Xem bản đẹp trên 123doc.vn

Cong thuc sinh hoc

Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

HỆ THỐNG TOÀN BỘ KIẾN THỨC SINH HỌC PHỔ THÔNG
*********************
A. CƠ SỞ VẬT CHẤT VÀ CƠ CHẾ DI TRUYỀN Ở CẤP ĐỘ PHÂN TỬ
(ADN – ARN – PRÔTÊIN )
PHẦN I . CẤU TRÚC ADN
I . Tính số nuclêôtit của ADN hoặc của gen
1. Đối với mỗi mạch của gen :
- Trong ADN , 2 mạch bổ sung nhau , nên số nu và chiều dài của 2 mạch bằng nhau .
A
1
+ T
1
+ G
1
+ X
1
= T
2
+ A
2
+ X
2
+ G
2
=
2
N
- Trong cùng một mạch , A và T cũng như G và X , không liên kết bổ sung nên không nhất
thiết phải bằng nhau . Sự bổ sung chỉ có giữa 2 mạch : A của mạch này bổ sung với T của
mạch kia , G của mạch này bổ sung với X của mạch kia . Vì vậy , số nu mỗi loại ở mạch 1
bằng số nu loại bổ sung mạch 2 .
A
1
= T
2 ;
T
1
= A
2
; G
1
= X
2
; X
1
= G
2
2. Đối với cả 2 mạch :
- Số nu mỗi loại của ADN là số nu loại đó ở cả 2 mạch :
A = T = A
1
+ A
2
= T
1
+ T
2
= A
1
+ T
1
= A
2
+ T
2
G = X = G
1
+ G
2
= X
1
+ X
2
= G
1
+ X
1
= G
2
+ X
2
Chú ý :khi tính tỉ lệ %
%A = % T =
=
+
2
2%1% AA
2
2%1% TT
+
= …..
%G = % X =
=
+
2
2%1% GG
2
2%1% XX
+
=…….
Ghi nhớ : Tổng 2 loại nu khác nhóm bổ sung luôn luôn bằng nửa số nu của ADN hoặc bằng
50% số nu của ADN : Ngược lại nếu biết :
+ Tổng 2 loại nu = N / 2 hoặc bằng 50% thì 2 loại nu đó phải khác nhóm bổ sung
+ Tổng 2 loại nu khác N/ 2 hoặc khác 50% thì 2 loại nu đó phải cùng nhóm bổ sung
3. Tổng số nu của ADN (N)
Tổng số nu của ADN là tổng số của 4 loại nu A + T + G+ X . Nhưng theo nguyên tắc bổ sung
(NTBS) A= T , G=X . Vì vậy , tổng số nu của ADN được tính là :
N = 2A + 2G = 2T + 2X hay N = 2( A+ G)
Do đó A + G =
2
N
hoặc %A + %G = 50%
4. Tính số chu kì xoắn ( C )
Một chu kì xoắn gồm 10 cặp nu = 20 nu . khi biết tổng số nu ( N) của ADN :
- 1 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

N = C x 20 => C =
20
N
5. Tính khối lượng phân tử ADN (M ) :
Một nu có khối lượng trung bình là 300 đvc . khi biết tổng số nu suy ra
M = N x 300 đvc
6. Tính chiều dài của phân tử ADN ( L ) :
Phân tử ADN là 1 chuỗi gồm 2 mạch đơn chạy song song và xoắn đều đặn quanh 1 trục . vì
vậy chiều dài của ADN là chiều dài của 1 mạch và bằng chiều dài trục của nó . Mỗi mạch

2
N
nuclêôtit, độ dài của 1 nu là 3,4 A
0
L =
2
N
. 3,4A
0
Đơn vò thường dùng :
• 1 micrômet = 10
4
angstron ( A
0
)
• 1 micrômet = 10
3
nanômet ( nm)
• 1 mm = 10
3
micrômet = 10
6
nm = 10
7
A
0
II. Tính số liên kết Hiđrô và liên kết Hóa Trò Đ – P
1. Số liên kết Hiđrô ( H )
+ A của mạch này nối với T ở mạch kia bằng 2 liên kết hiđrô
+ G của mạch này nối với X ở mạch kia bằng 3 liên kết hiđrô
Vậy số liên kết hiđrô của gen là :
H = 2A + 3 G hoặc H = 2T + 3X
2. Số liên kết hoá trò ( HT )
a) Số liên kết hoá trò nối các nu trên 1 mạch gen :
2
N
- 1
Trong mỗi mạch đơn của gen , 2 nu nối với nhau bằng 1 lk hoá trò , 3 nu nối nhau
bằng 2 lk hoá trò …
2
N
nu nối nhau bằng
2
N
- 1
b) Số liên kết hoá trò nối các nu trên 2 mạch gen : 2(
2
N
- 1 )
Do số liên kết hoá trò nối giữa các nu trên 2 mạch của ADN : 2(
2
N
- 1 )
c) Số liên kết hoá trò đường – photphát trong gen ( HT
Đ-P
)
Ngoài các liên kết hoá trò nối giữa các nu trong gen thì trong mỗi nu có 1 lk hoá trò
gắn thành phần của H
3
PO
4
vào thành phần đường . Do đó số liên kết hoá trò Đ – P
trong cả ADN là :
HT
Đ-P
= 2(
2
N
- 1 ) + N = 2 (N – 1)
- 2 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

PHẦN II. CƠ CHẾ TỰ NHÂN ĐÔI CỦADN
I . TÍNH SỐ NUCLÊÔTIT TỰ DO CẦN DÙNG
1.Qua 1 lần tự nhân đôi ( tự sao , tái sinh , tái bản )
+ Khi ADN tự nhân đôi hoàn toàn 2 mạch đều liên kết các nu tự do theo NTBS :
A
ADN
nối với T
Tự do
và ngược lại ; G
ADN
nối với X
Tự do
và ngược lại . Vì vây số nu tự
do mỗi loại cần dùng bằng số nu mà loại nó bổ sung
A
td
=T
td
= A = T ; G
td
= X
td
= G = X
+ Số nu tự do cần dùng bằng số nu của ADN
N
td
= N
2. Qua nhiều đợt tự nhân đôi ( x đợt )
+ Tính số ADN con
- 1 ADN mẹ qua 1 đợt tự nhân đôi tạo 2 = 2
1
ADN con
- 1 ADN mẹ qua 2 đợt tự nhân đôi tạo 4 = 2
2
ADN con
- 1 ADN mẹ qua3 đợt tự nhân đôi tạo 8 = 2
3
ADN con
- 1 ADN mẹ qua x đợt tự nhân đôi tạo 2
x
ADN con
Vậy : Tổng số ADN con = 2
x
- Dù ở đợt tự nhân đôi nào , trong số ADN con tạo ra từ 1 ADN ban đầu , vẫn
có 2 ADN con mà mỗi ADN con này có chứa 1 mạch cũ của ADN mẹ . Vì vậy số
ADN con còn lại là có cả 2 mạch cấu thành hoàn toàn từ nu mới của môi trường nội
bào .
Số ADN con có 2 mạch đều mới = 2
x
– 2
+ Tính số nu tự do cần dùng :
- Số nu tự do cần dùng thì ADN trải qua x đợt tự nhân đôi bằng tổng số nu
sau cùng coup trong các ADN con trừ số nu ban đầu của ADN mẹ
• Tổng số nu sau cùng trong trong các ADN con : N.2
x
• Số nu ban đầu của ADN mẹ :N
Vì vậy tổng số nu tự do cần dùng cho 1 ADN qua x đợt tự nhân đôi :


N
td
= N .2
x
– N = N( 2
X
-1)
- Số nu tự do mỗi loại cần dùng là:


A
td
=

T
td
= A( 2
X
-1)


G
td
=

X
td
= G( 2
X
-1)
- 3 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

+ Nếu tính số nu tự do của ADN con mà có 2 mạch hoàn tòan mới :


N
td hoàn toàn mới
= N( 2
X
- 2)


A
td

hoàn toàn

mới
=

T
td
= A( 2
X
-2)


G
td hoàn toàn mới
=

X
td
= G( 2
X
2)
II .TÍNH SỐ LIÊN KẾT HIĐRÔ ; HOÁ TRỊ Đ- P ĐƯC HÌNH THÀNH
HOẶC BỊ PHÁ VỢ
1. Qua 1 đợt tự nhân đôi
a. Tính số liên kết hiđrôbò phá vỡ và số liên kết hiđrô được hình
thành
Khi ADN tự nhân đôi hoàn toàn :
- 2 mạch ADN tách ra , các liên kết hiđrô giữa 2 mạch đều bò phá vỡ nên số
liên kết hiđrô bò phá vỡ bằng số liên kết hiđrô của ADN
H bò đứt = H
ADN


