Trò chơi dân gian

Trường tiểu học Hồ Chơn Nhơn******** Bồi dưỡng thường xuyên

Ngày8 tháng10 năm2010 .
MỘT SỐ TRÒ CHƠI DÂN GIAN
Nhún đu (Đánh đu)
Trong các ngày hội, các làng thôn thường trồng một vài cây đu ở
giữa thửa ruộng gần đình để trai gái lên đu với nhau.
Cây đu được trồng bởi bốn, sáu hay tám cây tre dài vững chắc để chịu
đựng được sức nặng của hai người cùng với lực đẩy quán tính. Hai cây tre
làm cần đu nhỏ vừa tay cầm.
Lên đu có thể là một hay hai người. Càng nhún mạnh, đu càng lên
cao, cần đu đưa lên vun vút, bên nọ sang bên kia. Cần đu lên ngang với
ngọn đu là hay nhất, nhiều khi đu bay ngang ngọn đu một vòng. Nhiều nơi
treo giải thưởng ở ngang ngọn đu để người đu giật giải.
Nhún đu cũng là một sinh hoạt giao đãi tình cảm của trai gái.
Kéo co
Tục kéo co ở mỗi nơi có những lối chơi khác nhau, nhưng bao giờ
số người chơi cũng chia làm hai phe, mỗi phe cùng dùng sức mạnh để kéo
cho được bên kia ngã về phía mình. Có khi cả hai bên đều là nam, có khi
bên nam, bên nữ. Trong trường hợp bên nam bên nữ, dân làng thường chọn
những trai gái chưa vợ chưa chồng.
Một cột trụ để ở giữa sân chơi, có dây thừng buộc dài hay dây song,
dây tre hoặc cây tre, thường dài khoảng 20m căng đều ra hai phía, hai bên
xúm nhau nắm lấy dây thừng để kéo. Một vị chức sắc hay bô lão cầm trịch
ra hiệu lệnh. Hai bên ra sức kéo, sao cho cột trụ kéo về bên mình là thắng.
Bên ngồi dân làng cổ vũ hai bên bằng tiếng "dô ta", "cố lên".
Có nơi người ta lấy tay người, sức người trực tiếp kéo co. Hai người
đứng đầu hai bên nắm lấy tay nhau, còn các người sau ôm bụng người
trước mà kéo. Ðang giữa cuộc, một người bên nào bị đứt dây là thua bên
kia. Kéo co cũng kéo ba keo, bên nào thắng liền ba keo là bên ấy được.
GV:Bùi Thị Oanh
Trường tiểu học Hồ Chơn Nhơn******** Bồi dưỡng thường xuyên
Ðánh roi múa mộc
Roi bằng tre vót nhẵn và dẻo, đầu bịt vải đỏ, còn mộc đan bằng tre
sơn đỏ. Các đấu thủ đấu tay đôi với nhau: vừa dùng roi để đánh, dùng mộc
để đỡ, ai đánh trúng địch thủ vào chỗ hiểm và đánh trúng nhiều thì thắng,
thường đánh trúng vào vai và sườn mới được nhiều điểm. Các hội lễ ở
miền Bắc thường được tổ chức thi đấu vào những ngày đầu tháng giêng.
