Sáng kiến kinh nghiệm - Đạo đức lớp 2

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Sáng kiến kinh nghiệm - Đạo đức lớp 2

PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHỌN CHUYÊN ĐỂ:
Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc đã từng dạy: "Có
tài mà không có đức là người vô dụng. Có đức mà không có tài thì làm việc gì
cũng khó." Đối với ngành giáo dục người căn dặn: "Dạy cũng như học, phải
chú trọng cả tài lẫn đức. Đức là đạo đức cách mạng, đó là cái gốc quan trọng."
Trong công cuộc đổi mới hiện nay khi yếu tố con người được đặc biệt coi trọng,
thì tiềm năng trí tuệ cùng với sức mạnh tinh thần và đạo đức của con người càng
được đề cao và phát huy mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực xã hội. Việc nâng cao chất
lượng và hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh là yêu cầu thường xuyên của
công tác giáo dục, đồng thời cũng là đòi hỏi cấp thiết của nâng cao chất lượng
giáo dục.
Bậc tiểu học là bậc đầu tiên của giáo dục phổ thông. Bất kỳ mọi người
công dân công tác, lao động ở bất cứ lĩnh vực nào trong xã hội đều phải trải qua
nhà trường tiểu học. Lý luận và thực tiễn đều khẳng định rằng, những dấu ấn của
trường tiểu học có một ảnh hưởng sâu sắc đến cả cuộc đời của học sinh. Chính
vì vậy việc giáo dục đạo đức, phải được coi trọng và tiến hành ngay từ bậc tiểu
học. Và môn đạo đức là một trong những môn học bắt buộc, nó là môn học cơ
bản trang bị cho học sinh các chuẩn mực đạo đức, lối sống lành mạnh và cách
sống có lý tượng. Từ đó các em biết cách vận dụng hành vi, chuẩn mực đạo đức
đó vào cuộc sống.
Mục tiêu của môn Đạo đức ở tiểu học nói chung và ở lớp 2 nói riêng là
giúp cho học sinh có những hiểu biết ban đầu, hình thành chuẩn mức đạo đức
phù hợp với lứa tuổi và pháp luật. Đồng thời nắm được ý nghĩa của việc thực
hiện những chuẩn mực hành vi đạo đức đó. Nó từng bước hình thành cho học
sinh kỹ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân và những người xung
quanh, lựa chọn và thực hiện các chuẩn mực hành vi đạo đức trong những tình
huống cụ thể của cuộc sống. Không những thế nó còn hình thành thái độ tự
trọng tự tin, yêu thương quý trọng con người. Bên cạnh đó môn Đạo đức còn
1
giúp cho học sinh tiểu học có cơ sở cần thiết để học môn Giáo dục công dân ở
THCS.
Từ thực tế giảng dạy môn Đạo đức ở trường Tiểu học Tân Mai, đáp ứng
yêu cầu đổi mới nội dung sách giáo khoa và phương pháp dạy học, để tìm ra
những biện pháp tối ưu nhất góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy. Tôi mạnh
dạn trình bày sang kiến kinh nghiệm "Đổi mới phương pháp dạy học môn Đạo
đức ở lớp 2".
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Ở tiểu học nói chung và ở lớp 2 nói riêng, mỗi môn học đặc biệt là môn
Đạo đức đều góp phần vào việc hình thành cơ sở ban đầu nhân cách trẻ nhỏ. Bác
Hồ đã dạy:
"Hiền dữ phải đâu là tính sẵn
Phần nhiều do giáo dục mà nên"
Các nhà nghiên cứu còn cho rằng: Con người vốn sinh ra chưa có nhân
cách, nhân cách là cấu tạo mới do từng người tự hình thành nên và phát triển
trong quá trình, giao tiếp và học tập. Lê nin đã từng nói: "Cùng với dòng sữa
mẹ con người hấp thụ tâm lý đạo đức của xã hội mà nó là thành viên. Nhân
cách của con người sinh thành và phát triển theo con đường từ bên ngoài vào
nội tâm".
