Tìm hiểu việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học trong dạy học môn Kĩ thuật lớp 4, 5

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Tìm hiểu việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học trong dạy học môn Kĩ thuật lớp 4, 5

PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
- Cùng với xu thế phát triển của thời đại, giáo dục phổ thông đã và
đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI,
mà thực chất là cách tiếp cận kĩ năng sống, đó là: Học để biết, học để
làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống.
- Xuất phát từ đặc điểm của xã hội hiện nay, nên việc hình thành
và phát triển kĩ năng sống trở thành một yêu cầu quan trọng của nhân
cách con người hiện đại.
- Hình thành kĩ năng sống là một biểu hiện của chất lượng giáo
dục.
+ Giáo dục kĩ năng sống là điều kiện để nâng cao chất lượng giáo
dục.
+ Giáo dục kĩ năng sống là thực hiện quan điểm hướng vào người
học, một mặt đáp ứng những thách thức của cuộc sống và nâng cao chất
lượng cuộc sống của mỗi cá nhân.
- Thực tế cho thấy, nếu con người có kiến thức, có thái độ tích cực
mới đảm bảo 50% sự thành công, 50% còn lại là những kĩ năng cần cho
cuộc sống mà ta thường gọi là kĩ năng sống.
- Xuất phát từ việc cải cách cách, đổi mới giáo dục
Từ những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài “Tìm hiểu việc giáo
dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học trong dạy học môn Kĩ thuật
lớp 4, 5” để nghiên cứu nhằm góp phần vào việc nâng cao chất lượng
dạy và học môn Kĩ thuật lớp 4, 5.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu việc giáo dục kĩ năng sống
cho học sinh lớp 4, 5 thông qua việc tổ chức dạy học môn Kĩ thuật. Từ
đó, đề xuất một số biện pháp dạy học để giáo dục từng kĩ năng sống
cho học sinh, nâng cao chất lượng dạy và học.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc giáo dục kĩ
năng sống cho học sinh Tiểu học.
- Nghiên cứu, tìm hiểu nội dung, phương pháp dạy học môn Kĩ
thuật lớp 4, 5.
- Phân loại các bài kĩ thuật theo mức độ giáo dục từng kĩ năng
sống.
-1-
- Thiết kế một số bài học Kĩ thuật lớp 4, 5 và tiến hành thực
nghiệm sư phạm để làm rõ hơn việc áp dụng các phương pháp và hình
thức tổ chức dạy học nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh.
- Đề xuất một số biện pháp giúp cho việc dạy học Kĩ thuật 4, 5 đạt
hiệu quả.
4. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu nội dung chương trình Kĩ thuật lớp 4, 5 và việc giáo
dục kĩ năng sống cho học sinh trong dạy học môn Kĩ Thuật lớp 4, 5.
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp lí luận: Thu nhập tài liệu, phân tích, tổng hợp, hệ
thống hóa, khái quát hóa các nguồn thông tin có liên quan đến môn Thủ
công - Kĩ thuật ở Tiểu học, trọng tâm là việc giáo dục kỹ năng sống cho
học sinh Tiểu học trong dạy học môn Kĩ thuật lớp 4, 5.
5.2. Phương pháp thực tiễn
5.2.1. Phương pháp quan sát
5.2.2. Phương pháp trò chuyện
5.2.3. Phương pháp điều tra bằng Ankét
5.2.4. Phương pháp thực nghiệm
6. Cấu trúc của luận văn
Phần 1: Mở đầu
Phần 2: Nội dung
Gồm 4 chương
Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc giáo dục kĩ
năng sống cho học sinh lớp 4, 5 thông qua việc tổ chức dạy học môn Kĩ
thuật
Chương 2: Tìm hiểu nội dung chương trình và một số phương pháp
dạy học môn Kĩ thuật lớp 4, 5 nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
Tiểu học
Chương 3: Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học thông qua
việc dạy học môn Kĩ thuật lớp 4, 5
Chương 4: Thực nghiệm sư phạm
Phần 3 : Kết luận và kiến nghị
PHẦN 2: NỘI DUNG
-2-
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC
GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Tổng quan về kĩ năng sống
1.1.1.1. Quan niệm về kĩ năng sống
Thuật ngữ kĩ năng sống bắt đầu xuất hiện trong các nhà trường
phổ thông Việt Nam từ những năm 1995 - 1996. Từ đó đến nay, nhiều
cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế đã tiến hành giáo dục kĩ năng
sống gắn với giáo dục những vấn đề xã hội khác.
