Kỹ thuật sử dụng Bất đẳng thức Cô Si

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Kỹ thuật sử dụng Bất đẳng thức Cô Si

Kü thuËt sö dông
BÊt ®¼ng thøc
C«-Si
Hµ Néi 16 - 6 - 2006
2
1. NHỮNG QUY TẮC CHUNG TRONG CHỨNG MINH BẤT ĐẲNG THỨC SỬ
DỤNG BẤT ĐẲNG THỨC CÔ SI
Quy tắc song hành: hầu hết các BĐT đều có tính đối xứng do đó việc sử dụng các chứng minh một cách song
hành, tuần tự sẽ giúp ta hình dung ra được kết quả nhanh chóng và định hướng cách giả nhanh hơn.
Quy tắc dấu bằng: dấu bằng “ = ” trong BĐT là rất quan trọng. Nó giúp ta kiểm tra tính đúng đắn của chứng
minh. Nó định hướng cho ta phương pháp giải, dựa vào điểm rơi của BĐT. Chính vì vậy mà khi dạy cho học sinh ta
rèn luyện cho học sinh có thói quen tìm điều kiện xảy ra dấu bằng mặc dù trong các kì thi học sinh có thể không trình
bày phần này. Ta thấy được ưu điểm của dấu bằng đặc biệt trong phương pháp điểm rơi và phương pháp tách nghịch
đảo trong kỹ thuật sử dụng BĐT Cô Si.
Quy tắc về tính đồng thời của dấu bằng: không chỉ học sinh mà ngay cả một số giáo viên khi mới nghiên
cứu và chứng minh BĐT cũng thương rất hay mắc sai lầm này. Áp dụng liên tiếp hoặc song hành các BĐT nhưng
không chú ý đến điểm rơi của dấu bằng. Một nguyên tắc khi áp dụng song hành các BĐT là điểm rơi phải được đồng
thời xảy ra, nghĩa là các dấu “ = ” phải được cùng được thỏa mãn với cùng một điều kiện của biến.
Quy tắc biên: Cơ sở của quy tắc biên này là các bài toán quy hoạch tuyến tính, các bài toán tối ưu, các bài
toán cực trị có điều kiện ràng buộc, giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm nhiều biến trên một miền đóng. Ta biết rằng các
giá trị lớn nhất, nhỏ nhất thường xảy ra ở các vị trí biên và các đỉnh nằm trên biên.
Quy tắc đối xứng: các BĐT thường có tính đối xứng vậy thì vai trò của các biến trong BĐT là như nhau do
đó dấu “ = ” thường xảy ra tại vị trí các biến đó bằng nhau. Nếu bài toán có gắn hệ điều kiện đối xứng thì ta có thể chỉ
ra dấu “ = ” xảy ra khi các biến bằng nhau và mang một giá trị cụ thể.
Chiều của BĐT : “ ≥ ”, “ ≤ ” cũng sẽ giúp ta định hướng được cách chứng minh: đánh giá từ TBC sang TBN và ngược
lại
Trên là 5 quy tắc sẽ giúp ta có định hướng để chứng minh BĐT, học sinh sẽ thực sự hiểu được các quy tắc trên qua các
ví dụ và bình luận ở phần sau.
2. BẤT ĐẲNG THỨC CÔ SI
(CAUCHY)
1. Dạng tổng quát (n số): x
1
, x
2
, x
3
……..x
n
≥ 0 ta có:
 Dạng 1:
1 2
1 2
......
...........
n
n
n
x x x
x x x
n
 

 Dạng 2:
1 2
1 2
...... ...........
n
n
n
x x x n x x x  
 Dạng 3:
1 2
1 2
...........
......
n
n
n
x x x
x x x
n
 
 
 
 

Dấu “ = ” xảy ra khi và chỉ khi:
1 2
............
n
x x x  
Hệ quả 1:
Nếu:
1 2
........
n
x x x S const    
thì:
 
