Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800 m3/ngày.đ

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800 m3/ngày.đ

Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 1

MỞ ĐẦU
Trong những năm gần đây phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường là chủ đề
tập trung sự quan tâm của nhiều nước trên thế giới.
Một trong những vấn đề đặt ra cho các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam
là cải thiện môi trường ô nhiễm do các chất độc hại của phát triển công nghiệp tạo ra.
Điển hình như các ngành công nghiệp cao su, hóa chất, công nghiệp thực phẩm, thuốc bảo
vệ thực vật, y dược, luyện kim, xi mạ, giấy, đặc biệt là ngành dệt nhuộm đang phát triển
mạnh mẽ và chiếm kim ngạch xuất khẩu cao của Việt Nam.
Ngành dệt nhuộm đã phát triển từ rất lâu trên thế giới nhưng nó chỉ mới hình thành
và phát triển hơn 100 năm nay ở nước ta. Trong những năm gần đây, nhờ chính sách đổi
mới mở cửa ở Việt Nam đã có 72 doanh nghiệp nhà nước, 40 doanh nghiệp tư nhân, 40
dự án liên doanh và 100% vốn đầu tư nước ngoài cùng các tổ hợp đang hoạt động trong
lĩnh vực dệt nhuộm. Ngành dệt may thu hút nhiều lao động góp phần giải quyết việc làm
và phù hợp với những nước đang phát triển không có nền công nghiệp nặng phát triển
mạnh như nước ta. Tuy nhiên, hầu hết các nhà máy xí nghiệp dệt nhuộm đều chưa có hệ
thống xử lý nước thải, nước thải được thải trực tiếp ra sông suối ao hồ. loại nước thải này
có độ kiềm cao độ màu lớn, nhiều hóa chất độc hại đối với loài thủy sinh. Chính vì vậy,
đề tài là : “ Thiết kế hệ thống xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800 m
3
/ngày đêm”
đã được lựa chọn làm khóa luận tốt nghiệp


Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 2

CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÀNH DỆT NHUỘM
1.1.Tổng quan về ngành dệt nhuộm và ô nhiễm môi trƣờng [8]
Ngành dệt nhuộm là một trong những ngành lâu đời nhất vì nó gắn liền với nhu
cầu cơ bản của loài người về may mặc. Sản phẩm của ngành ngày càng tăng cùng với gia
tăng về chất lượng sản phẩm, đa dạng về màu sắc, mẫu mã của sản phẩm.
Ngày nay, ở các nước tiên tiến, các sản phẩm dệt may chủ yếu được nhập khẩu từ
các nước đang và chậm phát triển. Với các quốc gia đang phát triển do nguyên vật liệu và
nhân công rẻ nên ngành dệt nhuộm là ngành có khả năng đem lại lợi nhuận lớn từ xuất
khẩu các sản phẩm dệt may. Đó là những yếu tố khách quan thuận lợi giúp cho công
nghiệp dệt nhuộm ở các nước có điều kiện cạnh tranh trên thi trường quốc tế. Tuy nhiên,
do điều kiện lịch sử và hoàn cảnh kinh tế, các cơ sở của ngành dệt nhuộm sử dụng các
thiết bị và dây chuyền công nghệ với mức độ hiện đại khác nhau. Các cơ sở mới xây dựng
đã lựa chọn những dây chuyền công nghệ hiện đại với những thiết bị có độ tự động cao và
độ chính xác cao, trong khi đó nhiều cơ sở khác vẫn tiếp tục sử dụng các thiết bị cũ kĩ, lạc
hậu, gây ảnh hưởng tới điều kiện làm việc và chất lượng sản phẩm cũng như môi trường.
Ở Việt Nam, công nghiệp dệt may đang trên đà phát triển mạnh và đem lại nhiều lợi
nhuận trong thu nhập kinh tế. Tuy nhiên, do đặc thù của ngành mà ngành công nghiệp dệt
may luôn là một trong những ngành có mức độ ô nhiễm môi trường trầm trọng, đặc biệt
là ô nhiễm nước thải. Cho dù cải tiến trang thiết bị hiện đại, các hóa chất nhuộm được
thay đổi và cải tiến, nguyên nhân ô nhiễm cơ bản không thể thay đổi được đó là ngành dệt
may sử dụng các hóa chất mang màu làm nguyên liệu chính trong công đoạn nhuộm và
hàng loạt các hóa chất khác. Cải tiến trang thiết bị cũng đem lại những giảm thiểu ô
nhiễm môi trường đáng kể. Cho đến nay, toàn ngành dệt may của Việt Nam đã đổi mới
thiết bị đạt 7%. Tuy nhiên, tỷ lệ này vẫn còn thấp hơn so với các nước trong khu vực (20
– 25%). Thiết bị còn lại ngành dệt hư mòn nặng nề, nhiều thiết bị quá cũ kỹ, ngành không
có đủ phụ tùng thay thế, khôi phục các tính năng công nghệ. Đây cũng là một nguyên
nhân làm gia tăng chất thải, cần được khảo sát kỹ và nghiên cứu các phương pháp xử lý
kịp thời.
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 3

1.2. Hiện trạng ô nhiễm môi trƣờng ngành dệt nhuộm [6,8]
1.2.1. Quy trình chung công nghệ dệt nhuộm
Tùy từng đặc thù công nghệ và sản phẩm của mỗi cơ sở sản xuất khác nhau mà quy trình
sản xuất áp dụng có thể thay đổi cho phù hợp. Dây chuyền công nghệ sản xuất dệt nhuộm
tổng quát được thể hiện trong hình 1.1, bao gồm các bước sau:



























Kéo sợi, chải, ghép,
đánh ống








Hồ sợi
Dệt vải
Giũ hồ
Nấu
Xử lý axit, giặt
Tẩy trắng
Giặt
Làm bóng
Nhuộm, in hoa
Giặt
Hoàn tất, văng khổ
Sản phẩm
H
2
O, tinh bột, phụ gia
Hơi nước
Nước thải chứa hồ tinh
bột, hóa chất
Nguyên liệu đầu
Enzym, NaOH

Nước thải chứa hồ tinh
bột bị thủy phân NaOH
NaOH, hóa chất
Hơi nước

NaOH, hóa chất
Hơi nước
H
2
SO
4
,H
2
O
Chất tẩy giặt
Hơi nước, hồ, hóa chất
H
2
O
2
, NaOCl, hóa chất
H
2
SO
4
, H
2
O, chất tẩy giặt
NaOH, hóa chất
Dung dịch nhuộm
H
2
SO
4
,H
2
O
Chất tẩy giặt
Nước thải

Nước thải

Nước thải
Nước thải

Nước thải

Nước thải

Nước thải

Dung dịch nhuộm

Hình 1.1. Quy trình công nghệ sản xuất dệt nhuộm
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 4

