HƯỚNG DẪN HỌC SINH THPT TIẾP CẬN VÀ GIẢI CÁC BÀI TOÁN XÁC SUẤT

LÊ TRUNG TÍN – Chuyên Nguyễn Huệ - Hà Nội
TÊN ĐỀ TÀI
HƯỚNG DẪN HỌC SINH THPT TIẾP CẬN VÀ GIẢI CÁC BÀI TOÁN
XÁC SUẤT
Mở đầu
1/ Lý do chọn đề tài.
Lí thuyết xác suất là một ngành toán học có nhiều ứng dụng rộng rãi
trong nhiều lĩnh vực khoa học, công nghệ, kinh tế…Chính vì lẽ đó lí thuyết
xác suất đó được đưa vào chương trình toán lớp 11 nhằm cung cấp cho học
sinh THPT những kiến thức cơ bản về ngành toán học quan trọng này.
Để có thể học tốt xác suất học sinh phải nắm vững các khái niệm và
các cơ bản của xác suất đồng thời phải biết vận dụng các kiến thức đó để
giải quyết các bài toán và tình huống cụ thể. Qua thực tiễn giảng dạy xác
suất cho học sinh lớp 11 chương trình nâng cao môn Toán tôi nhận thấy: đa
số các em chưa hiểu thấu đáo các khái niệm cơ bản như: không gian
mẫu,biến cố, biến cố độc lập, biến cố xung khắc, biến cố đối,…các em chỉ
biết giải bài toán xác suất trong một số kiểu bài tập quen thuộc, đa số học
sinh chưa biết sử dụng linh hoạt các quy tắc cộng và quy tắc nhân xác suất
để giải quyết các tình huống cụ thể.
Với mong muốn giúp các em học sinh lớp 11 nắm vững các kiến thức
cơ bản về xác suất đồng thời biết vận dụng một cách linh hoạt các kiến thức
đó để giải quyết nhiều tình huống khác nhau, tôi chọn đề tài: “ Hướng dẫn
học sinh THPT tiếp cận và giải bài toán xác suất”. Nội dung đề tài gồm ba
bài viết:
Bài 1: Sử dụng định nghĩa cổ điển của xác suất giải các bài toán xác
suất.
Sáng kiến kinh nghiệm 2008 - 2009
LÊ TRUNG TÍN – Chuyên Nguyễn Huệ - Hà Nội
Bài 2: Sử dụng kết hợp các quy tắc xác suất giải các bài toán xác suất.
2/ Mục đích yêu cầu
Giúp học sinh nắm vững các khái niệm và các quy tắc cơ bản của xác
suất đồng thời phải biết vận dụng các kiến thức đó để giải quyết các bài toán
và tình huống cụ thể.
3/ Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Khách thể: Học sinh lớp 11.
- Đối tượng nghiên cứu: các khái niệm và các quy tắc cơ bản của xác
suất, các bài toán xác suất.
- Phạm vi nghiên cứu: Các kiến thức cơ bản về xác suất trong chương
trình SGK nâng cao môn toán lớp 11.
4/Nhiệm vụ nghiên cứu.
a) Trình bày hệ thống các kiến thức cơ bản về xác suất
b) Hướng dẫn học sinh giải quyết các bài toán xác suất trong một số
tình huống cụ thể.
5/Phương pháp nghiên cứu
a) Kết hợp linh hoạt các phương pháp dạy học
b) Phỏng vấn trình độ nhận thức, kỹ năng giải toán của học sinh.
Sáng kiến kinh nghiệm 2008 - 2009
LÊ TRUNG TÍN – Chuyên Nguyễn Huệ - Hà Nội
c) Tổng kết kinh nghiệm, tìm ra những khó khăn, thuận lợi khi giải
quyết các bài toán ở những lớp trước.
Sáng kiến kinh nghiệm 2008 - 2009
LÊ TRUNG TÍN – Chuyên Nguyễn Huệ - Hà Nội
NỘI DUNG
Bài 1
SỬ DỤNG ĐỊNH NGHĨA CỔ ĐIỂN CỦA XÁC SUẤT GIẢI CÁC BÀI
TOÁN XÁC SUẤT
Bài học này giảng dạy trong tiết thứ 35 theo PPCT lớp 11 THPT môn toán
nâng cao
1/Hướng dẫn học sinh tiếp giải các bài toán xác suỏt có không gian mẫu
được mô tả cô thể :
Để học sinh làm quen với khái niệm không gian mẫu và biến cố
trước hết yêu cầu học sinh nhắc lại các khái niệm về phép thử, không gian
mẫu, biến cố, tập hợp các kết quả thuận lợi của biến cố, công thức xác suất
cổ điển sau đó phân tích và hướng dẫn các em làm bài tập sau:
Bài 1:
Gieo đồng thời hai con súc sắc. Tính xác suất để tổng số chấm trờn mặt xuất
hiện của hai con súc sắc bằng 8.
Hướng dẫn học sinh:
Phộp thử T: ‘‘Gieo đồng thời hai con súc sắc’’
Không gian mẫu:
(1,1),(1,2),(1,3),..............(1,6)
(2,1),(2,2),(2,3),..............(2,6)
...................................................
(6,1),(6,2),(6,3),..............(6,6)
 
 
 
Ω =
 
 
 
 
gồm 6.6=36 phần tử
Xét biến cố A: tổng số chấm tròn mặt xuất hiện của hai con súc sắc bằng 8.
Tập
A

các kết quả thuận lợi của A :
{ }
(2,6),(6,2),(3,5),(5,3),(4,4)
A
Ω =
5
A
Ω =
Sáng kiến kinh nghiệm 2008 - 2009
LÊ TRUNG TÍN – Chuyên Nguyễn Huệ - Hà Nội
Xác suất của A:
5
36
A
P =
Cho học sinh giải bài tập sau :
Bài 2:
Một máy bay có 4 bộ phận A, B, C, D đặt liên tiếp nhau Máy bay rơi khi có
2 viên đạn trúng vào cùng một bộ phận hoặc 2 bộ phận kề nhau trúng đạn.
Tìm xác suất để máy bay rơi trong trường hợp:
a/ 4 bộ phận có diện tích bằng nhau và máy bay trúng hai viên đạn
b/ Các bộ phận B,C, D có diện tích bằng nhau và bằng nửa diện tích bộ phận
A và máy bay trúng hai viên đạn
Hướng dẫn học sinh:
a/ Đánh số 4 bộ phận A,B,C,D là 1,2,3,4
Phộp thử T: ‘‘máy bay trúng hai viên đạn’’
Không gian mẫu:
(1,1),(1,2),(1,3),(1,4)
....................................
(4,1),(4,2),(4,3),(4,4)
 
 
Ω =
 
 
 
gồm 4.4=16 phần tử
Xột biến cố A: máy bay rơi.
Tập
A

các kết quả thuận lợi của A :
{ }
(1,1),(2,2),(3,3),(4, 4),(1,2),(2,1),.....(3,4),(4,3)
A
Ω =
10
A
Ω =
Xác suất của A:
5
8
A
P =
Phần b/ hướng dẫn học sinh thể hiện không gian mẫu dưới dạng khái
quát để cho các em tiếp cận với các không gian mẫu trừu tượng hơn:
b/ Đánh số 4 bộ phận A
1
, A
2
,B,C,D là 1,2,3,4,5
Phép thử T: ‘‘máy bay trúng hai viên đạn’’
Không gian mẫu:
{ }
( , ) :1 5;1 5; ,x y x y x N y N
Ω = ≤ ≤ ≤ ≤ ∈ ∈
gồm 4.4=16
phần tử
Xét biến cố A: máy bay rơi.
Tập
A

các kết quả thuận lợi của A :
Sáng kiến kinh nghiệm 2008 - 2009
LÊ TRUNG TÍN – Chuyên Nguyễn Huệ - Hà Nội
{ } { }
{ } { }
( , ) :1 5, ( , 1) :1 4,
( 1, ) :1 4, (1,3),(3,1)
A
x x x x N x x x x N
x x x x N
Ω = ≤ ≤ ∈ ∪ + ≤ ≤ ∈
∪ + ≤ ≤ ∈ ∪
5 2.4 2 15
A
Ω = + + =
Xác suất của A:
15 3
25 5
A
P
= =
2/Hướng dẫn học sinh tiếp cận các bài toán xác suất có không gian mẫu
được mô tả trừu tượng hơn :
Trước hết hướng dẫn các em làm bài tập sau:
Bài 3:
Có 10 nười gồm 6 nam và 3 nữ. Chọn ngẫu nhiên 6 người. Tính xác suất để
có 4 nam và 2 nữ được chọn.
Hướng dẫn học sinh:
Phép thử T: ‘‘Chọn ngẫu nhiên 6 người từ 10 người’’

6
10
C
cách chọn ra 6 người từ 10 người suy ra không gian mẫu: gồm
6
10
C
phần tử
Xét biến cố A: có 4 nam và 2 nữ được chọn.

4 2
6 4
.C C
cách chọn ra 4 nam và 2 nữ nờn
4 2
6 4
.
A
C CΩ =
Xác suất của A:
4 2
6 4
6
10
.
3
7
A
C C
P
C
= =
Cho học sinh giải bài tập sau :
Bài 4:
Có 4 em bé lên một đoàn tàu lượn gồm 4 toa. Mỗi em bé độc lập với nhau và
chọn ngẫu nhiên một toa. Tính xác suất để 1 toa có 3 người, 1 toa có 1
người, 2 toa còn lại không có ai.
Sáng kiến kinh nghiệm 2008 - 2009