Xem bản đẹp trên 123doc.vn

Khái niệm về tiền lương và những nguyên tắc cơ bản của tổ chức tiền lương

Khái niệm về tiền lương và những nguyên tắc cơ bản của
tổ chức tiền lương.
I.1. Khái niệm về tiền lương.
Trong nền kinh tế thị trường và sự hoạt động của thị trường lao động,
sức lao động là hàng hoá, do vậy tiền lương là giá cả của sức lao động.
Tiền lương phản ánh quan hệ kinh tế, xã hội khác nhau. Tiền lương,
trước hết là số tiền mà người sử dụng lao động (mua sức lao động) trả cho
người lao động (người bán sức lao động). Đó là quan hệ kinh tế của tiền
lương. Mặt khác do tính chất đặc biệt của của loại hàng hoá sức lao động mà
tiền lương không chỉ là thuần tuý là vấn đề kinh tế mà còn là một vấn đề xã hội
rất quan trọng liên quan đến đời sống và trật tự xã hội. Đó là quan hệ xã hội
.v.v...
Trong quá trình hoạt động, nhất là hoạt động kinh doanh, đối với các
chủ doanh nghiệp, tiền lương là một phần chi phí cấu thành chi phí sản xuất,
kinh doanh. Vì vậy, tiền lương luôn được tính toán và quản lý chặt chẽ. Đối với
người lao động, tiền lương là thu nhập từ quá trình lao động của họ, phần thu
nhập chủ yếu đối với đại đa số lao động trong xã hội có ảnh hưởng trực tiếp
đến mức sống của họ. Phấn đấu nâng cao tiền lương là mục đích của tất thảy
mọi người lao động. Mục đích này tạo động lực để người lao động phát triển
trình độ và khả năng lao động của mình.
Trong điều kiện của một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần như ở
nước ta hiện nay, phạm trù tiền lương được thể hiện cụ thể trong từng thành
phần và khu vực kinh tế.
Trong thành phần kinh tế nhà nước và khu vực hành chính sự nghiệp
(khu vực lao động được nhà nước trả lương), tiền lương là số tiền mà các
doanh nghiệp quốc doanh, các cơ quan, tổ chức của nhà nước trả cho lao động
theo cơ chế và chính sách của nhà nước và được thể hiện trong hệ thống thang
lương, bảng lương do Nhà nước quy định.
Trong khu vực kinh tế ngoài quốc doanh, tiền lương chịu sự tác động, chi
phối rất lớn của thị trường và thị trường lao động. Tiền lương trong khu vực
này dù vẫn nằm trong khuôn khổ pháp luật và theo những chính sách của
chính phủ, nhưng là những giao dịch trực tiếp giữa chủ và thợ, những “mặc
cả” cụ thể giữa một bên làm thuê và một bên là đi thuê. Những hợp đồng lao
động này có tác động trực tiếp đến phương thức trả công.
Đứng trên phạm vi toàn xã hội, tiền lương được xem xét và đặt trong
quan hệ về phân phối thu nhập, quan hệ sản xuất và tiêu dùng, quan hệ về trao
đổi...và do vậy các chính sách về tiền lương, thu nhập luôn luôn là các chính
sách trọng tâm của mọi quốc gia.
I.2. Những nguyên tắc cơ bản của tổ chức tiền lương.
I.2.1. Yêu cầu của tổ chức tiền lương.
- Đảm bảo tái sản xuất lao động và không ngừng nâng cao đời sống vật
chất và tinh thần cho người lao động.
Đây là một yêu cầu quan trọng nhằm đảm bảo thực hiện đúng chức
năng và vai trò của tiền lương trong đời sống xã hội. Yêu cầu này cũng đặt ra
những đòi hỏi cần thiết khi xây dựng các chính sách tiền lương.
- Phải có tác dụng khuyến khích năng suất lao động không ngừng nâng
cao.