Vì vậy môn Đạo đức có vị trí đặc biệt quan trọng trong quá trình giáo dục
đạo đức cho học sinh tiểu học. Giáo dục Đạo đức cho học sinh tiểu học học một
cách có hệ thống theo một chương trình khá chặt chẽ giúp các em hình thành
được ý thức đạo đức (tri thức và niềm tin đạo đức) ở mức độ sơ giản, định
hướng cho các em rèn luyện một cách tự giác những hành vi và thói quen hành
vi đạo đức tương ứng.
Đi học ở trường Tiểu học là bước ngoặt trong đời sống tâm lý của trẻ.
Đến trường, trẻ có một hoạt động mới giữ vai trò chủ đạo quyết định những biến
đổi tâm lý cơ bản một cách tự giác có tổ chức các hoạt động phong phú đa dạng
từ phía nhà trường, gia đình và xã hội. Điều đó có tác động đặc biệt đến sự hình
thành và phát triển nhân cách học sinh.
2
Ở lứa tuổi này, học sinh tiểu học dễ cảm xúc: Cảm xúc thể hiện qua màu
sắc, xúc cảm của nhận thức. Học sinh chưa biết kiềm chế và kiểm soát tình cảm
của mình.
Hứng thú của học sinh tiểu học ngày càng bộc lộ và phát triển rất rõ. Đặc
biệt là hứng thú nhận thức, tìm hiểu thế giới xung quanh. Các em thể hiện tính tò
mò, ham hiểu biết. Sự phát triển hứng thú học tập của học sinh tiểu học phụ
thuộc trực tiếp vào việc tổ chức công tác học tập.
Ý trí của các em chưa phát triển đầy đủ, các em chưa đủ khả năng theo
đuổi lâu dài mục đích đã đề ra, chưa kiên trì khắc phục khó khăn và trở ngại.
Khi gặp thất bại các em có thể mất lòng tin vào sức lực và khả năng của mình.
Tính cách của học sinh tiểu học chỉ mới được hình thành, ở lứa tuổi này
tính cách của các em có một số đặc điểm nổi bật như: Tính ham hiểu biết, tính
hồn nhiên, tính chân thực, tính bắt chước Các em bắt chước người lớn và một số
bạn cùng tuổi cũng như một số nhân vật trong sách, trong phim được các em yêu
thích.
Vì thế ta có thể nói: Ở lứa tuổi tiểu học hoạt động ảnh hưởng chủ đạo đến
các em là việc giảng dạy, giáo dục của nhà trường, gia đình, xã hội và tổ chức
Đoàn Đội. Qua đó tâm lý lứa tuổi và nhân cách của các em được hình thành và
phát triển mạnh.
III. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Qua quá trình dạy môn Đạo đức ở lớp 2, chúng tôi thấy có những thuận
lợi và khó khăn sau:
a, Thuận lợi:
* Về phía học sinh:
- Ở mẫu giáo 5 tuổi trẻ đã được cung cấp những chuẩn mực đạo đức ở
mức độ sơ giản như khi đi phải xin phép, khi về phải chào hỏi. Bước vào lớp 1
các em được tiếp tục học cách cư xử nhưng ở mức độ cao hơn ở mẫu giáo như là
chào hỏi và xin phép như thế nào cho đúng và phù hợp.
- Học sinh lớp 2 rất thích học môn Đạo đức. Đây là môn học gắn với thực
tế, có thể sử dụng nhiều ví dụ thực tế để liên hệ trong học tập. Các em rất thích
3
các hoạt động của môn học như đóng vai, trò chơi, kể chuyện, múa hát, quan sát
tranh, ...
- Học sinh phần lớn người địa phương, sống cố mối quan hệ họ hàng thân
thiết, gắn bó, ngoan ngoãn, kính thầy yêu bạn.
* Về phía giáo viên:
- Giáo viên được tập huấn thay sách giáo khoa khối lớp 1, 2, 3 trong đó có
môn Đạo đức, giáo viên được hướng dẫn cách xây dựng thiết kế bài học theo
hướng mới, có phân chia hoạt động cụ thể rõ ràng và đã được qua một năm thực
nghiệm. Giáo viên được học tập các chuyên san, tham gia dự các chuyên đề của
trường bạn.