N
ém cầu (Đá cầu)
Xã Phú Sơn, Hà Tĩnh cử hành hội mùa xuân tại chùa xã ngày 14 và
ngày rằm tháng giêng. Khi trong chùa đang lễ Phật, ngồi sân trai chưa vợ,
gái chưa chồng tụ họp nhau dự trò chơi ném cầu để "bói" hôn nhân. Hai
quả cầu dùng để ném vào lồng tre là hai quả chanh ngồi có lớp vỏ bện
bằng mây bọc quanh: sơn màu xanh gọi là âm cầu và sơn màu đỏ trắng gọi
là dương cầu. Trai và gái chia làm hai bên, mỗi bên có người cầm đầu. Hai
bên hẹn ước với nhau rằng: "Trong hai nhóm chúng ta, hễ ai đã kết hôn mà
ném được quả cầu vào trong lồng thì chỉ được thưởng; còn cặp nào chưa
kết hôn mà ném trúng thì không những được thưởng mà còn hẹn sẽ cưới
nhau. Nếu ai sai lời sẽ có Phật trời chứng giám". Giao hẹn xong, mấy cặp
bắt đầu trò chơi. Trước khi ném cầu, trai gai lần lượt hát:
Cầu này là cầu thiên duyên
Ðôi ta mà trúng, kết nguyền cùng nhau
Trò vui kéo dài từ sáng đến chiều. Tuy là trò chơi nhưng mỗi lần một
cặp trai gái có tình ý mà cùng ném trúng đều hứa hôn với nhau
Tập tầm vông
Bài đồng dao này phổ biến khắp Bắc, Trung, Nam nhại theo âm
trống tầm vông / tâm vinh (gọi theo Nghệ An) tức trống cơm:
Tập tầm vơng
Chị có chồng
Em ăn cốm
GV:Bùi Thị Oanh
Trường tiểu học Hồ Chơn Nhơn******** Bồi dưỡng thường xuyên
Em ở vá
Chị ăn cá,
Em mút xương.
.Chị ăn kẹo,.......................
Chị ở Lò Gốm,
Em ở Bến Thành.
Chị trồng hành,
Em trồng hẹ.
Chi nuôi mẹ
Em nuôi cha
Cách chơi hiện nay của trò này là hai nguời chơi ngồi đối mặt nhau,
vừa hát vừa theo nhịp đập lòng bàn tay vào nhau: hoặc đập thẳng, hoặc đập
chéo, hoặc một cao một hạ thấp, hoặc kết hợp nhiều cách khác nhau. Nói
chung, cách chơi rất giống trò Thìa la thìa lảy đây.
Nu na nu nống
Nu na nu nống
Cái cõng nằm trong
Cái ong nằm ngồi
Củ khoai chấm mật
Bụt ngồi bụt khóc
Con cóc nhảy ra
Ông già ú ụ
Bà mụ thổi xôi
Nhà tôi nấu chè
Tè he chân rụt
Ðám trẻ ngồi thành hàng ngang, duỗi hai chân ra trước. Một đứa
ngồi đối diện, lấy tay đập vào từng bàn chân theo nhịp từng từ một của bài
hát trên. Dứt bài, từ "rụt" đúng vào chân em nào thì phải rụt nhanh. Nếu bị
tay của cái đập vào chân thì em đó thua cuộc: ra làm cái ván chơi kế tiếp,
hoặc chịu hình phạt (nhảy lò cò một vòng, trồng chuối...) hay phải đứng ra
làm cái cho một trò chơi khác (bịt mắt bắt dê, ú tìm, cá sấu lên bờ...)
Đánh chuyền (Đánh đũa):
Trò chơi của con gái. Số người chơi 2-5 người. Đồ chơi gồm có 10
que nhỏ và một quả tròn nặng (quả cà). Cầm quả cà ở tay phải tung lên
không trung và nhặt từng que. Lặp lại cho đến khi quả cà rơi xuống đất là
mất lượt. Chơi từ bàn 1 (lấy một que một lần tung cà) bàn 2 (lấy hai que một
lần) cho đến 10, vừa nhặt quả chuyền vừa hát những câu thơ phù hợp với
từng bàn. Một mốt, một mai, con trai, con hến,… Đợi tôi, đợi chị… Ba lá đa,
GV:Bùi Thị Oanh
Trường tiểu học Hồ Chơn Nhơn******** Bồi dưỡng thường xuyên
ba lá đề v.v. Hết bàn mười thì chuyền bằng hai tay: chuyền một vòng, hai
vòng hoặc ba vòng và hát: “Đầu quạ, quá giang, sang sông, trồng cây, ăn
quả, nhả hột…” khoảng 10 lần là hết một bàn chuyền, đi liền mấy ván sau và
tính điểm được thua theo ván.
