Các phương pháp cân bằng phản ứng

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Các phương pháp cân bằng phản ứng


Chương

trình

Hóa

học
III CÁC PHƯƠNG PHÁP CÂN BẰNG PHẢN ỨNG OXI HÓA KHỬ
Nguyên

tắc

chung

để

cân

bằng

phản

ứng

oxi

hóa

khử



số

điện

tử

cho

của

chất

khử

phải

bằng

số
điện

tử

nhận

của

chất

oxi

hóa

hay

số

oxi

hóa

tăng

của

chất

khử

phải

bằng

số

oxi

hóa

giảm

của
chất

oxi

hóa.
III.1.

PHƯƠNG

PHÁP

CÂN

BẰNG

ĐIỆN

TỬ

(THĂNG

BẰNG

ELECTRON)
Thực

hiện

các

giai

đoạn:
+

Viết

phương

trình

phản

ứng

xảy

ra

với

đầy

đủ

tác

chất,

sản

phẩm

(nếu

đầu

bài

yêu

cầu

bổ
sung

phản

ứng,

rồi

mới

cân

bằng).
+

Tính

số

oxi

hóa

của

nguyên

tố



số

oxi

hóa

thay

đổi.

Nhận

diện

chất

oxi

hóa,

chất

khử.
+

Viết

phản

ứng

cho,

phản

ứng

nhận

điện

tử

(Phản

ứng

oxi

hóa,

phản

ứng

khử).

Chỉ

cần
viết nguyên

tử

của

nguyên

tố



số

oxi

hóa

thay

đổi,

với

số

oxi

hóa

được

để

bên

trên.

Thêm
hệ

số thích

hợp

để

số

nguyên

tử

của

nguyên

tố



số

oxi

hóa

thay

đổi

hai

bên

bằng

nhau.
+

Cân

bằng

số

điện

tử

cho,

nhận.

Số

điện

tử

cho

của

chất

khử

bằng

số

điện

tử

nhận

của

chất

oxi
hóa

(Hay

số

oxi

hóa

tăng

của

chất

khử

bằng

số

oxi

hóa

giảm

của

chất

oxi

hóa)

bằng

cách

thêm

hệ
số

thích

hợp.
+

Phối

hợp

các

phản

ứng

cho,

nhận

điện

tử;

các

hệ

số

cân

bằng

tìm

được;



phản

ứng

lúc

đầu
để

bổ

sung

hệ

số

thích

hợp

vào

phản

ứng

lúc

đầu.
+

Cuối

cùng

cân

bằng

các

nguyên

tố

còn

lại

(nếu

có)

như

phản

ứng

trao

đổi.
Các

thí

dụ:

Cân

bằng

các

phản

ứng

sau

đây

theo

phương

pháp

cân

bằng

điện

tử.
Thí

dụ

1
+7 +2 +2 +3
KMnO
4

+ FeSO
4

+

H
2
SO
4
MnSO
4

+

Fe
2
(SO
4
)
3

+ K
2
SO
4

+

H
2
O Chất

oxi

hóa

Chất

khử
+
7
+
2
2 Mn +5e
-
Mn (phản

ứng

khử)
+2 +3
5

2Fe -2e
-
2Fe (Phản

ứng

oxi

hóa)
(+4) (+6)
2KMnO
4

+

10FeSO
4

+

H
2
SO
4
2MnSO
4

+

5Fe
2
(SO
4
)
3

+

K
2
SO
4

+

H
2
O


2KMnO
4

+

10FeSO
4

+

8H
2
SO
4
2MnSO
4

+

5Fe
2
(SO
4
)
3

+

K
2
SO
4

+

8H
2
O
Thí dụ 2:
+8/3 +5 +3 +2
Fe
3
O
4
+ HNO
3
Fe(NO
3
)
3
+

NO + H
2
O
Chất

khử Chất

oxi

hóa
+8/3 +3
3

3Fe

-

e
-
3Fe (Phản

ứng

oxi

hóa)
(+8) (+9)
+5 +2
N +

3e
-
N (Phản

ứng

khử)
3Fe
3
O
4
+ HNO
3
9Fe(NO
3
)
3
+ NO + H
2
O
3Fe
3
O
4
+ 28HNO
3
9Fe(NO
3
)
3
+ NO + 14H
2
O
[

