Xem bản đẹp trên 123doc.vn

LUẬN VĂN THẠC SĨ SỰ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH BÌNH DƯƠNG TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI TỪ 1986 ĐẾN 2003 pdf

Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ
MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN



NGUYỄN THỊ NGA




SỰ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP
TỈNH BÌNH DƯƠNG TRONG THỜI KỲ
ĐỔI MỚI TỪ 1986 ĐẾN 2003




LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LỊCH SỬ
Chun ngành: LỊCH SỬ VIỆT NAM
Mã số: 5 - 03 - 15


Cán bộ hướng dẫn khoa học
PGS.TS. VÕ VĂN SEN



THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2005
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
2

DẪN LUẬN

1) Lý do chọn đề tài:
BÌNH DƯƠNG. Cái tên gợi lên âm hưởng vừa yên lành, vừa sinh động,
một lần nữa được chọn để gọi tên cho một vùng đất vốn hiền hòa nhưng đầy
năng động. Có thể hiểu từ “Bình” là bằng phẳng, yên ổn; cũng có nghóa bình
thường, giản dò. “Dương” là trái với âm; chỉ mặt trời, chỉ sự mạnh mẽ, sinh động,
vươn lên. Bình Dương – thanh bình như mặt trời ban mai – là tên rất đẹp đẽ và
có ý nghóa lòch sử.
Bình Dương là tên mới của tỉnh Thủ Dầu Một xưa, nơi có tiếng là một “tỉnh
miệt vườn” nhất Nam Kỳ. Người dân thành phố Sài Gòn và phần đông người Âu
rất thích đến đây nghỉ ngơi, thăm viếng, mua những đặc sản, cây trái…
Tỉnh Bình Dương mới được tái lập từ năm 1997, trên cơ sở tách ra từ tỉnh
Sông Bé (thành hai tỉnh Bình Dương và Bình Phước). Song thực ra vùng đất Bình
Dương đã trải qua quá trình phát triển lâu đời, đầy sóng gió và biến động nhưng
cũng rất đỗi hào hùng với truyền thống lao động cần cù, giàu ý chí chống giặc
ngoại xâm. Nếu tính từ sự kiện Thống suất Chưởng cơ Lễ thành hầu Nguyễn
Hữu Cảnh đặt phủ Gia Đònh năm 1698 đến nay, Bình Dương cùng với các đòa
phương khác của Nam Bộ đã trải qua một chặng đường lòch sử hơn 300 năm.
Bình Dương ngày nay là một tỉnh thuộc miền Đông Nam Bộ, là một cực
quan trọng của Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Với vò trí đòa lý thuận lợi,
nằm trên các trục giao thông quan trọng của quốc gia, tỉnh lỵ chỉ cách thành phố
Hồ Chí Minh 30 km. Do đó, Bình Dương có rất nhiều thuận lợi cho phát triển
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
3
giao thông đường bộ và phát triển sản xuất công nghiệp. Hơn nữa, hầu hết đất
đai của tỉnh đều nằm trên đòa hình cao, vùng đồi trung du nên ngành sản xuất
vật liệu xây dựng, đặc biệt ngành gốm sứ, sơn mài, điêu khắc truyền thống càng
có điều kiện phát triển…
Theo ông Hồ Minh Phương, nguyên Chủ tòch Ủy ban nhân dân tỉnh Bình
Dương “Khai thác triệt để những lợi thế về vò trí đòa lý, thời cơ, đồng thời vận
dụng sáng tạo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đã giúp Bình
Dương thực hiện thắng lợi nhiều mục tiêu và nhiệm vụ quan trọng trong phát
triển kinh tế – xã hội suốt sáu năm qua. Chẳng thế mà từ một đòa phương phải
dựa vào trợ cấp của ngân sách trung ương, giờ đây, Bình Dương tự hào là một
trong 5 đòa phương có nguồn thu khá, đóng góp không nhỏ cho ngân sách trung
ương” [47,tr.13].
Thật vậy, chính nhờ phát huy lợi thế của mình và xác đònh đúng đắn chiến
lược phát triển đổi mới kinh tế, nên chỉ sau một thời gian ngắn, kinh tế Bình
Dương đã chuyển từ một tỉnh thuần nông sang một tỉnh có nền công nghiệp phát
triển với nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất và cụm công nghiệp … Sự gia tăng
nhanh chóng về tỷ trọng của ngành công nghiệp trong GDP đã đưa Bình Dương
trở thành tỉnh đầu tiên của Việt Nam (không kể các thành phố trực thuộc trung
ương) có tỷ trọng công nghiệp lớn hơn nông nghiệp và dòch vụ cộng lại (chiếm
62% GDP /2003), trong đó khu vực kinh tế tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước
ngoài phát triển rất mạnh. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp cũng thúc
đẩy nông nghiệp tăng trưởng nhanh và ổn đònh, gắn sản xuất nông nghiệp với
công nghiệp chế biến, cơ cấu cây trồng, vật nuôi chuyển mạnh theo hứơng sản
xuất hàng hóa, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa chuyên canh quy mô lớn.
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
4
Theo quy hoạch của Sở Công nghiệp nói riêng và của Ủy ban nhân dân tỉnh
Bình Dương nói chung, trong những năm tới, để tiếp tục phát huy tiềm năng, thế
mạnh của tỉnh, thực hiện phương hướng, mục tiêu mà Đại hội lần thứ VII của
Đảng bộ tỉnh đề ra, Bình Dương cần có những giải pháp gì, bước đi ra sao, hướng
khắc phục những tồn tại do phát triển công nghiệp với tốc độ quá nhanh đem
lại? Làm thế nào để Bình Dương thật sự xứng đáng khi trở thành thành viên của
“tứ giác phát triển” Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, mang lại những đóng
góp to lớn cho đất nước và cho tỉnh nhà Bình Dương?
Đó là tất cả những gì mà tác giả luận văn muốn thể hiện qua: “Sự phát
triển công nghiệp tỉnh Bình Dương trong thời kỳ đổi mới từ 1986 đến 2003”.
2) Mục đích nghiên cứu:
Qua nghiên cứu luận văn, tác giả mong muốn góp phần khai thác tiềm
năng, thế mạnh của tỉnh, phát huy hơn nữa những mặt tích cực, điều chỉnh những
gì còn hạn chế nhằm đưa công nghiệp tỉnh nhà phát triển như sự đònh hướng và
kỳ vọng mà Đại hội lần thứ VII của Đảng bộ Tỉnh đề ra.
3) Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là sự phát triển công nghiệp tỉnh Bình
Dương. Nhưng với dung lượng vừa phải của một luận văn, tác giả chỉ đề cập vài
nét về đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội tỉnh Bình Dương, trong đó chú trọng
đến các giai đoạn phát triển công nghiệp cùng những thuận lợi, khó khăn của
tỉnh Bình Dương. Chủ yếu hơn cả là đi vào sự phát triển công nghiệp tỉnh Bình
Dương trong thời kỳ đổi mới 1986 – 2003, đặc biệt là từ 1997 – tức là lúc tái lập
tỉnh Bình Dương đến nay và vì đây còn là mốc phát triển có tính đột phá, khởi
sắc, để rồi từ đó vươn lên cùng tam giác phát triển Thành phố Hồ Chí Minh –
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
5
Đồng Nai – Bà Ròa Vũng Tàu thành “tứ giác phát triển”, Vùng kinh tế trọng
điểm phía Nam đầy hứa hẹn.
Giới hạn về không gian nghiên cứu đề tài là vùng đất hành chính thuộc hai
tỉnh Bình Dương và Bình Phước, gọi chung là Sông Bé trong thời gian từ 1976
đến 1996. Còn từ 1997 trở về sau, nội dung nghiên cứu chỉ thuộc phạm vi tỉnh
Bình Dương.
4) Lòch sử nghiên cứu đề tài:
Bình Dương – cái tên nghe rất đỗi thân thương, đầm ấm, vừa bình dò nhưng
cũng vừa thoáng nét kiêu sa bởi lòch sử phát triển của nó đầy biến động, thăng
trầm, nhưng cũng rất đỗi hào hùng với bao truyền thống tốt đẹp trong lao động
và trong kháng chiến chống ngoại xâm. Cùng với sự biến đổi, thăng trầm của
lòch sử, Bình Dương chòu rất nhiều đổi thay về đòa lý hành chính ở đất nước ta.
Thû đầu của thời mở đất phương Nam, Bình Dương là tên một tổng thuộc
huyện Tân Bình, phủ Gia Đònh. Đến năm 1808, khi huyện Tân Bình được đổi
thành phủ thì Bình Dương được nâng lên là một trong 4 huyện của phủ này. Đất
Bình Dương thû đó nay chủ yếu thuộc đòa bàn thành phố Hồ Chí Minh, chỉ có
một phần vùng Dầu Tiếng lúc đó là tổng Dương Hòa Hạ thuộc tỉnh Bình Dương
ngày nay.
Năm 1956, tỉnh Bình Dương được thiết lập nhưng không phải trùng với đòa
bàn huyện Bình Dương xưa kia. Đến sau 1975, Bình Dương được sáp nhập tỉnh
Bình Long và Phước Long thành Sông Bé. Và đến năm 1997, tỉnh Bình Dương
được tái lập nhưng cũng không hoàn toàn là đòa phận của tỉnh Bình Dương trước
1975. Như vậy, trong lòch sử Bình Dương là tên gọi của những đơn vò hành chính
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
6
– lãnh thổ theo những cấp độ khác nhau (tổng, huyện, tỉnh) với những đòa bàn
lãnh thổ khác nhau.
Sau giải phóng, công nghiệp Bình Dương (kể cả trước đây còn là Sông Bé)
gần như chưa có gì. Hòa bình rồi, việc cần phải tập trung là nông nghiệp để lo
cái ăn là trước nhất. Suốt 15 năm sau chiến tranh, nông nghiệp chiếm vai trò chủ
đạo trong kinh tế Bình Dương. Vì vậy, khi nói đến Bình Dương về sự hình thành
khai phá, về cư dân, làng nghề truyền thống (gốm sứ, sơn mài, điêu khắc …), về
lễ hội dân gian (Lễ Kỳ Yên, Lễ cúng Nhà vuông, Lễ hội chùa chiền …), nông
nghiệp, nông thôn …, đến nay đã có khá nhiều công trình nghiên cứu. Thế nhưng,
đi sâu tìm hiểu nghiên cứu về công nghiệp và sự phát triển của nó thì chưa
nhiều. Bởi lẽ cho đến đầu những năm 90, Bình Dương vẫn là một tỉnh có thế
mạnh về nông nghiệp mà chủ lực chỉ xoay quanh cây cao su của Dầu Tiếng.
Sau Đại hội toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VII và sau Đại hội
Tỉnh Đảng bộ lần thứ V, trong giai đoạn tới, trước nhiều thời cơ và thuận lợi mới,
song những khó khăn, thách thức mới cũng hết sức to lớn, đã thôi thúc Sông Bé
khẳng đònh một con đường: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ về mọi mặt nhằm biến
thế mạnh trong tầm tay thành của cải vật chất, tinh thần, phục vụ ngay cho hành
trình đổi mới không ngừng, đồng thời có biện pháp cụ thể khắc phục thế yếu bao
gồm cả khuyết điểm, sai lầm của quá khứ để giảm bớt tổn thất trong quá trình
đổi mới; đẩy nhanh tốc độ tăng lên của thế và lực tự có hiện còn chưa mạnh,
chưa nhiều.
Trên quan điểm đó, Ban Kinh tế Tỉnh ủy Sông Bé đã cho ra mắt quý độc
giả đầu xuân Nhâm Thân 1992 tập sách mang tên “Sông Bé – Tiềm năng kinh
tế, những triển vọng đầu tư và du lòch” . Ngoài phần đầu giới thiệu quê hương
đất nước con người Sông Bé, phần hai đề cập đến những tiềm năng kinh tế với
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
7
thế mạnh là cây công nghiệp: cao su, bạch đàn …, cây thực phẩm công nghiệp:
mía, điều… bên cạnh đó là những bài nói về sự hình thành và phát triển ngành
truyền thống sơn mài, gốm sứ Sông Bé. Qua những tiềm năng được gợi mở là
triển vọng hợp tác đầu tư, mong muốn kết bạn với các nơi trong và ngoài nước
với tinh thần tôn trọng, thông cảm giúp đỡ lẫn nhau, nhằm cùng đạt hiệu quả tốt
đẹp.
Có thể nói vào thời điểm này, tiềm năng về thế và lực Sông Bé đã có
nhưng vấn đề là “còn đang ở phía trước”, nhiều tiềm năng chưa được đánh thức,
khai phá và phần lớn các doanh nghiệp còn đang ở dạng sơ khởi, quy mô nhỏ là
chính. Có lẽ vì thế, một số đơn vò tự thấy mình còn chưa đáng trình làng hết mọi
ý đònh và những công việc đang làm.