Vậy kĩ năng sống là gì?
Có nhiều quan niệm khác nhau về kĩ năng sống:
Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO), kĩ năng sống là khả năng để
có hành vi thích ứng và tích cực, giúp cá nhân có thể ứng xử hiệu quả
trước những nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày.
Theo UNICEF, kĩ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc
hình thành hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về
tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng.
Theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và văn hóa Liên Hợp Quốc
(UNESCO), kĩ năng sống gồm có 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để
biết, học làm người, học để sống với người khác và học để làm.
1.1.1.2. Phân loại kĩ năng sống
Có nhiều cách phân loại kĩ năng sống, tùy theo quan niệm về kĩ
năng sống mà có những cách phân loại khác nhau.
1.1.1.3. Vai trò của việc giáo dục kĩ năng sống trong thời đại ngày
nay
- Kĩ năng sống là cơ sở để con người thành công hơn trong cuộc sống,
nó trở thành một phần không thể thiếu trong nhân cách của con người
hiện đại.
- Kĩ năng sống góp phần thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội, ngăn
ngừa các vấn đề xã hội, sức khỏe và bảo vệ quyền con người.
1.1.2. Đặc điểm môn Thủ công - Kĩ thuật ở Tiểu học
1.1.2.1. Tính cụ thể và trừu tượng của môn học
- Tính cụ thể của môn học thể hiện ở chỗ nội dung môn học đề cập đến
những vật phẩm kĩ thuật cụ thể, thao tác kĩ thuật cụ thể. Những kiến
thức trực quan này học sinh có thể trực tiếp tri giác ngay trên đối tượng
nghiên cứu hoặc qua thao tác mẫu.
-3-
- Tính trừu tượng phản ánh trong hệ thống các khái niệm kĩ thuật,…
1.1.2.2. Tính tổng hợp của môn học
- Thủ công - Kĩ thuật ở bậc Tiểu học là môn học ứng dụng, mà cơ sở
của nó là Toán học, Tự nhiên - Xã hội, Khoa học,…
1.1.2.3. Tính thực tiễn của môn học
- Đối tượng nghiên cứu và nội dung của môn học phản ánh những hoạt
động thực tiễn.
1.1.2.4. Ngôn ngữ và thuật ngữ của môn học
Ngoài việc sử dụng ngôn ngữ chung, môn Thủ công - Kĩ thuật còn
có những ngôn ngữ đặc trưng của nó. Đó là qui ước bản vẽ, qui trình kĩ
thuật.
1.1.3. Đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học
1.1.3.1. Về quá trình nhận thức
- Tri giác của học sinh Tiểu học mang tính đại thể, toàn bộ, ít đi sâu vào
chi tiết.
- Tri giác đánh giá không gian, thời gian còn hạn chế
- Tư duy của trẻ mới đến trường là tư duy cụ thể, mang tính hình thức.
- Tưởng tượng còn tản mạn, ít có tổ chức, hình ảnh tưởng tượng thì đơn
giản, hay thay đổi. Tưởng tượng tái tạo từng bước hoàn thiện.
- Chú ý không chủ định phát triển, chú ý có chủ định còn hạn chế và
thiếu tính bền vững. Sự phát triển chú ý gắn liền với sự phát triển của
các hoạt động học tập.
- Trí nhớ trực quan hình tượng phát triển hơn trí nhớ từ ngữ lôgic.
1.1.3.2. Về nhân cách học sinh Tiểu học
- Tính cách của học sinh Tiểu học: Chưa ổn định, điển hình là hồn
nhiên và cả tin, trẻ thích bắt chước hành vi của những người xung
quanh hay trên phim ảnh. Ở nước ta, học sinh Tiểu học sớm có thái độ
và thói quen tốt đối với lao động.
- Nhu cầu nhận thức: Nhu cầu nhận thức của học sinh Tiểu học đã phát
triển khá rõ nét.
- Đặc điểm đời sống tình cảm: Rất dễ xúc cảm, xúc động và khó kìm
hãm cảm xúc của mình. Tình cảm của học sinh Tiểu học còn mỏng
manh, chưa bền vững, chưa sâu sắc.