- Phương tiện dạy học chủ yếu trong giờ đạo đức là vở bài tập đạo đức,
với nội dung nhẹ nhàng, giúp giáo viên truyền thụ bài cũng như học sinh tiếp
nhận một cách dễ dàng hơn.
- Trong những năm học vừa qua tổ nhóm chuyên môn có được sự quan
tâm, chỉ đạo sâu sát của Ban giám hiệu, Chuyên môn nhà trường, và đặc biệt là
có sự quan tâm, chỉ đạo của Phòng Giáo dục để dạy tốt môn Đạo đức trong nhà
trường.
b, Khó khăn:
* Về phía học sinh:
- Tâm lý học sinh tiểu học thích "bắt chước" nên hành vi đạo đức các em
có thể thu nhận qua việc giao tiếp, qua tranh ảnh, sách báo, truyện, đài, phim
kịch, ... nhưng các em chưa biết phân biệt để lựa chọn hành vi đạo đức phù hợp
cho mình mà các em lại chưa bắt chước cái xấu, trái với chuẩn mực hành vi đạo
đức một cách vô thứic. Chính vì vậy những chuẩn mực hành vi đạo đức giáo dục
trẻ phải được cung cấp và uốn nắn ngay từ những lớp đầu cấp nhất là lớp 2.
* Về phương tiện đồ dùng dạy học: Vở bài tập đạo đức có rất nhiều tranh
ảnh nhưng tất cả đều là tranh vẽ, màu sắc còn đơn điệu, chủ yếu sử dụng màu
xanh, màu đen nên học sinh khó nhận biết, hình thành kiến thức.
4
Ví dụ: Bài 14: Bảo vệ loài vật có ích trang 44, tranh vẽ các con vật còn
đơn điệu, chưa đẹp, màu sắc chưa hấp dẫn, học sinh ở từng vùng, miền khó có
thể nhận biết được các con vật, ...
* Về phía giáo viên:
- Ở tiết đạo đức có sử dụng nhiều hoạt động nên một số giáo viên chưa
nhiệt tình và thường ngại tổ chức các hoạt động như sắm vai, trò chơi, thảo luận,
... vì sợ mất thời gian. Do vậy dẫn đến học sinh phải đóng vai trò thụ động, hoặc
áp đặt khi lĩnh hội kiến thức, dẫn đến hiệu quả của tiết đạo đức chưa cao.
- Một số giáo viên không coi trọng thiết bị dạy học, ngại sử dụng đồ dùng
dạy học. Giáo viên thao tác đồ dùng còn lúng túng hoặc chưa nắm chắc ý đồ của
sách giáo khoa để sử dụng đồ dùng dẫn đến học sinh chưa thích thú với tiết học.
5
PHẦN B: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH VÀ CẤU TRÚC MỘT BÀI ĐẠO ĐỨC
Ở LỚP 2:
1. Nội dung chương trình môn Đạo đức ở bậc Tiểu học:
- Chương trình môn đạo đức ở Tiểu học gồm một hệ thống các chuẩn mực
hành vi đạo đức lựa chọn từ các chuẩn mực ứng xử phù hợp với các chuẩn mực
đạo đức xã hội.
- Việc lựa chọn các chuẩn mực hành vi đạo đức và sắp xếp chúng thành
chương trình thực hiện theo các nguyên tắc sau:
+ Đảm bảo phù hợp với mục tiêu giáo dục ở bậc Tiểu học.
+ Nhận thức rõ mục tiêu môn Đạo đức:
- Giúp học sinh có hiểu biết ban đầu một số chuẩn mực hành vi phù hợp
với lứa tuổi trong quan hệ giữa bản thân với gia đình, cộng đồng. Hiểu được ý
nghĩa của mỗi hành vi đạo đức đó.
- Hình thành kỹ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân và những
người xung quanh theo các chuẩn mực đã được học và kỹ năng lựa chọn hành vi
ứng xử phù hợp với chuẩn mực.