- Nhập nguyên liệu: nguyên liệu được nhập dưới các điều kiên bông khô chứa các sợi
bông có kích thước khác nhau cùng các tạp chất tự nhiên như bụi đất, hạt cỏ rác. Ngoài ra
còn sử dụng các nguyên liệu như lông thú, đay gai, tơ tằm để sản xuất các mặt hàng.
- Làm sạch: đánh tung, làm sạch và trộn đều bông khô để thu nguyên liệu sạch và đồng
đều. Sau quá trình làm sạch, bông được thu dưới dạng các tấm bông phẳng đều.
- Chải: các sợi bông được chải song song và tạo thành các sợi thô xoắn trên máy chải.
- Kéo sợi: kéo sợi để giảm kích thước và tăng độ bền sợi.
- Hồ sợi: đối với sợi bông sử dụng hồ tinh bột và tinh bột biến tính, đối với sợi nhân tạo
sử dụng PVA (Polyvinylancol), polycrylat. Mục đích của quá trình này là tạo màng hồ
bao quanh sợi, tăng độ bền, độ bôi trơn và độ bông của sợi để tiến hành dệt.
- Dệt vải: kết hợp các sợi ngang và sợi dọc để hình thành các tấm vải.
- Giũ hồ: sử dụng xút hoặc enzyme amilaza để tách phần hồ còn lại trên tấm vải.
- Nấu vải: loại trừ phần hồ còn lại và các tạp chất thiên nhiên bám vào sợi và tách dầu mỡ.
- Tẩy trắng: làm cho vải sạch màu, sạch các vết dầu mỡ và làm cho vải đạt độ trắng đúng
theo tiêu chuẩn đặt ra. Chất tẩy trắng thường dùng NaClO, NaClO
2
, H
2
O
2
cùng các hóa
chất phụ trợ khác để tạo môi trường.
Nếu sử dụng H
2
O
2
tuy giá thành sản phẩm cao hơn nhưng không ảnh hưởng tới môi
trường sinh thái. Nước thải chủ yếu chứa kiềm dư và các chất hoạt động bề mặt.
Nếu sử dụng các chất tẩy chứa Clo: giá thành thấp hơn nhưng tạo ra hàm lượng AOX
(hợp chất halogen hữu cơ dễ hấp phụ) trong nước thải. Các chất này khả năng gây ung thư
và ảnh hưởng tới môi trường sinh thái.
- Nhuộm vải: đây là công đoạn phức tạp, sử dụng nhiều loại thuốc nhuộm và hóa chất để
tạo màu sắc khác nhau cho vải. Thuốc nhuộm có nhiều loại như: trực tiếp, hoàn nguyên,
lưu huỳnh, hoạt tính…tồn tại ở dạng tan hay phân tán trong dung dịch. Tỉ lệ màu của
thuốc nhuộm gắn vào sợi từ 50-98%, phần còn lại đi vào trong nước thải.
Quá trình nhuộm xảy ra theo 4 bước:
 Di chuyển các phần tử thuốc nhuộm đến bề mặt sợi.
 Gắn màu vào bề mặt sợi.
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 5

 Khuếch tán màu vào sợi, quá trình này xảy ra chậm.
 Cố định màu vào sợi.
- In hoa: để tạo vân hoa, có một hay nhiều màu trên vải. Các loại thuốc in hoa ở dạng hoà
tan hay dung môi chất màu. Các thuốc in hoa là chất màu, hoạt tính, hoàn nguyên azo
không tan và Indigozol. Hồ in hoa là hồ tinh bột dextrin, natrialginat, hồ nhũ tương tổng
hợp.
- Văng khô, hoàn tất: mục đích ổn định kích thước của vải chống màu và ổn định nhiệt.
Trong đó sử dụng một số hóa chất chống nhàu, chất làm mềm và hóa chất như metylic,
axitaxetic, focmandehit.
1.2.2.Các loại hóa chất sử dụng trong sản xuất dệt nhuộm [8]
a) Các loại thuốc nhuộm sử dụng trong sản xuất dệt nhuộm
Để sản xuất các mặt hàng vải màu và in hoa trong công nghiệp dệt nhuộm người ta phải
sử dụng nhiều loại thuốc nhuộm khác nhau. Thuốc nhuộm chủ yếu là các hợp chất hữu cơ
có màu, khi tiếp xúc với các vật liệu khác nhau thì khả năng bắt màu và giữ màu trên vật
liệu khác nhau bằng các lực liên kết vật lý và hóa học. Hầu hết thuốc nhuộm là những hợp
chất màu hữu cơ trừ thuốc nhuộm pigment có một số màu từ hợp chất vô cơ. Các loại
thuốc nhuộm thường gặp, gồm:
 Thuốc nhuộm trực tiếp
Thuốc nhuộm trực tiếp hay còn goi thuốc nhuộm tự bắt màu là những hợp chất hòa tan
trong nước, có khả năng bắt màu vào một số vật liệu như các sợi xenlulo, giấy, tơ tằm và
sợi polyamit một cách trực tiếp nhờ lực hấp phụ trong môi trường trung tính hoặc kiềm.
Hầu hết các loại thuốc nhuộm trực tiếp có nhóm azo, một số ít là dẫn xuất dioazin và
flatoxianim, tất cả được sản xuất dưới dạng muối natri của axit sunforic hoặc cacbonyl
hữu cơ, một vài trường hợp được sản xuất dưới dạng muối amoni và kali nên được viết
dưới dạng tổng quát là:
Ar-SO
3
-Na ( Ar: gốc hữu cơ mang màu thuốc nhuộm)
Khi hòa tan vào nước thuốc nhuộm phân ly như sau:
Ar-SO
3
-Na → Ar-SO
3

-
+ Na
+
Ar-SO
3
-
: là ion mang màu có điện tích âm.
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 6

Thuốc nhuộm trực tiếp chỉ có hiệu suất bắt màu cao 90% khi nhuộm màu nhạt ở nồng độ
thấp, còn đối với những màu đậm, lượng thuốc nhuộm bị thải ra tương đối lớn.
Do khả năng tự bắt màu, đơn giản trong sử dụng và rẻ tiền nên thuốc nhuộm trực tiếp
được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau như ngành dệt vải, sợi bông, hàng
dệt kim từ bông, một số sản phẩm dệt từ polyamit trong ngành thuộc da cũng sử dụng
thuốc nhuộm trực tiếp nhất là màu nâu, đen và một số màu xanh.
Gần đây phát hiện thấy một trong những nguyên nhân gây ung thư là do amin thơm thoát
ra từ thuốc nhuộm có chứa gốc azo, nên các nước EU đã cấm không sử dụng loại thuốc
nhuộm này, vì vậy phạm vi sử dụng loại thuốc nhuộm này thu hẹp dần.
 Thuốc nhuộm hoạt tính
Là loại thuốc nhuộm anion, có phần mang màu thường là gốc azo, antraquinon, axit chứa
kim loại hoặc ftaloxianin nhưng chứa một vài nguyên tử hoạt tính có độ hòa tan trong
nước cao và khả năng chịu ẩm tốt. Công thức tổng quát của thuốc nhuộm hoạt tính là: S -
F – T – X, trong đó:
S: là nhóm cho thuốc nhuộm có tính tan.
F: là phần mang màu của phân tử thuốc nhuộm, nó quyết định màu của thuốc nhuộm.
T: là gốc mang nhóm phản ứng
X: là nhóm mang phản ứng và nhóm này rất khác nhau, có thể là nhóm halogen hữu cơ
hoặc nhóm nguyên tử chưa no như CH
2
=CH
2
và trong mỗi phân tử thuốc nhuộm có thể
chứa một hoặc nhiều nhóm phản ứng.
Mức độ không gắn màu của thuốc nhuộm hoạt tính tương đối cao khoảng 30% và nó có
chứa gốc Halogen hữu cơ nên làm tăng lương độc hại (AOX) trong nước thải. Mặt khác
quá trình nhuộm phải sử dụng chất điện li khá lớn (NaCl, Na
2
SO
4
) và chúng bị thải hoàn
toàn sau khi nhuộm và giặt. Vì vậy, nước thải có hàm lượng muối cao có hại cho thủy
sinh và cản trở xử lý nước bằng phương pháp vi sinh.
 Thuốc nhuộm hoàn nguyên
Thuốc nhuộm hoàn nguyên được dùng chủ yếu để nhuộm chỉ, sợi vải bông, lụa vixco.
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 7

