Nâng cao chất lượng giảng dạy tuyến kiến thức "Giải toán có lời văn" ở lớp 1

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Nâng cao chất lượng giảng dạy tuyến kiến thức "Giải toán có lời văn" ở lớp 1

Nõng cao cht lng ging dy tuyn kin thc "Gii toỏn cú li vn" lp 1
Ngy cp nht: 26/06/2008
Nâng cao chất lợng giảng dạy
tuyn kin thc "Gii toỏn cú li vn"
lp 1
---------------------------------------
Phn 1: C s lý lun
I - C s lý lun
Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc và sự thách thức trớc nguy cơ tụt hậu
trong cạnh tranh trí tuệ đang đòi hỏi phải đổi mới giáo dục, trong đó có sự đổi mới cơ
bản về phơng pháp dạy học. Những phơng pháp dạy học kích thích sự tìm tòi, đòi hỏi sự
t duy của học sinh đợc đặc biệt chú ý. Mục tiêu giáo dục của Đảng đã chỉ rõ: ... Đào
tạo có chất lợng tốt những ngời lao động mới có ý thức và đạo đức xã hội chủ nghĩa,
có trình độ văn hoá phổ thông và hiểu biết kỹ thuật, có kỹ năng lao động cần thiết, có
óc thẩm mỹ, có sức khoẻ tốt... . Muốn đạt đợc mục tiêu này thì dạy và học Toán trong
trờng phổ thông là một khâu quan trọng của quá trình dạy học. Cố thủ tớng Phạm Văn
Đồng cũng nói về vị trí vai trò của bộ môn Toán: Trong các môn khoa học và kỹ
thuật, toán học giữ một vị trí nổi bật. Nó có tác dụng lớn đối với kỹ thuật, với sản
xuất và chiến đấu. Nó là một môn thể thao của trí tuệ, giúp chúng ta nhiều trong việc
rèn luyện phơng pháp suy nghĩ, phơng pháp suy luận, phơng pháp học tập, phơng
pháp giải quyết các vấn đề, giúp chúng ta rèn luyện trí thông minh sáng tạo. Nó còn
giúp chúng ta rèn luyện nhiều đức tính quý báu khác nh: Cần cù và nhẫn nại, tự lực
cánh sinh, ý chí vợt khó, yêu thích chính xác, ham chuộng chân lý. Để đáp ứng
những yêu cầu mà xã hội đặt ra, Giáo dục và đào tạo phải có những cải tiến, điều chỉnh, phải
thay đổi về nội dung chơng trình, đổi mới phơng pháp giảng dạy cho phù hợp. Hội nghị BCH
trung ơng khoá VIII lần thứ 2 đã chỉ rõ: " Đổi mới mạnh mẽ phơng pháp giáo dục và đào
tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện t duy sáng tạo của ngời học. Từng bớc
áp dụng phơng pháp tiên tiến, phơng pháp hiện đại vào quá trình dạy học". Trong luật
Giáo dục, Khoản 2, điều 24 đã ghi: " Phơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính
tích cực, tự giác , chủ động sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học,
môn học; bồi dỡng phơng pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực
tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh". Đổi mới
cách thực hiện PPDH là vấn đề then chốt của chính sách đổi mới giáo dục Việt Nam trong
giai đoạn hiện nay. Đổi mới cách thực hiện PPDH sẽ làm thay đổi tận gốc nếp nghĩ, nếp làm
của các thế hệ học trò - chủ nhân tơng lai của đất nớc. Nh vậy, đổi mới PPDH sẽ tác động vào
mọi thành tố của quá trình giáo dục và đào tạo. Nó tạo ra sự hiện đại hoá của quá trình này.