Trong

28

phân

tử

HNO3

của

tác

chất,

chỉ



1

phân

tử



chất

oxi

hóa

thật

sự,

còn

27

phân

tử
tham

gia

trao

đổi

(tạo

môi

trường

axit,

tạo

muối

nitrat)
]
Thí dụ 3 :
+2

-1 0 +3

-2 +4

-2
FeS
2
+ O
2
Fe
2
O
3
+ SO
2
Chất

khử
Chất

oxi

hóa
Pirit

sắt,

Sắt

(II)

pesunfua
+2 +3
2Fe -2e
-
2Fe (Phản

ứng

oxi

hóa)
(+4) (+6)
2 -22e
-
-1 +4
4S

-

20e
-
4S (Phản

ứng

oxi

hóa)
(-4) (+16)
0 -2
11

O

2
+

4e- 2O (Phản

ứng

khử)
(0) (-4)
4FeS
2
+ 11O
2
t
0
2Fe
2
O
3
+ 8SO
2
Thí dụ

4:
+2y/x +5 +3 +2
Fe
x
O
y
+ HNO
3
Fe(NO
3
)
3
+ NO + H
2
O
Chất

khử



Chất

oxi

hóa
+2y/x +3
3 xFe -

(3x-2y)e
-
xFe
(Phản

ứng

oxi

hóa)
(+2y) (+3x)
+5 +2


(3x-2y) N +3e
-
N
(Phản

ứng

khử)

3Fe
x
O
y

+(3x-2y)HNO
3
3xFe(NO
3
)
3
+ (3x-2y)NO

+

H
2
O
3Fe
x
O
y

+

(12x-2y)HNO
3
3xFe(NO
3
)
3
+

(3x-2y)NO

+

(6x-y)H
2
O
Thí dụ 5:
+2y/x +5 +n +1
M
x
O
y
+ HNO
3
M(NO
3
)
n
+ N
2
O + H
2
O
chất

khử



chất

oxi

hóa
+2y/x +n
8 xM -

(nx-2y)e
-
xM
(Phản

ứng

oxi

hóa)
(+2y) (+nx)
+5 +1
(nx-2y) 2N +

8e
-
2N
(Phản

ứng

khử)
(+10) (+2)
8M
x
O
y
+

(2nx-4y)HNO
3
8xM(NO
3
)
n

+ (nx-2y)N
2
O +
H
2
O
8M
x
O
y

+

(10nx-4y)HNO
3
8xM(NO
3
)
n

+

(nx-2y)N
2
O

+

(5nx-2y)H
2
O
[

(2nx

-

4y)

phân

tử

HNO3



chất

oxi

hóa

thật

sự,



bị

khử

tạo

(nx-2y)

phân

tử
N2O;

còn (10nx-4y)

-

(2nx-

4y)

=

8nx

phân

tử

HNO3

tham

gia

trao

đổi,

tạo

môi
trường

axit,

tạo

muối nitrat,

trong

đó

số

oxi

hóa

của

N

không

đổi]
Thí dụ

6:
0 +5 +3 +2 +1
Al + HNO
3
Al(NO
3
)
3
+ xNO + yN
2
O

+

H
2
O
Chất

khử Chất

oxi

hóa
0 +3
(3x+8y) Al -3e
-
Al (Phản

ứng

oxi

hóa)
+5 +2
xN +3xe
-
xN (Phản

ứng

khử)
(+5x) (+2x)
3
+

(3x+8y)