Thuốc nhuộm hoàn nguyên bao gồm 2 nhóm chính: nhóm indigoit (có chứa nhân indigo
và dẫn xuất của nó) và nhóm hoàn nguyên đa vòng (có chứa nhân Antraguinon và các dẫn
xuất).
Tuy có cấu tạo và màu sắc khác nhau nhưng tất cả đều có nhóm axeton (C=O)
trong phân tử nên công thức tổng quát là R=C=O. Tất cả các loại thuốc nhuộm hoàn
nguyên đều không tan trong nước và trong kiềm. Để nhuộm và in hoa, người ta khử nó
trong môi trường kiềm bằng chất khử mạnh như NaHSO
3
, H
2
O
2,
hay dùng nhất là dung
dịch Na
2
SO
4
+ NaOH ở nhiệt độ 50 – 60
0
C.
Tùy thuộc vào công nghệ nhuộm khác nhau mà tỷ lệ bắt màu của thuốc nhuộm hoàn
nguyên khác nhau, dao động trong khoảng 70 – 80%. Phần không bắt màu đi vào nước
thải, có cấu trúc bền vững và đang là một vấn đề đáng quan tâm trong xử lý nước thải dệt
nhuộm.
 Thuốc nhuộm phân tán
Là những chất màu không tan trong nước, được sản xuất dưới dạng hạt phân tán cao thể
keo nên có thể phân bố đều trong nước kiểu dung dịch huyền phù, đồng thời có khả năng
chịu ẩm cao, có cấu tạo phân tử từ các gốc azo (- N=N -) và antraquinon, có chứa nhóm
amin tự do hoặc đã bị thế (- NH
2
, - NH-CH
2
=CH
2
-OH) nên thuốc nhuộm dễ dàng phân
tán trong nước.
Mức độ gắn màu của thuốc nhuộm phân tán đạt tỉ lệ cao 90 – 95%, nên mức độ thải ra
ngoài môi trường không cao. Môi trường thuốc nhuộm có tính axit và có nhiều chất hoạt
động bề mặt có thể kết hợp trung hòa với dòng thải kiềm tính.
 Thuốc nhuộm lưu huỳnh:
Trong phân tử có chứa disunfua (- S – S) và nhiều nguyên tử lưu huỳnh
Là hợp chất không màu tan trong nước và một số dung môi hữu cơ. Dùng để nhuộm sợi
cotton thuốc nhuộm này tương đối đủ màu trừ màu tím và màu đỏ chưa tổng hợp được.
Môi trường nhuộm mang tính kiềm và độ hấp thụ các loại thuốc nhuộm này khoảng 60 –
70%, phần còn lại đi vào trong nước thải làm cho nước thải có chứa các hợp chất lưu
huỳnh và các chất điện li.
Ngoài ra còn có một số loại thuốc nhuộm khác nhau như thuốc nhuộm pigment, thuốc
nhuộm phân tán…
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 8

b) Các loại hóa chất khác sử dụng trong sản xuất dệt nhuộm
Trong sản xuất dệt nhuộm ngoài các loại thuốc nhuộm thường dùng, người ta còn sử dụng
các loại hóa chất sau:
- NaOH và Na
2
CO
3
dùng trong nấu tẩy, làm bóng với số lượng lớn.
- H
2
SO
4
dùng để giặt trung hòa và hiện màu thuốc nhuộm.
- H
2
O
2
, NaOCl dùng để tẩy trắng vật liệu.
- Các chất khử vô cơ như: Na
2
S
2
O
3
dùng trong nhuộm hoàn nguyên, Na
2
S dùng để khử
thuốc nhuộm lưu huỳnh.
Các chất cầm màu thường là nhựa cao phân tử như syntephix, tinofic.
- Những chất này khó tan trong nước nhưng lại dễ tan trong dung dịch axit axetic, chúng
tạo thành phức khó tan giữa cation chất cầm màu và anion của thuốc nhuộm. Nó được sử
dụng để nâng cao độ bền màu cho vải khi nhuộm bằng thuốc nhuộm trực tiếp, thuốc
nhuộm hoàn nguyên…
- Các chất hoạt động bề mặt (như chất ngấm, chất đều màu, chất chống bọt, chất chông
nhăn…), xà phòng hoặc các chất tẩy giặt tổng hợp được sử dụng trong tất cả các công
đoạn là các nhóm anion, cation. Các chất này làm giảm sức căng bề mặt nước thải và ảnh
hưởng tới đời sống thủy sinh, đôi khi có những sản phẩm khó phân giải vi sinh.
- Các polymer tổng hợp dùng trong hồ sợi và hồ vải như PAC, polycrylat. Khi đi vào
trong nước thải là những chất khó phân hủy sinh học.
- Các chất làm mềm vải dùng trong khâu hoàn tất phần lớn là các hợp chất cao phân tử có
gốc silion như : polisiloxan, silicon biến tính. Các chất này có khả năng tạo thành lớp
màng mỏng trên vải làm cho vải mềm mịn.
1.2.3. Hiện trạng ô nhiễm và các chất ô nhiễm [11]
Sự gia tăng đáng kể của ngành dệt may là nhờ sự đóng góp rất lớn của ngành dệt nhuộm.
Chất lượng vải, màu sắc và kiểu dáng ưa chuộng là những yếu tố không thể thiếu trong
lĩnh vực thời trang. Tuy nhiên, với nhu cầu ngày càng cao về màu sắc và độ bền của thuốc
nhuộm, dưới góc độ môi trường thì sự đa dạng về màu sắc và độ bền màu ngày một tăng
cao của thuốc nhuộm lại là sự ô nhiễm môi trường mức độ ô nhiễm môi trường ngày càng
trầm trọng hơn và càng khó khăn hơn trong nghiên cứu cơ chế và công nghệ xử lý nước thải.
Hàng năm, ngành công nghiệp dệt may sử dụng hàng nghìn tấn các loại hóa chất nhuộm.
Hiệu suất sử dụng các loại thuốc nhuộm nằm trong khoảng từ 70 – 80% và tối đa chỉ đạt
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 9

95%. Như vậy, một lượng lớn hóa chất, thuốc nhuộm sẽ bị thải ra môi trường. Theo số
liệu thống kê, ngành dệt may thải ra môi trường khoảng 20-30 triệu m
3
nước thải/ năm.
Trong đó mới chỉ có khoảng 10% tổng lượng nước thải đã được qua xử lý, số còn lại thải
trực tiếp ra môi trường tiếp nhận.
Công nghệ nhuộm cần sử dụng 20 – 100 m
3
nước/tấn sản phẩm, tương ứng với lượng
nước thải từ vài trăm đến hơn1000m
3
/ngày.Do vậy, nhu cầu về số lượng nước sử dụng là
một vấn đề lớn đặt ra đối với từng cơ sở sản xuất. Sử dụng hợp lý nước cũng là một vấn
đề kinh tế quan trọng, đòi hỏi phải có sự quản lý nghiêm ngặt và phải làm giảm khối
lượng nước sử dụng cũng như tái sử dụng nguồn nước thải. Theo nghiên cứu của
D.Orhon, F.Germirii Babuna và nnk (2001) cho thấy nồng độ các chất ô nhiễm từ các
công đoạn nhuộm rất khác nhau: độ pH của các quá trình rất chênh lệch, phụ thuộc vào
đặc tính riêng của từng công đoạn. Nhưng phần lớn nước thải của các công đoạn chủ yếu
có tính kiềm. Giá trị COD cao ở những công đoạn làm sáng huỳnh quang, công đoạn làm
mềm, công đoạn nhuộm và công đoạn tẩy trắng, đều lớn hơn 2000 mg/l. Đặc biệt công
đoạn nhuộm thải ra lượng nước thải lớn chứa hàm lượng các chất hữu cơ khó phân hủy
cao, còn những công đoạn khác hầu hết là những chất hữu cơ dễ phân hủy. Công đoạn
nhuộm có độ màu cao nhất, lên đến 25.000 theo thang độ màu Pt – Co. Còn các thông số
TDS và tổng Photpho của nước thải dệt nhuộm không cao. Hàm lượng chất rắn lơ lửng
trong công đoạn nhuộm, công đoạn chuội vải là cao nhất.
Như vậy, các chất thải trong nước thải công nghiệp dệt nhuộm có thể chia thành hai loại:
- Chất thải của các loại hóa chất và phụ gia trong nước thải do sử dụng dư thừa, chủ yếu
là các chất vô cơ và các chất hữu cơ dễ phân hủy.
- Chất thải từ thuốc nhuôm dư thừa, đây là các chất hữu cơ khó phân hủy.
- Do tính chất khác nhau của hai loại nước thải này, cần lưu ý tách dòng riêng khi đưa vào
xử lý trong nhà máy.
Ngoài ra, vấn đề chất thải rắn và khí thải của ngành dệt nhuộm ở Việt Nam là một trong
những vấn đề cần hết sức quan tâm. Chất thải rắn của ngành dệt nhuộm bao gồm xỉ than,
phế liệu, vải vụn, bụi bông, bao bì, các loại thuốc nhuộm bị hỏng. Mỗi năm lượng chất
thải rắn khoảng trên 700.000 tấn /năm. Hiện nay, lượng chất thải rắn này được các cơ sở
sản xuất thu gom, xử lý, tái sử dụng

Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 10

CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ XỬ LÝ NƢỚC THẢI DỆT NHUỘM
2.1. Đặc điểm nƣớc thải ngành dệt nhuộm [7,11]
2.1.1. Nguồn gốc phát sinh nước thải dệt nhuộm
Tính chất nước thải giữ vai trò quan trọng trong thiết kế, vận hành hệ thống xử lý
và quản lý chất lượng môi trường. Nước thải dệt nhuộm sẽ khác nhau khi sử dụng
các loại nguyên liệu khác nhau. Chẳng hạn như len và cotton thô sẽ thải ra chất bẩn tự
nhiên của sợi. Nước thải này có độ màu, độ kiềm, BOD và chất lơ lửng (SS) cao. Ở loại
nguyên liệu sợi tổng hợp, nguồn gây ô nhiễm chính là hóa học do các loại hóa chất sử
dụng trong giai đoạn tẩy và nhuộm. Nước thải dệt nhuộm nhìn chung rất phức tạp và đa
dạng. Đã có hàng trăm loại hóa chất đặc trưng như phẩm nhuộm, chất hoạt động bề
mặt, chất điện ly, chất tạo môi trường, tinh bột men, chất oxi hóa…được đưa vào
sử dụng. Trong quá trình sản xuất, lượng nước thải ra dao động 12-300 m
3
/tấn vải,
chủ yếu từ công đoạn nhuộm và nấu tẩy. Nước thải dệt nhuộm ô nhiễm nặng bởi các
chỉ tiêu như độ màu, pH, chất rắn lơ lửng, BOD, COD, nhiệt độ đều vượt quá tiêu chuẩn
cho phép.
2.1.2. Đặc trưng của nước thải dệt nhuộm
Đặc trưng quan trọng nhất của nguồn nước thải từ các cơ sở dệt nhuộm là sự dao
động rất lớn về cả số lượng và tải lượng ô nhiễm. Thay đổi theo mùa, theo mặt hàng sản
xuất và theo chất lượng sản phẩm. Nhìn chung nước thải từ cơ sở dệt nhuộm có độ kiềm
cao, độ màu và hàm lượng các chất hữu cơ cao. Hiệu quả hấp thụ của vải chỉ đạt 60-70%.
Ngoài ra còn một số chất điện li, chất hoạt động bề mặt, chất tạo môi trường cũng tồn tại
trong thành phần nước thải tạo ra độ màu cao của nước thải.
Nước thải của ngành dệt nhuộm nếu không được xử lý, khi thải vào môi trường sẽ làm
mất cân bằng sinh thái của nguồn tiếp nhận gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng lớn
đến sức khỏe con người.
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 11

Bảng 1.1. Một vài thông số về nƣớc thải dệt nhuộm ở Việt Nam [6]
Thông số


Mặt hàng
Lƣợng
nƣớc
thải
(m
3
/tấn)
TS
(mg/l)
BOD
(mg/l)
COD
(mg/l)
pH
Độ màu
(Pt.Co)
Hàng bông thoi
dệt
394
400-1000
70-135
350-600
8-10
350-600
Hàng pha dệt
kim
246-280
800-1100
90-400
570-1200
9-10
1120-1600
Sợi
236
800-1300
90-130
210-230
9-11
180-540
Dệt len
114
420
120-130
400-500
9
260-300

Nhiều công trình nghiên cứu trước đây cho thấy keo tụ bằng phèn nhôm có thể khử màu
hiệu quả 50-90%, đặc biệt hiệu quả cao với loại thuốc nhuộm sulfur. Các nghiên
cứu cho thấy 300 mg/l phèn nhôm có thể giảm 86% độ màu và 39% COD: 250
mg/l phèn sắt giảm 90 % độ màu. Quá trình hấp thụ bằng than hoạt tính, khi sử
dụng than hoạt tính hấp thụ thì 93% COD bị loại bỏ, đặc biệt thích hợp với thuốc
nhuộm axit, kiềm. Điều đó cho thấy hiệu quả xử lý bằng than hoạt tính rất cao nhưng
chi phí đầu tư và quản lý lớn hơn nhiều so với sử dụng chất keo tụ. Theo nghiên cứu của
Ciba Gelgy Service Limited (1993) thì phèn nhôm và phèn sắt có thể loại bỏ 40%
COD và 80% Crom tổng cộng từ 0,6mg/l xuống còn 0,1mg/l. Nghiên cứu Turkman
(1991) cho thấy với liều lượng phèn sắt 500mg/l hiệu quả khử độ đục là 98,3%
Như vậy, chất lượng nước thải của nhà máy dệt nhuộm đã gây ô nhiễm trầm trọng cho
nguồn nước. Vì thế, việc xử lý nguồn nước thải này trước khi xả vào nguồn là việc làm
bắt buộc, cấp thiết đòi hỏi phải được quan tâm, đầu tư thích đáng
2.2. Các phƣơng pháp xử lý nƣớc thải dệt nhuộm [4,5,6]
Nước thải công nghiệp dệt nhuộm là một trong những loại nước thải ô
nhiễm nặng và tác động mạnh đến môi trường. Các chất thải ngành công nghiệp này chứa
các chất hữu cơ độc hại nằm dưới dạng ion và mối số kim loại nặng. Do đó, việc xử lý
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 12