Đánh khăng (Đánh căng):
Một trò chơi của trẻ nhỏ. Hai bên đứng đối diện nhau. Một người
cầm hai đoạn tre, một ngắn một dài. Đào một hố nhỏ, dài dưới đất, đặt đoạn
tre ngắn lên miệng hố, lấy thanh tre dài hất đoạn tre ngắn lên cao đánh thật
mạnh văng ra xa. Nếu người đứng đối diện bắt được thanh tre, người đó sẽ
được vào chơi thay.
Ngày 10 tháng10 năm 2010.
MỘT SỐ TRÒ CHƠI DÂN GIAN
Đánh quay (Chơi vụ):
Trò chơi của trẻ nhỏ. Đồ chơi là con quay bằng gỗ hay sừng hình nón
cụt, có chân bằng sắt. Dùng một sợi dây, quấn từ dưới lên trên rồi cầm một
đầu dây thả thật mạnh cho quay tít. Con quay của ai quay lâu nhất, người đó
được. Có thể dùng một con quay khác bổ vào con quay đang quay mà nó vẫn
quay thì người chủ của con quay đó
Các bài đồng dao vui
Dành cho trẻ thơ
Dưa chuột cậu ruột dưa gang . Sáo đen là em gà cồ
Dưa gang họ hàng dưa hấu Gà cồ là cô sáo sậu
Dưa hấu là cậu bí ngô . Sáo sậu là cậu chim ri
Bí ngô là cô đậu nành . Chim ri là dì tu hú
Đậu nành là anh dưa chuột . Tu hú là cậu sáo đen !
Đố vui Cầu mưa
Bà Ba đi chợ đàng trong . Lậy Trời mưa xuống ! ...
GV:Bùi Thị Oanh
Trường tiểu học Hồ Chơn Nhơn******** Bồi dưỡng thường xuyên
Mua một cây mía vừa cong , vừa dài . Lấy nước tôi uống .
Bà Ba đi chợ đàng ngoài . Lấy ruộng tôi cày .
Mua một cây mía vừa dài , vừa cong . Lấy đầy bát cơm .
Chợ trong cây mía hai đồng Lấy rơm tôi thổi .....
Chợ ngoài hai đồng cây mía
Hỏi rằng bà Ba mua mía
Hết bao nhiêu tiền ? ....!!!
Con cóc
Con cóc ! nó ngồi trong góc ... Bống bống ! bang bang ! ...
Nó đưa cái lưng ra ngoài , Mày ăn cơm vàng , cơm bạc nhà ta
Ấy là con cóc ! Chớ ăn cơm hẩm cháo hoa nhà người !
Con cóc ! nó ngồi nó khóc ... Đang đêm đốt đèn đi đâu đấy ?
Nó đưa cái lưng ra ngoài , Đốt đèn đi đãi đậu đen đây ! ...
Ấy là cóc con !

Thằng Bờm Dung dăng, dung dẻ
Thằng Bờm có cái quạt mo . Dung giăng dung giẻ
Phú Ông xin đổi ba bò , chín trâu . Dắt trẻ đi chơi
Bờm rằng Bờm chẳng lấy trâu ! Đến cửa nhà trời
Phú Ông xin đổi một xâu cá mè . Lạy cậu, lạy mợ .
Bờm rằng Bờm chẳng lấy mè ! Cho cháu về quê
Phú Ông xin đổi một bè gỗ lim . Cho dê đi học
Bờm rằng Bờm chẳng lấy lim ! Cho cóc ở nhà
Phú Ông xin đổi con chim đồi mồi . Cho gà giữ lấy
Bờm rằng Bờm chẳng lấy mồi ! Nhà tôi nấu chè.
Phú Ông xin đổi nắm xôi .... Xì xà, xì xụp...
Bờm cười !hi hi hi !!!....
Tập tầm vông.
Tập tầm vông , tay không tay có ?
Tập tầm vó , tay có tay không ?
Tay nào không ? tay nào có ?
GV:Bùi Thị Oanh