1 2
P ............
n
n
S
Max
n
x x x
 

 
 

khi
1 2
............
n
S
n
x x x   
Hệ quả 2:
Nếu:
1 2
.................
n
x x x P const 
thì:
 
1 2 2
.........
n
Min S n Px x x  
khi
1 2
............
n
n
x x x P  
2. Dạng cụ thể ( 2 số, 3 số ):
n = 2:  x, y ≥ 0 khi đó: n = 3:  x, y, z ≥ 0 khi đó:
2.1
2
x y
xy


3
3
x y z
xyz
 

2.2
2x y xy 
3
3x y z xyz  
2.3
2
2
x y
xy
 
 
 


3
3
x y z
xyz
 
 
 
 

3
2.4
 
2
4x y xy 
 
3
27x y z xyz  
2.5
1 1 4
x y x y
 

1 1 1 9
x y z x y z
  
 
2.6
 
2
1 4
xy
x y


 
3
1 4
xyz
x y z

 
Bình luận:
 Để học sinh dễ nhớ, ta nói: Trung bình cộng (TBC) ≥ Trung bình nhân (TBN).
 Dạng 2 và dạng 3 khi đặt cạnh nhau có vẻ tầm thường nhưng lại giúp ta nhận dạng khi sử dụng BĐT Cô Si: (3)
đánh giá từ TBN sang TBC khi không có cả căn thức.
3. CÁC KỸ THUẬT SỬ DỤNG
3.1 Đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân.
Đánh giá từ TBC sang TBN là đánh giá BĐT theo chiều “ ≥ ”. Đánh giá từ tổng sang tích.
Bài 1: Chứng minh rằng:
     
2 2 2 2 2 2 2 2 2
, ,8 a b ca b b c c a a b c    
Giải
Sai lầm thường gặp:
Sử dụng:  x, y thì x
2
- 2xy + y
2
= ( x- y)
2
≥ 0  x
2
+ y
2
≥ 2xy. Do đó:
2 2
2 2
2 2
2
2
2
a b ab
b c bc
c a ca





 
 
 

     
2 2 2 2 2 2 2 2 2
8 , ,a b b c c a a b c a b c    
(Sai)
Ví dụ:
2 2
3 5
4 3





 
 

 24 = 2.3.4 ≥ (-2)(-5).3 = 30 ( Sai )
Lời giải đúng:
Sử dụng BĐT Cô Si: x
2
+ y
2
≥ 2
2 2
x y
= 2|xy| ta có:
2 2
2 2
2 2
0
0
0
2
2
2
a b ab
b c bc
c a ca










 
 
 

     
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
|8| 8 , ,a b b c c a a b c a b c a b c    
(Đúng)
Bình luận:
 Chỉ nhân các vế của BĐT cùng chiều ( kết quả được BĐT cùng chiều) khi và chỉ khi các vế cùng không âm.
 Cần chú ý rằng: x
2
+ y
2
≥ 2
2 2
x y
= 2|xy| vì x, y không biết âm hay dương.
 Nói chung ta ít gặp bài toán sử dụng ngay BĐT Cô Si như bài toán nói trên mà phải qua một và phép biển đổi
đến tình huống thích hợp rồi mới sử dụng BĐT Cô Si.
 Trong bài toán trên dấu “ ≥ ”  đánh giá từ TBC sang TBN. 8 = 2.2.2 gợi ý đến việc sử dụng bất đẳng thức
Côsi cho 2 số, 3 cặp số.
Bài 2 : Chứng minh rằng:
 
8
2
64 ( )a b ab a b  
 a,b ≥ 0
Giải
   
   
 
4
4
8 2
4
ôSi
2
4 2
.2 2 2 2 2 . .
C
a b a b a b ab a b ab ab a b
 
 
 
    
 
 
 
 
 
     
2
64 ( )ab a b 
Bài 3: Chứng minh rằng: (1 + a + b)(a + b + ab) ≥ 9ab  a, b ≥ 0.
4
Giải
Ta có: (1 + a + b)(a + b + ab) ≥
3 3
3 1. . . 3. . . 9ab abab ab
Bình luận:
 9 = 3.3 gợi ý sử dụng Côsi cho ba số, 2 cặp. Mỗi biến a, b được xuất hiện ba lần, vậy khi sử dụng Cô Si cho ba số
sẽ khử được căn thức cho các biến đó.
Bài 4: Chứng minh rằng: 3a
3
+ 7b
3
≥ 9ab
2
 a, b ≥ 0
Giải
Ta có: 3a
3
+ 7b
3
≥ 3a
3
+ 6b
3
= 3a
3
+ 3b
3
+ 3b
3
3
3 3 3
3 3
Côsi
a b
= 9ab
2
Bình luận:
 9ab
2
= 9.a.b.b  gợi ý đến việc tách hạng tử 7b
3
thành hai hạng tử chứa b
3
để khi áp dụng BĐT Côsi ta có b
2
.
Khi đã có định hướng như trên thì việc tách các hệ số không có gì khó khăn.
Bài 5: Cho:
, , , 0
1
:
1 1 1 1
81
3
1 1 1 1
a b c d
CMR abcd
a b c d







   
   
Giải
Từ giả thiết suy ra:
 
 
 
ôsi
3
3
1 1 1 1
1 1 1
1 1 1 1 1 1 1
1 1 1
= -
C
b c d bcd
a b c d b c d
b c d
     
     
     
       
      
  
Vậy:
 
 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3
3
3
3
3
3
3
3
1
0
1
1 1 1
1
0
1
1 1 1
1 d
81
1 1 1 1 1 1 1 1
1
0
1
1 1 1
1
0
1
1 1 1
bcd
a
b c d
cda
b
c d a
abc
a b c d a b c d
dca
c
d c a
abc
d
a b c
















 

  
 

  

       
 

  
 

  

1
81
abcd 
Bài toán tổng quát 1:
Cho:
 
1 2 3
1 2 3
1 2 3
, , ,.............,
1
0
1
: ...........
1 1 1 1
......... 1
1 1 1 1
n
n
n
n
n
x x x x
CMR x x x x
n
x x x x








     
   
Bình luận:
 Đối với những bài toán có điều kiện là các biểu thức đối xứng của biền thì việc biến đổi điều kiện mang tính đối
xứng sẽ giúp ta xử lí các bài toán chứng minh BĐT dễ dàng hơn
Bài 6: Cho
, , 0
1 1 1
: 1 1 1 8
1
a b c
CMR
a b c
a b c

   


   

   


   
  
(1)
Giải
ôsi
1 1 1
(1) . .
2 2 2
. . . . 8
C
a b c
VT
a b c
b c c a a b bc ca ab
a b c a b c
  

  
 
(đpcm)
5
Bài toán tổng quát 2:
Cho:
 
n
1 2 3
1 2 3
1 2 3
, , ,...............,
........ 1
........ 1
0
1 1 1 1
: 1 1 1 1
n
n
n
n
x x x x
CMR
x x x x
x x x x

 
  
 


 
  
 

 
  
 
    

 
  
 


    
Bài 7: CMR:
 
 
 
 
1 2 3
3
3
3
1 1 1 1 1 8 , , 0
3
a b c
a b c abc abc a b c
     
     
     
 
 
 
 
 
         
Giải
Ta có:
 
 
 
 
 
 
ôsi
3
3
1 1 1
1 1 1 1
3 3
C
a b c
a b c
a b c
 
 
 
 
 
 
 
 
  

 
 
    
(1)
Ta có:
 
 
 
   
1 1 1 1a b c ab bc ca a b c abc
 
 
 
         
 


2 2 2
3
ôsi
3
3
3
3 11 3
C
a b c abc abc abc    
(2)
Ta có:
 
3
3
3 3
ôsi
2 1. 81
C
abc abc abc
 
 
 
 
(3)
Dấu “ = ” (1) xảy ra  1+a = 1+b = 1+c  a = b = c
Dấu “ = ” (2) xảy ra  ab = bc = ca và a = b = c  a = b= c
Dấu “ = ” (3) xảy ra 
3
abc
=1  abc = 1
Bài toán tổng quát 3:
Cho x
1
, x
2
, x
3
,……., x
n
≥ 0. CMR:




 


1 2 3
1 2
1 2 1 2 1 2
....
...... ..... 2 ......1 1 1 1 1
n
n n n
n
n
n
n
x x x
x x x x x x x x x
n
     
     
     
     
 
 
 
 
  
       
Bình
luận:
 Bài toán tổng quát trên thường được sử dụng cho 3 số, áp dụng cho các bài toán về BĐT lượng giác trong tam
giác sau này.
 Trong các bài toán có điều kiện ràng buộc việc xử lí các điều kiện mang tình đồng bộ và đối xứng là rất quan
trọng, giúp ta định hướng được hướng chứng minh BĐT đúng hay sai.
Trong việc đánh giá từ TBC sang TBN có một kỹ thuật nhỏ hay được sử dụng. Đó là kĩ thuật tách nghịch đảo.
3.2 Kỹ thuật tách nghịch đảo.
Bài 1: CMR:
2 . 0
a b
ab
b a
   
Giải
Ta có:
2 2
Côsi
a b a b
b a b a
  
Bài 2: CMR:
2
2
2
2
1
a
a R
a

  

Giải
Ta có:
 
2
2 2
2 2 2 2
ôsi
2
2 2
1 1
2 1 1
1 1
1 1 1 1
C
a
a
a a
a a a a
   
 

  
   
Dấu “ = ” xảy ra 
2 2
2
1
1 1 1 0
1
a a a
a
     

Bài 3: CMR:
 
1
3 0a a b
b a b
    

6
Giải
Ta có nhận xét: b + a – b = a không phụ thuộc vào biến b đo đó hạng tử đầu a sẽ được phân tích như sau:
 
 
 
 
 
3
ôsi
.
1 1 1
3 . 3 0
C
a b a b b a b a b
b a b b a b b a b
          
  
Dấu “ = ” xảy ra 
 
 
1
b a b
b a b
 

 a = 2 và b = 1.
Bài 4: CMR:
 
 
2
4
3 0
1
a a b
a b b
    
 
(1)
Giải
Vì hạng tử đầu chỉ có a cần phải thêm bớt để tách thành các hạng tử sau khi sử dụng BĐT sẽ rút gọn cho các
thừa số dưới mẫu. Tuy nhiên biểu thức dưới mẫu có dạng
 
 
2
1a b b 
(thừa số thứ nhất là một đa thức bậc nhất b,
thừa số 2 là một thức bậc hai của b) do đó ta phải phân tích về thành tích của các đa thức bậc nhất đối với b, khi đó ta
có thể tách hạng tử a thành tổng các hạng tử là các thừa số của mẫu.
Vậy ta có:
 
 
2
1a b b 
= (a - b)( b + 1)( b + 1)  ta phân tích a theo 2 cách sau:
2a +2 = 2(a - b) + ( b + 1) + ( b + 1) hoặc a +1 =
 
1 1
2 2
b b
a b 
 
 
Từ đó ta có (1) tương đương :
VT + 1 =
 
 
 
 
   
2
4 1 1 4
1
2 2
1 1
1
b b
a a b
a b b b
a b b
  
 
   
  
 
 
 
   
4
ôsi
. . . .
1 1 4
4 4
2 2
1 1
C
b b
a b
a b b b
 
  
  
 ĐPCM
Bài 5: CMR :
3
1
2a 1
2
3
4 ( )
1
a
b a b
a
b









 


Giải
Nhận xét: Dưới mẫu số b(a-b) ta nhận thấy b + ( a – b ) = a. Chuyển đổi tất cả biểu thức sang biến a là 1 điều
mong muốn vì việc sử lí với 1 biến sẽ đơn giản hơn. Biến tích thành tổng thì đây là một mặt mạnh của BĐT Côsi. Do
đó:
Ta có đánh giá về mẫu số như sau:
 
 
2
2
4. 4. 4.
2 4
b a b
a
b a b a
 
 
 
