Xem bản đẹp trên 123doc.vn

Tài liệu tập huấn theo dõi, giám sát hoạt động dinh dưỡng

1


2

DỰ ÁN HỖ TRỢ CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHO NGƯỜI NGHÈO CÁC TỈNH MIỀN
NÚI PHÍA BẮC VÀ TÂY NGUYÊN (HEMA)











TÀI LIỆU TẬP HUẤN
THEO DÕI, GIÁM SÁT
HOẠT ĐỘNG DINH DƯỠNG
(dành cho cán bộ chuyên trách)





























Hà Nội, 2009


3

MỤC LỤC


Nội dung Trang
Bài 1: Những kiến thức cơ bản về theo dõi, giám sát, và báo cáo
3
Bài 2: Hệ thống theo dõi Dự án dinh dưỡng
9
Bài 3: Quy trình và kỹ thuật đánh giá tình trạng dinh dưỡng trẻ em
34



4



NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ THEO DÕI, GIÁM SÁT
CHẤT LƢỢNG VÀ HỆ THỐNG BÁO CÁO






II. Giới thiệu bài học 5 phút
 Giới thiệu ngắn gọn mục đích, mục tiêu bài học
III. Giảng bài 130 phút
 Sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực
 Chiếu lần lượt các slide có sẵn về nội dung bài giảng
 Yêu cầu học viên chủ động đưa ra những ý chính của từng phần nội dung trước
khi chiếu slide, hoặc tóm tắt lại phần nội dung vừa học
 Nên thực hiện các nội dung thảo luận sau mỗi phần trình bày để thay đổi không
khí học tập, tránh nhàm chán
 Minh họa thêm bằng hình ảnh, tranh lật đã chuẩn bị sẵn
Động não: 10 phút
Chuẩn bị:
 Slide các nội dung bài giảng
 Máy tính, máy chiếu, bút chỉ
 Giấy Ao hoặc bảng. Bút viết




Nội dung buổi học:
 Giới thiệu bài học
 Giảng bài
 Thảo luận
 Nhắc lại những điểm cần lưu ý
 Kiểm tra cuối buổi
Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này, học viên cần đạt được các yêu cầu sau:
 Phân biệt được sự khác nhau giữa theo dõi và đánh giá
 Có thể đưa ra những ví dụ về phương pháp định tính và định lượng
 Trình bày được sơ đồ theo dõi, đánh giá của Dự án và chức năng,
nhiệm vụ của các tuyến triển khai

BÀI 1
5





I. THEO DÕI
1. Dự án là gì?
Dự án là một chuỗi các hoạt động/can thiệp nhằm giải quyết một số vấn đề đặc hiệu
trong một thời hạn nhất định tại những địa bàn nhất định. Các hoạt động/can thiệp
"đầu vào" là thời gian, kinh phí, nguồn nhân lực và vật lực. Trước khi đạt được mục
tiêu của dự án, một dự án sẽ phải đi qua một số giai đoạn (vòng đời dự án). Theo dõi
diễn ra, thực hiện ở tất cả các giai đoạn của vòng đời dự án.
Ngay khi chúng ta bắt đầu triển khai các hoạt động, giai đoạn thực hiện đã bắt đầu.
Trong cùng thời điểm đó, chúng ta phải theo dõi việc thực hiện, đó là theo dõi những
gì xảy ra và bảo đảm rằng tất cả những cái đó xảy ra theo đúng kế hoạch.
Mối quan hệ giữa lập kế hoạch, thực hiện và theo dõi:
 Lập kế hoạch mô tả cách triển khai và theo dõi sẽ phải thực hiện.
 Thực hiện và theo dõi được hướng dẫn trong kế hoạch thực hiện hoạt động.
 Theo dõi cung cấp thông tin cho lập kế hoạch và thực hiện hoạt động dự án.
2. Theo dõi
2.1. Theo dõi là gì?
Theo dõi là định kỳ giám sát việc triển khai thực hiện hoạt động đầu tư, thời gian,
tiến độ, các hành động cần thiết khác và các sản phẩm mong đợi chính đang diễn ra
theo kế hoạch để kịp thời đề ra hành động điều chỉnh và sửa chữa những thiếu hụt và
sai sót mắc phải. Theo dõi là định kỳ kiểm tra giám sát giúp cho việc triển khai có
hiệu quả các hoạt động của dự án.
Theo dõi là quan sát và ghi nhận các hoạt động diễn ra trong dự án. Theo dõi là quá
trình thu thập thông tin thường xuyên ở tất cả các giai đoạn của dự án. Theo dõi là
kiểm tra xem các hoạt động của dự án đang diễn ra như thế nào. Theo dõi là việc quan
sát một cách hệ thống với mục tiêu rõ ràng.
Theo dõi cũng có tác dụng kiểm tra một cách có hệ thống các diễn biến tình hình, ví dụ
các thay đổi về tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe bà mẹ, trẻ em.
Giảng viên lần lƣợt đƣa ra 3 nội dung để cả lớp thảo luận:
 Vai trò của theo dõi, đánh giá hoạt động đối với một Dự án
 Sự khác nhau giữa theo dõi, đánh giá
 Thực tế về ứng dụng kết quả theo dõi, đánh giá vào hoạt động của Dự án

Các nội dung cơ bản
NỘI DUNG
6

Theo dõi cũng liên quan tới việc phản hồi về tiến độ, tiến bộ của dự án tới nhà tài trợ,
người thực hiện và những người hưởng lợi của dự án.
2.2. Mục đích của theo dõi là gì?
Theo dõi cung cấp những thông tin hữu ích như sau:
 Phân tích tình hình, thực trạng của dự án và của cộng đồng.
 Xác định các nguồn lực, đầu vào được sử dụng như thế nào.
 Phát hiện vấn đề nổi cộm của cộng đồng và của dự án và tìm cách giải quyết.
 Đảm bảo tất cả các hoạt động được thực hiện hợp lý bởi những con người thích
hợp trong thời gian thích hợp.
 Cung cấp các báo cáo một cách hệ thống về quá trình thực hiện dự án.
 Xác định phương pháp lập kế hoạch thích hợp, hợp lý nhất nhằm đạt được mục
tiêu đề ra.
2.3. Tổ chức theo dõi nhƣ thế nào?
Vì là một công cụ quản lý, công tác theo dõi phải được tổ chức ở mọi cấp độ quản lý,
và phải phù hợp với hệ thống quản lý.
Qua các báo cáo định kỳ, thăm thực địa, kế hoạch hoạt động chi tiết và thời gian biểu
hoạt động.
2.4. Theo dõi cái gì?
Cần phải chọn các chỉ tiêu, mà các chỉ tiêu ấy câu hỏi những gì đang xảy ra cho thấy
chúng ta đã hoàn thành mục tiêu hay chưa? Để quyết định thiết lập/chọn một chỉ tiêu
nào đó cần phải nhớ lại xem mục tiêu của mỗi hoạt động (hay là kết quả mong đợi) là
gì và đối tượng của hoạt động đó (hay người sử dụng dịch vụ đó) là ai? Có nhiều hoạt
động nên cũng có thể lập nhiều chỉ tiêu. Tuy nhiên chỉ nên chọn 1 hoặc một số ít chỉ
tiêu chính.
2.5. Theo dõi nhƣ thế nào?
Cần sử dụng tối đa những thông tin số liệu sẵn có. Cả phương pháp định lượng và định
tính đều có thể được sử dụng để kiểm tra định kỳ bất kể một chương trình/dự án nào.
Ai sẽ tham gia theo dõi? Và khi nào?
Ai tiến hành theo dõi?
Theo dõi nên được thực hiện bởi các cán bộ, các cơ quan phối hợp triển khai dự án.
Theo dõi có thể tiến hành chính thức thông qua một hệ thống được thiết lập, thiết kế
khoa học để tiếp nhận thông tin, phản hồi và ra quyết định từ xã, huyện tỉnh và trung
ương.Tuy vậy thông tin về thực hiện dự án có thể giá trị nhiều khi tù nguồn không
chính thức. Do nhiều thông tin nhạy cảm thường không được viết thành văn bản mà
7