Tiền lương là một đòn bẩy quan trọng để nâng cao năng suất lao động,
tạo cơ sở quan trọng nâng cao hiệu quả kinh doanh. Do vậy, tổ chức tiền lương
phải đạt yêu cầu làm tăng năng suất lao động. Mặt khác đây cũng là yêu cầu
đặt ra đối với việc phát triển, nâng cao trình độ và kỹ năng của người lao
động.
- Đảm bảo tính đơn giản, rõ ràng, dễ hiểu.
Tiền lương luôn là mối quan tâm hàng đầu của mọi người lao động. Một
chế độ tiền lương đơn giản, rõ ràng, dễ hiểu có tác động trực tiếp tới động cơ
và thái độ làm việc của họ, đồng thời làm tăng hiệu quả của hoạt động quản lý,
nhất là quản lý về tiền lương.
I.2.2. Những nguyên tắc cơ bản của tổ chức tiền lương.
Nguyên tắc cơ bản trong tổ chức tiền lương là cơ sở quan trọng nhất để
xây dựng được một cơ chế trả lương, quản lý tiền lương và chính sách thu
nhập thích hợp trong một thể chế kinh tế nhất định. Ở nước ta, khi xây dựng
các chế độ tiền lương và tổ chức trả lương phải theo các nguyên tắc sau đây:
Nguyên tắc 1: Trả lương ngang nhau cho lao động như nhau.
Trả lương ngang nhau cho lao động như nhau xuất phát từ nguyên tắc
phân phối theo lao động. Nguyên tắc này dùng thước đo lao động để đánh giá,
so sánh và thực hiện trả lương. Những người lao động khác nhau về tuổi tác,
giới tính, trình độ...nhưng có mức hao phí sức lao động (đóng góp sức lao
động) như nhau thì được trả lương như nhau.
Đây là một nguyên tắc rất quan trọng vì nó đảm bảo được sự công bằng,
đảm bảo sự bình đẳng trong trả lương. Điều này sẽ có sức khuyến khích rất lớn
đối với người lao động.
Nguyên tắc trả lương ngang nhau cho lao động như nhau nhất quán
trong từng chủ thể kinh tế, trong từng doanh nghiệp cũng như trong từng khu
vực hoạt động. Nguyên tắc này được thể hiện trong các thang lương, bảng
lương và các hình thức trả lương, trong cơ chế và phương thức trả lương,
trong chính sách về tiền lương.
Tuy nhiên, dù là một nguyên tắc rất quan trọng thì việc áp dụng nguyên
tắc này và phạm vi mở rộng việc áp dụng trong một nền kinh tế phụ thuộc rất
nhiều vào trình độ phát triển về tổ chức và quản lý kinh tế - xã hội của từng
nước trong từng thời kỳ khác nhau.
Trả lương ngang nhau cho những lao động như nhau bao hàm ý nghĩa
đối với những công việc khác nhau thì cần thiết phải có sự đánh giá đúng mức
và phân biệt công bằng, chính xác trong tính toán trả lương.
Ở nước ta hiện nay, chúng ta đang phấn đấu cho một xã hội công bằng,
văn minh và tiến bộ; trong đó có công bằng tiền lương. Trong khu vực hành
chính sự nghiệp, các chế độ tiền lương được thống nhất trong các thang bảng
lương của từng ngành, từng hoạt động và từng lĩnh vực. Trong các tổ chức
hoạt động kinh doanh Nhà nước hướng các doanh nghiệp thực hiện tổ chức
trả lương theo chính sách tiền lương và có những điều tiết cần thiết để trả
lương phù hợp với lao động thực tế bỏ ra trong quá trình làm việc thông qua
những cơ chế thích hợp.
Nguyên tắc 2: Đảm bảo năng suất lao động tăng nhanh hơn tiền lương
bình quân.