 
 
 
   
Vậy:
3 3 3
ôsi
3
2 2
3
ôsi
3 3
2a 1 2 1 1 1 1
. .
4 ( )
C C
a a a
a a aa
b a b a a
a a

  
  
   

Dấu “ = ” xảy ra 
2
1
1 1
2
b a b a
a b
a


 
 
 


  

 
Bình luận:
 Trong việc xử lí mẫu số ta đã sử dụng 1 kỹ thuật đó là đánh giá từ TBN sang TBC nhằm làm triệt tiêu biến b.
 Đối với phân thức thì việc đánh giá mẫu số, hoặc tử số từ TBN sang TBC hay ngược lại phải phụ thuộc vào dấu
của BĐT.
Bài 6: Bài toán tổng quát 1.
7
Cho:
1 2 3
............., 0 à 1
n
x x x x v k Z     
. CMR:
 
   
 
1
1 2
1
1 2 2 3 1
1 2
1
...............
k k
k
n k
n k
n n
n
n k
a
a a a a a a a
k
 
 
 
 
 
 
 


 

  

Giải
VT =
 
   
 
   
1 2 2 3 1
1 2 2 3 1
.....
1
......
n n
k k
k
n
n n
n
a a a a a a
a a a a a a a
a


      
  
   
   
 
   
1 1
1 2 1 2
1 2 2 3 1
.. ...
.
1
..
.
n
n n
n n
k k k
n n
n
k k
a a a a
a a a a
a
k k k k
a a a a a a a
 

    
 
 
  
  
 
 
   
   
 
   
1 1
1 2 1 2
1 2 2 3 1
1 2 .. .. ..
.
.
1
1 2 .
.
n
n n
n n
k k
k
n n
n
n k
k k
a a a a
a a a a
n k a
k k k k
a a a a a a a
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
  

 
 
1 2
1
1 2
n k
n k
n k
k
 
 
 
 
 
 
 

 

Tóm lại: Trong kỹ thuật tách nghịch đảo kỹ thuật cần tách phần nguyên theo mẫu số để khi chuyển sang TBN thì các
phần chứa biến số bị triệt tiêu chỉ còn lại hằng số.
Tuy nhiên trong kỹ thuật tách nghịch đảo đối với bài toán có điều kiện ràng buộc của ẩn thì việc tách nghịch đảo
học sinh thường bị mắc sai lầm. Một kỹ thuật thường được sử dụng trong kỹ thuật tách nghịch đảo, đánh giá từ TBN
sang TBC là kỹ thuật chọn điểm rơi.
3.3 Kỹ thuật chọn điểm rơi
Trong kỹ thuật chọn điểm rơi, việc sử dụng dấu “ = ” trong BĐT Côsi và các quy tắc về tính đồng thời của dấu “
= ”, quy tắc biên và quy tắc đối xứng sẽ được sử dụng để tìm điểm rơi của biến.
Bài 1: Cho a ≥ 2 . Tìm giá trị nhỏ nhất (GTNN) của
1
S a
a
 
Giải
Sai lầm thường gặp của học sinh:
1
S a
a
 
≥ 2
1
a
a
=2
Dấu “ = ” xảy ra 
1
a
a

 a = 1  vô lí vì giả thiết là a ≥ 2.
Cách làm đúng:
Ta chọn điểm rơi: ta phải tách hạng tử a hoặc hạng tử
1
a
để sao cho khi áp dụng BĐT Côsi dấu “ = ” xảy ra khi a = 2.
Có các hình thức tách sau:
1 1
; (1)
1
; (2)
1
,
1
; (3)
; (4)
a
a
a
a
a
a
a
a
a
a





 

 
 


 

 
 
 

 

 
 

 

 

 

 

 


Vậy ta có:
5
1
4 4 2
1 3 1 3 3.2
2
4 4 4
a a a a
S
a a
      
. Dấu “ = ” xảy ra  a = 2.
Bình luận:
Chẳng hạn ta chọn sơ đồ điểm rơi (1):
(sơ đồ điểm rơi (2), (3), (4) học sinh tự làm)
1 2
1 1
2
a
a
 