chỉ được trao đổi tại các cuộc thảo luận và họp hành không chính thức. Kết hợp hai
phương pháp không chính thức và chính thức có thể đem lại kết quả tốt hơn, chính xác
hơn.
Tổ chức qui trình báo cáo tiến độ và phản hồi báo cáo, xác định rõ người sẽ thu thập
thông tin số liệu về những chỉ tiêu nào, vào thời điểm nào và ai sẽ nhận? Báo cáo tiến
độ là cách theo dõi chính của hầu hết các hệ thống theo dõi. Hầu hết việc thu thập và
phân tích thông tin số liệu đều được thực hiện bởi các nhân viên dự án ở các cấp khác
nhau. Phải có kế hoạch khi nào thì giám đốc điều hành cần thu thập các số liệu đó để
chuẩn bị báo cáo tiến độ, nộp cho ai và khi nào. Thường thường các báo cáo định kỳ
được làm hàng quí hoặc 6 tháng - bao gồm cả các thông tin về kỹ thuật và tài chính, và
theo mẫu qui định.
2.6. Thế nào là theo dõi tốt?
 Đúng lúc: nghĩa là vào đúng thời điểm cần thiết nhất.
 Giản đơn: để tránh lãng phí thời gian và nhầm lẫn.
 Tối thiểu: nghĩa là chỉ kiểm tra những gì thật sự cần thiết.
 Linh họat: để tránh hoang mang và né tránh.
2.7. Tiến hành theo dõi nhƣ thế nào?
 Đối với việc triển khai: Bản mô tả công việc đã nêu trên, kế hoạch tuần, tháng,
các cuộc họp giao ban, các báo cáo.
 Đối với thời hạn triển khai: Ta có thể xử dụng một thời gian biểu chính xác để
đối chiếu.
 Đối với nguyên liệu, thiết bị vật tư: Cần báo cáo thường xuyên về nguồn cung
cấp và dự trữ.
Tiến hành theo dõi có nghĩa là trả lời câu hỏi " Điều gì xảy ra khi chúng ta triển khai
dự án?". Vai trò của theo dõi rất quan trọng trong giai đoạn triển khai dự án vì nó đảm
bảo dự án được thực thi theo đúng kế hoạch.Theo dõi là một quá trình liên tục và nên
bắt đầu tiến hành trước khi dự án khởi động. Do vậy nội dung theo dõi phải được bàn
tính và có mặt trong kế hoạch hoạt động của dự án và được các bên triển khai dự án
nhất trí và tham gia. Một khi dự án không triển khai như mong muốn, việc theo dõi
cung cấp những thông tin giúp xác định vấn đề và giúp các nhà quản lý điều chỉnh.
Theo dõi giúp đo lường mức độ đạt được so với mục tiêu đề ra.
Theo dõi có vai trò quản lý quan trọng và do nhiều bên tham gia. Do vậy nhiều người,
nhiều bên tham gia và các cấp phải tham gia công tác theo dõi.
3. Tầm quan trọng và mối liên quan giữa theo dõi và đánh giá:
8

3.1. Cả theo dõi và đánh giá đều là các công cụ chính của quản lý.
Trong theo dõi, thu thập thường xuyên các thông tin để đối chiếu những hoạt động
đang thực hiện với kế hoạch và tiến độ đã vạch ra trước đó nhằm kịp thời điều chỉnh
sửa chữa nếu cần thiết. Khi các kết quả đôi khi được sử dụng để theo dõi các thành tựu
phát triển (hiệu quả, tác động) thì theo dõi được xem như là đánh giá quá trình.
Đánh giá mang tính giai đoạn hơn so với theo dõi. Đánh giá xuất phát, định hướng
bởi các hoạt động theo dõi. Đánh giá sử dụng nhiều nguồn thông tin số liệu hơn, trong
đó có nhiều nguồn thông tin số liệu đã được xác định trong quá trình theo dõi Xem xét
kiểm điểm lại xem tại sao các đầu vào/đầu tư lại không dẫn đến các sản phẩm/đầu ra
dự kiến. Đánh giá thường tập trung trả lời các câu hỏi đặc thù có liên quan đến hiệu
quả và tác động của dự án ảnh hưởng tới các chương trình, dịch vụ, tình trạng tương
lai.
3.2. Phân biệt sự khác / giống nhau giữa theo dõi và đánh giá:
Nội dung Theo dõi Đánh giá
Tần xuất Thường xuyên/từng giai đoạn Thời điểm
Hành động chính Theo dõi/Giám sát qúa trình Đánh giá kết quả, hiệu quả
Mục đích cơ bản Tăng cường / Cải thiện hiệu
quả
Điều chỉnh kế hoạch hành động
Tăng cường / Cải thiện hiệu
quả, tác động, xây dựng
chương trình tiếp theo
Tập trung vào Đầu tư / đầu vào, sản phẩm /
đầu ra, các kết quả mong đợi,
các KH hành động
Như theo dõi;
Cộng với sự phù hợp, tác
động và giá thành hiệu quả.
Nguồn thông tin Hàng ngày hoặc từ các hệ
thống tiền tiêu, quan sát thực tế,
các báo cáo tiến độ, đánh giá
nhanh.
Như theo dõi;
Cộng với các cuộc điều tra,
nghiên cứu.
Người thực hiện Các CB điều hành, nhân viên
cộng đồng, cộng đồng (nhóm
hưởng lợi), giám sát viên, các
nhà tài trợ.
Các CB điều hành, các giám
sát viên, người quyết định
CS, CB đánh giá ngoài dự án,
cộng đồng (nhóm hưởng lợi).
Nộp báo cáo cho Các CB điều hành, nhân viên
cộng đồng, cộng đồng (nhóm
hưởng lợi), giám sát viên, các
nhà tài trợ.
Các CB điều hành, các giám
sát viên, người quyết định
CS, CB đánh giá ngoài dự án,
cộng đồng (nhóm hưởng lợi).
Đánh giá hiệu quả thường khó khăn do các nguyên nhân rất khó xác định, thêm
nữa là một công việc đòi hỏi chi phí cao và mất thời gian. Tuy nhiên người điều hành
dự án (managers) cần phải biết rõ hiệu quả các hoạt động của dự án đối với các nhóm
hưởng lợi ích dự kiến trong quá trình triển khai thực hiện. Hiệu quả có thể được đánh
giá không chính thức thông qua đối thoại với các nhóm hưởng lợi, với phụ nữ hoặc
9

