PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH KHI DẠY MÔN LỊCH SỬ LỚP 5

Sáng kiến kinh nghiệm
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH KHI DẠY MÔN LỊCH SỬ LỚP 5.
A. Phần mở đầu.
I. Lý do chọn đề tài:
Môn tự nhiên xã hội cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản và
ban đầu về các sự vật, sự kiện, hiện tượng và mối quan hệ giữa chúng trong tự
nhiên, con người và xã hội, về cách vận dụng kiến thức đó trong đơìư sống và
sản xuất.
Cùng với môn Tiếng Việt và Toán học, môn tự nhiên xã hội là 3 môn
quan rọng nhất trong chương trình tiểu học.
Trong giai đoạn này, việc phát huy tính tích cực của học sinh trong việc
học tập môn tự nhiên , xã hội nói chung và phân môn lịch sử ở lớp 4 – 5 nói
riêng là mọt phần trong việc đổi nới phương pháp dạy học của bộ môn này. Góp
phần giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học.
Bởi vì qua thực tế 7 năm đã dạy học sinh lớp 5, tôi nhận thấy:
Học sinh chưa thực sự chủ động tính tích cực trong giờ học lịch sử (chủ
yếu là nghe, ghi, đọc sách giáo khoa). Đồng thơì do yêu cầu phát triển khoa học
kỹ thuật ngày càng nhanh, diễn ra từng ngày, từng giờ đòi hỏi cin người phải
chủ động, tích cực, sang tạo để thích ứng được sự phát triển của xã hội. Vì vậy,
đất nước đã đặt ra mục tiêu cho nghành giáo dục “Đào tạo ra những con người
có kiến thức văn hóa, khoa học, có kỹ năng nghề nghiệp, lao động tự chủ, sáng
tạo, có kỷ luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu CNXH, sống lành mạnh, đáp
ứng được nhu cầu phát triển đất nước nhữn năm 90 và chuẩn bị cho tương lai”.
Cũng trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh có tiềm năng
được tiếp xúc với nhiều lượng thông tin (từ bố, mẹ, anh chị - nhứng ngưòi có
trình độ văn hoá, làm khoa học). Vì vậy, trong lớp xuất hiện nhiều em có tiềm
năng tích cực, chủ động, cần khơi dậy giúp các em phát triển để đáp ứng mục
tiêu và yêu cầu của đất nước.
Mặt khác, chương trình lịch sử lớp 5 giúp học sinh lĩnh hội được một số
tri thức ban đầu và thiết thực về xã hội. Đó là các sự kiện và nhân vật tiêu biểu
trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Từ đó hình thành và phát triển
ở học sinh các kỹ năng quan sát, mô tả, phân tích, so sánh, đánh giá mối quan
hệ giữa các sự kiện trong xã hội, đồng thời vận dụng các tri thức đã học vào
thực tiễn cuộc sống. Qua đó khơi dậy và bồi dưỡng tình yêu đất nước, hình
thành thái độ đúng đắn đối với bản thân, gia đình, cộng đồng, kích thích tính
ham hiểu biết khoa học của học sinh. Để từ đó các có lòng tự hào dân tộcm phát
huy mọi khả năng để xây dựng một tương lai xứng đáng với lịch sử của dân tộc.
Chính vì lẽ đó, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, cũng như mọi
môn học khác, học sinh tự mình khám phá ra kiến thức (dưới sự hướng dẫn của
giáo viên), tức là học sinh hải được tiếp xúc với các tư liệu lịch sử: tranh ảnh,
bản đồ lịch sử, các di vật, cậu chuyện lịch sử được ghi lại thành lời văn dưới dự
định hướng và kếtl luận của giáo viên để học sinh tự hình thành các biể tượng
lịch sử.
II. Phạm vi nghiên cứu:
Học sinh lớp 5B trường tiểu học Văn Chương.
B. Nội dung sáng kiến.
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KINH NGHIỆM
Kiến thức lịch sử ở tiểu học không được trình bày theo một hệ thống
chặt chẽ mà chỉ chọn ra những sự kiện, hiện tượng nhân vật lịch sử tiêu biểu
cho một giai đoạn lịch sủ nhất định đưa vào chương trình phân môn lịch sử.
