

0


a) b)



Hình 9.13- Sơ đồ gá dao khi phay lăn răng nghiêng
a) Bánh răng nghiêng phải, dao xoắn phải.
b) Bánh răng nghiêng phải, dao xoắn trái.
Ngoài sơ đồ bên, có thể vẽ các sơ đồ gá dao khác khi phay bánh răng nghiêng
trái bằng các dao xoắn trái và phải.
Chú ý: Khi góc nghiêng của răng = 6 ữ 10
0
, nên gia công theo sơ đồ ngợc
chiều xoắn của bánh răng và dao (tức là bánh răng xoắn phải đợc gia công bằng dao
xoắn trái và ngợc lại). Còn khi góc nghiêng của răng > 10
0
thì gia công theo sơ đồ
cùng chiều xoắn của bánh răng và dao.
Một điểm cần hết sức chú ý rằng, vì hớng chạy dao S
d
song song với trục của
chi tiết nên khi phay lăn bánh răng nghiêng, phôi phải có chuyển động quay bổ sung
để hớng của răng dao lăn trùng với hớng răng gia công. Chuyển động này đợc thực
hiện nhờ bộ truyền dẫn vi sai đã đợc thiết kế trong xích truyền động của máy.
Rõ ràng là, khi phay lăn bánh răng thẳng, dao
tịnh tiến một đoạn S
i
sẽ gia công đợc đoạn răng
thẳng từ 1 2. Do đó, gia công bánh răng nghiêng
thì ta phải cho phôi thêm một chuyển động quay sao
cho với S
i
đó dao sẽ cắt từ 1 2.
2
1
2
S
i
S
Z = 1
.D
0












L
B
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
155
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
Nh vậy, nếu dao chạy thẳng đứng đợc một đoạn L bằng bớc xoắn của răng
nghiêng thì chuyển động quay bàn máy mang chi tiết gia công phải quay nhanh thêm
(nếu răng dao và hớng bánh răng gia công cùng chiều) hoặc chậm đi (nếu răng dao
và hớng bánh răng gia công ngợc chiều) vừa đúng một vòng (tơng ứng với tổng số
răng Z
c
cần gia công). Nếu nh chuyển động của bàn máy đợc nhanh thêm (hay chậm
đi) chỉ bằng một bớc răng thì dao phay phải dịch đi một quãng đờng S:

c
0
c
Z
gcot.D.
Z
L
'S

==

Sau khi bàn máy quay một vòng thì dao phay dịch chuyển đợc một đoạn S
ht
;
trong khi đó, sự quay của bàn máy đợc nhanh thêm (hay chậm đi) một góc tơng ứng
với số răng Z:

==
gcot.D.
S.Z
'S
S
Z
0
htcht
(S
ht
: lợng chạy dao hớng trục)
Do đó, bánh chia phải đợc điều chỉnh thành:











=

=
=
0
ht
c
0
htc
c
c
D.
tg.S
1Z'Z
gcot.D.
S.Z
Z
ZZ'Z

Vậy, khi phay lăn răng nghiêng cần đảm bảo tỷ số truyền giữa dao và chi tiết là:











===
0
ht
d
c
dc
d
D.
tg.S
1.
Z
Z
Z
'Z
n
n
i


Chế độ cắt khi phay lăn:
Khi phay lăn, cả răng thẳng và răng nghiêng phải chọn chế độ cắt thích hợp để
đảm bảo yêu cầu của sản phẩm:
- Tốc độ cắt V: Với dao phay lăn thép gió dùng cắt thép thì có thể dùng V =
15 ữ 30 m/ph; với dao hợp kim cứng cho phép cắt với V = 60 ữ 70 m/ph hoặc cao hơn.
- Lợng chạy dao S: Lợng chạy dao dọc trục có ảnh hởng đến độ nhám
bề mặt. Để nâng cao độ chính xác gia công có thể chọn lợng chạy dao lớn khi gia
công thô , thờng khoảng S = 0,8 ữ 1,8 mm/vg đối với thép và S = 1 ữ 2,3 mm/vg. Khi
gia công tinh cần chọn lợng chạy dao nhỏ (bị giới hạn bởi độ nhám và độ sóng bề
mặt), khoảng S = 1 ữ 2 mm/vg đối với thép và S = 1,2 ữ 2,2 mm/vg đối với gang.

đặc điểm của phay lăn răng:
- Phơng pháp này có tính vạn năng cao, sử dụng một dao để gia công
nhiều loại bánh răng có số răng khác nhau.
- Năng suất gia công cao.
- Độ chính xác gia công thấp hơn so với xọc răng.
- Cần khoảng thoát dao lớn nên không thể gia công các loại bánh răng bậc.
- Dao phức tạp, khó chế tạo.
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
156
Giáo trình: Công nghệ chế tạo máy
d Xọc răng
Xọc răng là một phơng pháp cắt bao hình, ở đây dao xọc có dạng bánh răng
(hình chậu) hay dao có dạng thanh răng (hình lợc).
* Xọc răng bằng dao xọc dạng bánh răng:
Phơng pháp này có thể gia công bánh răng thẳng, răng nghiêng, bánh răng bậc
mà khoảng cách giữa các bậc nhỏ và đặc biệt để sản xuất bánh răng ăn khớp trong.
Về bản chất, dụng cụ cắt là
một bánh răng mà mặt đầu đợc
tạo thành mặt trớc còn các mặt
bên tạo thành các mặt sau của
lỡi cắt. Trong quá trình gia
công, dụng cụ cắt chuyển động
cắt theo hớng dọc trục của bánh
răng và cùng với chi tiết có
chuyển động quay cỡng bức.
Khoảng cách trục của dụng
cụ cắt và chi tiết gia công đúng
bằng khoảng cách tâm của cặp
Hình 9.14- Sơ đồ xọc bánh răng trong.
bánh răng tơng tự ăn khớp không có khe hở.
Tốc độ vòng của dụng cụ cắt và chi tiết gia công phải tuân theo tỷ số:

c
d
d
c
Z
Z
n
n
=

trong đó, n
c
, n
d
là số vòng quay của chi tiết gia công và dụng cụ cắt
Z
c
, Z
d
là số răng của chi tiết gia công và dụng cụ cắt.
Xọc răng bằng dao
xọc dạng bánh răng là dựa
trên nguyên tắc chuyển
động tơng hỗ giữa dao và
chi tiết. Dao xọc và chi tiết
gia công đợc quay cỡng
bức xung quanh trục của
chúng theo hớng ngợc
nhau khi gia công bánh
răng ăn khớp ngoài và
cùng hớng khi gia công
bánh răng ăn khớp trong.
n
d
n
c
S
1
v
S
Hình 9.15- Sơ đồ xọc răng bằng dao xọc
bánh răng.
Dao thực hiện chuyển động lên xuống v để cắt gọt, chuyển động này là thẳng
khi gia công răng thẳng và là chuyển động xoắn khi gia công răng nghiêng. Khi dao đi
xuống là thực hiện tách phoi và khi chuyển động trở lại là hành trình chạy không. Chi
tiết có chuyển động ra vào để dao không cà vào mặt đã gia công trong khi chạy không.
Lu đức bình - Bộ môn Chế tạo máy - Khoa Cơ khí - Trờng Đại học Bách khoa
157

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Gia công bánh răng