nhằm giảm thiểu các chất ô nhiễm có trong nước thải tùy thuộc vào mục đích và nguồn
tiếp nhận sau cùng.
2.2.1. Phương pháp cơ học
Đặc trưng của phương pháp này là loại bỏ các tạp chất không hòa tan ra khỏi nước thải
bằng cách gạn lọc, gắn và lọc. Phương pháp này thường ứng dụng với các công trình như:
• Song chắn rác
• Bể lắng cát
• Bể điều hòa
• Bể lắng: bể lắng ngang, bể lắng đứng
2.2.2. Phương pháp hóa lý
Bản chất của quá trình xử lý nước thải bằng phương pháp hóa lý là áp dụng các
quá trình vật lý và hóa học để loại bỏ các chất ô nhiễm ra khỏi nước thải, phương pháp
này chủ yếu để xử lý nước thải công nghiệp. Giai đoạn xử lý hóa lý là giai đoạn xử lý
độc lập hoặc xử lý kết hợp cùng với các phương pháp cơ học, hóa học, sinh học trong
công nghệ xử lý nước thải hoàn chỉnh.
Các phương pháp được áp dụng như sau:
 Phương pháp đông tụ:
Là quá trình làm thô hóa các hạt phân tán và nhũ tương. Phương pháp này hiệu quả
nhất khi sử dụng tách các hạt phân tán có kích thước 1 ÷ 1000 µ m. Sự đông tụ diễn ra
dưới ảnh hưởng của các chất đông tụ. Chất đông tụ trong nước tạo thành các bông
hydroxit kim loại, các hạt lơ lửng và kết hợp lại với nhau tạo thành bông cặn lớn.
Chất đông tụ thường là các muối sắt, nhôm, các hợp chất của chúng hoặc dung dịch hỗn
hợp keo tụ được sản xuất từ bùn đỏ. Việc chọn chất đông tụ phụ thuộc vào thành phần,
tính chất hóa lý, giá thành, pH, nồng độ tạp chất trong nước thải.
 Phương pháp keo tụ tạo bông:
Công nghệ xử lý nước thải dệt nhuộm sử dụng quá trình keo tụ tạo bông và lắng để
xử lý các chất lơ lửng, độ đục, độ màu. Độ đục, độ màu gây ra bởi các hạt keo có kích
thước bé (10
-2
÷ 10
-1
µ m). Các chất này không thể lắng hoặc xử lý bằng phương pháp lọc
mà phải sử dụng các chất keo tụ và trợ keo tụ để liên kết các hạt keo lại thành các bông
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 13

cặn có kích thước lớn để dễ dàng loại bỏ ở bể lắng. Các chất keo tụ thường sử
dụng là phèn nhôm, phèn sắt, các polyme… Trong đó, được dùng rộng rãi nhất là
phèn nhôm và phèn sắt vì nó hòa tan tốt trong nước, giá rẻ, hoạt động trong khoảng pH
lớn. Để tăng cường quá trình keo tụ, tăng tốc độ lắng người ta thường cho thêm vào nước
thải các hợp chất cao phân tử gọi là chất trợ keo tụ. Thông thường liều lượng chất trợ keo
tụ khoảng 1 - 5 mg/l.
Trong đó người ta hay sử dụng PAC- Poly Aluminium Chloride (keo tụ lắng trong
nước). PAC là một muối biến tính đặc biệt của nhóm clorua. Đây là loại phèn nhôm thế
hệ mới dạng cao phân tử (polymer). PAC với công thức hóa học :Al
n
(OH)
m
Cl
3n-m

Công dụng: dùng trong công nghệ xử lý nước sinh hoạt, nước thải công nghiệp, công
nghiệp sản xuất giấy, dầu khí…
Hiện nay, PAC được sản xuất lượng lớn và sử dụng rộng rãi ở các nước tiên tiến để
thay thế cho phèn nhôm sunfat trong xử lý nước sinh hoạt và nước thải. Mục đích là để
keo tụ, kết tủa hoàn toàn các chất rắn lơ lửng, các chất hữu cơ (hòa tan và không hòa tan),
kim loại nặng và các chất keo hòa tan trong nước tạo ra các bông cặn. Bông cặn dễ dàng
kết tủa ổn định lắng nhanh để tạo bùn và dễ loại ra bằng cách lọc bỏ.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong việc tạo ra nguồn nước chất lượng cao, kể cả xử lý
nước đục trong mùa lũ lụt thành nước sinh hoạt. Do vậy, các nước phát triển đều sử dụng
PAC trong các nhà máy cấp nước sinh hoạt và nhà máy xử lý nước thải,… PAC được sử
dụng hầu hết trong những quy trình công nghệ sau:
- Lọc nước sinh hoạt và nước uống cho hộ gia đình, dùng lắng trong trực tiếp nước sông
hồ kênh rạch tạo nước sinh hoạt.
- Xử lý nước cấp dân dụng, nước cấp công nghiệp: xử lý nước bề mặt, thích hợp cho các
nhà máy cấp nước sinh hoạt, hồ bơi trạm cấp nước…
- Xử lý nước thải công nghiệp, nước nhiễm dầu, nước rửa than Đặc biệt, các nhà máy
xử lý nước thải dùng để xử lý nước thải chứa nhiều cặn lơ lửng như nước thải công
nghiệp ngành gốm sứ, gạch, nhuộm, nhà máy chế biến thủy sản, xí nghiệp giết mổ gia
súc, luyện kim, thuộc da,…
- Những bể nuôi con giống thủy sản (tôm giống, các giống) cũng có thể sử dụng PAC.
Người sử dụng chỉ cần pha PAC bột thành dung dịch 10% hoặc 20% bằng nước, cho
lượng dung dịch chất keo tụ vào nước cần xử lý, khuấy đều và để lắng trong. ở điều kiện
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 14