Đổi mới PPDH thực chất không phải là sự thay thế các PPDH cũ bằng một loạt các PPDH
mới. Về mặt bản chất, đổi mới PPDH là đổi mới cách tiến hành các phơng pháp, đổi mới
phơng tiện và hình thức triển khai phơng pháp trên cơ sở khai thác triệt để u điểm các phơng
pháp cũ và vận dụng linh hoạt một số phơng pháp mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ
động, sáng tạo của ngời học. Mục đích của đổi mới PPDH chính là làm thế nào để HS phải
thực sự tích cực, chủ động, tự giác, luôn trăn trở tìm tòi, suy nghĩ và sáng tạo trong quá trình
lĩnh hội tri thức và lĩnh hội cả cách thức để có đợc tri thức ấy nhằm phát triển và hoàn thiện
nhân cách của mình.Mặt khác môn toán thiết thực góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục
tiểu học theo đặc trng và khả năng của môn Toán, cụ thể là chuẩn bị cho học sinh những
tri thức , kỹ năng toán học cơ bản cần thiết cho việc học tập hoặc bớc vào cuộc sống lao
động.
Đối với môn Toán lớp 1, môn học có vị trí nền tảng, là cái gốc, là điểm xuất phát của
cả một bộ môn khoa học. Môn Toán mở đờng cho các em đi vào thế giới kỳ diệu của
toán học. Rồi mai đây, các em lớn lên , nhiều em trở thành vĩ nhân, trở thành anh hùng,
nhà giáo, nhà khoa học, nhà thơ... trở thành những ngời lao động sáng tạo trên mọi lĩnh
vực sản xuất và đời sống ; trên tay có máy tính xách tay, trong túi có máy tính bỏ túi...
nhng không bao giờ các em quên đợc những ngày đầu tiên đến trờng học đếm và tập viết
1, 2, 3 ... học các phép tính cộng, trừ... Các em không quên đợc vì đó là kỷ niệm đẹp đẽ
nhất của đời ngời và hơn thế nữa, những con số, những phép tính ấy cần thiết cho suốt cả
cuộc đời.
Đối với mạch kiến thức : "Giải toán có lời văn", là một trong năm mạch kiến thức cơ bản
xuyên suốt chơng trình Toán cấp tiểu học. Thông qua giải toán có lời văn, các em đợc phát
triển trí tuệ, đợc rèn luyện kỹ năng tổng hợp: đọc, viết, diễn đạt, trình bày, tính toán. Toán có
lời văn là mạch kiến thức tổng hợp của các mạch kiến thức toán học, giải toán có lời văn các
em sẽ đợc giải các loại toán về số học, các yếu tố đại số, các yếu tố hình học và đo đại lợng.
Toán có lời văn là chiếc cầu nối giữa toán học và thực tế đời sống, giữa toán học với các môn
học khác.
II - Cơ sở thực tiễn
1) Về học sinh
Trong các tuyến kiến thức toán ở chơng trình toán Tiểu học thì tuyến kiến thức Giải
toán có lời văn là tuyến kiến thức khó khăn nhất đối với học sinh, và càng khó khăn
hơn đối với học sinh lớp Một. Bởi vì đối với lớp Một: Vốn từ, vốn hiểu biết, khả năng
đọc hiểu, khả năng t duy lôgic của các em còn rất hạn chế. Một nét nổi bật hiện nay là
nói chung học sinh cha biết cách tự học, cha học tập một cách tích cực. Nhiều khi với
một bài toán có lời văn các em có thể đặt và tính đúng phép tính của bài nhng không thể
trả lời hoặc lý giải là tại sao các em lại có đợc phép tính nh vậy. Thực tế hiện nay cho
thấy, các em thực sự lúng túng khi giải bài toán có lời văn. Một số em cha biết tóm tắt
bài toán, cha biết phân tích đề toán để tìm ra đờng lối giải, cha biết tổng hợp để trình
bày bài giải, diễn đạt vụng về, thiếu lôgic. Ngôn ngữ toán học còn rất hạn chế, kỹ năng
tính toán, trình bày thiếu chính xác, thiếu khoa học, cha có biện pháp, phơng pháp học
toán, học toán và giải toán một cách máy móc nặng về dập khuôn, bắt chớc.
1.1. Kết quả khảo sát tại 1 trờng Tiểu học
Đề bài: Lớp 1A trồng đợc 24 cây, lớp 1B trồng đợc 30 cây. Hỏi cả 2 lớp trồng đợc bao
nhiêu cây?

Xếp loại

Điểm
Số học sinh
đạt/Tổng số

Lỗi của học sinh trong bài khảo sát
Tỉ lệ %
Giỏi 9 , 10 16/61 Trình bày còn bẩn 26,2
Khá 7 , 8 21/61 Trình bày còn bẩn, câu lời giải cha chuẩn 34,4
Trung
bình
5 , 6 20/61 Chỉ làm đúng phép tính, và đáp số đúng, sai
tên đơn vị, sai câu lời giải ...
32,8
Yếu Dới 5 4/61 Không biết làm bài. 6,6
2.2 Ưu điểm
- Phần lớn học sinh biết làm bài toán có lời văn. Kết quả của bài toán đúng.
- Học sinh ham học, có hứng thú học tập môn Toán nói chung và Giải bài toán có lời văn
nói riêng.
- Học sinh bớc đầu biết vận dụng bài toán có lời văn vào thực tế.
2.3. Hạn chế
- Trình bày bài làm còn cha sạch đẹp.
- Một số học sinh cha biết cách đặt câu lời giải phù hợp.
- Một số ít học sinh không hiểu nội dung bài toán có lời văn dẫn đến không làm đợc bài.
2) Về đồ dùng dạy học :
T duy của học sinh lớp Một là t duy cụ thể, để học sinh học tốt Giải toán có lời văn
trong quá trình giảng dạy rất cần đồ dùng thiết bị dạy học để minh hoạ.
Trong những năm qua, các trờng tiểu học đã đợc cung cấp khá nhiều trang thiết bị và
đồ dùng dạy học đồng bộ để dạy cho cả cấp học và những bộ va-li để dạy theo lớp nhng
thống kê theo danh mục thì số lợng vẫn cha đáp ứng đợc đầy đủ yêu cầu dạy Giải toán
có lời văn.
3) Về giáo viên
Vẫn còn một số giáo viên chuyển đổi phơng pháp giảng dạy còn lúng túng, cha phát
huy đợc tích cực chủ động của học sinh, phơng pháp dạy học truyền thống đã ăn sâu vào
t duy vào lề lối dạy học hàng ngày. Một số giáo viên dạy theo cách thông báo kiến thức
sẵn có, dạy theo phơng pháp thuyết trình có kết hợp với đàm thoại, thực chất vẫn là
thầy truyền thụ, trò tiếp nhận ghi nhớ. Một số giáo viên cha biết cách dạy loại Toán có
lời văn, không muốn nói là làm cho bài toán trở nên phức tạp, khó hiểu hơn. Một số giáo
viên ngại sử dụng đồ dùng minh hoạ, ngại tóm tắt bằng sơ đồ hình vẽ hoặc đoạn thẳng,
sử dụng phơng pháp phân tích, tổng hợp trong việc giúp học sinh tìm đờng lối giải và
giải toán còn khó hiểu.
4) Những sai lầm và khó khăn thờng gặp của giáo viên và học sinh khi dạy và học
tuyến kiến thức : Giải toán có lời văn ở lớp 1.
Về mặt nhận thức giáo viên còn coi việc dạy cho học sinh Giải toán có lời văn cho học
sinh lớp 1 là đơn giản, dễ dàng nên cha tìm tòi nghiên cứu để có phơng pháp giảng dạy có
hiệu quả.
Vốn từ, vốn kiến thức, kinh nghiệm thực tế của học sinh lớp 1 còn rất hạn chế nên khi giảng
dạy cho học sinh lớp 1 giáo viên đã diễn đạt nh với các lớp trên làm học sinh lớp 1 khó hiểu
và không thể tiếp thu đợc kiến thức và không đạt kết quả Tốt trong việc giải các bài toán có
lời văn.