1.1.4. Ý nghĩa của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học
* Giáo dục kĩ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội.
* Giáo dục kĩ năng sống là nhu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ.
-4-
* Giáo dục kĩ năng sống nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục.
* Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ thông là xu
thế chung của nhiều nước trên thế giới.
1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Tổng quan về chương trình môn Kĩ thuật ở lớp 4, 5
* Nội dung chương trình Kĩ thuật lớp 4
* Nội dung chương trình Kĩ thuật lớp 5
1.2.2. Tìm hiểu thực tế giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học
trong dạy học môn Kĩ thuật ở lớp 4, 5
1.2.2.1. Thực trạng học môn Kĩ thuật ở bậc Tiểu học
Kết luận chung: Qua điều tra và trò chuyện với học sinh, chúng tôi
nhận thấy rằng phần lớn các em đều thích học môn Kĩ thuật. Việc hứng
thú với môn học giúp các em tiếp thu bài được tốt hơn. Đây chính là
điều kiện để các em có thể thực hiện một số công việc giúp bố mẹ. Việc
học môn Kĩ thuật giúp học sinh có những kĩ năng sống cần thiết như kĩ
năng hướng nghiệp, kĩ năng tự phục vụ, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ
năng xác định giá trị, kĩ năng giải quyết vấn đề,... Đó chính là nền tảng
cơ bản để các em có thể thích nghi với cuộc sống hiện tại và tương lai.
Nhiều em cảm thấy tự hào khi hoàn thành sản phẩm, biết quí những sản
phẩm do mình làm ra. Đây cũng là một biểu hiện tốt về thái độ học tập
tích cực của học sinh đối với môn học.
1.2.2.2. Thực trạng dạy học môn Kĩ thuật ở bậc Tiểu học
Kết luận chung: Từ kết quả nghiên cứu trên chúng tôi đã rút ra được
một số kết luận sau:
- Hầu hết giáo viên Tiểu học ở ba trường Tiểu học Trần Cao Vân,
Huỳnh Ngọc Huệ và Nguyễn Văn Trỗi đều nhận thức được tầm quan
trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong giờ học môn
Kĩ thuật. Chính vì vậy, trong quá trình dạy học giáo viên đã sử dụng rất
nhiều phương pháp dạy học mới nhằm giúp cho việc giáo dục kĩ năng
sống đạt hiệu quả như phương pháp trình bày trực quan, phương pháp
thực hành kĩ thuật, phương pháp làm mẫu.
- Giáo viên biết lựa chọn những kĩ năng sống cần thiết, phù hợp
với nội dung từng bài để giáo dục cho học sinh. Đặc biệt, hầu hết giáo
viên chú ý nhiều đến các kĩ năng phát triển tư duy sáng tạo, kĩ năng
định hướng nghề nghiệp, kĩ năng tự phục vụ để giáo dục cho học sinh
thông qua một số bài học cụ thể.
-5-
- Trong quá trình giáo dục kĩ năng sống cho học sinh giáo viên
vẫn có gặp những khó khăn, tuy nhiên với kinh nghiệm giảng dạy của
mình, đa số giáo viên đều khắc phục được.
Chương 2: TÌM HIỂU NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH VÀ MỘT
SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN KĨ THUẬT LỚP 4, 5
NHẰM GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU
HỌC
2.1. Nội dung chương trình
2.1.1. Chương trình lớp 4
Gồm có 3 chương, 2 tiết/ tuần x 35 tuần = 70 tiết
Chương 1: Kĩ thuật phục vụ
Chương 2: Kĩ thuật trồng rau, hoa
Chương 3: Lắp ghép mô hình kĩ thuật
2.1.2. Chương trình lớp 5
Gồm có 3 chương, 2 tiết/ tuần x 35 tuần = 70 tiết
Chương 1: Kĩ thuật phục vụ
Chương 2: Kĩ thuật chăn nuôi
Chương 3: Lắp ghép mô hình kĩ thuật
2.2. Nhận xét, đánh giá
- Như vậy, môn Kĩ thuật ở lớp 4 và lớp 5 đều có những điểm
chung ở từng chương, từng phần.