Năng suất lao động không ngừng tăng lên, đó là một quy luật, tiền
lương của người lao động cũng tăng lên không ngừng do tác động của nhiều
nhân tố khách quan. Tăng tiền lương và tăng năng suất lao động có liên quan
chặt chẽ với nhau.
Xét các yếu tố, các nguyên nhân trực tiếp làm tăng tiền lương và tiền
lương bình quân ta thấy tiền lương tăng là do trình độ tổ chức và quản lý lao
động ngày càng hiệu quả hơn... đối với tăng năng suất lao động, ngoài các yếu
tố gắn liền với việc nâng cao kỹ năng làm việc và trình độ tổ chức quản lý lao
động như trên thì tăng năng suất lao động do các nguyên tắc khác tạo ra như
đổi mới công nghệ sản xuất, nâng cao trình độ trang bị kỹ thuật trong lao
động, khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên... Rõ
ràng là năng suất lao động có khả năng khách quan tăng nhanh hơn tiền
lương bình quân.
Mặt khác, khi xem xét mối quan hệ giữa tốc độ tăng năng suất lao động
và tiền lương thực tế, giữa tích luỹ và tiêu dùng trong thu nhập quốc dân ta
thấy chúng có mối liên hệ với tốc độ phát triển của khu vực sản xuất tư liệu sản
xuất (khu vực I) và khu vực sản xuất vật phẩm tiêu dùng (khu vực II). Quy luật
tái sản xuất mở rộng đòi hỏi khu vực I phải tăng nhanh hơn khu vực II. Do vậy
tổng sản phẩm xã hội (khu vực I cộng với khu vực II) có tốc độ tăng cao hơn
tốc độ tăng của tổng sản phẩm của riêng khu vực II. Do đó tổng sản phẩm xã
hội tính theo đầu người (cơ sở của năng suất lao động bình quân) tăng nhanh
hơn tốc độ phát triển sản phẩm bình quân tính theo đầu người của khu vực II
(cơ sở của tiền lương thực tế). Ta cũng thấy thêm rằng, không phải toàn bộ
sản phẩm của khu vực II được dùng cho tiêu dùng để nâng cao tiền lương mà
một phần trong đó được dùng để tích luỹ. Điều này cũng chỉ ra rằng, muốn
tăng tiền lương thì phải tăng năng suất lao động xã hội với tốc độ cao hơn.
Trong từng doanh nghiệp thì thấy rằng, tăng tiền lương dẫn đến tăng
chi phí sản xuất kinh doanh; tăng năng suất lao động làm giảm chi phí lao
động cho từng đơn vị sản phẩm. Một doanh nghiệp chỉ thực sự kinh doanh có
hiệu quả khi chi phí nói chung cũng như chi phí cho một đơn vị sản phẩm giảm
đi, tức mức giảm chi phí do tăng năng suất lao động phải lớn hơn mức tăng
chi phí do tăng tiền lương bình quân.
Rõ ràng nguyên tắc này là cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh doanh
của doanh nghiệp, nâng cao đời sống của người lao động và phát triển nền
kinh tế.
Nguyên tắc 3 : Đảm bảo mối quan hệ hợp lý về tiền lương giữa những
người lao động làm các nghề khác nhau trong nền kinh tế quốc dân.
Đảm bảo mối quan hệ hợp lý về tiền lương giữa những người lao động
làm việc trong các nghề khác nhau nhằm đảm bảo sự công bằng, bình đẳng
trong trả lương cho người lao động. Thực sự nguyên tắc này là cần thiết và
dựa trên những cơ sở sau:
a) Trình độ lành nghề bình quân của người lao động ở mỗi ngành.
Do đặc điểm và tính chất phức tạp về kỹ thuật và công nghệ ở các ngành
nghề khác nhau là khác nhau. Điều này làm cho trình độ lành nghề bình quân
của người lao động giữa các ngành khác nhau cũng khác nhau. Sự khác nhau
này cần thiết phải được phân biệt trong trả lương. Có như vậy mức khuyến
khích người lao động tích cực học tập, lao động, rèn luyện, nâng cao trình độ
lành nghề và kỹ năng làm việc, nhất là trong các ngành nghề đòi hỏi kiến thức
và tay nghề cao.
b) Điều kiện lao động.