- Một lần nữa, như để khẳng đònh những tiềm năng vốn có và sự phát
triển tỉnh nhà chắc hẳn sẽ có, năm 1995 Ủy ban Kế hoạch tỉnh Sông Bé đã xuất
bản tập sách “ Sông Bé – Tiềm năng và phát triển”. Ngoài phần nhỏ khái quát
đất nước con người Sông Bé, phần trọng tâm là giới thiệu những tiềm năng về
kinh tế: nông, lâm, công nghiệp; kinh doanh xuất nhập khẩu và một số mặt
thuộc văn hóa xã hội. Đồng thời tập sách còn giới thiệu rất nhiều doanh nghiệp
đã và đang phát triển, giới thiệu các dự án mời gọi đầu tư, trong đó có 43 dự án
đầu tư nước ngoài được cấp giấy phép và hoạt động cùng 6 dự án đang gọi vốn
đầu tư. Đáng lưu ý là trong số 43 dự án có 21 dự án thuộc mảng công nghiệp.
Riêng trang về công nghiệp, ngoài một số hình ảnh các nhà máy, nơi sản
xuất gốm sứ, điêu khắc, khu công nghiệp Tân Đònh, tập sách chỉ điểm qua thông
tin ngắn gọn về sự mời gọi các hình thức liên doanh hoặc đầu tư 100% vốn vào
các ngành công nghiệp, ngành nghề truyền thống, gia công các mặt hàng xuất
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
8
khẩu và tiêu dùng. Tiếp đó là tên, đòa bàn, quy mô ha của 14 khu công nghiệp
đã được tỉnh Sông Bé vừa quy hoạch với quy mô trên 6.200 ha.
Như vậy, nói đến sự phát triển công nghiệp của toàn cảnh Sông Bé nói
chung, Bình Dương nói riêng cũng chỉ mới là những dấu hiệu đáng mừng, là
những bước đi tập tễnh đầu tiên nhưng đầy triển vọng.
Mãi đến đầu năm 1997, khi cái tên Bình Dương mới được tái lập thì cũng
chính từ năm 1997, Bình Dương đột ngột khởi sắc, thay hình đổi dạng với bước
tiến công nghiệp hóa, cùng với thành phố Hồ Chí Minh – Đồng Nai – Bà Ròa
Vũng Tàu (vốn là vùng tam giác phát triển) trở thành “tứ giác phát triển”
Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, vùng năng động nhất đất nước.
Cũng vào thời điểm Bình Dương đang chuyển mình là lúc Thủ Dầu Một –
Bình Dương chuẩn bò kỷ niệm 300 năm hình thành và phát triển (1698 – 1998).
Nhân dòp đó, được sự đồng ý của Sở Văn hóa Thông tin và Ban Tuyên giáo Tỉnh
ủy, Thư viện tỉnh sưu tầm, tuyển chọn, tổng hợp và sắp xếp những bài viết của
các học giả, nhà văn, phóng viên báo chí trong, ngoài tỉnh đã viết và được đăng
trong các sách, báo, tạp chí đòa phương mà Thư viện Tỉnh hiện đang lưu trữ. Tập
tài liệu mang tên “Bình Dương – Đất nước – Con người” vào năm 1998, đúng
như tên gọi của nó, với những thông tin tổng hợp được một cách khái quát đã
giúp cho bạn đọc gần xa hiểu thêm về quê hương – đất nước và con người Bình
Dương với những chương: Đòa danh Bình Dương, Lòch sử, Kinh tế, Văn hóa nghệ
thuật, Người Bình Dương, Sinh hoạt xã hội .
Riêng chương Kinh tế (42/219 trang) có đến 27 trang với 18 bài nói về
công nghiệp dưới nhiều góc độ khác nhau, nhưng tựu trung đề cập đến sự tăng
trưởng công nghiệp, đến khu công nghiệp và đầu tư nước ngoài ở Bình Dương.
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
9
Cũng vào năm 1998, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân Tỉnh đã tổ chức cuộc hội
thảo khoa học “Thủ Dầu Một – Bình Dương 300 năm hình thành và phát
triển”. Trong lời phát biểu khai mạc, nguyên Chủ tòch Ủy ban nhân dân tỉnh
Bình Dương Hồ Minh Phương chỉ rõ mục đích của cuộc Hội thảo “Nhằm ôn lại
và ghi nhớ công lao của bao thế hệ cha anh đi trước, khẳng đònh những giá trò
truyền thống văn hóa lòch sử của tỉnh nhà, từ đó khơi dậy niềm tin và tự hào về
quê hương trong mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt trong thế hệ trẻ Bình Dương.
Đây cũng là dòp để khẳng đònh lại sức mạnh nội lực của tỉnh nhà, nhằm phát huy
cao độ truyền thống 300 năm trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, công bằng và
văn minh của dân tộc Việt Nam” [30,tr.3].
Với ý nghóa đó, quyển kỷ yếu hội thảo khoa học “Thủ Dầu Một – Bình
Dương 300 năm hình thành và phát triển” đã quy tụ những bài viết của các tác
giả rất am hiểu Bình Dương về đất nước, con người; về lòch sử, văn hóa; về tài
nguyên, tiềm năng và triển vọng. Phần lớn các bài viết về con người, về tài
nguyên, tiềm năng và triển vọng Bình Dương đã cho ta thấy trước viễn ảnh tốt
đẹp của tỉnh Bình Dương giàu mạnh với hướng đi công nghiệp hóa, hiện đại hóa;
với sự năng động sáng tạo trong phát huy những tiềm năng thế mạnh vốn có của
tỉnh nhà để kinh tế – xã hội không ngừng phát triển và luôn đạt tốc độ tăng
trưởng cao. Nhưng những việc đó sẽ không thể thực hiện được nếu không có các
nhà đầu tư, không có nhân tài trong và ngoài tỉnh.
Vì vậy năm 1999, Sở Văn Hóa Thông Tin Bình Dương, chủ biên là Vũ Đức
Thành đã cho ra mắt “Thủ Dầu Một – Bình Dương đất lành chim đậu” . Tập
sách gồm 5 chương, trong đó, đáng chú ý là chương 4 nói về “Tiềm năng đầu tư
và triển vọng” . Ngoài đôi nét khái quát điều kiện tự nhiên – xã hội, kết cấu hạ
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
10
tầng, trong phần kinh tế đã khẳng đònh sự vươn lên của công nghiệp trong
chuyển dòch cơ cấu ngành kinh tế với sự đầu tư trong nước và nước ngoài, với
việc quy hoạch 13 khu công nghiệp tập trung và đang từng bước triển khai xây
dựng.