2 1
2


  = 4.
8
 Ta sử dụng điều kiện dấu “ = ” và điểm rơi là a = 2 dựa trên quy tăc biên để tìm ra  = 4.
 Ở đây ta thấy tính đồng thời của dấu “ = ” trong việc áp dụng BĐT Côsi cho 2 số
,
4
1a
a

3
4
a
đạt giá trị lớn
nhất khi a = 2, tức là chúng có cùng điểm rơi là a = 2.
Bài 2: Cho a ≥ 2. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức:
2
1
S a
a
 
Giải
Sơ đồ chọn điểm rơi: a = 2 
2
2
1 1
4
a
a
 










2 1
4


  = 8.
Sai lầm thường gặp:
2 2 2
.
1 1 7 1 7 2 7 2 7.2 2 7 9
2
8 8 8 8 8 8 4 4 4
8 8.2
a a a a a
S a
a a a
a
 
 
 
            
 MinS =
9
4
Nguyên nhân sai lầm:
Mặc dù chọn điểm rơi a = 2 và MinS =
9
4
là đáp số đúng nhưng cách giải trên đã mắc sai lầm trong việc đánh giá mẫu
số: Nếu a ≥ 2 thì
2 2 2
4
8 8.2a

là đánh giá sai.
Để thực hiện lời giải đúng ta cần phải kết hợp với kỹ thuật tách nghịch đảo, phải biến đổi S sao cho sau khi sử dụng
BĐT Côsi sẽ khử hết biến số a ở mẫu số.
Lời giải đúng:
3
2 2 2
ôsi
. .
1 1 6 1 6 3 6 3 6.2 9
3
8 8 8 8 8 8 4 8 4 8 4
C
a a a a a a a
S a
a a a
 
 
 
           
Với a = 2 thì Min S =
9
4
Bài 3: Cho
, , 0
3
2
a b c
a b c






  
. Tìm giá trị nhỏ nhất của
1 1 1
S a b c
a b c
     
Giải
Sai lầm thường gặp:
6
. .
1 1 1 1 1 1
6 . . . 6S a b c abc
a b c a b c
      
 Min S = 6
Nguyên nhân sai lầm :
Min S = 6 
3
1
2
1 1 1
3a b c a b c
a c
b
         
trái với giải thiết.
Phân tích và tìm tòi lời giải:
Do S là mọt biểu thức đối xứng với a, b, c nên dự đoán MinS đạt tại điểm rơi
1
2
a b c  
Sơ đồ điểm rơi:
1
2
a b c  

1
2
1 1 1 2
a b c
a b c
   







  
  

2
4
1
2


 
Hoặc ta có sơ đồ điêm rơi sau:
9
1
2
a b c  

2
2 4
2
1 1 1
2
a b c
a b c

  









 
  
  
 

2
4
1
2


  
Vậy ta có cách giải theo sơ đồ 2 như sau:
   
6
. .
1 1 1 1 1 1
4 4 4 3 6 4 .4 .4 . 3S a b c a b c a b c a b c
a b c a b c
 
 
 
           
3 15
12 3.
2 2
  
. Với
1
2
a b c  
thì MinS =
15
2
Bài 4: Cho
, , 0
3
2
a b c
a b c






  
. Tìm GTNN của
2 2 2
2 2 2
1 1 1
S a b c
b c a
     
Giải
Sai lầm thường gặp:
2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
3
6
. . . .
1 1 1 1 1 1
3 3a b c a b c
b c a b c a
S
     
     
     
      
2 2 2
6
2 2 2
6
. . . . .
1 1 1
3 2 2 2 3 8 3 2a b c
b c a
     
     
     
     
 
 MinS =
3 2
.
Nguyên nhân sai lầm:
MinS =
3 2

3
1
2
1 1 1
3a b c a b c
a c
b
         
trái với giả thiết.
Phân tích và tìm tòi lời giải
Do S là một biểu thức đối xứng với a, b, c nên dự đoán MinS đạt tại
1
2
a b c  
2 2 2
2 2 2
1
1 4
4
16
4
41 1 1
a b c
a b c



