Tài liệu TẬP LÀM VĂN- Làm thế nào để viết được một bài văn hay pot


Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 1

TIẾNG VIỆT LỚP 5
PHẦN II : TẬP LÀM VĂN

7.Làm thế nào để viết được một bài văn hay?
7.1.Thế nào là một bài văn hay?
Một bài văn hay phải đạt được 3 yêu cầu: Nội dung, hình thức và cách trình bày.
a) Nội dung:
- Ý tưởng phải ăn khớp với đề bài.
- Ý tưởng phải đúng, mới và đặc biệt.
- Ý tưởng phải súc tích ( chứa nhiều ý trong một hình thức diễn đạt ngắn gọn).
- Ý tưởng phải xếp đặt có thứ tự và mạch lạc.
- Ý tưởng cuối cùng (ở phần kết bài) phải khái quát được các ý đã nêu ra.
b) Hình thức:
- Viết đúng từ vựng (sử dụng đúng từ ngữ).
- Viết đúng nội dung (đặt câu đúng ngữ pháp, có đủ CN, VN).
- Viết đúng dấu câu (sử dụng đúng các dấu câu đã được học).
c) Trình bày:
Chữ viết phải rõ ràng, ngay ngắn, đẹp; viết hoa đúng chỗ, các đoạn văn được
phân bố
hợp lí (không nên quá dài hoặc quá ngắn).

7.2.Làm thế nào để viết được một bài văn hay?
Để viết được một bài văn hay, các em cần lưu ý một số điểm sau:
a)Về cách dùng từ:
- Phải dùng từ cho chính xác, lựu chọn từ ngữ nào hay nhất để làm cho câu
văn có hồn.
VD: Tả bông hoa:
Nụ hoa chúm chím nở như như hớp từng giọt sương.
Những cánh hoa nhỏ xíu đung đưa trong làn gió sớm.
- Muốn dùng từ đượchay, các em phải luôn luôn có sự liên tưởng các sự vật
với nhau, so sánh hiện tượng, sự vật này với hiện tượng, sự vật khác để chọn lựa
được những từ ngữ có hình ảnh và gợi cảm. Các em nên sử dụng nhiều từ láy (từ
tượng thanh, tượng hình) và từ ghép.
b) về cách đặt câu:
- Khi viết câu, cần linh hoạt, không nhất thiết cứ phải viết theo một công thức
đơn điệu mà có thể thay đổi cách diễn đạt (dùng biện pháp đảo ngữ).
VD1: Trước mắt em là thảm lúa xanh bao la.
Có thể đổi lại là:Thảm lúa xanh như mở rộng dần ra trước mắt em.
VD2: Hai bên đường vàng rực hoa cúc.
Đổi lại là: Vàng rực hai bên đường là những thảm hoa cúc.
- Muốn viết được câu hay,còn phải sử dụng cách so sánh, nhân hoá.
VD: + Nhìn từ xa, cánh đồng như một thảm lúa xanh khổng lồ

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 2

+ Những bông hoa ngả nghiêng cười đùa hớn hở
* Một yêu cầu cuối cùng khi viết văn đối với học sinh giỏi là phải hết sức
tránh sự cẩu thả về chữ viết, về cách trình bày, tránh các sai sót về chính tả. Muốn
thế, trong khi viết, chúng ta phải hết sức chú ý suy nghĩ và vận dụng cho đúng, trình
bày cho sáng sủa. Đặc biệt, khi viết xong bài, phải dành thời gian đọc lại để sửa lại
những sai sót (nếu có thể).