- Mỗi mạch ADN đều nối các nu tự do theo NTBS bằng các liên kết hiđrô nên
số liên kết hiđrô được hình thành là tổng số liên kết hiđrô của 2 ADN con
H hình thành = 2 . H
ADN
b. Số liên kết hoá trò được hình thành :
Trong quá trình tự nhân đôi của ADN , liên kết hoá trò Đ –P nối các nu trong mỗi
mạch của ADN không bò phá vỡ . Nhưng các nu tự do đến bổ sung thì dược nối với
nhau bằng liên kết hoá trò để hình thành 2 mạch mới
Vì vậy số liên kết hoá trò được hình thành bằng số liên kết hoá trò nối các nu với
nhau trong 2 mạch của ADN
HT được hình thành = 2 (
2
N
- 1 ) = N- 2
2 .Qua nhiều đợt tự nhân đôi ( x đợt )
a. Tính tổng số liên kết hidrô bò phá vỡ và tổng số liên kết
hidrô hình thành :
-Tổng số liên kết hidrô bò phá vỡ :

H bò phá vỡ = H (2
x
– 1)
- Tổng số liên kết hidrô được hình thành :

H hình thành = H 2
x
b. Tổng số liên kết hoá trò được hình thành :
Liên kết hoá trò được hình thành là những liên kết hoá trò nối các nu tự do lại
thành chuỗi mạch polinuclêôtit mới
Số liên kết hoá trò nối các nu trong mỗi mạch đơn :
2
N
- 1
- Trong tổng số mạch đơn của các ADN con còn có 2 mạch cũ của ADN mẹ
được giữ lại
- 4 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

- Do đó số mạch mới trong các ADN con là 2.2
x
- 2 , vì vây tổng số liên kết
hoá trò được hình thành là :
-

HT hình thành = (
2
N
- 1) (2.2
x
– 2) = (N-2) (2
x
– 1)
III. TÍNH THỜI GIAN SAO MÃ
Có thể quan niệm sự liên kết các nu tự do vào 2 mạch của ADN là đồng thời ,
khi mạch này tiếp nhân và đóng góp dược bao nhiêu nu thì mạch kia cũng liên
kết được bay nhiêu nu
Tốc độ tự sao : Số nu dược tiếp nhận và liến kết trong 1 giây
1. Tính thời gian tự nhân đôi (tự sao )
Thời gian để 2 mạch của ADN tiếp nhận và kiên kết nu tự do
- Khi biết thời gian để tiếp nhận và l iên kết trong 1 nu là dt , thời gian tự sao
dược tính là :
TG tự sao = dt .
2
N
- Khi biết tốc độ tự sao (mỗi giây liên kết được bao nhiêu nu )thì thời gian tự
nhân đôi của ADN là :
TG tự sao = N : tốc độ tự sao
PHẦN III . CẤU TRÚC ARN
I.TÍNH SỐ RIBÔNUCLÊÔTIT CỦA ARN :
- ARN thường gồm 4 loại ribônu : A ,U , G , X và được tổng hợp từ 1 mạch ADN
theo NTBS . Vì vâỵ số ribônu của ARN bằng số nu 1 mạch của ADN
rN = rA + rU + rG + rX =
2
N
- Trong ARN A và U cũng như G và X không liên kết bổ sung nên không nhất thiết
phải bằng nhau . Sự bổ sung chỉ có giữa A, U , G, X của ARN lần lượt với T, A ,
X , G của mạch gốc ADN . Vì vậy số ribônu mỗi loại của ARN bằng số nu bổ sung
ở mạch gốc ADN .
rA = T gốc ; rU = A gốc
rG = X gốc ; rX = Ggốc
* Chú ý : Ngược lại , số lượng và tỉ lệ % từng loại nu của ADN được tính như sau :
+ Số lượng :
A = T = rA + rU
G = X = rR + rX
+ Tỉ lệ % :
% A = %T =
2
%% rUrA
+
- 5 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

%G = % X =
2
%% rXrG
+
II. TÍNH KHỐI LƯNG PHÂN TỬ ARN (M
ARN
)
Một ribônu có khối lượng trung bình là 300 đvc , nên:
M
ARN
= rN . 300đvc =
2
N
. 300 đvc
III. TÍNH CHIỀU DÀI VÀ SỐ LIÊN KẾT HOÁ TRỊ Đ – P CỦA ARN
1 Tính chiều dài :
- ARN gồm có mạch rN ribônu với độ dài 1 nu là 3,4 A
0
. Vì vậy chiều dài
ARN bằng chiều dài ADN tổng hợp nên ARN đó
- Vì vậy L
ADN
=

L
ARN
= rN . 3,4A
0
=
2
N
. 3,4 A
0
2 . Tính số liên kết hoá trò Đ –P:
+ Trong chuỗi mạch ARN : 2 ribônu nối nhau bằng 1 liên kết hoá trò , 3 ribônu nối
nhau bằng 2 liên kết hoá trò …Do đó số liên kết hoá trò nối các ribônu trong mạch
ARN là rN – 1
+ Trong mỗi ribônu có 1 liên kết hoá trò gắn thành phần axit H
3
PO
4
vào thành phần
đường . Do đó số liên kết hóa trò loại này có trong rN ribônu là rN
Vậy số liên kết hoá trò Đ –P của ARN :
HT
ARN
= rN – 1 + rN = 2 .rN -1