- Môn Kĩ thuật lớp 4, 5 góp phần cung cấp cho học sinh những
kiến thức cần thiết để phục vụ cho cuộc sống hàng ngày.
2.3. Một số phương pháp dạy học môn Kĩ thuật lớp 4, 5, nhằm giáo
dục kĩ năng sống cho học sinh
2.3.1. Cách tiếp cận và phương pháp dạy học nhằm giáo dục kĩ năng
sống cho học sinh Tiểu học thông qua môn Kĩ thuật
2.3.1.1. Cách tiếp cận
Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường Tiểu
học được thực hiện trong các môn học nói chung và môn Kĩ thuật nói
riêng và được tổ chức thông qua các hoạt động giáo dục nhưng không
phải là lồng ghép, tích hợp thêm kĩ năng sống vào các môn học mà theo
một cách tiếp cận mới, đó là sử dụng các phương pháp, các kĩ thuật dạy
học tích cực nhằm tạo điều kiện, cơ hội cho học sinh được thực hành,
trải nghiệm kĩ năng sống trong quá trình học tập.
-6-
2.3.1.2. Khái niệm phương pháp dạy học
Phương pháp dạy học là cách thức, là con đường hoạt động chung
giữa giáo viên và học sinh, trong những điều kiện dạy học xác định,
nhằm đạt tới mục đích dạy học.
2.3.2. Một số phương pháp dạy học tích cực
Phương pháp dạy học theo nhóm, phương pháp nêu và giải quyết
vấn đề, phương pháp trò chơi, phương pháp đóng vai,…
2.3.3. Cơ sở để lựa chọn các phương pháp dạy học
- Căn cứ vào mối quan hệ có tính qui luật giữa mục tiêu - nội dung -
phương pháp dạy học.
- Căn cứ vào đặc điểm nội dung kiến thức cần truyền đạt cho học sinh.
- Căn cứ vào đặc điểm tâm lí lứa tuổi và vốn kiến thức đã có của học
sinh.
- Căn cứ vào mục đích, lí luận dạy học.
- Căn cứ vào điều kiện cơ sở vật chất và thiết bị dạy học của từng
trường cụ thể.
2.3.4. Định hướng để lựa chọn các phương pháp dạy học Kĩ thuật
lớp 4, 5
- Dựa vào việc đổi mới phương pháp dạy học, khắc phục lối truyền thụ
một chiều.
2.3.5. Các phương pháp dạy học môn Kĩ thuật lớp 4, 5
2.3.5.1. Phương pháp thực hành kĩ thuật
a. Khái quát chung về phương pháp dạy học thực hành kĩ thuật
b. Các phương pháp dạy học thực hành kĩ thuật
* Phương pháp làm mẫu
* Phương pháp luyện tập và huấn luyện
- Phương pháp luyện tập
- Phương pháp huấn luyện
2.3.5.2. Phương pháp dạy học trình bày trực quan
a. Khái quát chung về phương pháp dạy học trình bày trực quan
b. Các phương pháp dạy học trình bày trực quan
- Phương pháp trình bày trực quan thể hiện dưới 2 hình thức là minh
họa và trình bày
- Phương pháp quan sát được giáo viên sử dụng khi giáo viên trình bày
phương tiện trực quan trong quá trình dạy học.
2.3.5.3. Phương pháp dạy học dùng ngôn ngữ
-7-
a. Khái quát chung về phương pháp dạy học dùng ngôn ngữ
b. Các phương pháp dạy học dùng ngôn ngữ
* Diễn giảng và trần thuật
* Đàm thoại
* Làm việc với sách giáo khoa
* Sử dụng ngôn ngữ kĩ thuật (tranh qui trình, sơ đồ, biểu bảng)
2.3.5.4. Các phương pháp dạy học khác
* Phương pháp dạy học theo nhóm
* Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề
* Phương pháp dạy học kiểm tra, đánh giá, tự kiểm tra, đánh giá
Bên cạnh các phương pháp dạy học nêu trên, trong dạy học Kĩ
thuật ở lớp 4, 5 còn có một số biện pháp, hình thức dạy học tích cực
nhằm nâng cao hiệu quả dạy học, góp phần giáo dục kĩ năng sống cho
học sinh đó là: Trò chơi học tập, phiếu học tập, tham quan, ngoại khóa
kĩ thuật
Chương 3: GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU
HỌC THÔNG QUA VIỆC DẠY HỌC MÔN KĨ THUẬT 4, 5
3.1. Mục tiêu giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học trong
môn Kĩ thuật lớp 4, 5
- Bước đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh các kĩ năng sống cần
thiết, phù hợp với lứa tuổi.