- Từng bước hình thành thái độ tự trọng, tự tin, yêu thương tôn trọng con
người, yêu cái thiện, cái đúng, cái tốt, không đồng tình với cái ác, cái sai, cái
xấu.
+ Chuẩn bị cho học sinh những cơ sở ban đầu cần thiết, cho sự hình thành
và phát triển nhân cách con người công dân, người chủ xứng đáng trong tương
lai của dân tộc, biết sống và học tập trong xã hội đang đổi mới.
+ Cung cấp cho học sinh những hành vi ứng xử trong các mối quan hệ,
đối với bản thân, đối với người khác, đối với gia đình, nhà trường, xã hội.
+ Đảm bảo tính truyền thống và tính hiện đại, tính dân tộc trong hành vi
ứng xử.
+ Đảm bảo tính cụ thể phù hợp với lứa tuổi của các chuẩn mực hành vi.
+ Đảm bảo tính đồng tâm của các chuẩn mực hành vi từ lớp 1 đến lớp 5.
6
Ví dụ: Với chủ đề: "Gia đình" thì chuẩn mực hành vi được thiết kế theo
tính đồng tâm từ lớp dưới đến lớp trên. ở các lớp trên thì mức độ yêu cầu chuẩn
mực cần đạt được nâng cao hơn.
Lớp 1: Bài "Gia đình em"
Lớp 2: Bài "Chăm làm việc nhà"
Lớp 3: Bài "Quan tâm, chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh chị em. (Chương
trình mới).
Lớp 4: Bài "Chăm sóc ông bà cha mẹ (Chương trình cũ).
Lớp 5: Bài "Làm vui lòng ông bà cha mẹ".
Căn cứ vào nội dung, tính chất, các mối quan hệ của học sinh ta có thể
phân các bài đạo đức ở Tiểu học theo các chuẩn mực hành vi đạo đức sau:
1. Đối với bản thân.
2. Đối với gia đình
3. Đối với nhà trường
4. Đối với cộng đồng xã hội
5. Đối với môi trường tự nhiên.
Tóm lại: Môn đạo đức ở Tiểu học cung cấp cho các em những chuẩn mực
đạo đức cơ bản dạy cho các em biết ứng xử tốt trong cuộc sống.
* Chương trình môn Đạo đức ở lớp 1 được thiết kế theo hướng xác định
quyền trách nhiệm, bổn phận đối với học sinh. Bao gồm 14 chuẩn mực hành vi
đạo đức đơn giản, quen thuộc với học sinh theo năm mối quan hệ trong cuộc
sống như:
- Quan hệ của học sinh với bản thân ở các bài: Em là học sinh lớp 1, Gọn
gàng sạch sẽ, giữ gìn sách vở đồ dùng học tập.
- Quan hệ của học sinh với gia đình ở các bài: Gia đình em; lễ phép với
anh chị, nhường nhịn em nhỏ.
- Quan hệ của học sinh với nhà trường ở các bài: Nghiêm trang khi chào
cờ. Đi học đều và đúng giờ; Trật tự trong giờ học; Lễ phép vâng lời thầy giáo cô
giáo: Em và các bạn.
7
- Quan hệ của học sinh với cộng đồng xã hội ở các bài: Đi bộ đúng quy
định; Cảm ơn và xin lỗi; chào hỏi và tạm biệt.
- Quan hệ của học sinh với môi trường thiên nhiên ở bài: Bảo vệ hoa và
cây nơi công cộng.
* Chương trình môn Đạo đức lớp 2:
- Chương trình đạo đức ở lớp 2 có 14 bài bắt buộc và 1 bài do địa phương
tự chọn sao cho phù hợp với điều kiện thực tế của mình (về an toàn giao thông,
bảo vệ môi trường, phòng chống các tệ nạn xã hội, ...) tương tự như lớp 1 nội
dung chương trình đạo đức lớp 2 phản ánh các mối quan hệ của học sinh với bản
thân, với gia đình, nhà trường, cộng đồng xã hội và môi trường tự nhiên.
Bài 1: Học tập, sinh hoạt đúng giờ.
Bài 2: Biết nhận lỗi và sửa lỗi.