PHẦN IV . CƠ CHẾ TỔNG HP ARN
I . TÍNH SỐ RIBÔNUCLÊOTIT TỰ DO CẦN DÙNG
1 . Qua 1 lần sao mã :
Khi tổng hợp ARN , chỉ mạch gốc của ADN làm khuôn mẫu liên các ribônu tự do
theo NTBS :
A
ADN
nối U
ARN
; T
ADN
nối A
ARN

G
ADN
nối X
ARN
; X
ADN
nối G
ARN

Vì vậy :
+ Số ribônu tự do mỗi loại cần dùng bằng số nu loại mà nó bổ sung trên mạch gốc
của ADN
rA
td
= T
gốc
; rU
td
= A
gốc
rG
td
= X
gốc ;
rX
td
= G
gốc
+ Số ribônu tự do các loại cần dùng bằng số nu của 1 mạch ADN
rN
td
=
2
N
2. Qua nhiều lần sao mã ( k lần )
- 6 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

Mỗi lần sao mã tạo nên 1 phân tử ARN nên số phân tử ARN sinh ra từ 1 gen
bằng số lần sao mã của gen đó .
Số phân tử ARN = Số lần sao mã = K
+ Số ribônu tự do cần dùng là số ribônu cấu thành các phân tử ARN . Vì vậy
qua K lần sao mã tạo thành các phân tử ARN thì tổng số ribônu tự do cần dùng là:

rN
td
= K . rN
+ Suy luận tương tự , số ribônu tự do mỗi loại cần dùng là :

rA
td
= K. rA = K . T
gốc
;

rU
td
= K. rU = K . A
gốc

rG
td
= K. rG = K . X
gốc
;

rX
td
= K. rX = K . G
gốc
* Chú ý : Khi biết số ribônu tự do cần dùng của 1 loại :
+ Muốn xác đònh mạch khuôn mẫu và số lần sao mã thì chia số ribônu đó
cho số nu loại bổ sung ở mạch 1 và mạch 2 của ADN => Số lần sao mã phải là ước
số giữa số ribbônu đó và số nu loại bổ sung ở mạch khuôn mẫu .
+ Trong trường hợp căn cứ vào 1 loại ribônu tự do cần dùng mà chưa đủ xác
đònh mạch gốc , cần có số ribônu tự do loại khác thì số lần sao mã phải là ước số
chung giữa só ribônu tự do mỗi loại cần dùng với số nu loại bổ sung của mạch gốc
II. TÍNH SỐ LIÊN KẾT HIĐRÔ VÀ LIÊN KẾT HOÁ TRỊ Đ – P :
1 . Qua 1 lần sao mã :
a. Số liên kết hidro :
H đứt = H
ADN

H hình thành = H
ADN
=> H đứt = H hình thành = H
ADN
b. Số liên kết hoá trò :
HT hình thành = rN – 1
2. Qua nhiều lần sao mã ( K lần ) :
a. Tổng số liên kết hidrô bò phá vỡ

H phá vỡ = K . H
b. Tổng số liên kết hoá trò hình thành :

HT hình thành = K ( rN – 1)
III. TÍNH THỜI GIAN SAO MÃ :
* Tốc độ sao mã : Số ribônu được tiếp nhận và liên kết nhau trong 1 giây .
*Thời gian sao mã :
- Đối với mỗi lần sao mã : là thời gian để mạch gốc của gen tiếp nhận và liên
kết các ribônu tự do thành các phân tử ARN
+ Khi biết thời gian để tiếp nhận 1 ribônu là dt thì thời gian sao mã là :
TG sao mã = dt . rN
- 7 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