người cao tuổi tại địa phương. Điều đó giúp những người điều hành điều chỉnh các
chiến lược hoạt động trong quá trình triển khai nếu cần thiết hơn là tiếp tục triển khai
các hoạt động không có hiệu quả.
II. QUẢN LÝ THÔNG TIN:
Mục tiêu của quản lý thông tin là làm cho tất cả mọi người có liên quan tới dự án đều
tiếp nhận được thông tin của dự án một cách đúng lúc.
Quản lý thông tin: Quản lý thông tin là quá trình phân tích và sử dụng thông tin đã
được thu thập và lưu trữ để giúp các nhà quản lý dự án ở mọi cấp đưa ra các quyết
định. Để các thông tin có thể giúp ích cho việc đưa ra các quyết định đúng đắn, thông
tin phải được quản lý tốt ở các khâu thu thập, lưu trữ và phân tích. Thông tin có thể sử
dụng trong giải quyết các vấn đề của cộng đồng, xác định nguồn lực.Chia sẻ thông tin:
Thông tin cần được chia sẻ đầy đủ cho mọi cấp và các bên tham gia.
Hai nhiệm vụ chính của quản lý thông tin :
Xác định, đăng ký và xắp xếp vào hồ sơ: lập rõ ràng thông tin nào được chấp thuận và
làm thế nào để các thông tin này tiếp cận tới tất cả mọi người có liên quan tới dự án.
Phân phối, chấp thuận và thay đổi: thông tin cung cấp được miêu tả rõ ràng và quá
trình để được chấp thuận và thay đổi.
III. HỆ THỐNG BÁO CÁO.
Báo cáo là hoạt động thiết yếu trong quá trình theo dõi dự án. Báo cáo là cách
những thông tin về triển khai và đầu ra của các hoạt động được chia sẻ giữa các bên
tham gia. Hai hình thức báo cáo là : báo cáo miệng và báo cáo bằng văn bản.
Báo cáo miệng: là quá trình báo cáo thông qua ngôn ngữ nói. Đây là phương tiện
thông dụng trong báo cáo. Cộng đồng thấy cách này là dễ dàng hơn và hiệu quả.
1. Lợi ích của báo cáo miệng là:
 Tạo điều kiện cho nhiều người tham gia báo cáo. Nhiều người ở cộng đồng
không biết chữ, ngại cầm bút viết. Họ thích được trình bày miệng, nếu cố gắng
viết thì cung không đủ cung cấp thông tin về theo dõi cho chúng ta.
 Thông tin về theo dõi được cung cấp rõ ràng và kịp thời. Báo cáo miệng luôn
luôn được tiến hành ngay lập tức sau khi công việc được tiến hành. Thông tin
này sẽ tin cậy và cập nhật hơn những thông bằng văn bản. Người báo cáo có cơ
hội thảo luận với cộng đồng và nhận được phản hồi lập tức. điều này rất có ích
cho việc đưa ra các quyết định.
 Chi phí thấp, báo cáo miệng tiết kiệm thời gian và nguồn lực để báo cáo.
2. Những thách thức của báo cáo miệng là :
10

 Báo cáo chưa chính xác, Một số thành viên của cộng đồng cố ý đưa ra những
thông tin sai để bảo vệ quyền lợi của họ. Báo cáo miệng rất là "tạm thời" vì
người báo biết rằng chẳng có ai loại bỏ báo cáo.
 Khó khăn trong lưu trữ, trong nhân bản và thiếu nhất quán.
3. Báo cáo bằng văn bản:
Trong quá trình theo dõi, báo cáo hoạt động và kết quả của hoạt động là rất quan
trọng. Báo cáo bằng văn bản của dự án là viết những gì mà người theo dõi quan sát
được kết hợp với xem xét báo cáo của những cán bộ triển khai, những cán bộ kỹ thuật.
4. Lợi ích của báo cáo bằng văn bản là:
Cung cấp những thống tin tin cậy cho mục tiêu quản lý dự án (có thể được kiểm
tra lại, kiểm tra chéo).Giúp cán bộ triển khai đưa các thông tin đầy đủ về dự án. Báo
cáo bằng văn bản dễ dàng cho việc quản lý, lưu trữ.
5. Những thách thức của báo cáo bằng văn bản là:
 Viết báo cáo hàng ngày trong hoạt động theo dõi dự án thường rất hay bi quên
lãng.
 Báo cáo bằng văn bản tiêu tốn tiền bạc cũng như thời gian.

MỘT SỐ PHƢƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU THỰC HIỆN TRONG THEO DÕI
VÀ GIÁM SÁT DINH DƢỠNG

I. SỰ KHÁC NHAU GIỮA THÔNG TIN ĐỊNH TÍNH VÀ ĐỊNH LƢỢNG
1. Thông tin định lƣợng
Là thu thập các thông tin có thể đếm được và đo lường được.
Ví dụ:
 Số bà mẹ cho con bú.
 Số trẻ em 0 - 5 tuổi và số trẻ bị suy dinh dưỡng.
 Số người mắc bệnh thiếu máu.
 Số trường hợp có dấu hiệu lâm sàng thiếu Vitamin A.
 Tăng cân của bà mẹ có thai.
 Sự giảm cân trong một số bệnh tật.
2. Thông tin định tính:
Là thu thập các thông tin không thể đếm và đo lường được. Các thông tin này không
thu thập các số liệu cụ thể bằng số, mà thu thập các thông tin giúp chúng ta hiểu biết,
11

lý giải tình hình. Thường thì đó là các ý kiến, quan niệm, tín ngưỡng, niềm tin và đặc
biệt là hành vi của con người và của cộng đồng.
Ví dụ:
 Tại sao các bà mẹ ngừng cho con bú.
 Tại sao các bà mẹ cho con ăn bổ sung sớm.
 Tại sao trẻ không được cho ăn một số loại thực phẩm nào đó.
 Nỗi kinh hoàng sợ hãi.
 Thích hay không thích.
 Niềm hạnh phúc.
 Sự mãn nguyện.
 Sự căng thẳng.
 Sự băn khoăn, sự phiền hà.
 Tác hại của việc ly hôn đến trẻ em.
 Nỗi bất hạnh của đứa con mồ côi.
Chúng ta đều biết thông qua kinh nghiệm cuộc sống rằng tất cả những sự việc trên
đều ảnh hưởng đến thái độ và cách ứng xử của chúng ta. Nếu ta muốn hiểu được các
thói quen và cách ứng xử, ta phải căn cứ vào các thông tin định tính.
Một người chủ hoặc một giám đốc “tốt” sẽ nhận được sự ủng hộ và kết quả cống
hiến cao từ nhân viên của mình. Nhưng vấn đề đặt ra là làm thế nào để đo lường được
cái gọi là “tốt” ?
Những đứa trẻ không được cha mẹ “yêu thương” và “khích lệ” thường bị SDD,
hay ốm yếu và học kém. Nhưng làm thế nào để đo lường hoặc đếm được tình “yêu
thương” và sự “khích lệ” của các bậc cha mẹ?.
Chúng ta đều biết rằng chiến tranh tác động rất nhiều đến xã hội, nhưng thực tế khó
mà đếm và đo được cái tác động của chiến tranh.
Muốn tìm hiểu tình trạng sức khỏe và công tác Y tế chúng ta phải cố gắng tìm hiểu
tác động của các yếu tố không đo đếm được như là:
 Trình độ văn hóa.
 Tình trạng kinh tế xã hội.
 Việc di cư từ nông thôn ra thành thị.
 Các yếu tố căng thăng về tinh thần.
 Các tín ngưỡng/ niềm tin về mặt văn hóa.
 Ảnh hưởng của quảng cáo.
12