8.Nội dung và phương pháp làm bài:
8.1.Thể loại miêu tả:
* Nội dung – Yêu cầu:
Miêu tả là dùng lời văn có hình ảnh, làm hiện ra trước mắt người đọc bức
tranh cụ thể về một cảnh, một người, một vật đã làm ta chú ý và cảm xúc sâu sắc.
Người tả phải nắm vững cảnh, vật mình định tả có những nét gì nổi bật, đặc sắc và
diễn tả lại bằng từ ngữ giàu sức gợi cảm, cho thấy rõ hình khối, kích thước, màu sắc,
âm thanh, hương vị, và những cảm giác vui, buồm, ngạc nhiên, thích thú, khi nhìn
cảnh, vật.
Cầm trên tay chiếc bút máy, ta có thể tháo rời để xem nó có những bộ phận gì: nắp
bút, thân bút, ngòi bút; Riêng nắp bút lại gồm: nắp nhựa, đai sắt, ghim cài, ốc chốt.
Nếu chỉ mới nêu tên thế thôi thì đó là kể. Tả là phải nói cụ thể hơn, làm cho người
đọc, người nghe như trông thấy trước mắt từng bộ phận của nó: Vuông, tròn, to, nhỏ,
dài, ngắn ra sao, có màu sắc gì? lại thấy cả tình cảm gắn bó giữa người với bút.
Nhìn cảnh, vật ta nhìn bằng mắt và cả bằng tấm lòng yêu ghét của mình. Bài tả phải
vừa gợi hình, vừa gợi cảm, phải đạt được những yêu cầu sau:
- Tả giống với thực tế.
- tả cụ thể và có thứ tự.
- Tả gắn với tình người.
Đối với HSG, những yêu cầu trên được nâng cao hơn, cụ thể:
- Tả có những nét tinh tế.
- Tả sinh động.
- Cảm xúc lồng vào các nét tả tự nhiên và đậm đà.
* Phương pháp chung:
Nhằm đạt được những yêu cầu trên, cần làm tốt mấy việc dưới đây:
- Quan sát trực tiếp và tỉ mỉ cảnh, vật, người định tả: Sự tiếp xúc hàng ngày
chỉ cho ta những nhận biết hời hợt, chung chung, chơa toàn diện. Có quan sát kĩ,
nhiều mặt, nhiều lượt, bằng nhiều giác quan (nhìn, nghe, sờ, ngửi, nếm) thì mới
cónhững hiểu biết đầy đủ, phong phú và chính xác. Quan sát trực tiếp còn cho ta
những cảm xúc "nóng hổi" để đưa vào bài viết, tránhđược tẻ nhạt.
- Quan sát tìm ý đi đôi với tìm từ ngữ để diễn tả đúng và sinh động điều đã
quan sát được.
- Cân nhắc để chọn được một thứ tự sắp xếp các chi tiết sẽ tả mà mình coi là
thích hợp hơn cả. Thông thường, ta trình bày theo thứ tự không gian (từ bao quát
toàn thể đến các bộ phận chi tiết, từ xa đến gần, từ ngoài vào trong, từ trên xuống
dưới, ). Ta cũng có thể trình bày theo thứ tự thời gian (điều gì thấy trước, diễn ra
trước thì tả trước); hoặc theo thứ tự tâm lí (nét gì mình chú ý nhiều nhất hoặc cho là

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 3

quan trọng nhất thì tả trước). Đó là phần thân bài. Một bài văn miêu tả hoàn chỉnh
phải gồm đủ 3 phần: MB, TB, KB.

1) Tả đồ vật:
a- Phương pháp làm bài:
*Bước 1: Xác định đối tượng miêu tả:
Đồ vật em định tả là cái gì? Đồ vật đó của ai? Do đâu mà có? Nó xuất hiện trong
thời gian nào?
*Bước 2: Quan sát đối tượng miêu tả:
- Quan sát kĩ: hình dáng, kích thước, màu sắc của đồ vật và chất liệu tạo nên
nó.
- Ghi nhớ những nét bao quát và những nét cụ thể của đồ vật (cấu tạo bên
ngoài, bên trong, từng bộ phận ). Sắp xếp các chi tiết ấy theo một trình tự hợp lí
cho dễ miêu tả.
- Công dụng của đồ vật ấy đối với người sử dụng.
*Bước 3: Lập dàn ý.
*Bước 4: Lựa chọn từ ngữ, hình ảnh để xây dựng thành một bài văn tả đồ vật
hoàn chỉnh.

b- Dàn bài chung:
* Mở bài:
- Tên đồ vật được tả.
- Đồ vật ấy của ai? Nó được mua hay được làm, trong thời gian nào?
*Thân bài:
- Tả khái quát về hình dáng, kích thước, màu sắc, chất liệu và cấu tạo của đồ
vật đó.
- Tả cụ thể tường bộ phận của đồ vật (theo trình tự từ trên xuống dưới hay từ
ngoài vào trong).
- Tác dụng của đồ vật.
*Kết bài:
Nêu cảm nghĩ của bản thân đối với đồ vật được miêu tả.
c- Bài tập thực hành:
*Đề bài: Em hãy tả lại chiếc bút máy mà em đang sử dụng.