+ Khi biết tốc độ sao mã ( mỗi giây liên kết được bao nhiêu ribônu ) thì thời
gian sao mã là :
TG sao mã = r N : tốc độ sao mã
- Đối với nhiều lần sao mã ( K lần ) :
+ Nếu thời gian chuyển tiếp giữa 2 lần sao mã mà không đáng kể thi thời
gian sao mã nhiều lần là :
TG sao mã nhiều lần = K TG sao mã 1 lần
+ Nếu TG chuyển tiếp giữa 2 lần sao mã liên tiếp đáng kể là ∆t thời gian
sao mã nhiều lần là :
TG sao mã nhiều lần = K TG sao mã 1 lần + (K-1) ∆t
PHẦN IV . CẤU TRÚC PRÔTÊIN
I . TÍNH SỐ BỘ BA MẬT MÃ - SỐ AXIT AMIN
+ Cứ 3 nu kế tiếp nhau trên mạch gốc của gen hợp thành 1 bộ ba mã gốc ,
3 ribônu kế tiếp của mạch ARN thông tin ( mARN) hợp thành 1 bộ ba mã sao .
Vì số ribônu của mARN bằng với số nu của mạch gốc , nên số bộ ba mã gốc
trong gen bằng số bộ ba mã sao trong mARN .
Số bộ ba mật mã =
3.2
N
=
3
rN
+ Trong mạch gốc của gen cũng như trong số mã sao của mARN thì
có 1 bộ ba mã kết thúc không mã hoá a amin . Các bộ ba còn lại co mã hoá a.amin
Số bộ ba có mã hoá a amin (a.amin chuỗi polipeptit)=
3.2
N
- 1 =
3
rN
- 1
+ Ngoài mã kết thúc không mã hóa a amin , mã mở đầu tuy có
mã hóa a amin , nhưng a amin này bò cắt bỏ không tham gia vào cấu trúc prôtêin
Số a amin của phân tử prôtêin (a.amin prô hoàn chỉnh )=
3.2
N
- 2 =
3
rN
- 2
II. TÍNH SỐ LIÊN KẾT PEPTIT
- Số liên kết peptit hình thành = số phân tử H
2
O tạo ra
- Hai a amin nối nhau bằng 1 liên kết péptit , 3 a amin có 2 liên kết peptit
……..chuỗi polipeptit có m là a amin thì số liên kết peptit là :
Số liên kết peptit = m -1
III. TÍNH SỐ CÁCH MÃ HÓA CỦA ARN VÀ SỐ CÁCH SẮP ĐẶT A AMIN
TRONG CHUỖI POLIPEPTIT
- 8 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

Các loại a amin và các bộ ba mã hoá: Có 20 loại a amin thường gặp trong các
phân tử prôtêin như sau :
1) Glixêrin : Gly 2) Alanin : Ala 3) Valin : Val 4 )
Lơxin : Leu
5) Izolơxin : Ile 6 ) Xerin : Ser 7 ) Treonin : Thr 8 ) Xistein :
Cys
9) Metionin : Met 10) A. aspartic : Asp 11)Asparagin : Asn 12) A glutamic :
Glu
13) Glutamin :Gln 14) Arginin : Arg 15) Lizin : Lys 16)
Phenilalanin :Phe
17) Tirozin: Tyr 18) Histidin : His 19) Triptofan : Trp 20) Prôlin : pro
Bảng bộ ba mật mã
U X
A
G
U
U U U
U U X phe
U U A
U U G Leu
U X U
U X X
U X A Ser
U X G
U A U Tyr
U A X
U A A **
U A G **
U G U
U G X Cys
U G A **
U G G Trp
U
X
A
G
X
X U U
X U X
Leu
X U A
X U G
X X U
X X X
Pro
X X A
X X G
X A U His
X A X
X A A
X A G Gln
X G U
X G X
X G A
Arg
X G G
U
X
A
G
A
A U A
A U X He
A U A
A U G * Met
A X U
A X X
Thr
A X A
A X G
A A U
Asn
A A X
A A A
A A G
Lys
A G U
A G X
Ser
A G A
A G G
Arg
U
X
A
G
G
G U U
G U X
Val
G U A
G X U
G X X
G X A
Ala
G A U
G A X
Asp
G A A
G G U
G G X
G G A Gli
G G G
U
X
A
G
- 9 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