Điều kiện lao động khác nhau có ảnh hưởng đến mức hao phí sức lao
động trong quá trình làm việc. Những người làm việc trong điều kiện nặng
nhọc, độc hại, hao tốn nhiều sức lực phải được trả lương cao hơn so với những
người làm việc trong điều kiện bình thường. Sự phân biệt này làm cho tiền
lương bình quân trả cho người lao động làm việc ở những nơi, những ngành
có điều kiện lao động khác nhau là rất khác nhau. Để làm tăng tính linh hoạt
trong trả lương phân biệt theo điều kiện lao động, người ta thường sử dụng
các loại phụ cấp về điều kiện lao động để trả cho lao động ở những công việc
có điều kiện làm việc rất khác nhau.
c) Ý nghĩa kinh tế của mỗi ngành trong nền kinh tế quốc dân.
Nền kinh tế bao gồm rất nhiều ngành khác nhau. Trong từng thời kỳ,
từng giai đoạn của sự phát triển của mỗi nước, một số ngành được xem là
trọng điểm vì có tác dụng rất lớn đến sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh
tế. Các ngành này cần phải được ưu tiên phát triển.
Trong đó, dùng tiền lương để thu hút và khuyến khích người lao động
trong các ngành có ý nghĩa kinh tế quan trọng, đó là một biện pháp đòn bẩy về
kinh tế và cần phải được thực hiện tốt. Thực hiện sự phân biệt này thường rất
đa dạng, có thể trong tiền lương (qua thang bảng lương) cũng có thể dùng các
loại phụ cấp khuyến khích.
d) Sự phân bổ theo khu vực sản xuất.
Một ngành có thể được phân bố ở những khu vực khác nhau về địa lý,
kéo theo những khác nhau về đời sống vật chất, tinh thần, văn hoá, tập quán.
Những sự khác nhau đó gây ảnh hưởng và làm cho mức sống của người lao
động hưởng lương khác nhau. Để thu hút, khuyến khích lao động làm việc ở
những vùng xa xôi, hẻo lánh, vùng có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn, phải có
chính sách tiền lương thích hợp với những loại phụ cấp, ưu đãi thoả đáng. Có
như vậy thì mới có thể sử dụng hợp lý lao động xã hội và khai thác có hiệu quả
các nguồn lực, tài nguyên thiên nhiên ở mọi vùng, miền của đất nước.
II. Các chế độ tiền lương.
II.1. Chế độ tiền lương cấp bậc.
II.1.1. Khái niệm và ý nghiã của chế độ tiền lương cấp bậc.
1. Khái niệm.
Chế độ tiền lương cấp bậc là toàn bộ những quy định của Nhà nước và
các xí nghiệp, doanh nghiệp áp dụng, vận dụng để trả lương cho người lao
động.
Căn cứ vào chất lượng và điều kiện lao động khi họ hoàn thành một số
công việc nhất định. Chế độ tiền lương cấp bậc áp dụng cho những công nhân,
những người lao động trực tiếp, và trả lương theo kết quả lao động của họ, thể
hiện qua số lượng và chất lượng lao động.
Việc xây dựng và áp dụng chế độ tiền lương cấp bậc là rất cần thiết
nhằm quán triệt các nguyên tắc trong trả lương cho người lao động.
Để trả lương một cách đúng đắn và công bằng thì phải căn cứ vào cả hai
mặt: số lượng và chất lượng của lao động. Hai mặt này gắn liền với nhau
trong bất kỳ một quá trình lao động nào. Số lượng lao động thể hiện qua mức
hao phí thời gian lao động dùng để sản xuất ra sản phẩm trong một khoảng
thời gian theo lịch nào đó: ví dụ số giờ lao động trong ngày; số ngày lao động
trong tuần hay trong tháng...Đơn vị số lượng lao động chính là số thời gian lao
động.