Bài tập1:
Quan sát kĩ chiếc bút em định tả: hình dáng bên ngoài, đặc điểm, cấu tạo bên trong,
cách sử dụng,

Bài tập 2:
Viết một đoạn văn tả về cây bút dựa vào các đặc điểm sau:
- Cây bút dài khoảng một gang tay.
- Thân bút tròn.
- Nắp bút có đai sắt.
- Chiếc ngòi nhỏ xíu.
- Chiếc ruột gà làm bằng nhựa mềm.

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 4


Bài tập 3:
Thêm ý cho các dòng sau diễn đạt ý trọn vẹn :
- Hôm đầu tiên cầm chiếc bút trên tay,
- Mỗi khi ngòi bút chạy trên trang giấy,
- Từ khi có cây bút mới,
- Đã qua một học kì,
- Nét chữ của em giờ đây
- Lần đầu tiên được cô giáo cho điểm mười bài tập viết,
- Niềm sung sướng thôi thúc em

Bài tập 4:
a) Viết phần mở bài (Chiếc bút của em có trong trường hợp nào? Mẹ em mua
nhân dịp năm học mới hay bố em tặng nhân dịp sinh nhật? )
b) Viết phần kết bài (Chiếc bút đã gắn bó thân thiết với em như thế nào? Em
sẽ giữ gìn bút ra sao? )

Bài tập 5:
Dựa vào các bài tập trên, em hãy viết một bài văn hoàn chỉnh tả chiếc bút máy của
em.

d- Bài tập tự luyện:
Đề 1: Em hãy tả cái trống của trường em và cho biết cảm xúc của em khi nghe
tiếng trống ấy.
Đề 2: Nhiều năm nay, chiếc đồng hồ báo thức là người bạn thân thiết trong gia
đình em. Hãy tả lại chiếc đồng hồ ấy.
Đề 3: Hãy tả lại tấm lịch treo tường nhà em (hoặc nhà em quen).
Đề 4: Hãy tả cái bàn em thường ngồi học ở nhà.

2) Tả cây cối:
a- Phương pháp làm bài:
*Bước 1: Xác định đối tượng miêu tả:
Cây định tả là cây gì? Của ai? Trồng ở đâu? Có từ bao giờ?
*Bước 2: Quan sát:
Quan sát toàn diện và cụ thể đối tượng miêu tả. Rút ra các nhận xét về:
- Tầm vóc, hình dáng, vẻ đẹp của cây (rễ, gốc, thân, cành, lá, hoa, quả, ).
- Màu sắc, hương thơm (tập trung nhất ở hoa, quả).
- Tác dụng của cây đó đối với môi trường xung quanh và cuộc sống con người.
*Bước 3: Lập dàn ý:
Sắp xếp các chi tiết đã quan sát được theo mộtt trình tự hợp nhất định thành dàn
ý.
*Bước 4: Làm bài:
Lựa chọn từ ngữ, hình ảnh để từ dàn ý viết thành một bài văn tả cây cối hoàn
chỉnh.


Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 5

b- Dàn bài chung:
*Mở bài:
Giới thiệu cây (tên gọi, nơi trồng, thời gian trồng, ).
*Thân bài:
Tả cây (từ bao quát đến từng bộ phận cụ thể).
- Tầm vóc, hình dáng (lớn hay nhỏ, cao hay thấp, thanh mảnh hay sum sê, ).
- Rễ, thân, cành, lá, có đặc điểm gì?
- Hoa, trái có đặc điểm gì? (về màu sắc, hương thơm, mùi vị, ). Thường ra vào
mùa nào trong năm?
- Cây gắn bó với môi trường sống và con người như thế nào?
*Kết bài:
Cảm nghĩ của em về cây đó (yêu thích, nâng niu, chăm sóc, ).

c- Bài tập thực hành:
*Đề bài: Dựa vào bài thơ "Cây dừa", em hãy tả lại một cây dừa đáng yêu.
Cây dừa
Cây dừa xanh toả nhiều tàu
Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng
Thân dừa bạc phếch tháng năm
Quả dừa – đàn lợn con nằm trên cao.
Đêm hè hoa nở cùng sao
Tàu dừa - chiếc lược chải vào mây xanh.
Ai mang nước ngọt, nước lành
Ai đeo bao hũ gạo quanh cổ dừa.
Tiếng dừa làm dịu nắng trưa
Gọi đàn gió đến cùng dừa múa reo
Trời trong đầy tiếng rì rào
Đàn cò đánh nhịp bay vào bay ra
Đứng canh trời đất bao la
Mà dừa đủng đỉnh như là đứng chơi.
(Trần Đăng Khoa)
Bài tập 1: (Yêu cầu từ trước: Tìm và quan sát kĩ một cây dừa có trong thực tế)
Đọc kĩ bài thơ "cây dừa" và ghi nhận những đặc điểm của cây dừa qua thực tế và
qua bài thơ.

Bài tập 2:
Diễn đạt lại những câu văn sau cho sinh động, gợi tả hơn:
- Cây dừa được trồng từ lâu.
- Thân dừa bạc phếch.
- Dáng dừa thẳng.
- Rễ dừa bò lan trên mặt đất.
- Tàu dừa như chiếc lược.
- Hoa dừa màu vàng.
- Quả dừa như đàn lợn con.
- Nước dừa ngọt.

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 6


Bài tập 3:
Hãy viết tiếp vào các dòng sau (dựa vào 2 khổ thơ cuối):
- Những buổi trưa hè,
- Mỗi khi có cơn gió ùa tới,
- Tiếng gió lùa vào kẽ lá, nghe như
- Nhìn dáng vẻ đủng đỉnh của cây dừa,

Bài tập 4:
Hãy chọn một mở bài và một kết bài phù hợp với nhữngnội dung đã miêu tả ở
các bài tập trên.

Bài tập 5:
Hãy viết một bài văn hoàn chỉnh có đủ 3 phần MB, TB, KB dựa vào kết quả của
các BT trên.

d- Bài tập tự luyện:
Đề 1: Nhà em ( hoặc gần nơi em ở) có nhiều cây to. Hãy viết một đoạn văn tả
một cây có nhiều kỉ niệm với em.
Đề 2: Em hãy tả vẻ đẹpcủa một cây hoa vào một nào đó trong ngày (khi nắng
sớm, lúc ban chiều, ).
Đề 3: Em hãy tả một cây chuối dang có buồng.
Đề 4: Em hãy tả một cây ăn quả đang mùa quả chín.

3) Tả loài vật :
a- Phương pháp làm bài:
*Bước 1: Xác định đối tượng miêu tả.
Con vật em định tả là con gì? Của ai? Nuôi đã được bao lâu?
*Bước 2: Quan sát con vật:
- Quan sát con vật trong môi trường sống của nó. Chú ý tới ngoại hình với
những đặc điểm tiêu biểu về hình dáng, màu sắc, đường nét,
- Quan sát những đặc tính bên trong của con vật, thể hiệnqua tính nết, hành
đọng của con vật. Chỏna những nét thể hiện rõ nhất đặc tính chung của giống loài và
những nét mang tính cá thể, riêng biệt của con vật.
- Nhận xét về mối quan hệ giữa con vật với môi trường xung quanh và đời
sống con người.
*Bước 3: Lập dàn ý chi tiết, ghi rõ những nội dung cần miêu tả.
*Bước 4: Lựa chọn từ ngữ, hình ảnh để phát triển dàn ý thành một bài văn tả
loài vật hoàn chỉnh.

b- Dàn bài chung:
* Mở bài:
Giới thiệu con vật (tên gọi). Con vật này của ai? Nuôi từ bao giờ?
*Thân bài:
Tả con vật (từ bao quát đến từng bộ phận cụ thể).

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 7

- Tả ngoại hình: Hình dáng, tầm vóc, màu sắc , đường nét cùng các bộ phận
đầu, tai, mũi, miệng, chân, đuôi,
Chú ý: Tuỳ từng con vật mà hình dáng bề ngoài được nhấn mạnh vào những chi
tiết tiêu biểu nhất. Không nhất thiết phải tả tỉ mỉ từng bộ phận.
- Tả đặc tính và hoạt động của con vật: Chọn ra những điểm tiêu biểu nhất thể
hiện được đặc tính chung của giống loài (mèo khác chó, bò khác heo, gà khác vịt, )
và đặc tính (tính nết) riêng của con vật trong ăn uống, hoạt động,
- Tác dụng của con vật đối với đời sống con người.
*Kết bài: Cảm nghĩ của em đối với con vật được tả.

c- Bài tập thực hành:
Đề bài:
Mẹ dang đôi cánh Bây giờ thong thả
Con biến vào trong Mẹ đi lên đầu
Mẹ ngẩng đầu trông Đàn con bé tí
Bọn diều bọn quạ Líu díu theo sau
(Phạm Hổ)
Dựa vào đoạn thơ trên, em hãy tả đàn gà con đang theo mẹ đi kiếm mồi.
Bài tập 1: (Yêu cầu từ tiết trước)
Hãy tìm và quan sát một đàn gà mẹ con đang đi kiếm mồi.
Bài tập 2:
Tìm các từ ngữ điền vào chỗ trống để diễn tả đặc điểm của những chú gà con:
- Nhìn từ xa, những chú gà con trông như
- Đến gần, nom chúng tựa
- Con nào con nấy
- Chiếc mỏ
- Đôi mắt
- Hai bàn chân

Bài 3:
Dựa vào 3 câu văn sau, hãy viết một đoạn văn diễn tả hoạt động kiếm mồi của đàn
gà mẹ con:
Gà mẹ dẫn con ra cạnh đống rơm. Cả đàn con xúm lại. Những bàn chân nhỏ
xíu thoăn thoắt bới đất.

Bài tập 4:
Dựa vào tình huống sau, hãy viết một đoạn văn (5-7 câu) diễn tả hoạt động của đàn
gà mẹ con khi gặp kẻ thù:
Trên trời bỗng xuất hiện một con diều hâu. Gà mẹ xù lông. Diều hâu lượn mấy vòng
rồi biến mất.

Bài tập 5:
Tìm thêm phần MB và KB rồi viết lại thành một bài văn hoàn chỉnh có đủ 3 phần
(Lưu ý sử dụng các câu nối và từ nối để liên kết các đoạn văn.


Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 8

d- Bài tập tự luyện:
Đề 1: Trước cửa chuồng chim bồ câu, chim mẹ vừa đi kiếm mồi về đang mớm cho
con. Em hãy viết một đoạn văn (khoảng 12 dòng) tả lại cảnh đôi chim mẹ con ấy dựa
vào các ý sau:
- Chim mẹ kiếm được mồi, tha về tổ mớm cho con.
- Chim con ra tận cửa tổ đón mẹ, mỏ há rộng chờ đợi.
- Chim mẹ mớm thức ăn cho con với vẻ yêu thương, trìu mến.

Đề 2: Hãy tả lại một chú chó đáng yêu.
Đề 3: Hãy tả lại một con vật nuôi trong nhà mà em yêu quý.

4) Tả người:
a- Phương pháp làm bài:
Tả người là ghi lại những riêng về hình dáng và tính tình của một người mà
em đã nhìn thấy.
Để làm tốt dạng văn tả người, em cần phải:
- Xác định rõ người sẽ tả là ai.
- Quan sát kĩ người sẽ tả để tìm ra những nét riêng biệt của người đó. Mỗi lứa
tuổi, con người có những đặc điểm về hình dáng và tính tình khác nhau (người già
thì tóc bạc, da nhăn; người trẻ thì mái tóc mượt mà, làn da căng tràn sức sống, ).
Mỗi người một hoàn cảnh sống, một trình đọ văn hoá khác nhau. Tất cả những thứ
ấy đều có ảnh hưởng đến sinh hoạt toàn diện của họ.
- Lựa chọn những từ ngữ thích hợp (nhất là các động từ, tính từ để vừa nêu
được những nét riêng biệt, nổi bật nhất của người được tả, vừa bộc lộ được thái độ,
tình cảm của mình đối với người đó.

b- Dàn bài chung:
*Mở bài:
Giới thiệu người sẽ tả: Em được gặp người ấy ở đâu/ Trong thời gian nào?
Cảm xúc ban đầu của em về người đó như thế nào?
*Thân bài:
- Tả hình dáng:
+Tả bao quát về tuổi tác (già hay trẻ), tầm vóc (cao lớn hay nhỏ nhắn), dáng
điệu (duyên dáng, nhanh nhẹn hay chậm chạp), nghề nghiệp (bác sĩ, công nhân, ),
cách ăn mặc,
+Tả chi tiết: Những nét nổi bật nhất (khuôn mặt, mái tóc, đôi mắt, cái miệng,
làn da, chân tay, )
- Tả tính tình- hoạt động:
+Tính tình của người đó như thế nào? (chất phác, vui nhộn hay dễ cáu gắt, ).
Giọng nói ra sao? (nhẹ nhàng hay sang sảng), cử chỉ, điệu bộ, Cách cư xử với
người khác (ân cần, chu đáo, ), việc làm bộc lộ rõ rệt đạo đức, tình cảm và tính nết
của người được tả.
+Hoạt động: Tả các việc làm cụ thể: người ấy đang làm gì? Cách làm như thế
nào?