- Giáo dục cho học sinh khả năng quan sát lao động, độc lập suy nghĩ
và hành động. Giúp học sinh làm quen với tất cả các dạng vật liệu và
dụng cụ gia công các loại vật liệu đó.
- Giáo dục cho học sinh kĩ năng, thói quen, lòng ham thích đối với sản
phẩm tự làm ra, có kĩ năng vận dụng kiến thức vào quá trình lao động,
có kinh nghiệm lựa chọn, chuyển dịch các tri thức, kĩ năng chế tạo sản
phẩm từ các vật liệu khác nhau, kĩ năng, kĩ xảo sử dụng các dụng cụ
đơn giản; giúp học sinh có kĩ năng liên hệ kinh nghiệm lao động của
mình với lao động của người lớn.
- Giáo dục cho học sinh tính tiết kiệm, tính toán thời gian, sức lực, hình
thành kĩ năng lao động có văn hóa, biết tổ chức chỗ làm việc của mình
trong khi sử dụng vật liệu.
3.2. Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học thông qua việc
dạy học môn Kĩ thuật lớp 4, 5
-8-
3.2.1. Giáo dục kĩ năng tự phục vụ
3.2.1.1. Vai trò của kĩ năng tự phục vụ
Kĩ năng tự phục vụ giúp học sinh biết cách tự phục vụ, chăm sóc
cho bản thân. Trên cơ sở vận dụng những kiến thức đã được học, kĩ
năng tự phục vụ giúp học sinh không còn tính ỉ lại, trông chờ vào sự
giúp đỡ của người khác, bước đầu rèn luyện cho học sinh khả năng tự
lập để sau này các em có thể dễ dàng thích nghi với môi trường sống
mới.
3.2.1.2. Một số bài học điển hình mang nội dung giáo dục kĩ năng tự
phục vụ cho học sinh
3.2.1.3. Phương pháp dạy học để giáo dục kĩ năng tự phục vụ cho học
sinh
Giáo viên cần giúp học sinh tìm hiểu đặc điểm và cách sử dụng,
bảo quản một số vật liệu, phụ liệu khâu, thêu thông thường bằng các
phương pháp trực quan, phương pháp dạy học dùng ngôn ngữ, phương
pháp nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp thực hành kĩ thuật.
- Giáo viên cần giới thiệu cho học sinh biết dụng cụ cắt, khâu, thêu
thông thường gồm những loại nào?
- Hướng dẫn cụ thể cho học sinh các thao tác cơ bản khi khâu
- Kĩ thuật khâu cơ bản gồm có những bước nào?
- Giúp học sinh tìm hiểu kĩ thuật đính khuy, thùa khuyết
- Tìm hiểu kĩ thuật thêu một số mũi thêu đơn giản, thông thường
- Tìm hiểu đặc điểm, tính năng, cách sử dụng và bảo quản một số loại
bếp đun và dụng cụ nấu ăn thông thường trong gia đình.
Đối với mỗi bài học giáo viên cần liên hệ thực tế giáo dục cho học
sinh.
Để giúp học sinh có kĩ năng tự phục vụ, trước khi dạy giáo viên
cần:
- Nghiên cứu kĩ mục tiêu, nội dung cơ bản của từng bài và chuẩn bị đầy
đủ đồ dùng dạy học để chủ động trong giờ lên lớp. Đồ dùng dạy học
phải có kích thước đủ lớn, đường khâu, đường thêu phải thể hiện rõ
ràng, đảm bảo yêu cầu kĩ thuật và mĩ thuật.
- Quan tâm tới việc hướng dẫn học sinh sử dụng sách giáo khoa như
hướng dẫn đọc những nội dung chủ yếu của từng phần, hướng dẫn quan
sát hình trong sách giáo khoa để trả lời câu hỏi và thực hiện các thao tác
kĩ thuật,…
-9-

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Tìm hiểu việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học trong dạy học môn Kĩ thuật lớp 4, 5