Chất lượng lao động là trình độ hành nghề của người lao động được sử
dụng vào quá trình lao động. Chất lượng lao động thể hiện ở trình độ giáo dục
và đào tạo, kinh nghiệm, kỹ năng. Chất lượng lao động càng cao thì năng suất
lao động và hiệu quả làm việc cũng càng cao.
Rõ ràng muốn xác định đúng đắn tiền lương cho một loại công việc, cần
phải xác định số và chất lượng lao động nào đó đã hao phí để thực hiện công
việc đó. Đồng thời xác định điều kiện lao động của công việc cụ thể đó.
2. Ý nghĩa của việc áp dụng chế độ tiền lương cấp bậc.
Thực hiện chế độ tiền lương cấp bậc có những ý nghĩa sau đây:
- Chế độ tiền lương cấp bậc tạo khả năng điều chỉnh tiền lương giữa các
ngành, các nghề một cách hợp lý, giảm bớt tính chất bình quân trong công việc
trả lương.
- Chế độ tiền lương cấp bậc có tác dụng làm cho việc bố trí và sử dụng
công nhân thích hợp với khả năng về sức khoẻ và trình độ lành nghề của họ,
tạo cơ sở để xây dựng kế hoạch lao động, nhất là kế hoạch tuyển chọn, đào tạo
nâng cao trình độ lành nghề cho người lao động.
- Chế độ tiền lương cấp bậc có tác dụng khuyến khích và thu hút người
lao động vào làm việc trong những ngành nghề có điều kiện lao động nặng
nhọc, khó khăn, độc hại...
Chế độ tiền lương cấp bậc không phải là cố định, trái lại tuỳ theo điều
kiện về kinh tế, chính trị và xã hội trong từng thời kỳ nhất định mà chế độ tiền
lương này được cải tiến hay sửa đổi thích hợp để phát huy tốt vai trò, tác dụng
của nó.
II.1.2. Nội dung của chế độ tiền lương cấp bậc.
1. Thang lương.
a) Khái niệm.
Thang lương là bản xác định quan hệ tỷ lệ về tiền lương giữa những
công nhân trong cùng một nghề hoặc một nhóm nghề giống nhau, theo trình
độ lành nghề (xác định theo bậc) của họ. Những ngành nghề khác nhau sẽ có
thang lương tương ứng khác nhau.
Một thang lương bao gồm một số bậc lương và hệ số phù hợp với các
bậc lương đó. Số bậc và các hệ số của thang lương khác nhau không giống
nhau.
- Bậc lương là bậc phân biệt về trình độ lành nghề của công nhân và
được xếp từ thấp đến cao (bậc cao nhất có thể là bậc 3,6,7...).
- Hệ số lương chỉ rõ lao động của công nhân ở một bậc nào đó (lao động
có trình độ lành nghề cao), được trả lương cao hơn công nhân bậc 1 (bậc có
trình độ lành nghề thấp nhất - hay còn gọi là lao động giản đơn) trong nghề
bao nhiêu lần.
- Bội số của thang lương là hệ số của bậc cao nhất trong một thang
lương. Đó là sự gấp bội giữa hệ số lương của bậc cao nhất so với hệ số lương
của bậc thấp nhất hoặc so với mức lương tối thiểu.
Sự tăng lên của hệ số lương giữa các bậc lương được xem xét ở hệ số
tăng tuyệt đối và hệ số tăng tương đối.
- Hệ số tăng tuyệt đối của hệ số lương là hiệu số của hai hệ số lương liên
tiếp kề nhau :
h
tdn
= H
n
- H
n-1
.
Trong đó : h
tdn
: Hệ số tăng tuyệt đối.
H
n
: Hệ số lương bậc n.