bảo quản thông thường (bao kín, để nơi khô ráo, nhiệt độ phòng) có thể giữ lâu dài. Liều
lượng PAC sử dụng cho 1m
3
nước sông, ao hồ là 1-4g PAC đối với nước đục thấp (50-
400mg/l), là 5-6g PAC đối với nước đục trung bình (500-700ml/l) và 7-10g PAC đối với
nước đục cao (800-1200 mg/l). Liều lượng sử dụng chính xác được xác định bằng thực
nghiệm trực tiếp đối với nước cần xử lý. Sau khi lắng trong, nếu dùng để uống cần đun
sôi hoặc cho nước khử trùng theo liều lượng hướng dẫn.
Để phản ứng diễn ra hoàn toàn và tiết kiệm năng lượng, phải khuấy trộn đều hóa chất
với nước thải. Thời gian lưu lại trong bể trộn khoảng 5 phút. Tiếp đó thời gian cần thiết để
nước thải tiếp xúc với hóa chất cho đến khi bắt đầu lắng dao động khoảng 30 – 60 phút.
Trong khoảng thời gian này các bông cặn được tạo thành và lắng xuống nhờ vào trọng
lực. Mặt khác, để tăng cường quá trình khuấy trộn nước thải với hóa chất và tạo được
bông cặn người ta dùng các thiết bị khuấy trộn khác nhau như:
- Khuấy trộn thủy lực: tăng chiều dài quãng đường mà nước thải phải đi nhằm tăng
khả năng hòa trộn nước thải với các hóa chất.
- Khuấy trộn bằng cơ khí: trong bể trộn lắp đặt các thiết bị có cánh khuấy có thể quay ở
các góc độ khác nhau nhằm tăng khả năng tiếp xúc giữa nước thải và hóa chất.
 Phương pháp tuyển nổi:
Tuyển nổi để loại bỏ ra khỏi nước thải các tạp chất không tan và khó lắng. Người ta sử
dụng phương pháp này để xử lý nước thải trong ngành sản xuất chế biến dầu, mỡ, da ….
Có nhiều phương pháp tuyển nổi để xử lý nước thải:
- Tuyển nổi với sự tách không khí từ dung dịch
- Tuyển nổi với việc cho thông khí qua vật liệu xốp
- Tuyển nổi hóa học - Tuyển nổi điện
- Tuyển nổi với sự phân tách không khí bằng cơ khí
 Phương pháp hấp phụ:
Phương pháp hấp phụ được dùng rộng rãi để làm sạch triệt để nước thải khỏi các
chất bẩn các chất hữu cơ hòa tan sau khi xử lý sinh học cũng như xử lý cục bộ. Hiện
tượng tăng nồng độ chất tan trên bề mặt phân chia giữa hai pha gọi là hiện tượng hấp phụ.
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 15

Tốc độ của quá trình phụ thuộc vào nồng độ, bản chất và cấu trúc của chất tan , nhiệt độ
của nước, loại và tính chất của chất hấp phụ,…
Quá trình hấp thụ gồm 3 giai đoạn:
- Di chuyển chất cần hấp phụ từ nước thải tới bề mặt hấp phụ (vùng khuếch tán ngoài).
- Thực hiện quá trình hấp phụ.
- Di chuyển chất cần hấp phụ vào bên trong hạt hấp phụ (vùng khuếch tán trong).
Trong đó, tốc độ của chính quá trình hấp phụ là lớn và không hạn định tốc độ chung của
quá trình. Do đó, giai đoạn quyết định tốc độ của quá trình hấp phụ là giai đoạn khuếch
tán ngoài hay giai đoạn khuếch tán trong. Trong một số trường hợp, tốc độ hấp phụ được
hạn định bởi cả hai giai đoạn này. Tái sinh chất hấp phụ là một giai đoạn quan trọng trong
quá trình hấp phụ. Các chất bị hấp phụ có thể được tách ra khỏi than hoạt tính bằng quá
trình nhả hấp nhờ hơi bão hòa hay hơi hóa nhiệt hoặc bằng khí trơ nóng. Ngoài ra, còn có
thể tái sinh chất hấp phụ bằng phương pháp trích ly.
Phương pháp hóa học và hóa lý được ứng dụng chủ yếu để xử lý nước thải công nghiệp.
Phụ thuộc vào điều kiện địa phương và mức độ cần thiết xử lý mà phương pháp xử lý hóa
lý hay hóa học là giai đoạn cuối cùng hoặc chỉ là giai đoạn sơ bộ
2.2.3. Phương pháp sinh học
Xử lý nước thải bằng phương pháp sinh học là dựa vào khả năng sống và hoạt
động của vi sinh vật có tác dụng phân hủy chất hữu cơ. Phương pháp này dựa trên cơ sở
sử dụng hoạt động của các vi sinh vật để phân hủy chất hữu cơ có trong nước thải. Các vi
sinh vật sử dụng chất hữu cơ và một số muối khoáng làm nguồn dinh dưỡng và tạo năng
lượng. Trong quá trình sống chúng nhận các chất dinh dưỡng để xây dựng tế bào, sinh
trưởng và sinh sản nên sinh khối của chúng tăng lên. Quá trình phân hủy chất hữu cơ nhờ
sinh vật gọi là quá trình oxi hóa sinh hóa. Như vậy nước thải có thể xử lý bằng phương
pháp sinh học sẽ đặc trưng bằng các chỉ tiêu BOD, COD. Để xử lý nước thải bằng phương
pháp sinh học hiệu quả thì tỷ số COD : BOD > 0,5.
Các phương pháp xử lý sinh học có thể phân loại trên cơ sở khác nhau, dựa vào quá trình
hô hấp của vi sinh vật có thể chia ra làm 2 loại: quá trình hiếu khí và kỵ khí. Các công
trình áp dụng phương pháp này như:
- Bể Aeroten
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 16

- Bể lọc sinh học
- Mương oxi hóa
- Bể mêtan
- Bể UASB (Upflow Anaerobic Sludge Blanket)
2.2.4. Xử lý bùn cặn
Tách nước ra khỏi dung dịch bùn ta áp dụng các công trình sau:
- Bể nén bùn bằng phương pháp trọng lực
- Bể nén bùn bằng phương pháp tuyển nổi
- Máy ly tâm bùn
Ổn định bùn: có nhiều phương pháp để ổn định bùn như phương pháp hóa học, sinh học,
nhiệt …Phương pháp sinh học được áp dụng rộng rãi nhất trong các công trình điển hình
như:
- Bể mêtan
- Bể lắng hai vỏ
- Bể tự hoại …
Sau quá trình xử lý có thể dùng bùn làm phân bón, chôn lấp ở nơi hợp lý.
2.3. Một số công ngệ xử lý nƣớc thải dệt nhuộm [2,7]
Tại công ty sản xuất vải sợi bông Stork Aqua (Hà Lan) đã xây dựng hệ thống xử lý nước
thải với lưu lượng thải 3000 - 4000 m
3
/ngày đêm, COD = 400 - 1000mg/l và BOD = 200 -
400 mg/l, nước sau xử lý có thể đạt BOD < 50 mg/l, COD<100 mg/l.
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 17



Hình 2.1: Hệ thống xử lý nƣớc thải công ty Stork Aqua (Hà Lan) [5]
Trong khi đó ở xí nghiệp tẩy nhuộm Niederfrohna hãng Schiesser (xí nghiệp tẩy nhuộm
hàng bông, sử dụng chủ yếu là thuốc nhuộm hoạt tính) đã đầu tư xây dựng hệ thống xử lý
nước thải có công suất 2500 m
3
/ngày đêm. Hệ thống này có thể xử lý nước thải có COD
ban đầu là 853 mg/l, BOD = 640 mg/l và dòng ra có BOD < 10 mg/l và COD = 20,3 mg/l,
nước không màu, chất rắn lơ lửng thấp.