Khả năng phối hợp, kết hợp với nhiều phơng pháp để dạy tuyến kiến thức: Giải toán có lời
văn ở lớp 1 còn thiếu linh hoạt.
Giáo viên còn lúng túng khi tạo các tình huống s phạm để nêu vấn đề.
Cha khuyến khích động viên và giúp đỡ một cách hợp lý các nhóm cũng nh các đối tợng
học sinh trong quá trình học.
Khả năng kiên trì của học sinh lớp 1 trong quá trình học nói chung cũng nh học Giải toán
có lời văn nói riêng còn cha cao.
III/ Quá trình nghiên cứu
- Năm học 2003 - 2004 tôi đợc phân công dạy lớp 1. Trong suốt năm học tôi tìm hiểu,
ghi chép tập hợp những u điểm, thiếu sót của học sinh trong lớp về " Giải toán có lời
văn". Tôi đã mạnh dạn trao đổi cùng Ban giám hiệu, bạn bè đồng nghiệp trong và ngoài
trờng về những u điểm và thiếu sót của học sinh lớp 1 nói chung trong việc " Giải toán
có lời văn", đồng thời trao đổi, bàn bạc và đề xuất một số ý kiến để phát huy u điểm và
khắc phục thiếu sót của học sinh và giáo viên.
- Năm học 2004 - 2005 tôi tiếp tục dạy lớp 1. Tôi mạnh dạn áp dụng một số kinh
nghiệm, đồng thời tiếp tục tìm hiểu thêm những vớng mắc của học sinh cũng nh của giáo
viên về " Giải toán có lời văn", bổ xung thêm cách tháo gỡ, tích luỹ thêm kinh nghiệm
và áp dụng vào thực tế.
- Năm học 2005 - 2006 tôi tiếp tục dạy lớp 1. áp dụng kinh nghiệm và đánh giá kết quả
học tập của học sinh về "Giải toán có lời văn".
Từ cơ sở lý luận và thực tiễn, qua thực tế giảng dạy tôi xin mạnh dạn đề
xuất một số kinh nghiệm: Nâng cao chất lợng giảng
dạy tuyến kiến thức Giải toán có lời văn ở lớp Một














Phần ii: nội dung
I/ Những nội dung đợc đề cập trong Sáng kiến kinh nghiệm
1) Nắm bắt nội dung chơng trình.
2) Sử dụng đồ dùng thiết bị trong dạy " Giải toán có lời văn".
3) Dạy "Giải toán có lời văn" ở lớp Một.
4) Một số phơng pháp thờng sử dụng trong giảng dạy Giải toán có lời văn ở lớp 1.
II/ Biện pháp giải quyết
1) Nắm bắt nội dung chơng trình
Để dạy tốt môn Toán lớp 1 nói chung, "Giải bài toán có lời văn" nói riêng, điều đầu
tiên mỗi giáo viên phải nắm thật chắc nội dung chơng trình, sách giáo khoa. Nhiều ngời
nghĩ rằng Toán tiểu học, và đặc biệt là toán lớp 1 thì ai mà chả dạy đợc. Đôi khi chính
giáo viên đang trực tiếp dạy cũng rất chủ quan và cũng có những suy nghĩ tơng tự nh
vậy. Qua dự giờ một số đồng chí giáo viên tôi nhận thấy giáo viên dạy bài nào chỉ cốt
khai thác kiến thức của bài ấy, còn các kiến thức cũ có liên quan giáo viên nắm không
thật chắc. Ngời ta thờng nói " Biết 10 dạy 1" chứ không thể " Biết 1 dạy 1" vì kết quả
thu đợc sẽ không còn là 1 nữa.
a) Trong chơng trình toán lớp Một giai đoạn đầu học sinh còn đang học chữ nên cha
thể đa ngay "Bài toán có lời văn". Mặc dù đến tận tuần 23, học sinh mới đợc chính thức
học cách giải "Bài toán có lời văn" song chúng ta đã có ý ngầm chuẩn bị từ xa cho việc
làm này ngay từ bài "Phép cộng trong phạm vi 3 (Luyện tập) " ở tuần 7.