H
n-1
: Hệ số lương ở bậc n - 1.
-Hệ số tăng tương đối của hệ số lương là tỷ số giữa hệ số tăng tuyệt đối
với hệ số lương của bậc đứng trước:

1n
tdn
tgdn
H
h
H =

Trong đó: H
tgdn
: Hệ số tăng tương đối.
h
tdn
: Hệ số tăng tuyệt đối.
H
n-1
: Hệ số lương của bậc đứng trước.
Trong khi xây dựng thang lương, các hệ số tăng tương đối của hệ số
lương có thể là hệ số tăng tương đối luỹ tiến (tăng đổi), hệ số tăng tương đối
đều đặn (không đổi) và hệ số tăng tương đối luỹ thoái (giảm dần).
+ Thang lương có hệ số tăng tương đối luỹ tiến là thang lương trong đó
hệ số tăng tương đối của các bậc sau cao hơn hệ số tăng tương đối của các bậc
đứng trước đó.
+ Thang lương có hệ số tăng tương đối đều đặn là thang lương mà hệ số
tăng tương đối của các bậc khác nhau là như nhau.
+ Thang lương có hệ số tăng tương đối luỹ thoái là thang lương có các
hệ số tăng tương đối ở các bậc sau nhỏ hơn hệ số tăng tương đối của các bậc
đứng trước đó.
Trong thực tế, các loại thang lương có hệ số tăng tương đối như trên
mang tính nguyên tắc, phản ánh xu hướng chứ ít khi đảm bảo tính tuyệt đối.
b) Trình tự xây dựng một thang lương.
- Xây dựng chức danh nghề của các nhóm công nhân.
Chức danh nghề của các nhóm công nhân là chức danh cho công nhân
trong cùng một nghề hay một nhóm nghề. Việc xây dựng chức danh căn cứ vào
tính chất, đặc điểm và nội dung của quá trình lao động. Những công nhân làm
việc mà công việc của họ có tính chất, đặc điểm và nội dung như nhau thì được
xếp vào một nghề - mang cùng một chức danh, chẳng hạn như công nhân cơ
khí, công nhân xây dựng...những người trong cùng một nghề sẽ có chung một
thang lương.
Xác định hệ số của thang lương thực hiện qua phân tích thời gian và các
yêu cầu về phát triển nghề nghiệp cần thiết để một công nhân có thể đạt tới
bậc cao nhất trong nghề. Các yếu tố có thể đưa vào phân tích là: Thời gian học
tập văn hoá, thời gian đào tạo, bồi dưỡng, thời gian tích luỹ kinh nghiệm và kỹ
năng làm việc...
Khi xác định bội số của thang lương, ngoài phân tích các yếu tố trực tiếp
trong ngành, cần phân tích quan hệ trong nhóm nghề và những nghề khác để
đạt được tương quan hợp lý giữa các nghề khác nhau.
- Xác định số bậc của thang lương.
Xác định số bậc của một thang lương căn cứ vào bội số của một thang
lương, tính chất phức tạp của sản xuất và trình độ trang bị kỹ thuật cho lao
động (trình độ cơ khí hoá, tự động hoá) và trình độ tự phát triển trình độ lành
nghề, nâng bậc...Từ đó mà xác định số bậc cần thiết. Những nghề có tính chất
phức tạp về kỹ thuật cao thì thường được thiết kế theo thang lương có nhiều
bậc. Ở nước ta, những nghề trong trong nhóm nghề cơ khí thường có kết cấu
nhiều bậc (7 bậc).
- Xác định hệ số lương của các bậc.
Dựa vào bội số của thang lương, số bậc trong thang lương và tính chất
trong hệ số tăng tương đối mà xác định hệ số lương tương ứng cho từng bậc
lương. Bội số lương không đổi, tuy nhiên hệ số lương của các bậc khác nhau,
ngoài bậc một và bội số của thang lương, có thể cao thấp khác nhau tuỳ thuộc
vào loại thang lương được thiết kế, theo hệ số tăng tương đối luỹ tiến, đều đặn
hay suy thoái.