Bể lắng II

Nước thải
Bể lắng I
Song chắn
Bể điều hòa
Thiết bị xử
lý bùn
bùn

Bể sinh học
Bể keo tụ
Thiết bị xử
lý bùn
Bùn
Nước sau xử lý
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 18
































Hình 2.2: Hệ thống xử lý nƣớc thải ngành dệt nhuộm của công ty
Schiesser Sachen (CHLBĐức) [5]
Bùn
Nƣớc thải
dệt nhuộm
Nước thải vào
nguồn tiếp nhận
H
2
0
Ozon O
3
Muối sử dụng lại
Bể điều hoà
Bể trung hoà
Bể sinh hoc có
khuấy trộn
Lắng
Hấp phụ tầng sôi
có khấy trộn

Lắng
Keo tụ
Lắng
Lọc
Làm mềm
Thẩm thấu
Bể chứa nƣớc để
sử dụng lại
Hoạt hoá
Xử lý
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 19

Công nghệ xử lý nước thải dệt nhuộm tơ tằm của nhà máy Vikotex Bảo Lộc (sau
khi đã sửa chữa và vận hành thành công tháng 5/1996). Vikotex Bảo Lộc đầu tư xây dựng
hệ thống xử lý nước thải công suất 500 m
3
/ngày đêm. Hệ thống này có thể xử lý nước
thải COD đầu vào là 516 mg/l, BOD = 340 mg/l và dòng ra có BOD < 50 mg/l và COD =
80 mg/l, nước không màu, chất rắn lơ lửng thấp.











Hình 2.3: Hệ thống xử lý nƣớc thải dệt nhuộm công ty Vikotex Bảo Lộc








Nước thải dệt nhuộm
Bể điều hòa
Aeroten
Keo tụ lắng
Bể lắng
Sân phơi bùn
Nguồn tiếp
nhận
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 20

CHƢƠNG 3: ĐỀ XUẤT LỰA CHỌN CÔNG NGỆ XỬ LÝ
3.1. Cơ sở lựa chọn công nghệ xử lý nƣớc thải dệt nhuộm
Việc lựa chọn sơ đồ công nghệ dựa vào các yếu tố cơ bản sau:
Công suất trạm xử lý.
Thành phần và đặc tính của nước thải.
Tiêu chuẩn xả nước thải vào các nguồn tiếp nhận tương ứng.
Phương pháp sử dụng cặn.
Khả năng tận dụng các công trình có sẵn.
Điều kiện mặt bằng và đặc điểm địa chất thủy văn khu vực xây dựng.
Khả năng đáp ứng thiết bị cho hệ thống xử lý.
Chi phí đầu tư xây dựng, quản lý, vận hành và bảo trì.
3.2. Các thông số thiết kế và yêu cầu xử lý
3.2.1. Đặc trưng nước thải của cơ sở lựa chọn thiết kế
Trong tính toán thiết kế xử lý nước thải dệt nhuộm, đề tài lựa chọn các thông số trong
nước thải như sau:
Bảng 3.2: Đặc tính nƣớc thải dệt nhuộm tại miệng cống thải chung của cơ sở A
Thông số
Đơn vị
Kết quả
COD
mg/l
1200
BOD
5

mg/l
540
TSS
mg/l
250
Độ màu
Pt-Co
1200
Tổng N
mg/l
2,5
Tổng P
mg/l
1,25
Nhiệt độ
0
C
40-50
pH
-
10
Q
m
3
/ngđ
800

Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 21

Lưu lượng:
Q
TB
ngày
= 800 m
3
/ngđ.
Q
TB
h
=
24
/800
3
ngđm
= 33,3 m
3
/h.
Q
max
h
= 33,3 m
3
/h.1,2.2,0 = 79,92 m
3
/h.
Với: Hệ số không điều hòa ngày K
max
ngày
= 1,2
Hệ số không điều hòa h K
max
h
= 2,0
Q
max
s =
1000
3600
/92,79
3
hm
= 22,2 l/s.
Trạm xử lý làm việc 2 ca/ngày, 24/24
Q
bơm
= Q
TB
h
= 33,3 m
3
/h.
3.2.2. Yêu cầu xử lý
Nước thải sau xử lý phải đạt tiêu chuẩn loại B QCVN 13/2008-BTNMT (Quy chuẩn kỹ
thuật quốc gia về nước thải dệt nhuộm )
 BOD
5
<50 mg/l
 COD <150 mg/l
 Tổng Nitơ < 60 mg/l
 Tổng Photpho < 6 mg/l
 SS < 100 mg/l
 pH = 5,5 ÷ 9
 Nhiệt độ = 40
0
C
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 22

3.3. Các phƣơng án đề xuất xử lý nƣớc thải dệt nhuộm
3.3.1 Phương án 1























Hình 3.1: Sơ đồ hệ thống XLNT dệt nhuộm theo phƣơng án 1 đề xuất
Thuyết minh quy trình công nghệ phương án 1:
Nước thải từ các phân xưởng đi qua song chắn rác, tại đây các tạp chất được giữ lại
nhằm hạn chế sự cố trong quá trình vận hành như: làm tắc bơm, đường ống hoặc khe dẫn.
Đây là khâu đảm bảo điều kiện làm việc thuận lợi cho cả hệ thống xử lý. Sau đó nước thải
qua lưới chắn mịn trước khi vào hố thu gom để tránh những sợi chỉ nhỏ làm nghẹt bơm.
Sau khi qua song chắn rác nước thải được đưa đến bể thu gom. Bể có lắp đặt bơm để bơm
Axit
Song chắn rác
Hố thu gom
Bể điều hòa
Bể keo tụ
Bể tạo bông
Bể lắng I
Bể AEROTEN
Bể lắng II
Bể lọc áp lực
Bể khử trùng
Bể nén bùn
Máy ép bùn
Bùn tuần hoàn
Cặn tươi
Polyme trợ keo
A101
Chất keo tụ PAC
Bùn thải
Đạt
QCVN13:2008/BTNMT
Nước thải
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 23