G U G * Val G X G G A G
Glu
Kí hiệu : * mã mở đầu ; ** mã kết thúc
PHẦN V . CƠ CHẾ TỔNG HP PRÔTÊIN
I .TÍNH SỐ AXIT AMIN TỰ DO CẦN DÙNG :
Trong quá tình giải mã , tổng hợp prôtein, chỉ bộ ba nào của mARN có mã hoá a
amin thì mới được ARN mang a amin đến giải mã .
1 ) Giải mã tạo thành 1 phân tử prôtein:
• Khi ribôxôm chuyển dòch từ đầu này đến đầu nọ của mARN để hình thành
chuỗi polipeptit thì số a amin tự do cần dùng được ARN vận chuyển mang
đến là để giải mã mở đầu và các mã kế tiếp , mã cuối cùng không được giải .
Vì vậy số a amin tự do cần dùngh cho mỗi lần tổng hợp chuỗi polipeptit là :
Số a amin tự do cần dùng : Số aa
td
=
3.2
N
- 1 =
3
rN
- 1
• Khi rời khỏi ribôxôm , trong chuỗi polipeptit không còn a amin tương ứng với
mã mở đầu .Do đó , số a amin tự do cần dùng để cấu thành phân tử prôtêin
( tham gia vào cấu trúc prôtêin để thực hiện chức năng sinh học ) là :
Số a amin tự do cần dùng để cấu thành prôtêin hoàn chỉnh :
Số aa
p
=
3.2
N
- 2 =
3
rN
- 2
2 ) Giải mã tạo thành nhiều phân tử prôtêin :
• Trong quá trình giải mã , tổng hợp prôtêin , mỗi lượt chuyển dòch của
ribôxôm trên mARN sẽ tạo thành 1 chuỗi polipeptit .
- Có n riboxomchuyển dòch qua mARN và không trở lại là có n lượt trượt của
ribôxôm . Do đó số phân tử prôtêin ( gồm 1 chuỗi polipeptit ) = số lượt trượt
của ribôxôm .
- Một gen sao mã nhiều lần, tạo nhiều phân tử mARN cùng loại . Mỗi mARN
đều có n lượt ribôxôm trượt qua thì quá trình giả mã bởi K phân tử mARN
sẽ tạo ra số phân tử prôtêin :
- 10 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC


số P = tổng số lượt trượt RB = K .n
• Tổng số axit amin tự do thu được hay huy động vừa để tham gia vào cấu trúc
các phần từ protein vừa để tham gia mã mở đầu. Vì vậy :
-Tổng số axit amin tự do được dùng cho quá trình giải mã là số axit
amin tham gia vào cấu trúc phần tử protein và số axit amin thjam gia
vào việc giải mã mở đầu (được dùng 1 lần mở mà thôi ).

aa
td
= Số P . (
3
rN
- 1) = Kn (
3
rN
- 1)
- Tổng số a amin tham gia cấu trúc prôtêin để thực hiện chức năng sinh
học ( không kể a amin mở đầu ) :


aaP

= Số P . (
3
rN
- 2 )
II . TÍNH SỐ PHÂN TỬ NƯỚC VÀ SỐ LIÊN KẾT PEPTIT
Trong quá trình giải mãkhi chuỗi polipeptit đang hình thành thì cứ 2 axit amin kế
tiếp nối nhau bằng liên kết peptit thì đồng thời giải phóng 1 phân tử nước, 3 axit
amin nối nhau bằng 2 liên kết paptit, đồng thời giải phóng 2 phân tử nước… Vì
vậy :
• Số phân tử nứơc được giải phóng trong quá trình giải mãtạo 1 chuỗi
polipeptit là
Số phân tử H
2
O giải phóng =
3
rN
- 2
• Tổng số phân tử nước được giải phóng trong quá trình tổng hợp nhiều phân tử
protein (mỗi phân tử protein là 1 chuỗi polipeptit ) .

H
2
O giải phóng = số phân tử prôtêin .
3
rN
- 2
• Khi chuỗi polipeptit rời khỏi riboxom tham gia chức năng sinh học thì axit
amin mở đầu tách ra 1 mối liên kết peptit với axit amin đó không còn số
liên kết peptit thực sự tạo lập được là
3
rN
-3 = số aa
P
-1 . vì vậy tổng số liên
kết peptit thực sự hình thành trong các phân tử protein là :

peptit = Tổng số phân tử protein . (
3
rN
- 3 ) = Số P(số aa
P
- 1 )
III. TÍNH SỐ ARN VẬN CHUYỂN ( tARN)
- 11 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

Trong quá trình tổng hợp protein, tARN nang axit amin đến giải mã. Mỗi lượt giải
nã, tARN cung cấp 1 axit amin  một phần tử ARN giải mã bao nhiêu lượt thì cung
cấp bay nhiêu axit amin .
Sự giải mã của tARN có thể không giống nhau : có loại giải mã 3 lần, có loại 2 lần,
1 lần .
- Nếu có x phân tử giải mã 3 lần  số aado chúng cung cấp là 3x.
y phân tử giải mã 2 lần  … là 2 y .
z phân tư’ giải mã 1 lần  … là z
-Vậy tổng số axit amin cần dùng là do các phân tử tARN vận chuyển 3 loại đó cung
cấp  phương trình.
3x + 2y + z =