Bài 3: Gọn gàng, ngăn nắp.
Bài 4: Chăm làm việc nhà
Bài 5: Chăm chỉ học tập
Bài 6: Quan tâm, giúp đỡ bạn.
Bài 7: Giữ gìn trường lớp sạch đẹp.
Bài 8: Giữ trật tự vệ sinh nơi công cộng.
Bài 9: Trả lại của rơi.
Bài 10: Biết nói lời yêu cầu, đề nghị
Bài 11: Lịch sự khi nhận và gọi điện thoại.
Bài 12: Lịch sự khi đến nhà người khác
Bài 13: Giúp đỡ người khuyết tật
Bài 14: Bảo vệ loài vật có ích.
Hiện nay, giáo dục quyền trẻ em đang được đưa vào môn Đạo đức nói
chung và môn Đạo đức lớp 2 nói riêng. Có một số bài được tích hợp nội dung
này như "Học tập, sinh hoạt đúng giờ", "Biết nhận lỗi và sửa lỗi", "Gọn gàng,
ngăn nắp", "Chăm làm việc nhà", ...
8
Ví dụ: Ở bài "Học tập, sinh hoạt đúng giờ" với những nội dung về quyền
trẻ em được lồng ghép như: Quyền được học tập, được đảm bảo sức khoẻ, quyền
được tham gia xã hội thời gian biểu của bản thân.
So với chương trình môn đạo đức cũ thì chương trình mới có những điểm
đáng chú ý sau:
+ Nếu chương trình cũ có 15 bài bắt buộc, không có bài dành cho địa
phương tự chọn thì chương trình mới có 14 bài bắt buộc và 1 bài tự chọn dành
cho địa phương.
+ Có 8 bài ở chương trình cũ được giữ lại là: "Học tập, sinh hoạt đúng
giờ". "Biết nhận lỗi và sửa lỗi"; "Gọn gàng, ngăn nắp"; "Chăm chỉ học tập";
"Quan tâm, giúp đỡ bạn", "Giữ gìn trường lớp sạch đẹp"; "Trả lại của rơi",
"bảo vệ loài vật có ích".
+ Có 6 bài mới là: "Chăm làm việc nhà"; "giữ trật tự vệ sinh nơi công
cộng"; "Biết nói lời yêu cầu đề nghị"; "Lịch sự khi nhận và gọi điện thoại",
"Lịch sự khi đến nhà người khác"; "Giúp đỡ người khuyết tật".
Trong 6 bài này, có 2 bài được xây dựng từ chương trình cũ (chăm làm
việc nhà - Lớp 3; Giữ trật tự vệ sinh nơi công cộng - Lớp 4) và 4 bài còn lại là
mới.
- Thời gian thực hiện cả năm là 35 tiết, trong đó có 28 tiết để thực hiện 14
bài bắt buộc, 3 tiết dành cho địa phương, 4 tiết dành cho ôn và kiểm tra học kỳ I,
kiểm tra học kỳ II, kiểm tra cả năm.
- Một số bài có thể được coi là khó như: "Lịch sự khi nhận và gọi điện
thoại"; "Giúp đỡ người khuyết tật".
Như vậy nội dung chương trình đạo đức lớp 2 không chỉ giáo dục bổn
phận, mà trách nhiệm của học sinh đối với gia đình, nhà trường, xã hội, môi
trường tự nhiên, mà còn giáo dục học sinh có trách nhiệm đối với chính bản
thân, biết tự chăm sóc bản thân, có trách nhiệm về các hành vi, việc làm của bản
thân. Nội dung chương trình đạo đức lớp 2 gần gũi với cuộc sống thực của học
sinh. Các tranh ảnh, truyện, tình huống, tấm gương, ... để dạy - học môn Đạo
9
đức lớp 2 được lấy từ chính cuộc sống thực của học sinh, với các mối quan hệ
gần gũi, quen thuộc hàng ngày của các em.