lên bể điều hòa với cơ chế tự động dùng công tắc phao. Sau bể thu gom nước thải được
bơm về bể điều hòa nhằm điều hòa lưu lượng và nồng độ các chất ô nhiễm.
Việc điều hòa lưu lượng có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình xử lý. Đồng thời
quá trình khuấy trộn bằng cấp khí nén nhiệt độ của nước sẽ giảm, tránh được quá trình
lắng cặn, làm các chất rắn dễ bay hơi bay hơi một phần hoặc hoàn toàn. Trong bể điều
hòa với mục đích điều hòa về lưu lượng và nồng độ, ngoài ra còn bổ sung thêm axit để
đưa pH của nước thải về khoảng 7 để thuận lợi cho các quá trình xử lý tiếp theo. Sau bể
điều hòa nước thải được đưa vào bể khuấy trộn để cho các phần tử màu kết hợp với hóa
chất keo tụ tạo thành các bông cặn dễ lắng. So với khối lượng nước cần xử lý thì lượng
hóa chất chiếm một lượng rất nhỏ nên cần phải khuấy trộn nhanh để phân phối đều hóa
chất ngay sau khi cho chúng vào nước nhằm đạt hiệu suất cao nhất.
Nước thải sau khi trộn với hóa chất được dẫn sang bể phản ứng tạo bông. Trong bể
tạo bông sẽ bắt đầu quá trình hình thành bông cặn. Bể phản ứng dùng năng lượng khuấy
trộn cơ khí để tạo sự xáo trộn dòng chảy bằng cánh khuấy. Bể phản ứng được chia làm 3
buồng cường độ khuấy trộn giảm dần nhằm giảm chênh lệch cường độ khuấy trộn ở hai
buồng kế tiếp nhau và để thích ứng với cơ chế hình thành bông cặn. Sau bể tạo bông nước
thải được tiếp dẫn vào bể lắng nhằm loại bỏ bùn cặn. Nước đi vào ống trung tâm sau đó
chuyển hướng lên trên vào máng tràn thu nước vòng quanh bể lắng.
Trong quá trình chuyển động như vậy các bông cặn lớn có trọng lượng riêng lớn
hơn trọng lượng riêng của nước sẽ lắng xuống đáy bể.
Nước thải sau khi đi qua bể lắng độ màu giảm tuy nhiên nồng độ các chất hữu cơ
trong nước thải còn lớn do đó dẫn sang bể aeroten để xử lý triệt để. Tại đây bố trí hệ
thống sục khí khắp diện tích bể tạo điều kiện cung cấp đủ oxi một cách liên tục và duy trì
bùn hoạt tính ở trạng thái lơ lửng. Nước thải sau khi qua xử lý hiếu khí được cho qua bể
lắng 2. Một phần bùn dư từ bể lắng 2 sẽ được bơm tuần hoàn về bể aeroten để đảm bảo
nồng độ bùn nhất định trong bể. Bông bùn hoạt tính sẽ được lắng ở bể này nhờ lắng trọng
lực. Phần nước bên trên được đưa sang bể lọc áp lực để xử lý bổ sung. Phần bùn được đưa
sang Aeroten và bể nén bùn. Lọc là quá trình làm sạch nước thông qua lớp vật liệu lọc
nhằm tách các hạt cặn lơ lửng, các thể keo tụ và ngay cả vi sinh vật trong nước mà lắng
không xử lý được. Vật liệu lọc là cát và sỏi.
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 24

Theo tiêu chuẩn xây dựng TCXD 51-84 điều 6.20.1 thì tất cả các nước thải sinh
hoạt hoặc nước thải công nghiệp sau khi qua xử lý đều phải khử trùng trước khi xả ra
nguồn nước. Vì thế sau khi qua lọc ta cho nước thải vào bể tiếp xúc, ở đầu bể tiếp xúc ta
châm clo hoạt tính vào ( dùng clorua vôi) và thải ra công trình ngoài.
Bể nén bùn cũng là một dạng của bể lắng. Tại đây bùn được tách nước, bùn được
cô đặc để giảm thể tích. Bùn loãng ( hỗn hợp bùn-nước) được đưa vào ống trung tâm ở
tâm bể. Dưới tác dụng của trọng lực bùn sẽ lắng và kết chặt lại sau khi nén bùn sẽ được
rút ra khỏi bể bằng bơm hút bùn để đưa đến máy ép bùn
3.3.2 Phương án 2






















Hình 3.2 : Sơ đồ hệ thống XLNT dệt nhuộm theo phƣơng án 2 đề xuất
Axit
Song chắn rác
Hố thu gom
Bể điều hòa
Bể lắng I
Bể lọc áp lực
Bể khử trùng
Bể nén bùn
Máy ép bùn
Bùn thải
Đạt
QCVN13:2008/BTNMT
Nước thải
Bể keo tụ
Bể tạo bông
Bể lắng II
Polyme trợ keo A101
Chất keo tụ PAC
Bể AEROTEN
Bùn tuần hoàn
Cặn tươi
Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800m
3
/ng.đ

SVTH: Nguyễn Viết Trường-MT1101 25

Thuyết minh quy trình công nghệ phương án 2:
Nước thải theo hệ thống thoát nước được dẫn về trạm xử lý nước thải tập trung và
theo đường ống tự chảy về bể thu gom. Nước thải trước khi vào bể thu gom sẽ qua một
song chắn rác. Tại đây các tạp chất thô (sợi vải, vải vụn,…) được giữ lại nhằm hạn chế sự
cố trong quá trình vận hành (làm tắc bơm, đường ống hoặc khe dẫn), đảm bảo điều kiện
làm việc thuận lợi cho cả hệ thống xử lý.
Nước thải từ bể thu gom sẽ được bơm lên bể điều hòa để điều hòa lưu lượng và
thành phần tính chất nước nhờ quá trình xáo trộn bằng cấp khí. Ngoài ra, dung dịch
H
2
SO
4
cũng được bơm định lượng vào bể để điều chỉnh pH nước thải về pH trung tính và
cũng nhằm tạo điều kiện cho nước thải có thể xử lý sinh học. Từ bể điều hòa, nước thải
tiếp tục được bơm qua bể aeroten.
Trong bể sinh học, các chất hữu cơ hòa tan và không hòa tan chuyển hóa thành
bông bùn sinh học - quần thể vi sinh vật hiếu khí - có khả năng lắng dưới tác dụng của
trọng lực. Nước thải chảy liên tục vào bể sinh học trong đó khí được đưa vào cùng xáo
trộn với bùn hoạt tính, cung cấp oxi cho vi sinh phân hủy chất hữu cơ.
Dưới điều kiện như thế, vi sinh sinh trưởng tăng sinh khối và kết thành bông bùn.
Hỗn hợp bùn hoạt tính và nước thải gọi là dung dịch xáo trộn. Hỗn hợp này chảy đến bể
lắng đợt 1. Bể lắng đợt 1 có nhiệm vụ lắng và tách bùn hoạt tính ra khỏi nước thải. Bùn
sau khi lắng một phần sẽ được bơm tuần hoàn về bể aeroten (25-75 % lưu lượng) để giữ
ổn định mật độ cao vi khuẩn, tạo điều kiện phân hủy nhanh chất hữu cơ. Các thiết bị trong
bể lắng gồm ống trung tâm phân phối nước, hệ thống thanh gạt bùn và máng răng cưa thu
nước.
Lượng bùn dư thải ra mỗi ngày được bơm về bể nén bùn. Nước thải sau khi lắng
được dẫn sang bể keo tụ. Nước thải tại bể trộn thực hiện quá trình keo tụ bằng dung dịch
keo tụ PAC được bơm bằng các bơm định lượng. Nước sau khi xáo trộn cho qua hệ bể
phản ứng - tạo bông, quá trình tạo bông được thực hiện bằng dung dịch Polyme(A101)
bơm bằng bơm định lượng và tốc độ khuấy tại bể này là 12 vòng/phút. Nước thải sau khi
đi qua bể keo tụ sẽ được tiếp dẫn vào bể lắng đợt 2 nhằm loại bỏ bùn cặn do quá trình keo
tụ tạo ra. Tại đây các bông cặn lớn sẽ được giữ lại, hàm lượng các chất ô nhiễm trong
nước thải giảm một cách đáng kể. Sau đó nước được tiếp tục đưa qua bể lọc áp lực nhằm
loại bỏ những hạt lơ lửng.

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Tính toán thiết kế nhà máy xử lý nước thải dệt nhuộm, công suất 800 m3/ngày.đ