2. Mức tiền lương.
Mức tiền lương là số tiền dùng để trả công lao động trong một đơn vị
thời gian (giờ, ngày hay tháng) phù hợp các bậc trong thang lương.
Thời gian dùng làm đơn vị tính khi trả lương có thể khác nhau tuỳ thuộc
vào điều kiện cụ thể và trình độ phát triển sản xuất, trình độ tổ chức và quản lý
ở mỗi ngành, vùng, khu vực hay mỗi quốc gia khác nhau. Ở một số nước có nền
kinh tế phát triển, người ta có thể trả lương theo giờ (giờ công). Ở Việt Nam,
đơn vị tính phổ biến là tháng.
Trong một thang lương, mức tuyệt đối của mức lương được quy định
cho bậc 1 hay mức tối thiểu, các bậc còn lại thì được tính dựa vào suất lương
bậc 1 và hệ số lương tương ứng với bậc đó, theo công thức sau :
S
i
= S
1
x k
i
.
Trong đó: S
i
: suất lương (mức lương) bậc i.
S
1
: suất lương (mức lương) bậc 1 hay mức lương tối thiểu.
k
i
: Hệ số lương bậc i.
Mức lương bậc 1 là mức lương ở bậc thấp nhất trong nghề. Mức lương
này ở từng nghề khác nhau cũng khác nhau, phụ thuộc về mức độ phức tạp về
kỹ thuật và điều kiện lao động, và phụ thuộc vào hình thức trả lương. Trong
nền kinh tế, mức lương bậc 1 của một nghề nào đó luôn luôn lớn hơn hoặc
bằng mức lương tối thiểu.
Mức lương tối thiểu là mức lương trả cho người lao động làm những
công việc đơn giản nhất trong điều kiện lao động bình thường, bù đắp sức lao
động giản đơn và một phần tích luỹ tái sản xuất sức lao động mở rộng. Đó là
những công việc thông thường mà một người lao động có sức khoẻ bình
thường, không đào tạo về trình độ chuyên môn...cũng có thể làm được. Tiền
lương tối thiểu được Nhà nước quy định theo từng thời kỳ trên cơ sở về trình
độ phát triển về kinh tế - xã hội của đất nước và yêu cầu của tái sản xuất sức
lao động xã hội. Tiền lương (mức lương) tối thiểu thường được xác định qua
phân tích các chi phí về ăn, mặc, ở, tiện nghi sinh hoạt, chi phí về học tập, bảo
hiểm sức khoẻ, y tế...
3. Tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật.
Tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật là văn bản quy định về mức độ phức tạp
của công việc và yêu cầu về trình độ lành nghề của cônh nhân ở một bậc nào
đó phải có sự hiểu biết nhất định về mặt kiến thức lý thuyết và phải làm được
những công việc nhất định trong thực hành. Trong bản tiêu chuẩn cấp bậc kỹ
thuật thì cấp bậc công nhân có liên quan chặt chẽ với nhau.
Tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật có ý nghĩa rất quan trọng trong tổ chức lao
động và trả lương. Trên cơ sở tiêu chuẩn kỹ thuật, mà người lao động có thể
được bố trí làm việc theo đáng yêu cầu công việc, phù hợp với khả năng lao
động. Qua đó mà có thể thực hiện trả lương theo đúng chất lượng của người
lao động khi họ làm việc trong cùng một nghề hay giữa các nghề khác nhau.
Có hai loại tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật:
- Tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật chung, thống nhất của các nghề chung. ó
là các nghề có trong nhiều ngành kinh tế kỹ thuật trong nền kinh tế. Chẳng
hạn, công nhân cơ khí, dù họ làm việc ở các ngành khác nhau, nhưng cùng nằm
trong bản tiêu chuẩn kỹ thuật của công nhân cơ khí nói chung.