Tiếp đó, vào năm 2002, để thiết thực chào mừng kỷ niệm 5 năm ngày tái
lập tỉnh Bình Dương (01/01/1997 - 01/01/2002) và kỷ niệm 72 năm ngày thành
lập Đảng Cộng sản Việt Nam (03/02/1930 - 03/02/2002), được sự đồng ý của Sở
Văn hóa Thông tin, Thư viện tỉnh Bình Dương đã tiến hành sưu tầm, tuyển chọn
những bài viết trên các báo, tạp chí hiện đang lưu trữ tại Thư viện, rồi tổng hợp
và sắp xếp thành Thư mục toàn văn với chủ đề “Bình Dương – Đất nước – Con
người”. Thư mục này gồm hai tập:
- Tập 1: Đòa danh, con người, văn học nghệ thuật, văn hóa – xã hội, giáo
dục – thể thao của Bình Dương.
- Tập 2: Kinh tế, chính trò, an ninh quốc phòng của Bình Dương.
Trong tập 2, trang Kinh tế chiếm đến một nửa với nhiều bài viết phong phú
về nhiều lónh vực. Song nổi trội vẫn là các bài về tốc độ tăng trưởng kinh tế,
phát triển công nghiệp và các khu công nghiệp, vấn đề thu hút đầu tư, nhân tài
cho tỉnh …
Gần đây nhất, tháng 8/2003, với sự chỉ đạo của Ban Tư tưởng – Văn hóa
Trung ương, Nhà xuất bản Chính trò Quốc gia, Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân tỉnh
Bình Dương, Công ty Cổ phần Thông tin Kinh tế Đối ngoại đã cho ra mắt độc
giả ấn phẩm “Bình Dương – Thế và lực mới trong thế kỷ XXI”.
Đây là ấn phẩm được xuất bản bằng hai thứ tiếng Việt và Anh, bao gồm 8
phần. Nội dung phản ánh, lý giải khái quát và tương đối toàn diện về quá trình
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
11
phát triển kinh tế – xã hội của Bình Dương trong thời kỳ đổi mới; đồng thời tổng
kết, đúc rút những bài học thành công và cả những vấn đề mới nảy sinh của đòa
phương nhằm cung cấp nguồn thông tin đa chiều, bổ ích và có giá trò tới đông
đảo độc giả.
Với cách trình bày cô đọng, có hệ thống, cuốn sách không chỉ cung cấp
những thông tin cơ bản mà còn giúp bạn đọc làm quen với đất nước, con người
của một tỉnh miền Đông Nam Bộ, thấy được bức tranh toàn cảnh trong phát triển
kinh tế –xã hội của tỉnh cũng như các huyện, thò, các ngành (nổi bật là công
nghiệp), các lónh vực trọng yếu, các doanh nghiệp tiêu biểu, những gương mặt
mới, những nhân tố mới trong sản xuất – kinh doanh và các lónh vực hoạt động
xã hội khác.
Mặc dù kết cấu của cuốn sách thể hiện sự dàn đều, trải rộng ở nhiều lónh
vực khác nhau, nhưng tựu trung vẫn hướng về nền kinh tế đã và đang thực sự bật
dậy, vươn vai “Phù Đổng” mà đặc điểm nổi bật của kinh tế Bình Dương trong
những năm qua là đang hướng mạnh sang sản xuất công nghiệp, đưa tốc độ phát
triển công nghiệp nói riêng và kinh tế – xã hội nói chung đến mức cao nhất.
Tóm lại, cùng với sự phát triển của kinh tế – xã hội tỉnh nhà, trong những
năm gần đây, có khá nhiều sách, báo, tư liệu viết về Bình Dương và sự phát
triển của công nghiệp Bình Dương, nhưng hầu hết đều gắn kết, đan xen những
nội dung về quê hương, đất nước, con người; với những làng nghề, lễ hội truyền
thống, với các mặt kinh tế, văn hóa, xã hội … Những tư liệu viết về sự phát triển
công nghiệp Bình Dương phần lớn đều ở góc độ tổng hợp, thống kê, báo cáo,
quy hoạch; chưa có một tác giả, tác phẩm nào chuyên khảo sát về sự phát triển
công nghiệp Bình Dương trong giai đoạn từ 1986 đến 2003, tức trong thời kỳ đổi
mới đến nay.
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
12
Tuy nhiên, đáng chú ý là có hai công trình nghiên cứu về lónh vực khu công
nghiệp tỉnh Bình Dương của hai học viên cao học Trường Đại học Kinh tế thuộc
Trường Đại học Quốc Gia thành phố Hồ Chí Minh, chuyên ngành Quản trò kinh
doanh dưới hình thức luận văn thạc só kinh tế. Cả hai đều là người Bình Dương
và đang công tác tại tỉnh nhà.
Một là, Phạm Văn Sơn Khanh với đề tài “Thực trạng và giải pháp chiến
lược phát triển khu công nghiệp tỉnh Bình Dương (đến năm 2010)”, bảo vệ vào
năm 2000, cán bộ hướng dẫn khoa học là Phó Giáo sư Tiến só Hồ Đức Hùng.
Hai là, Bùi Minh Trí với đề tài “Xây dựng giải pháp phát triển các khu
công nghiệp Bình Dương đến năm 2010”, bảo vệ vào năm 2002, cán bộ hướng
dẫn khoa học là Tiến só Nguyễn Đức Khương.
Mục đích của hai luận văn này nhằm đánh giá thực trạng hoạt động của
các khu công nghiệp, qua đó xây dựng và đề xuất giải pháp chiến lược phát triển
các khu công nghiệp Bình Dương đến năm 2010. Trên cơ sở đó, đề ra những
kiến nghò với các cấp chính quyền đòa phương và Trung ương nhằm từng bước
tháo gỡ những khó khăn vướng mắc để ngày càng hoàn thiện hơn loại hình kinh
tế này.
Gần đây nhất, tháng 01 năm 2005, học viên cao học Huỳnh Đức Thiện,
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh, đã bảo
vệ thành công luận văn thạc só Khoa học Lòch sử, chuyên ngành Lòch sử Việt
Nam với đề tài “Quá trình hình thành và phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh
Bình Dương (1993-2003); cán bộ hướng dẫn khoa học là Phó Giáo sư Tiến só Võ
Văn Sen.
Luận văn này nhằm mục đích phục dựng nên bức tranh tương đối hoàn
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
13
chỉnh về toàn bộ quá trình hình thành, phát triển và đánh giá từng chặng đường
hoạt động của các khu công nghiệp trên đòa bàn tỉnh Bình Dương. Luận văn còn
nêu bật được tác động của khu công nghiệp đối với sự phát triển kinh tế – xã hội
của tỉnh. Qua đó, luận văn đã kiến nghò về công tác quy hoạch và quản lý khu
công nghiệp để đảm bảo cho các khu công nghiệp ở Bình Dương phát triển ổn
đònh hơn.