Càng hiểu rõ các yếu tố này càng chúng giúp ta đề ra các hoạt động, đặc biệt là các
can thiệp dinh dưỡng, giáo dục truyền thông sẽ có hiệu quả hơn.
Nếu chúng ta bỏ qua chúng, các hoạt động can thiệp và giáo dục truyền thông sẽ
thất bại.
Mục đích chính của các thông tin định tính là nhằm phát hiện và giải thích ý nghĩa
các tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe / tình hình bệnh tật, ốm yếu / các lựa chọn về Y
tế trong đời sống hàng ngày và ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau đối với dinh
dưỡng, sức khỏe / bệnh tật/ hoặc sự lựa chọn, trên cơ sở đó đề ra biện pháp can thiệp
hữu hiệu hơn.
Ví dụ:
Vì bị thất nghiệp, buồn chán nên người ta uống quá nhiều rượu, sau một thời gian dẫn
đến bệnh gan. Bệnh gan của họ có thể do nguyên nhân bị thất nghiệp gây ra (hơn là do
uống rượu).
Hay là một phụ nữ có thể ngừng cho con bú sữa mẹ vì có một người nào đó bảo rằng
sữa của cô ta không đủ chất lượng cho con phát triển.
Hay, bố/ mẹ không cho con ăn các loại rau giàu nguồn vitamin A vì nghĩ rằng con sẽ
bị ỉa chảy.
Hay là, một bà mẹ có con 3 tháng tuổi vừa cho con bú sữa mẹ, vừa cho con bú bình vì
bà ta nghe nói rằng bú mẹ hoàn toàn là không đủ sữa cho con.
Các phương pháp định tính thường được sử dụng bổ trợ cho các phương pháp định
lượng, để giải thích và hiểu cặn kẽ các lý do của sự kiện hoặc các số liệu thu được. Ví
dụ một điều tra cho kết quả 40 % các bà mẹ không cho con bú sữa non. Nếu muốn biết
lý do tại sao, chúng ta phải tiến hành nghiên cứu định tính như thảo luận nhóm, phỏng
vấn sâu, v.v.
II. MỘT SỐ PHƢƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN ĐỊNH TÍNH ĐÁNH GIÁ
NHANH
Đánh giá nhanh đã trở thành công cụ thu thập thông tin cần thiết. Đánh giá nhanh có
ưu điểm so với các phương pháp điều tra khác hiện nay là nắm bắt nhanh được vấn đề
ở cộng đồng một cách có tổ chức nhưng rất mềm dẻo và linh hoạt với sự tham gia của
nhiều ngành.
1. Nguyên lý cơ bản của đánh giá nhanh là:
Sử dụng một cách linh hoạt các phương pháp tìm hiểu và đánh giá ngay trên thực địa,
lặp lại để thu được các thông tin đáng tin cậy. Cố tìm hiểu tối đa về địa phương trực
tiếp từ người địa phương, cho phép bỏ qua một số yếu tố không cần tìm hiểu hoặc
13

không tìm hiểu quá mức cần thiết, kết quả mong đợi là một bức tranh toàn cảnh tuy
không thật hoàn hảo về tình hình thực tế và có thể sẽ rất bổ ích cho việc đề ra các hành
động.
2. Mục tiêu của đánh giá nhanh:
Mục tiêu của phương pháp đánh giá nhanh dinh dưỡng là:
1. Đánh giá tình hình dinh dưỡng ví dụ thu thập các thông tin cần thiết về phát
triển thể lực.
2. Đánh giá tình hình ăn uống, ví dụ cho bú sữa mẹ, bữa ăn của trẻ em và các gia
đình.
3. Tìm hiểu các tập quán và thực hành ăn uống ví dụ như chế biến thức ăn hoặc
sự kiêng khem, hạn chế ăn trong một giai đoạn nhất định nào đó hay khi ốm
đau.
4. Tìm hiểu các yếu tố liên quan đến y tế như tình hình bệnh tật, tử vong, hệ
thống y tế cơ sở, tình hình vệ sinh như hố xí hoặc nước uống.
5. Đánh giá tình hình an ninh thực phẩm của các hộ gia đình, các yếu tố liên quan
đến sản xuất thực phẩm, thực phẩm có được tại gia đình sự biến động thức ăn
và giá cả theo mùa, sự phân bố lương thực thực phẩm.
3. Các phƣơng pháp đánh giá nhanh:
 Thu thập xem xét và đánh giá các số liệu có sẵn ở địa phương.
 Quan sát, gồm:
 Quan sát trực tiếp
 Quan sát kết hợp phỏng vấn các đối tượng tại hộ gia đình và địa phương.
 Quan sát có tham gia: trong đó người quan sát cùng sinh hoạt ăn uống, làm
việc, ...với các đối tượng để quan sát và ghi chép lại tất cả các hiện tượng, sự
việc xảy ra và các cách ứng xử cua đối tượng.
 Phỏng vấn, bao gồm:
 Phỏng vấn các đầu mối thông tin như Chủ tịch xã, già bản, nhân viên y tế,
người bán hàng, .... ở địa phương
 Thảo luận nhóm có trọng tâm.
 Phỏng vấn sâu cá thể
 Xây dựng lịch các loại.
 Vẽ bản đồ và sơ đồ.
 Đi bộ cắt ngang và phỏng vấn các hộ.
 Xếp loại và cho điểm và nhanh chóng xác định số lượng.
14

 Nghiên cứu trường hợp.
Điều quan trọng phải nên nhớ là sai số hệ thống có thể xảy ra trong các công
đoạn thu thập thông tin, số liệu. Người điều tra phải luôn luôn tự hỏi liệu các thông tin
từ các điểm đầu mối thông tin và đối tượng đã đầy đủ để đi đến nhận định cuối cùng là
tình hình "tốt" hay "xấu" hoặc chương trình/dự án "thành công" hay "thất bại".
Trong điều kiện hiện tại, tài liệu này chỉ tập trung giới thiệu tóm tắt phương
pháp quan sát.
III. PHƢƠNG PHÁP QUAN SÁT
1. Quan sát trực tiếp:
1.1. Mục đích:
 Tìm hiểu và mô tả hành vi của các đối tượng (cá nhân và cộng đồng).
 So sánh sự giống / khác nhau giữa “nói” (đối thoại, trả lời, báo cáo) và “làm”
(tức là hành vi) để sau đó tìm hướng điều chỉnh cho thích hợp.
 Trên cơ sở đó xây dựng và tiến hành các hoạt động can thiệp nhất là về thông tin
giáo dục và truyền thông để điều chỉnh những hành vi không mong muốn và
từng bước tạo ra các hành vi mong muốn.
1.2. Đối tƣợng và nội dung quan sát:
Khi đến thăm và tìm hiểu một gia đình/cộng đồng, các đối tượng chính mà chúng
ta quan tâm là đứa trẻ (từ 0-60 tháng tuổi) các bà mẹ đang cho con bú và phụ nữ đang
mang thai. Tuy nhiên mỗi cá thể đều không tồn tại một cách riêng rẽ, mà chịu tác động
và chi phối bởi môi trường, xã hội, mối quan hệ huyết thống và các các mối quan hệ
khác. Vì vậy khi quan sát hoặc tiến hành bất cứ một cuộc điều tra nghiên cứu nào khác
cần chú ý đến các khía cạnh sau đây:
1.2.1. Tình hình chung của địa phƣơng
Vị trí, đặc điểm địa lý, nhân khẩu học, cơ cấu hộ gia đình và khoảng cách giữa
các gia đình, vệ sinh, con người và môi trường, các tín ngưỡng/ niềm tin về mặt văn
hóa, dinh dưỡng, sức khoẻ; Hiện tượng di cư từ nông thôn ra thành thị làm ăn, ảnh
hưởng của các phương tiện thông tin đại chúng, quảng cáo, v.v.
1.2.2. Đối với hộ gia đình và cá thể
 Trình độ văn hóa, các yếu tố căng thăng về tình thần, quan hệ gia đình (giữa vợ
chồng, ông bà, và anh chị em cùng sống trong hộ), quan hệ với hàng xóm láng
giềng.
 Điều kiện/Hoàn cảnh kinh tế xã hội của hộ gia đình, đặc biệt chú ý là:
 Nhà ở, đồ dùng tiện nghi, và cách bài trí.
15