* Chương trình môn Đạo đức lớp 3:
Ở lớp 3 chương trình môn Đạo đức bao gồm 14 bài phản ánh các chuẩn
mực hành vi đạo đức cần thiết nhất, phù hợp với lứa tuổi của các em. Các bài
học này nhằm xây dựng cho học sinh tính kiên trì, bền bỉ trong học tập, biết giúp
đỡ và chăm sóc những người thân, những người có hoàn cảnh khó khăn, ... Đó là
những điều rất cần thiết cho việc hình thành phát triển nhân cách học sinh.
* Chương trình môn Đạo đức lớp 4, 5:
Chương trình vẫn đảm bảo tính đồng tâm với chương trình môn Đạo đức
lớp 1, 2, 3. Nhưng có cung cấp thêm một số hành vi, chuẩn mực cho học sinh
như: Thói quen đúng giờ và không chỉ giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó
khăn mà giúp đỡ những người gần gũi xung quanh mình như: Thầy cô, bạn bè,
hàng xóm.
Chương trình môn Đạo đức lớp 4, 5 còn cung cấp cho học sinh những
điều cần thiết trong cuộc sống: Bảo vệ các công trình công cộng, các di tích lịch
sử văn hoá, cây trồng vật nuôi, ...
Có thể nói: Nội dung chương trình môn Đạo đức lớp 4, 5 cũng dựa trên cơ
sở các lớp 1, 2, 3 nhưng yêu cầu hành vi, chuẩn mực đạo đức cần cung cấp cho
các em có phần mở rộng hơn, sâu hơn, phù hợp với khả năng nhận thức của từng
lứa tuổi.
Do đó toàn bộ nội dung chương trình môn Đạo đức ở Tiểu học đều mang
tính kế thừa, đồng tâm trên nền tảng của năm điều Bác Hồ dạy thiếu niên nhi
đồng.
2. Cấu trúc một bài đạo đức lớp 2:
Một bài đạo đức lớp 2 được dạy trong hai tiết, một tiết tìm hiểu nội dung
bài thông qua các hoạt động, một tiết thực hành luyện tập.
Một bài học được hình thành kiến thức trên cơ sở từ một truyện kể, một
việc làm, một hành vi, chuẩn mực nào đó, sau đó rút ra bài học. Từ bài học đó
các em liên hệ thực tế xung quanh, bản thân, gia đình và xã hội.
10
II. CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH DẠY MỘT TIẾT ĐẠO ĐỨC
LỚP 2:
1. Quy trình một tiết dạy Đạo đức:
* Tiết 1:
1) Kiểm tra bài cũ (2 - 3')
- Giáo viên nêu câu hỏi để kiểm tra kiến thức của bài học trước.
2) Bài mới (27 - 28'):
a) Gới thiệu bài - khởi động (2 - 3')
- Hình thức: Giáo viên nêu mục tiêu tiết học hoặc tổ chức các trò chơi, bài
hát có liên quan đến chủ đề bài học.
- Mục đích: Khơi gợi hứng thú học tập, xây dựng động cơ học tập đúng
đắn, có mục đích.
- Yêu cầu: Phải dẫn dắt khéo léo, làm xuất hiện những tình huống có vấn
về, kích thích tính tò mò ham hiểu biết của học sinh.
b, Tổ chức các hoạt động dạy học (24 26')
- Hoạt động 1: Giới thiệu mẫu hành vi.
- Mục tiêu: Học sinh được quan sát mẫu hành vi chuẩn từ một truyện kể,
hoặc một tiểu phẩm, một việc làm, học sinh nhận biết được đó là hành vi đúng.
- Cách tiến hành: Giáo viên sử dụng các phương pháp:
- Đóng vai
- Kể chuyện
- Quan sát
- Thảo luận
- Đàm thoại.
Hoạt động 2: Luyện tập theo mẫu hành vi
Mục tiêu: Học sinh vận dụng kiến thức đã rút ra từ hoạt động 1, luyện tập
theo mẫu hành vi đúng, đồng thời xử lý những tình huống đạo đức theo yêu cầu
của bài học.
Cách tiến hành: Giáo viên sử dụng các phương pháp:
- Ứng xử tình huống
11

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Sáng kiến kinh nghiệm - Đạo đức lớp 2