- Tiêu chuẩn cấp bậc kỹ thuật theo ngành. Đó là tiêu chuẩn cấp bậc kỹ
thuật riêng, áp dụng trong một ngành, nghề mang tính đặc thù mà không thể
áp dụng cho ngành khác. Ví dụ: công nhân tàu biển...
Các văn bản tiêu chuẩn kỹ thuật được Nhà nước quản lý tập trung thống
nhất trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế.
II.2. Chế độ tiền lương chức vụ.
II.2.1. Khái niệm và điều kiện áp dụng.
Chế độ tiền lương chức vụ là toàn bộ những quy định của Nhà nước mà
các tổ chức quản lý nhà nước, các tổ chức kinh tế, xã hội và các doanh nghiệp
áp dụng để trả lương cho người lao động quản lý.
Khác với công nhân, những người lao động trực tiếp, lao động quản lý
tuy không trực tiếp tạo ra sản phẩm nhưng lại đóng vai trò rất quan trọng lập
kế hoạch, tổ chức, điều hành, kiểm soát và điều chỉnh các hoạt động sản xuất
kinh doanh.
Sản xuất càng phát triển, quy mô và phạm vi hoạt động kinh doanh càng
mở rộng thì vai trò quan trọng của lao động quản lý ngày càng tăng và càng
phức tạp. Hiệu quả của lao động quản lý có ảnh hưởng rất lớn, trong nhiều
trường hợp mang tính quyết định đến hiệu quả hoạt động của các tổ chức xã
hội, chính trị...
Khác với lao động trực tiếp, lao động quản lý, lao động gián tiếp làm việc
bằng trí óc nhiều hơn, cấp độ quản lý càng cao thì càng đòi hỏi sáng tạo nhiều
hơn. Lao động quản lý kết hợp cả yếu tố khoa học và nghệ thuật. Lao động
quản lý không chỉ thực hiện các vấn đề chuyên môn mà còn giải quyết rất
nhiều các quan hệ con người trong quá trình làm việc. Đặc điểm này làm cho
việc tính toán để xây dựng thang lương, bảng lương cho lao động quản lý rất
phức tạp.
Trong hoạt động quản lý, những yêu cầu đối với lao động quản lý không
chỉ khác với lao động trực tiếp mà còn có sự khác nhau rất rõ giữa các loại cấp
độ quản lý với nhau.
II.2.2. Xây dựng chế độ tiền lương chức vụ.
Tiền lương trong chế độ tiền lương chức vụ trả theo thời gian, thường
trả theo tháng và dựa vào các bảng lương chức vụ. Việc phân biệt tình trạng
trong bảng lương chức vụ, chủ yếu dựa vào các tiêu chuẩn và các yếu tố khác
nhau. Chẳng hạn:
- Tiêu chuẩn chính trị.
- Trình độ văn hoá.
- Trình độ chuyên môn nghiệp vụ tương ứng với chức vụ được đảm
nhiệm.
- Trách nhiệm.
Việc xây dựng chế độ tiền lương chức vụ được thực hiện theo trình tự
sau:
1. Xây dựng chức danh của người lao động quản lý.
Thông thường trong quản lý có 3 nhóm chức danh sau:
- Chức danh lãnh đạo quản lý.
- Chức danh chuyên môn, kỹ thuật.
- Chức danh thực hành, phục vụ, dịch vụ.
2. Đánh giá sự phức tạp của lao động trong từng chức danh.
Đánh giá sự phức tạp thường được thực hiện trên cơ sở của việc phân
tích nội dung công việc và xác định mức độ phức tạp của từng nội dung đó qua
phương pháp cho điểm.
Trong từng nội dung công việc của lao động quản lý khi phân tích sẽ xác
định các yếu tố của lao động quản lý cần có. Đó là yếu tố chất lượng và yếu tố
trách nhiệm.