 Nơi ăn, ngủ.
 Vườn gia đình và hệ thống VAC trong đó chú ý quan sát kỹ vườn rau, quả, ao
cá và nguồn chăn nuôi trực tiếp phục vụ bữa ăn hàng ngày.
 Khoảng cách từ nhà đến trạm y tế xã hoặc các cơ sở y tế khác;
 Khoảng cách đến chợ gần nhất.
 Môi trường:
 Bếp, chỗ chứa thực phẩm, nơi và dụng cụ chế biến, nơi và dụng cụ để lưu thức
ăn.
 Nguồn nước ăn, nước tắm giặt, nhà tắm, nước thải.
 Rác thải
 Nhà vệ sinh.
 Chuồng gia súc, gia cầm.
Nghề nghiệp chính, những liên quan giữa điều kiện sống và sản xuất nông nghiệp
và các hình thức làm ăn kinh tế phụ, có nghề thủ công/ngành nghề truyền thống hay
không; Số lượng LTTP được bảo quản dự trữ; Cách bảo quản LTTP và các phương
tiện bảo quản.
 Thái độ và hành vi đón tiếp (sởi lởi, thân mật hay khách khí, miễn cưỡng hoặc
thậm chí lạnh lùng, xa lánh, đối địch,...).
 Có tài liệu gì liên quan đến thông tin giáo dục truyền thông dinh dưỡng và sức
khoẻ không (ví dụ tờ rơi, tờ bướm, sổ theo dõi sức khoẻ, biểu đồ,…).
 Số thành viên trong gia đình, số trẻ em dưới 5 tuổi. Tình trạng sức khoẻ của đứa
trẻ, bà mẹ và các thành viên trong gia đình tại thời điểm quan sát (hoạt bát khoẻ
mạnh, hoặc tỏ ra mệt mỏi, ốm yếu, ủ rũ, chán chường).
Đặc biệt là quan sát và đánh giá đứa trẻ: đang khoẻ mạnh vui chơi hay có biểu hiện
mệt mỏi, chán ăn hoặc đang bị ho sốt, tiêu chảy.
Quan sát kỹ trạng thái bên ngoài, da, tóc và tình trạng cơ bắp của trẻ có thể giúp phân
biệt được rõ trẻ đang “khoẻ” hay đang “ốm”.
Nếu bị ốm/SDD thì nhóm tuổi nào bị tác động.? Biểu hiện như thế nào ?
Thái độ và cách cư xử của người mẹ (và/hoặc các thành viên gia đình) đối với đứa trẻ
đang bị “ốm”, hoặc đang bị “suy dinh dưỡng”? Ví dụ:
 Đến mức độ nào thì bắt đầu để ý;
 Biểu hiện thái độ lo lắng quan tâm sốt sắng hay thờ ơ chiếu lệ;
 Thực tế cho ăn cho uống, cho đi khám xét và thuốc men ra sao?
Quan sát tìm hiểu về ăn uống của Bà mẹ có thai và sau đẻ:
16

 Họ có ăn ít đi hay nhiều hơn không?
 Loại thức ăn gì?
 Có kiêng khem thức ăn gì không?
Vấn đề bú sữa mẹ:
Đối với bà mẹ mới sinh con và đang cho con bú:
 Có sử dụng sữa non không?
 Còn cho con bú không?
 Mẹ cho con ăn gì đầu tiên sau khi đẻ (ngoài sữa mẹ), có kiêng ăn gì không hoặc
hạn chế gì không?
Quan sát tìm hiểu giai đoạn cho ăn bổ sung (ăn sam)
 Thời gian bắt đầu cho ăn sam.
 Thức ăn đầu tiên cho ăn sam là gì?
 Kiêng khem hoặc hạn chế gì?
Quan sát tìm hiểu xem ai trong gia đình thường quyết định việc cho trẻ ăn uống ? Ai
cho trẻ ăn và cho ăn những gì, nhiều ít/bao nhiêu?
Quan sát việc làm thực tế của người mẹ (hoặc người chịu trách nhiệm chăm sóc trẻ):
 Chuẩn bị thức ăn cho trẻ và cho trẻ ăn như thế nào? Có chu đáo kỹ lưỡng cẩn
thận không, hay qua loa chiếu lệ?
 Thành phần/thực đơn ra sao, có chi tiết phong phú hợp, lý không?
 Dụng cụ chế biến, chứa đựng và chỗ để thức ăn của trẻ có gọn gàng vệ sinh
sạch sẽ hay lôi thôi, luộm thuộm, nhếch nhác?
Có biểu hiện phân biệt đối xử về giới không?
Khi quan sát các nội dung trên thường nên kết hợp với trao đổi trò truyện một cách tự
nhiên, động viên chia sẻ và có lời khuyên hoặc hướng dẫn xử trí thích hợp cho từng
tình huống.
2. Quan sát kết hợp phỏng vấn:
Quan sát kết hợp phỏng vấn thường được sử dụng trong đánh giá nhanh và các cuộc
điều tra chính thức tại hộ gia đình hoặc cộng đồng.
Áp dụng quan sát trong tất cả các cuộc phỏng vấn sau đây:
Phỏng vấn các đầu mối thông tin như Chủ tịch xã, già bản, nhân viên y tế, người bán
hàng, .... ở địa phương: Trước, trong và sau phỏng vấn cần quan sát
 Địa điểm phỏng vấn;
 Đối tượng (thái độ và các cách ứng xử, kể cả các động tác/ngôn ngữ cơ thể).
Thảo luận nhóm có trọng tâm:
17