aa tự do cần dùng
IV. SỰ DỊCH CHUYỂN CỦA RIBOXOM TRÊN ARN THÔNG TIN
1.Vận tốc trượt của riboxom trên mARN
- Là độ dài mARN mà riboxom chuyển dòch được tron 1 giây.
- Có thể tính vận tốc trượt bằng cách cia chiều dài mARN cho thời gian
riboxom trượt từ đầu nọ đến đầu kia. (trượt hết Marn )
v =
t
l
(A
0
/s )
* Tốc độ giải mã của RB :
- Là số axit amin của chuỗi polipeptit kéo dài trong 1 giây (số bộ ba được
giải trong 1 giây ) = Số bộ ba mà RB trượt trong 1 giây .
- Có thể tính bằng cách chia số bộ ba của mARN cho thời gian RB trượt
hết mARN.
Tốc độ giải mã = số bộ của mARN : t
2. Thời gian tổng hợp 1 phân tử protein (phân tử protein gồm 1 chuỗi
polipeptit )
- Khi riboxom trượt qua mã kết thúc, rời khỏi mARN thì sự tổng hợp phân
tử protein của riboxom đó được xem là hoàn tất. Vì vậy thời gian hình thành 1 phân
tử protein cũng là thời gian riboxom trượt hết chiều dài mARN ( từ đầu nọđến đầu
kia ) .
t =
t
l
- 12 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

3. Thời gian mỗi riboxom trượt qua hết mARN ( kể từ lúc ribôxôm 1 bắt
đầu trượt )
Gọi ∆t : khoảng thời gian ribôxôm sau trượt chậm hơn ribôxôm trước
- Đối với RB 1 : t
- Đối với RB 2 : t + ∆t
- Đối với RB 3 : t + 2∆t
- Tương tự đối với các RB còn lại
VI. TÍNH SỐ A AMIN TỰ DO CẦN DÙNG ĐỐI VỚI CÁC RIBÔXÔM CÒN
TIẾP XÚC VỚI mARN
Tổng số a amin tự do cần dùng đối với các riboxom có tiếp xúc với 1 mARN là
tổng của các dãy polipepti mà mỗi riboxom đó giải mã được :

aa
td
= a
1
+ a
2
+ ……+ a
x
Trong đó : x = số ribôxôm ; a
1 ,
a
2
… = số a amin của chuỗi polipeptit của RB1 ,
RB2 ….
* Nếu trong các riboxom cách đều nhau thì số a amin trong chuỗi polipeptit của
mỗi riboxom đó lần lượt hơn nhau là 1 hằng số :  số a amin của từng riboxom
họp thành 1 dãy cấp số cộng :
- Số hạng đầu a
1
= số 1 a amin của RB1
- Công sai d = số a amin ở RB sau kém hơn số a amin trước đó .
- Số hạng của dãy x = số riboxom có tiếp xúc mARN ( đang trượt trên
mARN )
Tổng số a amin tự do cần dùng là tổng của dãy cấp số cộng đó:
Sx =
2
x
[2a
1
+ (x – 1 ) d ]
B .CƠ SỞ VẬT CHẤT VÀ CƠ CHẾ DI TRUYỀN Ở CẤP ĐỘ TẾ BÀO (NST)
PHẦN I . NHIỄM SẮC THỂ VÀ CƠ CHẾ NGUYÊN PHÂN
I. TÍNH SỐ TẾ BÀO CON TẠO THÀNH
Tế bào sinh sản bằng cách phân đôi trở thành 2 tế bào con  số tế bào ở thế hệ
sau gấp đôi số tế bào ở thế hệ trước
• Từ 1 tế bào ban đầu :
+ Qua 1 đợt phân bào tạo 2
1
tế bào con
- 13 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

+ Qua 2 đợt phân bào tạo 2
2
tế bào con
=> Số tế bào con tạo thành từ 1 tế bào ban đầu qua x đợt phân bào A= 2
x
• Từ nhiều tế bào ban đầu :
• + a
1
tế bào qua x
1
đợt phân bào  tế bào con a
1
.2
x
1
+ a
2
tế bào qua x
2
đợt phân bào  tế bào con a
2
.2
x
2
=> Tổng số tế bào con sinh ra

A = a
1 .
2
x
1
+ a
2
. 2
x
2
+ …..
II . TÍNH SỐ NHIỄM SẮC THỂ TƯƠNG ĐƯƠNG VỚI NGUYÊN LIỆU ĐƯC
CUNG CẤP TRONG QUÁ TRÌNH TỰ NHÂN ĐÔI CỦA NHIỄM SẮC THỂ
Khi tự nhân đôi, mỗi nữa của nhiễm sắc thể ban đầu tạo thêm nữa mới từ nguyên
liệu của môi trường nội bào để trở thành 2 nhiễm sắc thễ giống hệt nó. (Do đó có
thể quan niệm là một nhiễm sắc thể cũ tạo thêm một nhiễm sắc thể mới ).
Mỗi đợt nguyên phân có 1 dợt tự nhân đôi của các nhiễm sắc thểtrong tế
bào mẹ số đợt tự nhân đôi của nhiễm sắc thể = số đột nguyên phân của tế bào .
• Số NST tương đương với nguyên liệu được môi trường nội bào cung cấp
bằng tổng số NST sau cùng trong tất cả tế bào con trừ số NST ban đầu tế
bào mẹ
- Tổng số NST sau cùng trong tất cả tế bào con : 2n .2
x
- Số NST ban đầu trong tế bào mẹ : 2n
Vậy tổng số NST tương đương với nguyên liệu được cung cấp khi 1 tế bào 2n
phải qua x đợt nguyên phân là :

NST = 2n . 2
x
- 2n = 2n (2
x
– 1)
• Số NST chứa hoàn toàn nguyên liệu mới
Dù ở đợt nguyên phân nào , trong số NST của tế bào con cũng có 2 NST mang
1/2 NST cũ của 1 NST ban đầu  số NST có chứa 1/ 2 NST cũ = 2 lần số NST
ban đầu . Vì vậy , số NST trong tế bào con mà mỗi NST này đều được cấu thành
từ nguyên liệu mới do môi trường nội bào cung cấp là :

NST mới = 2n . 2
x
- 2. 2n = 2n (2
x
– 2 )
III. TÍNH THỜI GIAN NGUYÊN PHÂN
1. Thời gian của 1 chu kì nguyên phân :
Là thời gian của 5 giai đọan , có thể được tính từ đầu kì trước đến hết kì trung
gian hoặc từ đầu kì trung gian đến hết kì cuối
2. Thời gian qua các đợt nguyên phân
Là tổng thời gian của các đợt nguyên phân liên tiếp
• Tốc độ nguyên phân không thay đổi :
Khi thời gian của đợt nguyên phân sau luôn luôn bằng thời gian của đợt
nguyên phân trước .

TG = thời gian mỗi đợt x số đợt nguyên phân
- 14 -
Ngun V¨n §«ng Kiến Thức & Công thức Sinh Học 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

• Tốc độ nguyên phân thay đổi
Nhanh dần đều : khi thời gian của đợt phân bào sau ít hơn thời gian của đợt
phân bào trước là 1 hằng số ( ngược lại , thời gian của nguyên phân giảm dần
đều )
Ví dụ :
Thời gian của đợt nguyên phân 1 : 30 phút 30 phút
Thời gian của đợt nguyên phân 2 : 28 phút 32 phút
Thời gian của đợt nguyên phân 3 : 36 phút 34 phút
Nhanh dần đều
chậm dần đều
Vậy : Thời gian qua các đợt phân bào liên tiếp là tổng của dãy cấp số cộng mà
mỗi số hạng là thời gian của 1 đợt nguyên phân

TG =
2
x
( a
1
+ a
x
) =
2
x
[ 2a
1
+ ( x – 1 ) d ]
PHẦN 2 . CƠ CHẾ GIẢM PHÂN VÀ THỤ TINH
I. TÍNH SỐ GIAO TỬ HÌNH THÀNH VÀ SỐ HP TỬ TẠO RA
1.Tạo giao tử ( Kiểu NST giới tính : đực XY ; cái XX)
• Ơ û vùng chín , mỗi tế bào sinh dục sơ khai ( tế bào sinh tinh ) qua giảm
phân cho 4 tinh trùng và gồm 2 loại X và Y có tỉ lệ bằng nhau .
- Số tinh trùng hình thành = Số tế bào sinh tinh x 4
- Số tinh trùng X hình thành = Số tế bào Y hình thành
• vùng chín , mỗi tế bào sinh dục sơ khai ( tế bào sinh trứng ) qua
giảm phân chỉ cho 1 tế bào trứng gồm 1 loại X , 3 tế bào kia là thể
đònh hướng ( về sau bò tiêu biến )
- Số trứng hình thành = Số tế bào trứng x 1
- Số thể đònh hướng = Số tế bào sinh trứng x 3
2 .Tạo hợp tử
• Một tinh trùng loại X kết hợp với trứng tạo thành 1 hợp tử XX, còn tinh
trùng loại Y kết hợp với trứng tạo thành 1 hợp tử XY
- Tinh trùng X x Trứng X  Hợp tử XX ( cái )
- Tinh trùng Y x Trứng X  Hợp tử XY (đực )
• Mỗi tế bào trứng chỉ kết hợp với một tinh trùng để tạo thành 1 hợp tử .
Số hợp tử tạo thành = Số tinh trùng thụ tinh = Số trứng thụ tinh
3 Tỉ lệ thụ tinh ( hiệu suất thụ tinh ) :
- 15 -