  







 
  
 
 

Lời giải
2 2 2
2 2 2 2 2 2
16 16 16
..... ..... .....
1 1 1 1 1 1
16 16 16 16 16 16
S a b c
b b c c a a
          
  
2 2 2
2 2 2 2 2 2
16 16 16
17 17 17
17 . ..... 17 . ..... 17 . .....
1 1 1 1 1 1
16 16 16 16 16 16
a b c
b b c c a a
  
  
2 2 2
17 17 17
17
17 17
16 32 16 32 16 32 8 16 8 16 8 16
17 17 17 17
16 16 16 16 16 16
a b c a b c
b c a b c a
 
  
 
 
 
  
 
3
17
17 17 17
8 16 8 16 8 16 8 5 5 5
5
17
. . 3. 17
.
3 17
17 3
16 16 16 16
2 2 2 2
a b c a
b c a a b c
a b c
 
 
 
 
 

10
15
17
2 2 2
.
3
3 17 3 17
2
2
a b c
 
 
 
 
 
. Dấu “ = ” xảy ra khi
1
2
a b c  
 Min S =
3 17
2
Bình luận:
 Việc chọn điểm rơi cho bài toán trên đã giải quyết một cách đúng đắn vềmặt toán học nhưng cách làm trên tương
đối cồng kềnh. Nếu chúng ta áp dụng việc chọn điểm rơi cho BĐT Bunhiacôpski thì bài toán sẽ nhanh gọn hơn
đẹp hơn.
 Trong bài toán trên chúng ta đã dùng một kỹ thuật đánh giá từ TBN sang TBC, chiều của dấu của BĐT không chỉ
phụ thuộc vào chiều đánh giá mà nó còn phụ thuộc vào biểu thức đánh giá nằm ở mẫu số hay ở tử số
Bài 5: Cho a, b, c, d > 0. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức:
a b c d b c d c d a a b d a b c
S
b c d c d a a b d a b c a b c d
       
       
       
Giải
Sai lầm 1 thường gặp:
.
.
.
.
2 2
2 2
2 2
2 2
a b c d a b c d
b c d a b c d a
b c d a b c d a
c d a b c d a b
c a b d c a b d
a b d c a b d c
d a b c d a b c
a b c d a b c d













   
  
   
   
  
   
   
  
   
   
  
   
 S ≥ 2 + 2 + 2 + 2 = 8
Sai lầm 2 thường gặp:
Sử dụng BĐT Côsi cho 8 số:
8
. . . . . . .8 8
a b c d b c d c d a a b d a b c
S
b c d c d a a b d a b c a b c d
       
 
       
Nguyên nhân sai lầm:
Min S = 8 
a b c d
b c d a
c d a b
d a b c







  
  
  
  
 a + b + c + d = 3(a + b + c + d)  1 = 3  Vô lý.
Phân tích và tìm tòi lời giải
Để tìm Min S ta cần chú ý S lá một biểu thức đối xứng với a, b, c, d do đó Min S nếu có thường đạt tại “điểm rơi tự
do” là : a = b = c = d > 0.(nói là điểm rơi tự do vì a, b, c, d không mang một giá trị cụ thể). Vậy ta cho trước a = b = c
= d dự đoán
4 40
12
3 3
Min S   
. Từ đó suy ra các đánh giá của các BĐT bộ phận phải có điều kiện dấu bằng
xảy ra là tập con của điều kiện dự đoán: a = b = c = d > 0.
Ta có sơ đồ điểm rơi: Cho a = b = c = d > 0 ta có:
1
1 3
3
9
3
3
a b c d
b c d c d a a b d a b c
b c d c d a a b d a b c
a b c d






 




   
       
 
       
   
Cách 1: Sử dụng BĐT Côsi ta có:

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Kỹ thuật sử dụng Bất đẳng thức Cô Si