Quan sát kỹ và ghi chép tỉ mỉ từng cử chỉ, thái độ, động tác/ngôn ngữ cơ thể, và
lời nói của đối tượng khi tham gia thảo luận.
Phỏng vấn sâu cá thể:
Quan sát kỹ tỷ mỉ từng cử chỉ, diễn biến thái độ, động tác/ngôn ngữ cơ thể, và ghi
chép các câu trả lời và có khi cả các câu hỏi của đối tượng.
Phỏng vấn không chính thức:
Quan sát như trong phỏng vấn các đầu mối thông tin.
3. Quan sát có tham gia:
Phương pháp này thường được các nhà khoa học nhân học sử dụng để tìm hiểu
các phong tục, tập quán và các ứng xử của một cộng đồng/dân tộc; Họ sống tại cộng
đồng, cùng sinh hoạt ăn ở và lao động với người địa phương, quan sát, học hỏi, ghi
chép lại tất cả những gì họ đã chúng kiến, đã nghe và học hỏi được vào buổi tối. Sau
nhiều tháng hoặc năm như vậy họ hệ thống lại và rút ra những nét đặc trưng về lịch sử,
truyền thống và các phong tục tập quán của cộng đồng đó.
Trong việc triển khai các hoạt động dinh dưỡng, chăm sóc sức khoẻ ban đầu nói
chung, các cộng tác viên là người địa phương có thể thường xuyên đến thăm hỏi, động
viên nhắc nhở và chia sẻ một số công việc với các hộ gia đình đối tượng. Nên tranh thủ
các cơ hội này để quan sát hành vi của bà mẹ và các thành viên hộ gia đình có liên
quan đến các hoạt động phòng chống SDD.
Trong bất kể tình huống nào khi quan sát thấy các hành vi không mong muốn,
các cộng tác viên cũng tuyệt đối không nên phê phán gay gắt hoặc chê trách các bà mẹ
hoặc thành viên nào đó của hộ gia đình; mà ngược lại, chị em nên hết sức bình tĩnh, tỏ
ra chia sẻ động viên khuyên nhủ và thuyết phục. Đồng thời cũng trên cơ sở những
quan sát đó tiến hành các hoạt động thông tin giáo dục và truyền thông để điều chỉnh
những hành vi không mong muốn và từng bước tạo ra các hành vi mong muốn.
Đó là một trong những kỹ năng quan sát trục tiếp kết hợp trao đổi trò truyện,
phỏng vấn và quan sát có tham gia, để có thể đề ra chiến lược và các hoạt động can
thiệp thích hợp nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục truyền thông dinh dưỡng và
sức khoẻ.
IV. TỔNG HỢP, PHÂN TÍCH SỐ LIỆU
Khi thu thập, dữ liệu cần phải được tổ chức lại dưới dạng có thể quản lý được và
sẵn sàng cho việc phân tích. Điều này liên quan đến việc sao chép lại dữ liệu thành
một định dạng có hệ thống, nhập thông tin có được từ mỗi người trả lời hay mỗi nhóm
18

và tổ chức chúng thành một định dạng chung, thí dụ như dưới dạng cơ sở dữ liệu của
máy tính.
1. Tổng hợp
Tổng hợp dữ liệu là cần thiết khi:
 Dữ liệu được gán thang điểm từ đơn vị phân tích nhỏ đến đơn vị phân tích lớn
hơn - ví dụ, tập hợp tất cả các phỏng vấn cá nhân thành một cái nhìn tổng quát
hoặc tổng hợp các thông tin cấp làng nâng lên thành phân tích cấp huyện.
 Dữ liệu được thu thập từ các nguồn khác nhau bằng các phương pháp khác
nhau, đặt nền tảng cho việc thực hiện các so sánh và tìm ra các dạng mới trong
khi phân tích.
Tổng hợp dữ liệu đòi hỏi phải có cách thức thích hợp. Cơ sở dữ liệu của máy tính
hoặc các chương trình thống kê phù hợp với một số phương pháp, đặc biệt là với các
dữ liệu định lượng. Những chương trình này có thể chuyển dữ liệu thành các bảng có
tên gọi rõ ràng. Các bảng này sẽ hợp nhất những phát hiện mới theo câu hỏi thực hiện.
Ví dụ, nếu hoạt động theo dõi, đánh giá đang cố gắng hiểu được những tác động khác
nhau như thế nào giữa các cộng đồng hoặc các huyện thì phải chỉ ra được những xu
hướng cụ thể cho từng vùng.
2. Phân tích
Phải tiến hành phân tích dữ liệu giám sát bởi việc phân tích dữ liệu giúp:
 Xây dựng thông tin từ dữ liệu - dữ liệu không được đối chiếu và phân tích thì
sẽ không có thông tin;
 Tăng hiểu biết - thảo luận những thông tin ban đầu với những đối tượng liên
quan của hoạt động dinh dưỡng sẽ có được sự hiểu biết sâu sắc hơn;
 Hạn chế sai lệch - thảo luận kỹ lưỡng về thông tin sẽ giúp cho việc kiểm tra
chéo và các cơ quan tham gia có thể chỉ ra khi nào họ cảm thấy vấn đề được
trình bày không đúng;
 Đƣa ra đƣợc bức tranh rõ ràng và đạt tới sự đồng thuận - bằng cách thảo
luận về dữ liệu, những mâu thuẫn và những khoảng trống có thể được xác định
và làm rõ;
 Tăng tính tự chủ - khi phân tích là một phần của hoạt động theo dõi, đánh giá
có sự phối hợp, thì việc phối hợp phân tích có thể tăng tính tự chủ về các kết
luận và khuyến khích mọi người đầu tư nhiều hơn nữa để tạo ra sự thay đổi.
Có hai vấn đề cần xem xét khi phân tích dữ liệu:
19

 Xem xét ai cần thiết phải tham gia phân tích - tìm kiếm sự cân bằng tối ưu
giữa việc tham gia của các cơ quan tham gia với việc phân tích chỉ được thực
hiện bởi các cán bộ có trách nhiệm. Các các bộ chuyên trách sẽ phân tích và sau
đó thảo luận về các kết quả với các cơ quan tham gia để có được cách hiểu
chung.
 Xem xét cách thức thực hiện việc phân tích - phương pháp phân tích sẽ phụ
thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: quá trình phân tích có phải là quá trình có sự
tham gia hay không, công cụ được sử dụng cho phân tích và đối chiếu, và loại
thông tin được thu thập.
Phân tích dữ liệu định lƣợng
Đa số các hệ thống giám sát, đánh giá đều phân tích dữ liệu định lượng nhiều hơn
là phân tích dữ liệu định tính. Phân tích dữ liệu định lượng thường liên quan đến các
tính toán như, tổng số và các giá trị trung bình của các hoạt động được thực hiện, hoặc
tỷ lệ phần trăm so với kế hoạch hoặc mục tiêu. Phân bố tần suất và phân tích hồi quy
đôi khi cũng giúp cho việc diễn giải các dữ liệu. Đôi khi cần phải có những phân tích
phức tạp hơn, ví dụ như phân tích chi phí - lợi ích.
Phân tích dữ liệu định tính
Phân tích dữ liệu định tính khác và khó hơn rất nhiều so với phân tích dữ liệu
định lượng, đặc biệt là đối với những người không quen giải quyết các ý kiến, quan
điểm, nhận thức của các cơ quan tham gia và các câu trả lời không chuẩn tắc. Bằng
việc phân tích nội dung của thông tin được thu thập, có thể rút ra kết luận từ mỗi câu
hỏi thực hiện hoặc mỗi chỉ số. Quá trình phân tích liên quan đến việc xác định các loại
câu trả lời tìm được trong dữ liệu thô.
Để những ngƣời thu thập dữ liệu tham gia vào phân tích
Tất cả những người thu thập dữ liệu và những người điều phối phải tham gia vào
các công đoạn phân tích dữ liệu. Một điều đặc biệt quan trọng đó là những người có
mặt khi thông tin được thu thập cũng phải tham gia vào phân tích. Những người điều
phối quan sát được rất nhiều trong các cuộc thảo luận mở và có thể giúp diễn giải dữ
liệu khi phân tích.
Đồng thời thu thập và phân tích dữ liệu định tính
Việc thu thập dữ liệu định tính được thiết kể để tạo ra một quá trình học hỏi liên
tục. Phân tích một tập dữ liệu phỏng vấn có thể chỉ ra những thay đổi cần thiết cho các
cuộc phỏng vấn và thảo luận sau. Lý do thứ hai của việc phân tích ngay lập tức những
thông tin đó là không thể ghi chép hết tất cả mọi thứ được nói đến trong các cuộc thảo
20