Nhìn chung, cả ba luận văn trên đã có những đóng góp nhất đònh cho việc
phát triển các khu công nghiệp về thu hút vốn đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng,
đào tạo nguồn nhân lực, phát triển công nghệ và quản lý nhà nước đối với các
khu công nghiệp … Song những đóng góp này cũng chỉ giới hạn trong sự hình
thành, phát triển các khu công nghiệp, một trong những cơ sở phát triển công
nghiệp của Tỉnh nói chung.
Vì vậy, trong niềm tự hào chung của người dân sinh ra và lớn lên trên
mảnh đất Bình Dương, chứng kiến những khó khăn và lớn mạnh dần của tỉnh
nhà, tác giả thấy rằng cần nghiên cứu về lónh vực này với góc độ lòch sử để làm
rõ hơn thế mạnh về công nghiệp tỉnh nhà, về vai trò vò trí công nghiệp trong sự
phát triển kinh tế – xã hội chung của Tỉnh và trong Vùng kinh tế trọng điểm
phía Nam cũng như trong cả nước.
5) Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu:
5.1) Nguồn tài liệu:
Như trên đã trình bày, lòch sử phát triển công nghiệp Bình Dương đột ngột
khởi sắc, vươn vai Phù Đổng, thay hình đổi dạng với bước tiến công nghiệp hóa
chỉ thực sự từ năm 1997. Đây là một công cuộc bức phá ngoạn mục đưa Bình
Dương trở thành một trong những tỉnh, thành phố trong cả nước có tốc độ phát
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
14
triển kinh tế – xã hội cao nhất, đặc biệt trong lónh vực thu hút vốn đầu tư nước
ngoài, xây dựng và mở rộng các khu công nghiệp.
Chính vì vậy mà nguồn tài liệu phục vụ nghiên cứu chuyên sâu đề tài này
cũng chưa nhiều. Nhất là nền tảng công nghiệp trước bước đột phá nằm trong
bối cảnh chung toàn tỉnh Sông Bé. Sự chia tách tỉnh không có nghóa là chia cắt
rạch ròi hai phần để trả Bình Dương về đúng đòa phận lúc ban đầu chưa sáp
nhập. Ngay cả bản thân Thủ Dầu Một – Bình Dương là một vùng không ngớt
thay đổi đòa lý hành chính qua nhiều trăm năm. Do vậy, khi đề cập đến các giai
đoạn phát triển trước 1997, tác giả xin phép giữ nguyên số liệu liên quan của
Sông Bé chung vì rất khó tách biệt thời điểm nào, mảng nào thuộc Bình Dương,
mảng nào thuộc Bình Phước. Hơn nữa, lúc ấy dấu hiệu công nghiệp hóa Sông
Bé chưa đậm và chủ yếu thuộc đòa bàn Bình Dương.
Những tài liệu được sử dụng trong luận văn gồm nhiều nguồn khác nhau:
- Nguồn tài liệu quan trọng là những văn kiện của Đảng và Nhà nước,
những chủ trương chính sách của đòa phương về phát triển kinh tế – xã hội, đặc
biệt phát triển ngành công nghiệp.
- Các báo cáo tổng kết về tình hình kinh tế – xã hội, quốc phòng – an
ninh và phương hướng nhiệm vụ năm từ 1986 đến 2003 của Ủy ban nhân dân
tỉnh Sông Bé và Bình Dương được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ tỉnh.
- Các báo cáo tổng kết và phương hướng nhiệm vụ hàng năm của Ban
Quản lý các Khu công nghiệp Bình Dương (từ 1996 – 2003) và của Sở Công
nghiệp Bình Dương (từ 1986 – 2003).
- Nguồn số liệu thống kê về những chuyển biến kinh tế – xã hội của Cục
Thống Kê tỉnh Bình Dương từ 1996 – 2003.
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
15
- Các dự án về quy hoạch phát triển công nghiệp đến năm 2010 của Sở
Công nghiệp Bình Dương; quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế – xã hội tỉnh
Bình Dương đến năm 2010, đề án phát triển Khu liên hợp Công nghiệp – Dòch
vụ và Đô thò Bình Dương của Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương; đề án mở rộng
Khu công nghiệp-Đô thò Mỹ Phước (Mỹ Phước 3) của Ủy ban nhân dân huyện
Bến Cát.
- Một số tài liệu, thư mục toàn văn liên quan về đất nước – con người
Bình Dương của Thư viện Tỉnh, Sở Văn Hóa Thông Tin; những tài liệu về tiềm
năng và phát triển kinh tế của Ủy ban Kế hoạch tỉnh Sông Bé, Ban Kinh tế Tỉnh
ủy Sông Bé, của Công ty Cổ phần Thông tin Kinh tế Đối ngoại Bình Dương…
- Một số bài viết trong các tập san Bình Dương, Bình Dương cuối tuần,
Lao động Bình Dương …
5.2) Phương pháp nghiên cứu:
- Trong quá trình thực hiện đề tài, phương pháp lòch sử và phương pháp
logic là hai phương pháp chính mà tác giả luận văn luôn vận dụng.
Qua kết hợp hai phương pháp này, vấn đề phát triển công nghiệp ở Bình
Dương trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội chung của tỉnh được xem xét
trên các giai đoạn phát triển kế tiếp nhau với những tính chất, trạng thái cụ thể.
Nhờ so sánh trạng thái phát triển về chất ở mỗi giai đoạn mà tác giả thấy được
những thay đổi nội tại của ngành công nghiệp trên đòa bàn tỉnh theo dòng chảy
thời gian, từ đó làm rõ được xu hướng phát triển của nó.
- Phương pháp Phân tích và Tổng hợp cũng được vận dụng trong đề tài.
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
16
Qua phân tích để thấy được cái đặc thù, thuận lợi, khó khăn của Tỉnh,
những nguyên nhân của mặt được và chưa được của sự phát triển công nghiệp ở
Bình Dương.
Qua tổng hợp để thấy được cái toàn cục, sự nổi nét như điểm sáng của
Bình Dương về tốc độ tăng trưởng kinh tế – xã hội nói chung, về công nghiệp
nói riêng.