* Bắt đầu từ tuần 7 cho đến các tuần 16 trong hầu hết các tiết dạy về phép cộng trừ
trong phạm vi (không quá) 10 đều có các bài tập thuộc dạng "Nhìn tranh nêu phép tính"
ở đây học sinh đợc làm quen với việc:
- Xem tranh vẽ.
- Nêu bài toán bằng lời.
- Nêu câu trả lời.
- Điền phép tính thích hợp (với tình huống trong tranh).
Ví dụ: Sau khi xem tranh vẽ ở trang 46 (SGK), học sinh tập nêu bằng lời : "Có 1 quả
bóng trắng và 2 quả bóng xanh. Hỏi có tất cả mấy quả bóng?" rồi tập nêu miệng câu trả
lời : "có tất cả 3 quả bóng", sau đó viết vào dãy năm ô trống để có phép tính :
1 + 2 = 3
* Tiếp theo đó, kể từ tuần 17, học sinh đợc làm quen với việc đọc tóm tắt rồi nêu đề
toán bằng lời, sau đó nêu cách giải và tự điền số và phép tính thích hợp vào dãy năm ô
trống. ở đây không còn tranh vẽ nữa (xem bài 3b - trang 87, bài 5 - trang 89).
* Việc ngầm chuẩn bị cho học sinh các tiền đề để giải toán có lời văn là chuẩn bị cho
học sinh cả về viết câu lời giải và viết phép tính. Chính vì vậy ngay sau các bài tập "nhìn
tranh điền phép tính thích hợp vào dãy 5 ô trống" chúng ta chịu khó đặt thêm cho các em
những câu hỏi để các em trả lời miệng.
Ví dụ: Từ bức tranh "3 con chim trên cành, 1 con chim bay tới" ở trang 47 - SGK, sau
khi học sinh điền phép tính vào dãy ô trống:
3 + 1 = 4
Giáo viên nên hỏi tiếp: "Vậy có tất cả mấy con chim?" để học sinh trả lời miệng: "Có
tất cả 4 con chim" ; hoặc "Số chim có tất cả là bao nhiêu? (Số chim có tất cả là 4) ...
Cứ làm nh vậy nhiều lần, học sinh sẽ quen dần với cách nêu lời giải bằng miệng. Do
đó các em sẽ dễ dàng viết đợc các câu lời giải sau này.
* Tiếp theo, trớc khi chính thức học "Giải các bài toán có lời văn" học sinh đợc học
bài nói về cấu tạo của một bài toán có lời văn (gồm hai thành phần chính là những cái đã
cho (đã biết) và những cái phải tìm (cha biết). Vì khó có thể giải thích cho học sinh "Bài
toán là gì?" nên mục tiêu của tiết này là chỉ giới thiệu cho các em hai bộ phận của một
bài toán:
+ Những cái đã cho (dữ kiện)
+ Và cái phải tìm (câu hỏi).
Để làm việc này sách Toán 1 đã vẽ bốn bức tranh, kèm theo là bốn đề toán: 2 đề còn
thiếu dữ kiện, 1 đề còn thiếu câu hỏi, 1 đề thiếu cả dữ kiện lẫn câu hỏi (biểu thị bằng
dấu ...) Học sinh quan sát tranh rồi nêu miệng đề toán, sau đó điền số vào chỗ các dữ
kiện rồi điền từ vào chỗ câu hỏi (còn để trống). Từ đó giáo viên giới thiệu cho các em "
Bài toán thờng có hai phần ":
+ Những số đã cho.

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Nâng cao chất lượng giảng dạy tuyến kiến thức "Giải toán có lời văn" ở lớp 1