Xem bản đẹp trên 123doc.vn

Quá trình hình thành trầm tích

Để phân tích cơ chế hình thành các bể trầm tích trong bối cảnh hội tụ ta
đi xét đặc điểm các bồn trầm tích trong các bối cảnh hội tụ. Ở đây ta xét các
bối cảnh hội tụ là: bối cảnh rìa tích cực hội tụ, bối cảnh kiến tạo xô húc tạo
đới khâu và bối cảnh hội tụ mảng.
1. Các bồn trầm tích thuộc bối cảnh rìa tích cực hội tụ.
Rìa tích cực hội tụ sẽ hình thành các kiểu bồn cơ bản nằm trong một
bối cảnh nhiều đơn vị kiến tạo sau:
- Các máng sâu đại dương: Nằm ngoài đới hút chìm bị sụt lún do hoạt
động của động đất bắt nguồn từ đới Beniop. Bên ngoài máng trũng là phần
vỏ đại dương nhô cao. Đáy bồn trũng kiểu này thường có độ sâu vài kilômet
được lấp đầy bởi trầm tích sét và turbidit có nguồn gốc từ các gờ nâng bồi
kết (phức hệ hút chìm).
- Các phức hệ hút chìm (cung đảo bồi kết): Phát triển trong quá trình
hút chìm giữa một bên là mảng hút chìm mỏng, một bên là mảng chờm trượt
liên tục được bồi kết tăng trưởng từ các tầng trầm tích nước sâu, núi lửa và
turbidit… Phức hệ này đóng vai trò là một miền xâm thực luôn luôn được
tăng trưởng và cung cấp vật liệu cho hai bồn trũng trước cung và máng sâu
đại dương. Quá trình bồi kết diến ra đồng thời với quá trình uốn nếp vò nhàu
và biến dạng một phức hệ thành phần vật chất phức tạp đa nguồn: những
mảnh vỡ di chỉ vỏ đại dương, đá trầm tích sườn lục địa và trầm tích nước
sâu, các thành tạo turbidit và các thành tạo trượt lở đặc trưng.
- Bồn trước cung: Nằm giữa cung đảo núi lửa và phức hệ hút chìm bồi
kết. Vì vậy nguồn vật liệu trầm tích được cung cấp từ hai phía với tư cách là
hai miền nâng xâm thực quan trọng.
- Cung đảo núi lửa: Được hình thành do nóng chảy từng phần mảng
hút chìm xuống độ sâu 150km và hoạt động phun trào xuyên qua mảng
chờm trượt tạo thành cung đảo núi lửa chạy song song với phức hệ bồi kết
1
và máng trũng đại dương. Cung đảo núi lửa là miền cung vấp vật liệu chính
lấp đầy bồn trũng trước cung và sau cung (vụn núi lửa).
- Bồn trũng sau cung: Nằm sau và kề với cung đảo nên gọi là bồn sau
cung. Chúng phát triển trên mảng chờm trượt theo chế đọ căng giãn. Khi
mảng dưới hút chìm mảng trên bị căng giãn và sụt xuống do hiện tượng đối
lưu nhiệt bên dưới của lưỡi manti, kết quả vỏ lục địa tách giãn tạo bồn sau
cung đẩy đới hút chìm dịch chuyển dần về phía đại dương. Kết quả là hình
thành bồn sau cung, sụt lún và mở rộng theo thời gian. Vì vậy bồn sau cung
có sự tách giãn do ảnh hưởng gián tiếp của quá trình tách giãn vỏ đại dương.
- Bồn trũng liên quan đến đứt gãy chuyển dạng (hoặc trượt bằng): Có
những đặc trưng sau:
• Tốc độ trầm tích nhanh, bề dày trầm tích thay đổi nhanh, có tính
chất địa phương.
• Xen kẽ các bồn trũng sụt lún là các khối nâng bị bào mòn xâm
thực tạo ra bất chỉnh hợp địa phương.
• Bồn trũng có hiện tượng nâng lên bào mòn và tạo nên mặt bất
chỉnh hợp có tính nhịp
• Có sự chuyển tướng nhanh theo phương nằm ngang.
• Sự phát triển đồng thời cả căng giãn và nén ép ở các khu vực
gần nhau.
• Đá bị biến dạng nhưng không biến chất.
2. Các bồn trầm tích thuộc bối cảnh kiến tạo xô húc tạo đới khâu.
2.1. Bồn giữa lục địa và lục địa.
Có 4 giai đoạn phát triển:
- Giai đoạn 1: Tách giãn chưa bộc lộ vỏ đại dương tạo kiểu bồn rift
nội lục.
2
- Giai đoạn 2: tách giãn bộc lộ vỏ đại dương.
- Giai đoạn 3: Hội tụ và hút chìm tạo một kiểu bồn Trench bất đối
xứng đặc trưng là thành hệ turbidit.
- Giai đoạn ép trồi tạo núi: Hoàn thiện một đới khâu bao gồm một
phức hệ đa sinh: phức hệ hút chìm bồi kết, turbidit của bồn trench và các
mảnh tàn dư của vỏ đại dương bị biến dạng nằm kẹp giữa phức hệ hút chìm.
2.2. Bồn giữa cung núi lửa và lục địa.
Phát triển theo 3 giai đoạn:
- Giai đoạn 1: Phân kỳ hình thành rift nội lục và tách giãn (giai đoạn
đại dương mở rộng - ứng với giai đoạn cuối của chu kỳ Wilson).
- Giai đoạn 2: Hội tụ xuất hiện hút chìm, vỏ đại dương phía mảng lục
địa hút chìm dưới cung đảo magma tạo bồn trench, đặc trưng là turbidit.
- Giai đoạn 3: Xô húc, cánh bên phải cung đảo kết thúc hút chìm,
chuyển sang ép trồi, bên trái xuất hiện hút chìm tạo bồn trench với turbidit.
2.3. Bồn giữa cung núi lửa và cung núi lửa.
Có 2 giai đoạn:
- Giai đoạn 1: Tương tác hai mảng đại dương – đại dương tạo ra hai
đới hút chìm và hai cung đảo đối xứng, đồng thời tạo ra một bồn đối xứng
nằm giữa hai cung đảo.
- Giai đoạn 2: Tạo bồn tàn dư nội lục và bồn trench trước cung xuất
hiện bên cạnh vỏ đại dương hút chìm.
3. Các bồn trầm tích thuộc bối cảnh hội tụ mảng.
3.1. Bồn của miền hội tụ giữa đại dương.
Các bồn trầm tích thuộc nhóm này có thể tìm thấy khá phổ biến ở tây
Thái Bình Dương. Hàng loạt các đới hút chìm và cung đảo đại dương xuất
hiện đó là các máng Tonga – Kermadec, Marian… thuộc kiểu bồn trench
nằm phía đại dương.
3
Các máng sâu được tích tụ trầm tích hai phía đặc trưng khác nhau:
- Phía cung đảo: Bao gồm trầm tích đặc trưng cho vực sâu như
turbidit, trượt đất ngầm. Turbidit chứa vật liệu núi lửa và thường tạo ra các
nón quạt turbidit chứa cát.
- Ở sườn phía đại dương: Trầm tích biển sâu phủ trực tiếp trên vỏ đại
dương bazan có bề dày mỏng bao gồm: bùn cacbonat, sét màu đỏ và silic tạo
nên một địa hình thoải gọi là đồng bằng turbidit biển sâu.
Tuy nhiên thành phần trầm tích của các máng sâu liên quan đến đới
hút chìm không hoàn toàn giống nhau tùy thuộc vào việc chúng có nằm gần
các đại lục để có thêm trầm tích lục nguyên do sông mang tới hay không. Ví
dụ trầm tích ở đảo Nias thuộc đảo Indonesia được coi là trụ bồi kết nằm phía
sau máng sâu Sunda đều có chứa thành phần lục nguyên lẫn trong turbidit là
do các sông lớn mang từ dãy núi Himalaya tới. Các fan cát kết chứa hàm
lượng thạch anh cao, mảnh đá và vật liệu núi lửa thấp.
Trong khi đó ở máng marian hầu như vắng mật trầm tích lục nguyên
mà chủ yếu là vật liệu của biển khơi: bùn kết, cacbonat và đá silic có cấu tạo
turbidit ở sườn trong. Trụ bồi kết là một khối vật liệu hỗn hợp nối cao chạy
song song với trục bồn trước cung và ngăn cách bồn trước cung với máng
sâu đại dương. Đây là một thể địa chất rất độc đáo được chuyển hóa liên tục
từ trầm tích hỗn hợp của máng sâu bao gồm các đá bùn kết, đá vôi, silit bị
phá vỡ nghiền nát do bị kẹt giữa mảng hút chìm và mảng chờm trượt. Các
khối vỡ vụn bị đẩy lên ngược chiều với mảng hút chìm theo từng pha tựa
như “phoi bào” và bồi kết dần về phía máng sâu đại dương.
3.2. Bồn của miền hội tụ đại dương.
Lục địa có 2 mô hình:
- Có cung đảo và biển rìa nằm giữa cung đảo và lục địa (kiểu nhật
Bản).
4
- Cung magma nằm trên lục địa (kiểu Andơ) trường hợp này trụ bồi
kết và bồn trước cung nằm trên đất liền và trở thành một bộ phận của đại
lục.
Hoạt động núi lửa phải xuyên qua vỏ lục địa khá dày và tạo thành một
dãy núi đá phun trào lục địa. Do đó không có hiện tượng tách giãn để tạo
bồn sau cung mà chỉ tạo nên các cao nguyên mà thôi.
5