Tuy vậy, những kiến thức trong phân môn lịch sử vẫn đảm bảo tính hệ
thống và tính logic của lịch sử ở mức độ thích nhất định.
Phân môn lịch sử ở lớp 5 cũng được không nằm ngoài cơ sở trên gồm 32
tiêt với các nhân vật lịch sử và sự kiện chính sau:
Nhân vật lịch sử: Bình Tây đại nguyên soái Trương Định, Nguyễn Trường
Tộ mong muốn đổi mới đất nước, Phan Bội Châu và phong trào Đông Du, quyết
chí ra đi tìm đường cứu nước.
Sự kiện lịch sử: Hơn 80 năm chống thực dân Pháp (1858 - 1945), Xô
Viết Nghệ Tĩnh, các cuộc khởi nghĩa và hoạt động yêu nước chống thực dân
Pháp đầu thế kỉ 20, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Cách mạng tháng Tám
năm 2945 và tuyên ngôn Độc lập (2/9/1954); Chín năm kháng chiến chống
Pháp (1945 - 1954): các chiến dịch quân sự lớn. Chiến thắng Điện Biên Phủ.
Hiệp định Giơneơ chẩm dứt chiến tranh Đông Dương; Kháng chiến chống Mỹ và
xây dựng đất nước (1954 - 1975); Xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước
(năm 1975 đến nay).
Với nội dung kiến thức như vậy là vừa tầm với học sinh ở lứa tuổi lớp 5.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy học sinh học môn lịch sử thường tiếp thu một cách
thụ động do đa số giáo viên chỉ dùng một phương pháp đã cũ là thuyết trình cốt
sao cho học sinh chỉ cần nhớ tên nhân vật và sự kiện lịch sử là đủ. Chính vì vậy
học sinh không hứng thú trong các giờ lịch sử và đặc biệt không hình dung được
sinh động về các sự kiện lịch sử đã diễn ra cách các em rất xa. Từ đó dễ tạo cho
các em có thói quen ỷ lại, thụ động, dễ quên và trì trệ trong tư duy.
Vì lý do đó, khi mới nhận các em lớp 5B của tôi, qua trao đổi và thông
qua 1 số tiết dạy lịch sử đầu năm, tôi nhận thấy thực trạng học sinh ở lớp chỉ có
khoảng 5 em học môn này một cách tích cực, khoảng 15 em học trung bình, còn
lại 18 em học rất thụ đọng.
Trên đây là một số cơ sở kí luận và tình hình thực tế dạy học môn lịch
sử lớp 5 mà tôi đã gặp phải. Tất nhiên còn nhiều tồn tại ở giáo viên và học sinh.
Vậy khi hướng dẫn học sinh lĩnh hội kiến thức môn lịch sử như thế nào để phát
huy được tính tích cực của học sinh là một điều mà tôi và các đồng nghiệp rất
quan tâm.
CHƯƠNG II HỆ THỐNG GIẢI PHÁP
I. Phương pháp thực hiện:
Để phát huy tính tích cực của học sinh trong phân môn lịch sử lớp 5 thì
việc lựa chọn phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học là rất quan
trọng. Giáo viên phải lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp với từng bài, với
từng đối tượng học sinh sao cho học sinh phải tự khám phá ra kiến thức (dưới
dự hướng dẫn của giáo viên)vì hoạt động của trò là quá trình tự giác, tích cực,
tự vận động, nhận thức và phát triển nhưng phải được điều khiển.
1. Hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theo từng loại bài:
Với loại bài dạy về nhân vật lịch sử: Giáo viên yêu cầu học sinh sưu tầm
tranh ảnh hoặc tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử đó. Kết
hợp với đọc sách giáo khoa trước ở nhà để nắm được nội dung của bài mới về
cuộc ssóng và sự nghiệp của nhân vật lịch sử trước khi đến lớp.
Trước khi nhắc đến nhân vật lịch sử nào đó, giáo viên cần cung cấp để
học sinh biết được những nét sơ lược về bối cảnh lịch sử (không gian, thời
gian)mà nhân vật hoạt động.
Học sinh tự trình bày cơ sở hiểu biết đã có của mình về nhân vật lịch sử
đó.