luận mở. Điều đặc biệt quan trọng là phải phân tích càng sớm càng tốt để có thể nhớ
được các khía cạnh không được ghi chép.
Phân tích cơ cấu xung quanh từng câu hỏi thực hiện và mỗi nhóm ngƣời đƣợc
phỏng vấn - ví dụ, nếu như các cuộc phỏng vấn được tiến hành với những người đứng
đầu nông dân và người đứng đầu các làng cùng một ngày, thì hai tập hợp dữ liệu này
phải được phân tích một cách độc lập.
Sau đây là năm bƣớc được sử dụng trong phân tích dữ liệu định tính có được từ các
cuộc phỏng vấn và điều tra:
 Đọc lại các câu hỏi phỏng vấn cho cả nhóm. Điều này cho phép mọi người nhớ
trọng tâm của công việc giám sát, đánh giá.
 Người ghi chép sẽ đọc to các trả lời cho từng câu hỏi. Nếu có nhiều hơn một tập
ghi chép thì sẽ đọc từng tập một.
 Thảo luận về các câu trả lời và chia sẻ các bình luận khác chưa được viết ra, để
làm rõ điều mà người được phỏng vấn đã nói.
 Phân nhóm các câu trả lời và tóm tắt các phát hiện mới. Đồng thời, phân nhóm
các câu trả lời từ những thông tin thu thập được và tóm tắt một cách chính xác
các phát hiện mới. Bản tóm tắt phải chỉ ra được các chiều hướng của thông tin
dưới dạng: các thái độ hoặc các ý kiến được biểu đạt có được chia sẻ bởi đa số,
thiểu số hay chỉ có một số ít người được phỏng vấn. Mặc dù không thể lượng
hoá được tất cả các dạng trả lời khác nhau, nhưng có thể nêu ra xu hướng.
 Xác định những thông tin không rõ ràng hoặc còn thiếu. Xác định xem thông
tin có bị thiếu hoặc không rõ ràng cần được tiếp tục điều tra bởi hoạt động giám
sát, đánh giá tiếp theo không.

HỆ THỐNG THEO DÕI CHẤT LƢỢNG CHƢƠNG TRÌNH PHÒNG CHỐNG SUY
DINH DƢỠNG DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
I. Mục tiêu cấu phần dinh dƣỡng
 Giảm tỷ lệ trẻ dưới 2 tuổi suy dinh dưỡng.
 Nâng cao nhận thức về phòng chống và xử trí suy dinh dưỡng cho phụ nữ có con
nhỏ dưới 5 tuổi và cho cộng đồng.
 Nâng cao nhận thức, sự ủng hộ của chính quyền địa phương và các ban ngành về
các hoạt động phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em.
Đối tƣợng đích
 Trẻ dưới 5 tuổi (được phân làm hai nhóm nhỏ: trẻ dưới 2 tuổi và trẻ từ 2 -5 tuổi).
21

 Phụ nữ mang thai.
 Bà mẹ có con dưới 5 tuổi.
Các hoạt động y tế
 Theo dõi biểu đồ tăng trưởng trẻ: cân nặng và đo chiều cao để đánh giá sự tăng
trưởng của trẻ.
 Theo dõi tình trạng tăng cân của phụ nữ mang thai.
 Tổ chức các buổi thực hành dinh dưỡng dựa vào cộng đồng cho phụ nữ có thai và
trẻ dưới 2 tuổi
 Cung cấp bổ sung dinh dưỡng bằng hiện vật (tốt nhất là các sản phẩm có sẵn tại địa
phương).
 Bổ sung các viên đa vi chất dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai trong suốt thai kỳ và
cho trẻ dưới 2 tuổi.
 Hỗ trợ bằng hiện vât cho trẻ suy dinh dưỡng nặng đang điều trị suy dinh dưỡng tại
bệnh viện huyện hoặc tỉnh.
Các hoạt động ngoài y tế
 Cải thiện hệ thống sổ sách theo dõi quần thể đích dựa trên hệ thống sổ sách hiện có
của chương trình dinh dưỡng quốc gia. Sổ sách hiện có sẽ được bổ sung đầy đủ các
thông tin còn thiếu.
 Hỗ trợ chi phí đi lại cho cán bộ y tế huyện, trạm y tế xã, và y tế thôn bản.
 Mua cân dành cho người lớn (120-140 kg) cho cán bộ y tế thôn bản, bộ dụng cụ
nấu ăn, bao gồm 22 dụng cụ thực hành dinh dưỡng.
 In tờ rơi cho hoạt động TT-GD-TT tại nhà.
Các hoạt động TT – GD – TT
 Tổ chức các cuộc thi tại tuyến xã về kiến thức phòng chống và xử trí suy dinh
dưỡng cho trẻ em. Đối tượng tham gia là bà mẹ có con dưới 5 tuổi, các thí sinh
xuất sắc sẽ được chọn để thi tại huyện.
 Nhân viên y tế thôn bản thực hiện truyền thông tại hộ gia đình có trẻ suy dinh
dưỡng, cán bộ y tế giám sát hoạt động này
 Tổ chức hội thảo tại các huyện được lựa nhằm tăng cường nhận thức và sự ủng hộ
của các ban ngành địa phương về phòng chống và xử trí suy dinh dưỡng trẻ em.
Đào tạo
 Tổ chức các khóa tập huấn cho các cán bộ trung tâm y tế huyện và trạm y tế xã về
ghi chép sổ sách giám sát và kiến thức chuyên môn, như các quy trình kỹ thuật
22

đánh giá và giám sát suy dinh dưỡng ở trẻ, điều trị những bệnh thông thường cho
trẻ em suy dinh dưỡng, v.v
 Tổ chức các khóa tập huấn cho nhân viên y tế thôn bản về ghi chép sổ sách theo
dõi, các kỹ thuật đo cân nặng và chiều cao một cách chính xác.
II. Hệ thống theo dõi chất lƣợng chƣơng trình:
1. Mục tiêu xây dựng hệ thống theo dõi:
Tăng cường năng lực cán bộ triển khai dự án ở các cấp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt
động theo dõi và báo cáo.
 Thống nhất mục tiêu, nội dung theo dõi với mọi cán bộ thực hiện dự án ở các cấp
từ Trung ương tới tỉnh, huyện, xã.
 Hình thức, nội dung hệ thống theo dõi của dự án gắn liền với hệ thống theo dõi
hiện của của các chương trình dinh dưỡng.
 Các mẫu biểu đơn gian và tối đa sử dụng những mẫu biểu hiện có của hệ thống
theo dõi hiện có của của các chương trình dinh dưỡng.
2. Các hoạt động của hệ thống theo dõi chất lƣợng CT dinh dƣỡng:
Hệ thống theo dõi chất lượng là quy trình, con đường mà thông tin, phản hồi của
chương trình cần phải có để hỗ trợ cho quá trình điều chỉnh, ra quyết định và lập kế
hoạch hoạt động.
Trách nhiệm của các cấp trong hệ thống theo dõi là:
Tại tuyến thôn/bản:
Tuyến thôn/bản là tuyến thực hiện chính của việc theo dõi giám sát chất lượng hoạt
động dinh dưỡng, cộng tác viên dinh dưỡng thực hiện các nhiệm vụ sau:
 Thường xuyên thu thập thông tin, số liệu về tình hình chăm sóc nuôi dưỡng trẻ,
tình hình chăm sóc dinh dưỡng bà mẹ có thai tại thôn bản. Việc thu thập thông tin,
số liệu tại các hộ gia đình có thể được cộng tác viên lồng ghép khi tới làm công tác
truyền thông, theo dõi tình trạng dinh dưỡng bà mẹ, trẻ em tại các hộ gia đình. Các
chỉ số mà cộng tác viên có thể thu thập tại hộ gia đình bao gồm: cho con bú mẹ
trong giờ đầu sau sinh, cho con bú hoàn toàn bằng sữa mẹ, số bữa ăn của trẻ trong
ngày hôm trước, cho trẻ ăn bổ sung.
 Hai tháng một lần, cộng tác viên tổ chức cân đo trẻ em dưới 5 tuổi, sử dụng biểu đồ
tăng trưởng để xác định trẻ suy dinh dưỡng. Chấm biều đồ tăng trưởng cho từng
trẻ. Tổng hợp báo cáo lên chuyên trách dinh dưỡng xã.
 Theo dõi cập nhập số liệu về trẻ suy dinh dưỡng nặng được phục hồi dinh dưỡng
tại cộng đồng.
23