e
-
+5 +1
2yN +8ye
-
2yN (Phản

ứng

khử)
(+10y) (+2y)
(3x+8y)Al

+

(3x+6y)HNO
3
(3x+8y)Al(NO
3
)
3

+

3xNO

+

3yN
2
O

+

H
2
O
(3x

+8y)Al

+(12x+30y)HNO
3
(3x+8y)Al(NO
3
)
3

+

3xNO

+

3yN
2
O

+
(6x+15)H
2
O
Thí dụ 7:
+2y/x +2 +2m/n +4
Fe
x
O
y
+

CO
t
0
Fe
n
O
m

+

CO
2
Chất

oxi

hóa



Chất

khử
+2y/x +2m/n
nxFe +

(2ny-2mx)e
-
nxFe (Phản

ứng

khử)
(+2ny) (+2mx)
+2 +4
(ny-mx) C -2e
-
C (Phản

ứng

oxi

hóa)
nFe
x
O
y
+ (ny-mx)CO xFe
n
O
m
+ (ny-mx)CO
2
Thí dụ

8 :
+8/3 +5 +3 +2y/x
Fe
3
O
4
+ HNO
3
Fe(NO
3
)
3
+ N
x
O
y
+ H
2
O
Chất

khử Chất

oxi

hóa
+8/3 +3
(5x-2y) 3Fe -

e
-
3Fe (Phản

ứng

oxi

hóa)
(+8) (+9)
+5 +2y/x
xN +

(5x-2y)e
-
xN (Phản

ứng

khử)
(+5x) (+2
y
)
(5x-2y)Fe
3
O
4
+ xHNO
3
(15x-6y)Fe(NO
3
)
3

+ N
x
O
y
+ H
2
O
(5x-2y)Fe
3
O
4

+

(46x-18y)HNO
3
(15x-6y)Fe(NO
3
)
3

+

N
x
O
y

+

(23x-9y)H
2
O
Thí dụ 9 :
-1 +6 +1 +3
CH
3
-CH
2
-OH

+

K
2
Cr
2
O
7

+

H
2
SO
4
CH
3
-CHO

+

Cr
2
(SO
4
)
3

+

K
2
SO
4

+

H
2
O
Chất

khử Chất

oxi

hóa
-1 +1
3 C - 2e
-
C
(Phản

ứng

oxi

hóa)
+6 +3
2Cr + 6e
-
2Cr xN
(Phản

ứng

khử)
(+12) (+6)
3CH
3
-CH
2
-OH

+

K
2
Cr
2
O
7

+

H
2
SO
4
3CH
3
-CHO

+

Cr
2
(SO
4
)
3

+

K
2
SO
4

+

H
2
O
3CH
3
-CH
2
-OH

+

K
2
Cr
2
O
7

+

4H
2
SO
4
3CH
3
-CHO

+

Cr
2
(SO
4
)
3

+

K
2
SO
4

+

7H
2
O
4
Thí dụ

1 0 :
0 +7 +4 +2
C
6
H
12
O
6
+ MnO
4
-
+ H
+
CO
2
+

Mn
2+
+

H
2
O
Chất

khử Chất

oxi

hóa
0 +4
5 6C - 24e
-
6C (Phản

ứng

oxi

hóa

)
(0) (+24)
+7 +2
24 Mn + 5e
-
Mn (Phản

ứng

khử

)
5C
6
H
12
O
6
+ 24MnO
4
-
+

H
+
30CO
2
+ 24Mn
2+

+

H
2
O
5C
6
H
12
O
6
+ 24MnO

-
+

72H
+
30CO
2
+ 24Mn
2+
+

66H
2
O
Thí dụ

1 1 :
+2

-1 +6 +3 +4
FeS
2
+ H
2
SO
4
(đ,

nóng

) Fe
2
(SO
4
)
3

+SO
2

+ H
2
O
Chất

khử Chất

oxi

hóa
+2 +3
2Fe - 2e
-
2Fe
(+4) (+6)
-22e
-
-1 +4
4S - 20e 4S
(-4) (+6)
+6 +4
11 S + 2e
-
S
2FeS
2
+ 11H
2
SO
4
Fe
2
(SO
4
)
3
+

15SO
2
+ H
2
O
2FeS
2
+ 14H
2
SO
4
Fe
2
(SO
4
)
3
+ 15SO
2
+ 14H
2
O
Thí dụ

12 :
C
n
H
2n

+

1
OH

+

K
2
Cr
2
O
7

+H
2
SO
4
CH
3
COOH

+

CO
2

+

Cr
2
(SO
4
)
3

+

K
2
SO
4

+

H
2
O
(
Cho

biết

số

mol

CH
3
COOH



CO
2

tạo

ra

bằng

nhau
)
Kết quả :
9

C
n
H
2n

+

1
OH

+

5n

K
2
Cr
2
O
7

+

20n

H
2
SO
4
3n

CH
3
COOH

+

3n

CO
2

+

5n

Cr
2
(SO
4
)
3

+

5n

K
2
SO
4

+

(23n

+9)

H
2
O
Thí dụ

1 3 :
C
x
H
y
O

+

KMnO
4

+

HCl CH
3
-CHO

+

CO
2

+

MnCl
2

+

KCl

+

H
2
O
(Cho

biết

số

mol

giữa

CH
3
-CHO

với

CO2



1

:

1)
Kết quả :
15C
x
H
y
O

+

(2x+

3y

-6)KMnO
4

+

(6x

+9y

-18)HCl
5xCH
3
-CHO

+

5xCO
2

+

(2x

+3y

-6)MnCl
2

+

(2x+3y

-6)KCl

+

(-7x

+12y

-9)H
2
O
Thí dụ

14 :
C
n
H
2n

-

2

+

KMnO
4

+

H
2
O KOOC-COOK

+

MnO
2

+

KOH
Kết quả :
6C
n
H
2n

-

2

+

(10n

-4)KMnO
4

+

(4

-4n)

H
2
O
3nKOOC-COOK

+

(10n

-4)MnO
2

+

(4n

-4)KOH
Thí dụ

15 :
Zn + H
2
SO
4

(đ,

nóng

) ZnSO
4
+ SO
2
+ H
2
S + H
2
O
(
Tỉ

lệ

số

mol

n

SO
2

:

n

H
2
S

=

a

:

b)
Kết quả :
(a+4b)Zn

+

(2a+5b)H
2
SO
4
(a+4b)ZnSO
4

+

aSO
2

+

bH
2
S

+

(2a+4b)H
2
O
Thí dụ

16 :
K
2
SO
3
+ KMnO
4
+ KHSO
4
K
2
SO
4
+ MnSO
4
+ H
2
O
Kết quả :
5K
2
SO
3

+

2KMnO
4

+

6KHSO
4
9K
2
SO
4
+

2MnSO
4

+

3H
2
O
Ghi chỳ
G.1.

Phn

ng

t

oxi

húa

kh

(Phn

ng

t

oxi

húa

t

kh)

l

mt

loi

phn

ng

oxi

húa kh
c

bit,

trong

úù

mt

cht

va

l

cht

oxi

húa

va

l

cht

kh

v



s

cho,
nhn

in

t

gia

cỏc

phõn

t

ca

cựng

mt

cht.

Ngha

l

phõn

t

cht

ny

cho

in
t

(úng

vai

trũ

cht

kh)

n

mt

phõn

t

khỏc

ca

cựng

cht

y

(úng

vai

trũ

cht
oxi

húa).

Trong

thc

t

thng

gp

ch

mt

nguyờn

t

trong

phõn

t



s

oxi

húa

thay
i

v

h

s

nguyờn

ng

trc

phõn

t

tỏc

cht

ny



2.
T h ớ d :
+
4
+5 +2
3NO
2
+ H
2
O 2HNO
3
+ NO
Cht

kh Axit

nitric Nitụ

oxit
Cht

oxi

húa (2

phaõn

tửỷ

NO
2

cho

ieọn

tửỷ,

1

phaõn

tửỷ

NO
2

nhaọn

ieọn

tửỷ)
+
4
+3 +5
2NO
2
+ 2NaOH NaNO
2
+ NaNO
3
+ H
2
O
Cht

oxi

húa

i Natri

nitrit Natri

nitrat
Cht

kh (1

phaõn

tửỷ

NO
2

cho

ieọn

tửỷ,

1

phaõn

tửỷ

NO
2

nhaọn

ieọn

tửỷ)
0 0
+
1 -1
H-CHO + H-CHO
t
0
,

X
t
O=CH-CH
2
-OH
Cht

kh Cht

oxi

húa
(2H-CHO)
G.2.

Phn

ng

oxi

húa

kh

ni

phõn

t

l

mt

phn

ng

oxi

húa

kh

c

bit,

trong

ú

mt
cht

va

l

cht

oxi

húa,

va

l

cht

kh

v



s

cho,

nhn

in

t

ngay

trong

mt
phõn

t

cht

ú.

Thng

gp

hai

nguyờn

t

khỏc

nhau

trong

phõn

t



s

oxi

húa
thay

i.

Nhng

cng



trng

hp

ch

mt

nguyờn

t

trong

phõn

t



s

oxi

húa
thay

i

(nguyờn

t

ny

cho

in

t

v

nguyờn

t

ca

cựng

nguyờn

t

y

trong

cựng
phõn

t

nhn

in

t).
T h ớ d :
+
7

-2
+
6
+
4 0
2KMnO
4
t
0
K
2
MnO
4
+ MnO
2
+ O
2
Cht

oxi

húa Kali

manganatMangan

ioxit Oxi
Cht

kh (Mn

nhn

in

t,

O

cho

in

t

trong

cựng

phõn

t

KMnO4)
+
6

-2
+
6
+
3
0
2

K
2
Cr
2
O
7
t
0
2K
2
CrO
4
+ Cr
2
O
3
+ 3/2O
2
Chất

oxi

hóa Kali

cromat Crom(III)

oxit
Chất

khử (Cr

nhận

điện

tử,

O

cho

điện

tử

trong

cùng

phân

tử

K2Cr2O7)
+
5

-2 -1 0
2KClO
3
MnO
2

,

t
0
2KCl + 3O
2
1) Fe
3
O
4
+
2) Fe
x
O
y
+
Chất

oxi

hóa
Chất

khử
0 -1 +1
Cl
2
+ 2NaOH NaCl + NaClO + H
2
O
Chất

oxi

hóa Natri

clorua Natri

hipoclorit
Chất

khử (Nguyên

tử

Cl

này

cho

điện

tử



nguyên

tử

Cl

kia

trong

cùng

phân

tử

Cl
2
nhận

điện)
-2 -2 -3 -1
CH
2

=

CH
2
+ H
2
O
H
3
PO
4
,

t
0
,

p
CH
3
-CH
2
-OH
Tâm

oxi

hóa

T

âm

kh


Bài

tập

10
Cân

bằng

các

phản

ứng

oxi

hóa

khử

sau

đây

theo

phương

pháp

cân

bằng

điện

tử:
H
2
SO
4
(đ,

nóng

) Fe
2
(SO
4
)
3
+ SO
2
+ H
2
O
H
2
t
0
Fe
n
O
m
+ H
2
O
3) Ca
3
(PO
4
)
2

+

SiO
2
+ C
t
0
P
4
+ CO+ CaSiO
3
4) M
x
O
y
+ H
2
SO
4
(đ,

nóng

) M
2
(SO
4
)
n
+ SO
2
+ H
2
O
5) NaCrO
2
+ Br
2
+ NaOH Na
2
CrO
4
+ NaBr + H
2
O
6) Zn + HNO
3
(l) Zn(NO
3
)
2
+ xNO
2
+ yNO + H
2
O
Bài

tập

10’
Cân

bằng

các

phản

ứng

sau

đây

theo

phương

pháp

thăng

bằng

electron:
1) C
12
H
22
O
11
+ MnO
4
-
+ H
+
CO
2
+ Mn
2+
+ H
2
O
2) C
n
H
2n

+

1
CHO

+KMnO
4
+H
2
SO
4
CH
3
COOH

+

CO
2

+MnSO
4
+K
2
SO
4

+H
2
O
(
n

CH
3
COOH

:

n

CO
2

=

1

:

1)
3)