Những bài học lịch sử trong đó các nhân vật có những lời đối thoại đắt
giá thể hiện phẩm chất cao quí của nhân vật, học sinh có thể tự đóng vai để
diễn lại.
Với loại bài dạy về sự kiện lịch sử: Việc sưu tầm tranh ảnh tư liệu là rất
quan trọng để các em dễ hình dung, dễ nhớ, nhớ lâu các sự kiện đó. Chính vì
vậy học sinh phải sưu tầm tranh ảnh từ ở nhà, đọc trước sách giáo khoa kết hợp
với những tư liệu sưu tầm được hoặc do giáo viên cung cấp để nắm vững được
nội dung bài.
Học sinh được trình bày cơ sở hiểu biết đã có của mình.
2. Thày và trò chuẩn bị sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, bản đồ, tài liệu lịch
sử:
Như trên đã trình bày, một trong những phương pháp dạy học không
thể thiếu được khi dạ phân môn lịch sử là phương pháp trực quan. Những
phương tiện trực quan được sử dụng nhiều để dạy môn lịch sử là:
Tranh ảnh.
Bản đồ lịch sử.
Các phương tiện nghe nhìn.
Di tích lịch sử.
Nhà bảo tàng lịch sử và một số nhà bảo tàng khác.
Giáo viên cần đối chiếu với những phương tiện mà nhà trường đã trang
bị để giáo viên bà học sinh chủ động trong bài dạy, cùng phối kết hợp với phụ
huynh học sinh trong việc sưu tầm, đóng góp cho nhà trường. Chủ động đề nghị
với Ban giám hiệu cho học sinh khối lớp 5 được đi tham quan di tích lịch sử hoặc
bảo tàng lịch sử ở địa phương hoặc yêu cầu phụ huynh học sinh tạo điều kiện tự
đưa con em mình đi tham quan những nơi đó.
3. Dạy học trên lớp:
Việc hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theo từng loại bài:
việc thày và trò chuẩn bị sưu tầm tài liệu, tranh ảnh, tư liệu lịch sử tất cả đều
nhằm phục vụ cho việc dạy học ở trên lớp với mục đích qua bài học học sinh
phát huy được tính tích cực của mình thông qua phân môn lịch sử.
Trước kia chúng ta thường quan niệm học lịch sử là phải học thuộc, nạp
vào bộ nhớ của học sinh theo lối thày đọc, trò chép, học thuộc loàng theo thày,
theo sách giáo khoa là đạt yêu cầu.
Nhưng học tập lịch sử theo quan niệm hiện đại không phải là theo cách
trên mà là: học sinh thông qua làm việc với sử liệu mà tạo ra hình ảnh lịch sử,
tự xậy dựng, tự hình dung về quá khứ lịch sử đã diễn ra.
Cơ sở nhận thức cá thể, độc lập đó, bằng các biện pháp tương tác xã hội
(học theo nhóm, học cả lớp, đối thoại thày trò...)mà học sinh xây dựng sự nhận
thức đúng đắn về môn lịch sử. Muốn làm đuợc điều đó khi dạy học trê lớp, giáo
viên cần phải iến hành qua các bước sau:
Bước thứ nhất: Giáo viên cần phải định hướng được mục đích, nêu
nhiệm vụ nhận thức của tiết học.
Ví dụ: Bài “Chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947” phần giới thiệu bài
giáo viên nói: Sau tiếng súng mở đầu ở Hà Nội ngày 19-12-1946 quân dân ta đã
phá tan kế hoạch tấn công Việt Bắc của địch trong chiến dịch thu-đông 1947. Vì
sao lại xuất hiện chiến dịch này? Diễn biến của chiến dịch ra sao? Ý nghĩa của
chiến dịch là gì? Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu qua bài hôm nay “Chiến dịch
Việt Bắc thu – đông năm 1947”.
Bước thứ hai: Học sinh đọc tài liệu sách giáo khoa, xem tranh ảnh.
nghiên cứu đọc thêm tư liệu, trao đổi thảo luận nhóm, cá nhân. Học sinh làm
phiếu học tập - đại diện nhóm trình bày, các bạn trong lớp nghe và góp ý kiến.
Ví dụ: Bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước”