Hai đứa trẻ

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Hai đứa trẻ

Ngày: 10/11/2007
Đọc văn
Hai đứa trẻ
Thạch Lam
A. Mục tiêu cần đạt
Giúp HS:
Cảm nhận đợc tình cảm xót thơng của Thạch Lam đối với những ngời phảI sống nghèo
khổ, quẩn quanh và sự cảm thông, trân trọng của nhà văn trớc mong ớc của họ về một
cuộc sống tơI sáng hơn.
- Thấy đợc một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam qua truyện
ngắn trữ tình Hai đứa trẻ
B. Chuẩn bị: chân dung Thạch Lam, bảng phụ
C. Tiến trình dạy - học
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ: ở THCS em đã học những tác phẩm nào của Thạch
Lam? Em có đánh giá gì về tác phẩm ấy?
Hoạt động 2: Dẫn vào bài mới: ở THCS chúng ta đã học tác phẩm gió lạnh đầu
mùa, chúng ta đã thấy đợc tấm lòng nhân hậu của Thạch Lam qua những trang văn
giàu chất thơ nhẹ nhàng, sâu lắng. Hôm nay chúng ta sẽ đến với một tác phẩm nữa
của Thạch Lam, đó là văn bản Hai đứa trẻ- một tác phẩm xuất sắc của Thạch lam
và cũng là tác phẩm tiêu biểu của nền văn học Việt Nam hiện đại
Hoạt động của GV và HS Kết quả cần đạt
- Phần tiểu dẫn trình bày những nội dung
gì? hai nhóm chuẩn bị ở nhà.
Nhóm 1:
- Về tác giả Thạch Lam, SGK đề cập
đến những vấn đề cơ bản nào?
I. Tiểu dẫn
1. Tác giả (1910- 1942)
- sinh và mất ở Hà Nội
- Thời thơ ấu sống ở phố huyện Cẩm Giàng->
dấu ấn phố huyện nghèo đi vào tác phẩm
Thạch Lam nh là một nỗi ám ảnh.
- Gia đình: công chức gốc quan lại- em ruột
của hai nhà văn lớn của phong trào lãng mạn.
Nhất Linh và Hoàng Đạo (chủ bút của Tự Lực
Văn Đoàn), họ hớng về đại gia đình phong
kiến còn Thạch Lam hớng về những con ngời
nghèo khổ.
- Bản thân: ngời đôn hậu và rất đỗi tinh tế, có
quan niệm văn chơng tiến bộ (Thạch Lam là
ngời yêu cái đẹp, chắt chiu cái đẹp và sáng tác
của Thạch Lam chính là sự tìm kiếm cái đẹp
đã bị đánh mất)
*Phong cách nghệ thuật:
+ Truyện không có chuyện
+ Khai thác thế giới nội tâm của nhân vật
+ Mỗi truyện nh một bài thơ trữ tình
+ Sự đan cảI giữa hai yếu tố hiện thực và trữ
tình.
- Là nhà văn xuất sắc trong nền văn học lãng
Nhóm 2:
- Về tác phẩm Hai đứa trẻ cần lu ý
những điểm gì? (Xuất xứ, nhan đề, cốt
truyện, bố cục)
- Với cốt truyện đơn giản đó, Thạch lam
muốn thể hiện điều gì, bây giờ chúng ta đi
vào đọc- hiểu.
- Không gian mà nhà văn hớng tới là
không gian nào?
- Truyện miêu tả cảnh phố huyện nhng lại
đặt nhan đề là Hai đứa trẻ có gì mâu
thuẫn không?
- Hình tợng trung tâm của tác phẩm là gì?
- Từ việc xác định hình tợng tâm trạng
Liên là trung tâm, em hãy đề xuất cách
tìm hiểu tác phẩm?
mạn Việt Nam.
2. Tác phẩm Hai đứa trẻ
- xuất xứ: in ở tập Nắng trong vờn
- Thể loại: truyện ngắn
- Nhan đề: - Hai đứa trẻ: + cần vỗ về
+ có ớc ao
-> thể hiện tình cảm sâu lắng về kiếp ngời.
- cốt truyện:
(Truyện Hai đứa trẻ của Thạch Lam) là
một mẩu sinh hoạt và kéo dài của hai chị
em đứa trẻ thay mẹ trông nom một gian
hàng vặt ở một phố huyện gần một cái ga
xép. Đêm đêm có những bóng ngời bình
thờng lù mù đI qua trớc hàng. Những
bóng ngời ấy cũng lù mù nh nhiều chấm
lửa ở những nguồn ánh sáng quanh quất
nơi phố huyện. Trong cáI bốn bề chìm
chìm, nhạt nhạt, bỗng có tiếng động mạnh
và những luồng sáng mạnh của một
chuyến xe lửa kéo qua hàng ngày. Hai chị
em đứa trẻ ngày nào cũng chờ một chuyến
tàu đêm kéo qua rồi mới chịu đóng cửa
hàng (Nguyễn Tuân)
- cốt truyện đơn giản
IV. Đọc- hiểu
- Phố huyện (không gian thực): chiều tà
đêm tối
Khuya
-> cảnh phố huyện qua đôi mắt của hai đứa trẻ
(không gian hôìi tởng, không gian mơ tởng)
-> Truyện đợc thể hiện một tâm trạng buồn th-
ơng, day dứt.
- Những cảm nhận của Liên về cuộc sống của
những ngời quẩn quanh từ lúc chiều.
- Đợc kết cấu men theo mạch cảm xúc của
nhân vật Liên trớc những thay đổi tinh tế của
thiên nhiên.
- Thạch Lam hoá thân vào nhân vật Liên để
lắng nghe những xao động bên trong tâm hồn
chị.
*Truyện chia làm 3 đoạn:
- Đoạn 1: Từ đầu đến về phía làng.
- Đoạn 2: Tiếp theo cho đến cuộc sống hàng
ngày nghèo khổ của họ
- Khoảng khắc chiều buông thờng gợi cảm
giác gì?
- Cảnh chiều tàn đợc miêu tả nh thế nào?
- Em hãy lợc những chi tiết miêu tả về âm
thanh?
- Em có nhân xét gì về những âm thanh
này?
- Qua việc lắng nghe âm thanh của Liên,
em có suy nghĩ gì về không gian của phố
huyện?
GV đọc đoạn đầu chậm rãi, du dơng
- Em hãy lí giải sự du dơng đó?
- Cảnh chiều buông còn đợc thể hiện qua
những hình ảnh nào nữa?
- Hình ảnh nào đáng lu ý nhất? Vì sao?
- Trong đoạn này tác giả đã sử dụng thủ
pháp nghệ thuật nào?
- Nhận xét gì về ngòi bút miêu tả của nhà
văn Thạch Lam?
- Nhận xét về cảnh ngày tàn?
- Cảnh chợ tàn đợc miêu tả qua những chi
tiết nào?
- Những chi tiết này nói lên điều gì?
- Đoạn 3: còn lại
1. Tâm trạng của Liên trớc cảnh phố huyện
khi chiều buông
- Cách lựa chọn thời gian gợi buồn nhớ
* Âm thanh
+ Tiếng trông thu không (tiếng trống bào hiệu
trời sắp tối, báo hiệu không có gì xảy ra ở
trong thành (huyện).
+ Tiếng ếch nhái từ đồng xa vọng về
+ Trong cửa hàng muỗi đã bắt đầu vo ve.
-> âm thanh báo hiệu thời gian, cái âm thanh
ngày nào cũng có, âm thanh quen thuộc của
buổi chiều quê.
-> những âm thanh buồn, lặng lẽ
- Phải là một không gian vắng lặng thì Liên
mới nghe và cảm nhận đợc âm thanh của tiếng
ếch nhái từ đồng xa vọng về và cả tiếng muỗi
vo ve. Những âm thanh gợi lên sự thanh tĩnh
của nhà quê-> gợi lên hồn phách của làng quê.
-> câu văn giàu nhạc tính, chất thơ của cảnh
hay của tâm hồn-> có một sự lắng đọng.
-> Gợi sự yên bình, êm ả của chốn làng quê.
* Hình ảnh:
+ Phơng tây đỏ rực nh lửa cháy
+ Đám mây hồng nh hòn than sắp tàn
+ Dãy tre làng đen lại và cắt hình rõ rệt trên
nền trời.
-> bắt đầu của sự xung đột giữa ánh sáng và
bóng tối, bao trùm chủ đề của câu chuyện
- Đối lập: cáI rực rỡ của ánh sáng chân trời
phía tây và hình ảnh dãy tre làng (ánh sáng chỉ
bừng trong phút chốc rồi tàn lụi), sự đối lập
của cáI rực rỡ và cáI điêu tàn.
- Liệt kê: các nhà đã lên đèn ánh sáng yếu
ớt, ít ỏi.
-> ngòi bút tinh tế (miêu tả những biến tháI
của ngoại giới để thể hiện sự vận động của
thời gian)
=> cảnh gần gũi, quen thuộc
Thấm đẫm tâm trạng Liên
Gợi chất thơ
- Chợ tàn:
+ Vãn từ lâu
+ Vắng ngời
+ Trên đất chỉ còn rác rởi
Đây là thời khắc biến đổi giữa cái còn và mất,
cái động và tĩnh. Còn là còn rác rởi tanh hôi
- Con ngời phố huyện trong cảnh chiều
muộn hiện lên nh thế nào?
- Em có suy nghĩ gì về những đứa trẻ
nghèo xóm chợ?
- Mẹ con Tí bán hàng cho ai?
- Tâm trạng của Liên trớc cảnh chiều
muộn và trớc những cảnh đời lam lũ đó đ-
ợc thể hiện nh thế nào?
mà chợ chiều để lại, mất là mất tiếng ồn ào,
mua bán... Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều.
Trong tâm thc của ngời Việt cảnh chợ chiều
từng gợi lên xơ xác- cảnh chợ chiều tàn lại
càng xơ xác hơn.
-> phiên chợ nghèo, phong vị cuộc sống làng
quê, gợi ấn tợng về cuộc sống tàn lụi, nghèo
khổ.
Thạch Lam nâng niu cái đẹp ở những cái tởng
nh không đẹp-> gợi lên một vẻ đẹp rất riêng
của quê hơng.
+ Những đứa trẻ nghèo xóm chợ:
+ Nhặt những rác rởi
-> cuộc sống nghèo hèn đã tớc đoạt sự hồn
nhiên của chúng khiến chúng cũng phải lầm
lũi kiếm sống, những đứa trẻ không có tuổi
thơ
-> Tội nghiệp, đáng thơng.
+ Mẹ con chị Tí:
- Ngày: mò cua, bắt tép
- Tối: dọn hàng nớc nhng lời lãI chẳng là bao-
> lời than: sớm với muộn-> chép miệng,
chán nản-> thở dài ngao ngán trớc cuộc sống
lay lắt vô vọng.
- Cụ Thi: điên- nghiện rợu- cời khanh khách
nhỏ dần, cuộc sống lụi tàn.
=> Những kiếp ngời lao động nghèo khổ bế
tắc, tàn lụi-> mỗi ngời một cảnh ngộ, một
cách kiếm sống, TL không mô tả đầy đủ cuộc
sống của họ mà chỉ chứop lấy một khoảnh
khắc.
- chiều buông đợc miêu tả bằng sự cảm
nhận Liên:
+ Một chiều êm ả nh ru
+ Liên ngồi yên lặng bên mấy quả thuốc sơn
đen; đôi mắt chị bóng tối ngập đầy dần và cái
buồn của buổi chiều quê thấm thía vào tâm
hồn ngây thơ của chị.
+ Một mùi âm ẩm bốc lên, hơi nóng của ban
ngày lẫn mùi cát bụi quen thuộc khiến chị em
Liên tởng là mùi riêng của đất, của quê hơng
này.
-Tả cảnh chiều với giọng văn nhẹ nhàng, buồn
hiu hắt nhng tâm hồn ngời nghệ sĩ vẫn nhạy
cảm với chút thi vị hiếm hoi, chút âm điệu êm
đềm của buổi chiều quê. Những câu văn mềm
mại diến tả điệu rung cảm tinh tế của tâm hồn
- Em có nhận xét gì về sự cảm nhận ấy
của Liên?
- Em có nhận xét gì về hai loại hình ảnh
và chi tiết một bên là:
Tiếng trống thu không trên cái chòi canh
của huyện nhỏ; từng tiếng một vang ra để
gọi buổi chiều
Chiều, chiều rồi. Một buổi chiều êm ả
nh ru; Mùi riêng của đất của quê hơng
này với một bên: Mặt trời tàn, cái chõng
nan ọp ẹp, phiên chợ tan, những đứa trẻ
nghèo thơ thẩn đi tìm kiếm những gì của
ngời bán hàng để lại trên bãi chợ...?
- Từ đó, có thể nhấn mạnh thêm điều gì về
văn Thạch Lam?
D. Rút kinh nghiệm
Thạch Lam- một tâm hồn nặng lòng xứ sở,
tình yêu quê hơng đằm thắm.
- Sự hoà quyện giữa ngoại cảnh và nội tâm.
Thạch Lam đã đem cái buồn của buổi chiều
quê thấm thía vào tâm hồn để giải thích cho
cái buồn của nhân vật.
-> Mọi cảnh vật đều gợi nỗi buồn bâng
khuâng, man mác, khó lí giải.
- Hai chi tiết, hình ảnh nh hoà vào nhau: một
bên là hình ảnh êm đềm, thi vị; một bên gợi
cái nghèo khó, lam lũ.
- Hiện thực và lãng mạn đan cài, hiện thực
không lạnh lùng, khắc nghiệt mà đã đợc khúc
xạ qua tấm lòng nhân áI, nhân văn của nhà
văn.
V. Luyện tập- củng cố
1. Truyện ngắn Thạch Lam đặc sắc ở chỗ
nào?
a. Truyện ngắn giàu tính phong tục.
b. Truyện ngắn giàu chất thơ.
c. Truyện ngắn trào phúng.
d. Truyện ngắn về ngời nông dân và trí
thức nghèo.
2. Bức tranh phố huyện trớc cảnh chiều tà
đợc thể hiện:
a. âm thanh buồn bã của tiếng trống thu
không
b. Hình ảnh tàn lụi của mặt trời
c. Cảnh chợ tiêu điều, xơ xác
d. Tâm trạng buồn thơng của Liên trớc
những kiếp ngời nghèo khổ
e. Cả 4 ý trên

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Hai đứa trẻ