Zn + KNO
3
+ KOH K
2
ZnO
2
+ NH
3
+ H
2
O
4) Al

+

KNO
2
+ NaOH + H
2
O KAlO
2
+ NaAlO
2
+

NH
3
5) Na
2
SO
3

+

KMnO
4

+

NaHSO
4
Na
2
SO
4

+

MnSO
4

+

K
2
SO
4

+

H
2

O
6) C
n
H
m
O

+

KMnO
4

+

H
2
SO
4
CH
3
CHO

+

CO
2

+

MnSO
4

+

K
2
SO
4

+

H
2
O
(n

CH
3
CHO

:

n

CO
2

=

1

:

1)
III.

2.

PHƯƠNG

PHÁP

CÂN

BẰNG

ION

-

ĐIỆN

TỬ
Thực

hiện

các

bước

sau

đây:
+

Viết

phương

trình

phản

ứng

với

đầy

đủ

tác

chất,

sản

phẩm

(nếu

chưa

có phản

ứng

sẵn).
+

Tính

số

oxi

hóa

của

các

nguyên

tố



số

oxi

hóa

thay

đổi.

Nhận

diện

chất oxi

hóa,

chất

khử.
+

Viết

dưới

dạng

ion

chất

nào

phân

ly

được

thành

ion

trong

dung

dịch.

(Chất nào

không

phân

ly

được

thành

ion

như

chất

không

tan,

chất

khí,

chất

không điện

ly,

thì

để

nguyên

dạng

phân

tử

hay

nguyên

tử).

Tuy

nhiên

chỉ

giữ

lại
nhưng

ion

hay

phân

tử

nào

chứa

nguyên

tố



số

oxi

hóa

thay

đổi

(ion

hay phân

tử

nào

chứa

nguyên

tố



số

oxi

hóa

không

thay

đổi

thì

bỏ

đi).
+

Viết

các

phản

ứng

cho,

phản

ứng

nhận

điện

tử

(chính



các

phản

ứng

oxi hóa,

phản

ứng
khử).

Viết

nguyên

cả

dạng

ion

hay

phân

tử,

với

số

oxi

hóa

để bên

trên.

Thêm

hệ

số

thích

hợp
để

số

nguyên

tử

của

nguyên

tố



số

oxi

hóa thay

đổi

hai

bên

bằng

nhau.
+

Cân

bằng

số

điện

tử

cho,

nhận.

Số

điện

tử

cho

của

chất

khử

phải

bằng

số điện

tử

nhận

của

chất
oxi

hóa

(Hay

số

oxi

hóa

tăng

của

chất

khử

phải

bằng
số

oxi

hóa

giảm

của

chất

oxi

hóa)

bằng

cách

nhân

hệ

số

thích

hợp.

Xong

rồi cộng

vế

với

vế

các

phản

ứng

cho,

phản

ứng

nhận

điện

tử.
+

Cân

bằng

điện

tích.

Điện

tích

hai

bên

phải

bằng

nhau.

Nếu

không

bằng nhau

thì

thêm
vào

ion

H+

hoặc

ion

OH-

tùy

theo

phản

ứng

được

thực

hiện trong

môi

trường

axit

hoặc
bazơ.

Tổng

quát

thêm

H+

vào

bên

nào



axit
(tác

chất

hoặc

sản

phẩm);

Thêm

OH-

vào

bên

nào



bazơ.

Thêm

H2O

phía ngược

lại

để

cân

bằng

số

nguyên

tử

H

(cũng



cân

bằng

số

nguyên

tử

O).
+

Phối

hợp

hệ

số

của

phản

ứng

ion

vừa

được

cân

bằng

xong

với

phản

ứng
lúc

đầu

để

bổ

sung

hệ

số

thích

hợp

vào

phản

ứng

lúc

đầu

(Chuyển

phản

ứng dạng

ion

trở

lại

thành

dạng

phân

tử).
+

Cân

bằng

các

nguyên

tố

còn

lại,

nếu

có,

như

phản

ứng

trao

đổi.

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Các phương pháp cân bằng phản ứng