 Hàng tháng dựa trên các thông tin, số liệu thu thập được từ việc thăm hộ gia đình,
đợt cân đo trẻ để làm báo cáo (theo mẫu) gửi tới chuyên trách xã.
Tại cấp xã: Cán bộ chuyên trách dinh dưỡng xã chịu trách nhiệm theo dõi chất lượng
hoạt động dinh dưỡng tại xã.
 Thường xuyên tới các thôn bản để hỗ trợ với cộng tác viên trong công tác theo dõi
giám sát dinh dưỡng: đợt cân trẻ tại thôn bản.
 Hỗ trợ cộng tác viên thu thập số liệu, làm báo cáo
 Thu thập các báo cáo từ các cộng tác viên, tổng hợp hoàn thành mẫu biểu báo cáo
theo quy định. Gửi báo cáo theo dõi dự án định kỳ hàng tháng vào ngày 25 hàng
tháng cho cán bộ làm công tác theo dõi tại tuyến huyện.
 Tổ chức họp giao ban hàng tháng với cộng tác viên thôn bản để đánh gía công việc
trong tháng và triển khai kế hoạc tháng sau. Dựa trên báo cáo tổng hợp và các
thông tin thu thập qua quá trình giám sát tại thôn bản, chuyên trách dinh dưỡng rút
kinh nghiệm với cộng tác viên và cùng cộng tác viên điều chỉnh hoạt động tháng
tới cho phù hợp.
Tại cấp huyện:
Cán bộ chuyên trách dinh dưỡng của dự án tại tuyến huyện chịu trách nhiệm theo dõi
giám sát chất lượng chương trình dinh dưỡng ở các xã dự án.
 Thực hiện các chuyến đi giám sát theo dõi thường xuyên ở các xã dự án theo kế
hoạch.
 Tham gia giám sát các đợt cân đo trẻ tại các xã dự án.
 Thu thập các báo cáo theo dõi thường kì của tất cả các xã dự án.
 Phân tích và phản hồi báo cáo của các xã để giúp xã cải thiện hoạt động dự án cũng
như hoạt động chuyên môn dinh dưỡng.
 Dựa trên số liệu tình trạng dinh dưỡng gửi từ các xã, tính toán tỷ lệ suy dinh dưỡng
của huyện.
 Viết báo cáo theo dõi hàng tháng.
 Tổng hợp các ghi chép, hoàn thành mẫu biểu báo cáo theo quy định. Gửi báo cáo
và nguyên bản báo cáo của xã cho cán bộ làm cộng tác theo dõi của tuyến tỉnh định
kỳ hàng tháng vào ngày 28 hàng tháng.
Tại cấp tỉnh:
Cán bộ ban quản lý dự án chịu trách nhiệm theo dõi chất lượng hoạt động dinh dưỡng
của dự án.
24

 Tiến hành hoạt động theo dõi giám sát thường xuyên ở các huyện và xã dự án theo
kế hoạch.
 Tham gia giám sát các đợt cân đo trẻ tại các xã
 Thu thập các báo cáo theo dõi của tất cả các huyện và các xã dự án.
 Dựa trên các số liệu thu thập được từ các huyện, xã dự án tiến hành phân tích và so
sánh với tiến độ và mục tiêu về dinh dưỡng của dự án để điều chỉnh các hoạt động
tại các tuyến.
 Phản hồi báo cáo của các huyện, xã để giúp huyện, xã cải thiện hoạt động dự án
cũng như hoạt động chuyên môn dinh dưỡng.
 Viết báo cáo theo dõi hàng tháng.
 Tổng hợp các ghi chép, hoàn thành mẫu biểu báo cáo theo quy định. Gửi báo cáo
và nguyên bản báo cáo của xã, huyện cho cán bộ làm cộng tác theo dõi của Trung
ương định kỳ 3 tháng một lần vào ngày 28 trong tháng thứ 3 của quý.
 Tổ chức, phối hợp với cán bộ theo dõi, giám sát Trung ương trong các cuộc theo
dõi, giám sát của Trung ương.
3. Phản hồi thông tin từ theo dõi, giám sát chất lƣợng chƣơng trình dinh
dƣỡng
Một mục tiêu quan trọng của theo dõi và giám sát là giúp cho việc điều chỉnh
hoạt động và lập kế hoạch triển khai hoạt động tiếp theo. Muốn như vậy các số liệu thu
thập được phải được tổng hợp, phân tích và các kết quả phải được phản hồi từ tuyến
trên xuống tuyến dưới.
Trong quá trình theo dõi, những phát hiện cần được ghi chép lại cẩn thận, việc
ghi chép lại bằng sổ ghi chép và thường được sử dụng bằng các mẫu bảng biểu. Những
phát hiện trong quá trình theo dõi cần được bàn bạc, chia sẻ, báo cáo với các bện tham
gia và với ban điều hành. Một điều quan trong hơn là nhóm theo dõi và nhóm triển
khai phải sử dụng ngay những phát hiện này để giải quyết vấn đề của dự án. Nhóm
theo dõi và nhóm triển khai phải lưu trữ thông tin cẩn thận để sử dụng cho dự án và
chia sẻ cho các bên tham gia và đối tác. Cần lưu trữ những mẫu biểu, báo cáo theo dõi
tại xã, thôn/bản.
Hình thức phản hồi từ tuyến tỉnh, huyện tới tuyến xã
 Trao đổi với cán bộ tuyến dưới ngay trong các chuyến giám sát hoạt động
 Qua các cuộc họp giao ban dự án
 Qua văn bản
Phản hồi từ tuyến xã tới thôn bản
25

 Trao đổi với cán bộ thôn, bản ngay trong các chuyến giám sát hoạt động tại thôn
bản
 Qua các cuộc họp giao ban cộng tác viên dinh dưỡng hàng tháng

HỆ THỐNG BÁO CÁO, GIÁM SÁT CHẤT LƢỢNG DINH DƢỠNG, PHÂN TÍCH VÀ
SỬ DỤNG SỐ LIỆU BÁO CÁO
I. HỆ THỐNG BÁO CÁO
Sơ đồ : Cấu trúc hệ thống theo dõi, báo cáo và quản lý thông tin chƣơng trình
dinh dƣỡng thuộc dự án HEMA


IV. Thảo luận cuối buổi 15 phút
Chia nhóm thảo luận:

V. Những điểm cần lƣu ý 5 phút
BAN QUẢN LÝ DỰ ÁN TRUNG ƢƠNG
3 tháng

Ban quản lý dự án tỉnh
Hàng tháng


Ban quản lý dự án huyện

Hàng tháng
Tuyến xã (chuyên trách dinh dƣỡng)


Hàng tháng
Thôn,bản (Cộng tác viên dinh dƣỡng)