Ngoài ra, tác giả luận văn còn sử dụng phương pháp liên ngành như kinh tế
học, thống kê học, xã hội học …
6) Những đóng góp của luận văn:
Luận văn đã tiếp cận, lựa chọn, tổng hợp một số tài liệu từ nhiều nguồn
khác nhau có liên quan đến kinh tế – xã hội nói chung và công nghiệp Bình
Dương nói riêng.Việc nghiên cứu tương đối đầy đủ và có hệ thống sự phát triển
công nghiệp của tỉnh Bình Dương từ thời kỳ đổi mới 1986, nhất là từ sau 1997
đến nay sẽ giúp làm rõ các tiềm năng, nguồn lực và các đặc thù của Tỉnh. Trên
cơ sở đó sẽ lý giải một cách khoa học những thành tựu cũng như những hạn chế
của sự phát triển công nghiệp; đồng thời xác đònh được vò trí công nghiệp trong
nền kinh tế – xã hội hiện nay của tỉnh Bình Dương, vò trí của công nghiệp Bình
Dương trong “tứ giác phát triển” Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Qua nghiên cứu, luận văn giúp phân tích những mặt thuận lợi, khó khăn
của Tỉnh; các nguyên nhân chủ quan, khách quan đưa đến những thành tựu và
hạn chế của sự phát triển công nghiệp. Từ đó, luận văn đề xuất một số ý kiến
trong việc quy hoạch phát triển công nghiệp trên đòa bàn tỉnh Bình Dương, nhằm
phát huy hơn nữa tiềm năng và thế mạnh của công nghiệp tỉnh nhà, góp phần
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
17
tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung và của
Tỉnh nói riêng.

Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
18
CHƯƠNG 1
VÀI NÉT VỀ ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN
VÀ KINH TẾ, XÃ HỘI TỈNH BÌNH DƯƠNG
1.1) Điều kiện tự nhiên:
1.1.1. Vò trí đòa lý:
Bình Dương là một tỉnh thuộc miền Đông Nam Bộ, nằm trong khu vực kinh
tế trọng điểm phía Nam, được thành lập theo Nghò quyết kỳ họp thứ 10 Quốc hội
khóa IX nước Cộng hòa xã hội chủ nghóa Việt Nam ngày 06/11/1996, trên cơ sở
chia tỉnh Sông Bé thành hai tỉnh : Bình Dương, Bình Phước.
Tỉnh Bình Dương có diện tích tự nhiên 2.695,54 km
2
, chiếm 0,83% diện tích
cả nước và xếp thứ 42/61 tỉnh, thành về diện tích tự nhiên [9,tr28]. Phía Bắc
Bình Dương giáp tỉnh Bình Phước, phía Đông giáp tỉnh Đồng Nai, phía Tây giáp
thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Tây Ninh, phía Nam giáp thành phố Hồ Chí
Minh. Khi mới thành lập, tỉnh Bình Dương có 3 huyện: Tân Uyên, Bến Cát,
Thuận An và thò xã Thủ Dầu Một, với 77 xã, phường, thò trấn. Cuối tháng
8/1999, thực hiện quyết đònh của Thủ tướng Chính phủ, Tỉnh thành lập thêm 3
huyện Dó An, Dầu Tiếng, Phú Giáo và lập thêm xã Đònh Thành thuộc huyện
Dầu Tiếng, xã Bình An thuộc huyện Dó An. Như vậy, bấy giờ toàn tỉnh có 1 thò
xã, 6 huyện, với 66 xã, 5 phường, 8 thò trấn. Đến năm 2003, do tách, lập thêm
một số xã, phường, nâng tổng số xã, phường, thò trấn của Tỉnh hiện nay là 84 và
diện tích đất tự nhiên là 2.695,5 km
2
. Trung tâm của tỉnh Bình Dương đặt tại thò
xã Thủ Dầu Một, cách thành phố Hồ Chí Minh 30km đường bộ về hướng Nam.
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
19
Dân số toàn tỉnh là 853,8 ngàn người. Ngoài người Kinh, Bình Dương có khoảng
2.000 người dân tộc ít người và gần 20.000 người Việt gốc Hoa [66, tr.5].
Ưu thế nổi bật về vò trí của Bình Dương là:
- Bình Dương nằm trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (gồm Thành
phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Ròa – Vũng Tàu và Bình Dương). Vùng này rất
quan trọng ở phía Nam và nước ta, là khu vực năng động, dẫn đầu về tốc độ phát
triển kinh tế trong cả nước, đóng góp 50% sản lượng công nghiệp cả nước và có
khả năng cung cấp 10 tỷ Kwh/năm điện năng, đồng thời là vùng tiêu thụ sản
phẩm lớn.
- Bình Dương nằm trong một khu vực có nhiều tài nguyên như dầu khí Bà
Ròa-Vũng Tàu, bôxít Đồng Nai, Lâm Đồng, hải sản Vũng Tàu, rừng Tây
Nguyên, lương thực-thực phẩm Đồng Bằng Sông Cửu Long.
- Bình Dương ở trong vùng có thò trường tiêu thụ lớn: Đông Nam Bộ, Tây
Nguyên, Nam Trung Bộ, Đồng Bằng Sông Cửu Long, các nước Đông Nam Á …
- Bình Dương cạnh Thành phố Hồ Chí Minh, một trung tâm lớn về kinh
tế, công nghiệp, thương mại, dòch vụ, khoa học kỹ thuật, đầu mối giao thông và
giao lưu quốc tế lớn của cả nước, có lực lượng lao động tay nghề khá dồi dào, có
nhiều cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học, công nghệ. Bình Dương có thể sử
dụng lực lượng cán bộ khoa học kỹ thuật, lao động kỹ thuật có tay nghề khá,
nguồn đầu tư từ kinh tế tư nhân của thành phố Hồ Chí Minh trong đầu tư phát
triển kinh tế Tỉnh.
- Bình Dương nằm trong khu vực đầu mối giao thông quan trọng của quốc
gia và quốc tế, gần sân bay Tân Sơn Nhất, cảng Sài Gòn, cảng biển Vũng Tàu,
trên trục giao thông quốc lộ 1A, quốc lộ 51, 13, 14, 22. trong tương lai sẽ có
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
20
đường cao tốc Biên Hòa – Tân Uyên – quốc 13, đường sắt xuyên Á (thành phố
Hồ Chí Minh – Pnôngpênh – Bangkok). Về đường thủy có sông Sài Gòn và sông
Đồng Nai [123, tr.1].
- Bình Dương có vò trí rất thuận lợi cho xây dựng các khu công nghiệp.
Nền đất tốt, có nhiều vùng đất trống, tương đối bằng phẳng, có quy mô lớn, phân
bố tập trung gần các trục giao thông và có chi phí đất đai, lao động thấp. Thời
gian đầu phát triển, giá thuê đất xây dựng kết cấu hạ tầng khu công nghiệp của
Bình Dương chỉ bằng khoảng 30% so với thành phố Hồ Chí Minh, 80% so với
Đồng Nai và 50% so với Long An. Đây là một lợi thế so sánh cạnh tranh trong
đầu tư mà các nơi khác ít có, đặc biệt là đầu tư nước ngoài [5, tr.13].
Với vò trí này, Bình Dương có lợi thế so sánh so với nhiều tỉnh khác. Do đó,
cần phải phát huy lợi thế này trong phát triển công nghiệp và phát triển kinh tế
của Tỉnh; tạo điều kiện đẩy nhanh nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao tránh
nguy cơ tụt hậu, hòa nhập vào sự phát triển của Vùng kinh tế trọng điểm phía
Nam.
1.1.2. Kết cấu hạ tầng:
Bình Dương là một tỉnh có hệ thống giao thông đường bộ và đường thủy rất
quan trọng nối liền giữa các vùng trong và ngoài tỉnh. Trong hệ thống đường bộ,
nổi lên đường quốc lộ 13 – con đường chiến lược cực kỳ quan trọng, xuất phát từ
thành phố Hồ Chí Minh, chạy suốt chiều dài của tỉnh từ phía Nam lên phía Bắc,
qua tỉnh Bình Phước và nối với Vương quốc Campuchia đến biên giới Thái Lan.
Đây là con đường có ý nghóa chiến lược cả về quân sự và kinh tế.
Đường quốc lộ 14, từ Tây Ninh qua Dầu Tiếng đi Chơn Thành, Đồng Xoài,
Bù Đăng (tỉnh Bình Phước) xuyên suốt vùng Tây Nguyên bao la, là con đường
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
21
chiến lược quan trọng cả trong chiến tranh cũng như trong thời kỳ hòa bình xây
dựng đất nước. Ngoài ra còn có liên tỉnh lộ 1A từ Thủ Dầu Một đi Phước Long
(Bình Phước); liên tỉnh lộ 13 từ Chơn Thành đi Đồng Phú, Dầu Tiếng; liên tỉnh
lộ 16 từ Tân Uyên đi Phước Vónh; lộ 14 từ Bến Cát đi Dầu Tiếng … và hệ thống
đường nối thò xã với các thò trấn và điểm dân cư trong tỉnh.
Về hệ thống giao thông đường thủy, Bình Dương nằm giữa 3 con sông lớn:
sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và sông Bé cùng phụ lưu là sông Thò Tính đã tạo
nên một mạng lưới giao thông thủy thuận tiện khiến cho Bình Dương có thể nối
với các cảng lớn ở phía Nam và giao lưu hàng hóa với các tỉnh đồng bằng sông
Cửu Long [2, tr.13-14].
Ngoài ra, hệ thống sông này còn là nguồn cung cấp nước mặt phong phú
với trữ lượng hàng trăm triệu mét khối phục vụ hoạt động sản xuất và sinh hoạt.
Hệ thống lưới điện có tổng công suất là 275MVA, đáp ứng đầy đủ nhu cầu
sản xuất kinh doanh và sinh hoạt của nhân dân [47, tr.28].
1.1.3. Đòa hình:
Bình Dương là một tỉnh nằm ở vò trí chuyển tiếp giữa sườn phía Nam của
dãy Trường Sơn với các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long; là tỉnh bình nguyên có
đòa hình lượn sóng yếu từ cao xuống thấp dần từ 10m đến 15m so với mặt biển.
Vò trí trung tâm của Tỉnh ở vào tọa độ đòa dư từ 10
o
50’27’’ đến 11
o
24’32’’ vó độ
bắc và từ 106
o
20’ đến 106
o
25’ kinh độ đông.
Vùng đất Bình Dương tương đối bằng phẳng, thấp dần từ Bắc xuống Nam.
Nhìn tổng quát, Bình Dương có nhiều vùng đòa hình khác nhau: vùng đòa hình
núi thấp có lượn sóng yếu, vùng có đòa hình bằng phẳng, vùng thung lũng bãi bồi
… [2, tr.9-10]. Chủ yếu là dạng đòa hình ở những dãy đồi phù sa cổ nối tiếp nhau
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
22
với độ dốc không quá 3
o
– 15
o
. Cá biệt cũng có một vài đồi núi thấp, nhô lên
giữa đòa hình bằng phẳng như Châu Thới (huyện Dó An), núi Cậu (còn gọi là núi
Lấp Vò), núi Ông 25m, núi Tha La ở Dầu Tiếng 203m – dấu vết của các hoạt
động núi lửa muộn.
Đòa hình Bình Dương ngoài tương đối bằng phẳng, nền đòa chất ổn đònh
vững chắc, vắng hẳn các suối sâu, sông rộng, đèo cao như một số tỉnh khác nên
rất thuận tiện cho việc phát triển các công trình công nghiệp và giao thông vận
tải, tạo điều kiện cho Bình Dương nối với các tỉnh bạn trong hệ thống giao thông
xuyên Việt, xuyên Á trong tương lai [5, tr.32]. Với đòa hình cao trung bình từ 6 –
60m nên trừ một vài thung lũng dọc sông Sài Gòn, sông Đồng Nai thì đất đai ở
Bình Dương ít bò lũ lụt, ngập úng, thuận lợi cho phát triển hệ thống giao thông,
xây dựng cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp và sản xuất nông nghiệp [47, tr.28]
Nếu nhìn đòa hình toàn tỉnh theo con mắt của nhà đòa mạo, ta thấy phần đất
của tỉnh Bình Dương từ khi ra đời đến nay vẫn luôn chòu sự xáo trộn của các quy
luật tự nhiên dẫn đến có vùng bò bào mòn, vùng tích tụ; vùng vừa bào mòn vừa
tích tụ; từ đó thấy trong thành phần đất luôn có những vật liệu từ xa đến như
bazan đất đỏ lẫn với vật liệu tại chỗ như đá phiến sét cùng với cao lanh cát vàng
bở. Có thể nói đây là những của chìm vô giá trong lòng đất Bình Dương
[77,tr.35].
1.1.4. Khí hậu:
Khí hậu ở Bình Dương cũng như chế độ khí hậu của khu vực miền Đông
Nam Bộ: nắng nóng và mưa nhiều, độ ẩm khá cao. Đó là khí hậu nhiệt đới gió
mùa ổn đònh, trong năm phân chia thành hai mùa rõ rệt: mùa khô và mùa mưa.
[2, tr.11].
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
23
Đó là khí hậu nhiệt đới cận xích đạo, nhưng so với các tỉnh xung quanh
nhất là so với Tây Nam Bộ có chút dò biệt do đặc điểm đòa hình:
- Mùa mưa đến sớm hơn, lượng mưa cao hơn, cường độ tia nắng và biên
độ nhiệt độ cao hơn.
- Nhiệt độ trung bình hàng năm là 26% – 27
o
C, trong đó tháng cao nhất
29
o
C (tháng 4) và tháng thấp nhất 24
o
C (tháng 1) [5,tr.35]. Nhiệt độ cao nhất có
lúc lên tới 39,3
o
C và thấp nhất từ 16
o
C-17
o
C (ban đêm), 18
o
C vào sáng sớm
[2,tr.11]
- Số giờ nắng trung bình khoảng trên 2400
h
/1năm. Cá biệt, năm 1995 tới
2778
h
, cao nhất cả nước.
- Vào mùa nắng, độ ẩm trung bình hàng năm từ 76% – 80%, cao nhất là
86% (vào tháng 9) và thấp nhất là 66% (vào tháng 2).
- Lượng mưa trung bình hàng năm 1.600mm – 1.700mm vào loại cao so
với cả nước nhưng phân bố không đều qua các năm và trong các vùng của tỉnh
[77, tr.36] Cá biệt có những năm do dò thường khí hậu trong toàn vùng mà có
hạn hoặc ngập úng cục bộ.
- Hướng gió thònh hành trong đòa bàn tỉnh vào mùa mưa là hướng Tây
nam, Tây tây nam; còn trong mùa khô là hướng Bắc, Tây bắc và Đông bắc.
- Toàn vùng ít có lụt lớn, cũng như rất ít các dò thường về thời tiết, thích
hợp cho các loại cây công nghiệp như: hồ tiêu, cà phê, đào lộn hột, khoai sắn,
các loại cây ăn trái lưu niên [5, tr.35-36].
- Đặc biệt ở Bình Dương hầu như không có bão, mà chỉ bò ảnh hưởng
những cơn bão gần.
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
24
Về chế độ thủy văn của các con sông chảy qua tỉnh và trong tỉnh Bình
Dương thay đổi theo mùa: mùa mưa nước lớn từ tháng 5 đến tháng 11 (dương
lòch) và mùa khô (mùa kiệt) từ tháng 11 đến tháng 5 năm sau, tương ứng với hai
mùa mưa nắng.
1.1.5. Tài nguyên:
· Đất và rừng:
Tổng quỹ đất toàn Tỉnh là 2.681,01km
2
, trong đó có 18.527 ha là đất rừng.
Như vậy, nếu tính cả diện tích trồng cây công nghiệp dài ngày thì tỉ lệ rừng che
phủ trên toàn Tỉnh chiếm 44,5% diện tích. Cơ cấu đất thích hợp với nhiều loại
cây trồng khác nhau với 6 nhóm đất chính: đất phèn chiếm 1,22%, đất phù sa
5,79%, đất xám 52,41%, đất đỏ vàng 24%, đất dốc tụ 12,09%, đất xói mòn trơ
sỏi đá 0,03% và sông hồ chiếm 4,46% [9, tr.28].
Có thể nói, đất đai Bình Dương rất đa dạng và phong phú về chủng loại:
đất xám trên phù sa cổ, có diện tích 200.000 ha, phân bố trên các huyện Dầu
Tiếng, Bến Cát, Thuận An, thò xã Thủ Dầu Một. Loại đất này phù hợp với nhiều
loại cây trồng, nhất là cây công nghiệp, cây ăn trái; đất đỏ vàng trên phù sa cổ,
có khoảng 35.206 ha nằm trên các vùng đồi thấp thoải xuống, thuộc các huyện
Tân Uyên, Phú Giáo, khu vực thò xã Thủ Dầu Một, Thuận An và một ít chạy dọc
quốc lộ 13. Đất này có thể trồng rau màu, các loại cây ăn trái chòu được hạn như
mít, điều; đất phù sa Glây (đất dốc tụ), chủ yếu là đất dốc tụ trên phù sa cổ, nằm
ở phía Bắc huyện Tân Uyên, Phú Giáo, Bến Cát, Dầu Tiếng, Thuận An, Dó An;
đất thấp mùn Giây có khoảng 7.900 ha nằm rải rác tại các vùng trũng ven sông
rạch, suối. Đất này có chua phèn, tính axít vì chất sunphát sắt và alumin của
chúng. Loại đất này có thể cải tạo để trồng lúa, rau và cây ăn trái, v.v… [2, tr.10-
11].
Trường ĐH KHXH & NV Nguyễn Thò Nga
25
Nói chung, đất Bình Dương không ủng hộ hoàn toàn cho cây lúa, vì thế đất
dành cho trồng lúa không nhiều, năng suất lúa không cao, chi phí sản xuất lớn.
Để giải quyết vấn đề lương thực tại chỗ, nhất thời, cây ngô, cây sắn, cây khoai
lang có thể thay thế cho cây lúa.
Cây hồ tiêu là đặc sản và thế mạnh của đất Bình Dương , cây cho hiệu quả
kinh tế cao gấp 10 –20 lần diện tích trồng lúa. Hồ tiêu cùng với cao su, điều, cà
phê, thuốc lá; các loại cây có dầu: đậu, đỗ ; các loại cây ăn trái lưu niên: bưởi,
xoài … đã góp phần tạo nên nền nông nghiệp Bình Dương một sắc thái riêng:
kinh tế vườn, trang trại, đồn điền … [9, tr.28].
Rừng là yếu tố không thể thiếu trong việc hình thành môi trường sinh thái.
Do đặc điểm khí hậu nhiệt đới ẩm và đất đai màu mỡ nên rừng ở Bình Dương
xưa rất đa dạng và phong phú về nhiều chủng loài. Có những khu rừng liền
khoảnh, bạt ngàn. Rừng trong Tỉnh có nhiều loại gỗ quý như: căm xe, sao, trắc,
gõ đỏ, cẩm lai, giáng hương … Rừng Bình Dương còn cung cấp nhiều loại dược
liệu làm thuốc chữa bệnh, cây thực phẩm và nhiều loại động vật, trong đó có
những loại động vật quý hiếm.
Nhưng ở Bình Dương, rừng xưa không còn nữa, rừng đã bò thu hẹp khá
nhiều do bò bom đạn, chất độc hóa học của giặc Mỹ tàn phá trong chiến tranh.
Mặt khác, sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, việc khai thác rừng bừa bãi
cũng làm cho rừng bò thu hẹp [2, tr.14-15]. Nhiều vùng ven Quốc lộ 13 và các
đường giao thông lớn trong tỉnh vốn trước đây là rừng nguyên sinh đã bò khai
phá, lớp đất bề mặt bò rửa trôi xói mòn đến độ không thể sử dụng cho nông
nghiệp được nữa. Mất rừng là mất môi trường sinh thái, mất dần các chủng loại
động thực vật dưới tán lá rừng. Khi hết chiến tranh, chính quyền đã phát động
phong trào trồng cây gây rừng cùng với chính sách giao đất giao rừng hợp sinh