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 9

Chú ý: Khi tả người, cần làm nổi bật các đặc điểm về lứa tuổi, tác phong, tính
tình, hình dáng cho phù hợp với nghề nghiệp, hoàn cảnh riêng của mỗi người; cần
kết hợp tả hoạt động, tính tình và đôi nét về hình dáng.
*Kết bài:
Cảm nghĩ cuối cùng của em về người đó (ấn tượng sâu sắc, ảnh hưởng của
người đó đối với bản thân )

c- Bài tập thực hành:
*Đề bài: Em hãy tả lại mẹ em và nói lên tình cảm của em đối với mẹ.

Bài tập 1:(yêu cầu từ tiết trước)
Hãy quan sát kĩ mẹ của mình.

Bài tập 2:
Diễn đạt lại các câu văn sau cho hay hơn:
- Mẹ em ngoài (30) tuổi.
- Người mẹ (gầy).
- Gương mặt (xương xương).
- Đôi mắt (hiền dịu).
- Tóc mẹ (dài).
- Nước da mẹ (hơi đen).
- Bàn tay mẹ (chai sần).
(Chú ý: Các em có thể điều chỉnh phần trong ngoặc đơn cho phù hợp với hình dáng
của mẹ mình)

Bài tập 3:
Hãy viết một đoạn văn (khoảng 8 dòng), tả tính tình mẹ em dựa vào các gợi ý sau:
- Mẹ em là người giản dị, ân cần và chu đáo.
- Mẹ chăm chỉ, lam lũ, không ngại gian khổ.
- Mẹ rất thương yêu mọi người trong gia đình.
(Chú ý: Các em có thể tự điều chỉnh các gợi ý cho phù hợp với tính tình của mẹ
mình).

Bài tập 4:
Dựa vào BT2 và BT3, em hãy viết một bài văn hoàn chỉnh tả về người mẹ kính yêu
của mình.

d- Bài tập tự luyện:
Đề 1: Thầy (cô) em thường chấm bài vào buổi tối. em hãy tưởng tượng và tả
lại cảnh thầy (cô) em đang chấm bài cho các em.
Đề 2: Hãy tả lại một người già mà em có dịp quan sát.
Đề 3: Hãy tả lại dáng vẻ của một bác nông dân đang làm việc.
Đề 4: Hãy tả lại một người thân của em.

5) Tả cảnh:

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 10

a- Phương pháp làm bài:
* Bước 1: Xác định đối tượng miêu tả:
Xác định xem đối tượng miêu tả là cảnh gì? Ở đâu? Cảnh đó có từ bao giờ?
Phạm vi không gian và thời gian của cảnh được miêu tả và nội dung chủ yếu cần làm
toát lên từ cảnh đó.
Lưu ý: Trong các cảnh được miêu tả, có khi bao gồm cả người và vật, nhưng cảnh
vẫn là chính. Phần tả người và vật làm cho cảnh trở nên sinh động, tự nhiên.
*Bước 2: Quan sát đối tượng miêu tả.
Chọn vị trí quan sát thuận tiện nhất để nắm bắt được những chi tiết, đặc điểm cơ bản
quan trọng của cảnh. Người quan sát có thể là người trong cuộc (người trực tiếp
tham gia) hoặc là người trực tiếp chứng kiến.
Quam sát bằng mắt nhìn, tai nghe và kết hợp các giác quan khác. Lưu ý đén các yếu
tố: màu sắc, hình ảnh, âm thanh có hoà hợp với nhau không?
*Bước 3: Lập dàn ý.
*Bước 4: Sắp xếp ý, lựa chọn từ ngữ, hình ảnh để xây dựng thành một bài văn
hoàn chỉnh.

b- Dàn bài chung:
*Mở bài:
- Giới thiệu cảnh định tả (ngôi nhà, trường học, vườn hoa, ).
- Cảnh đó ở đâu? Em tả nó vào thời điểm nào? Em có tham gia chứng kiến
cảnh đó?
*Thân bài:
- Tả những nét chung nổi bật của toàn cảnh: Những nét bao quát khi thoạt nhìn
cảnh:
Quang cảnh chung, cảm tưởng chung về cảnh.
- Tả từng bộ phận của cảnh ( theo trình tự hợp lí từ ngôài vào trong hoặc từ
trên xuống dưới, ).
+Chọn tả những nét tiêu biểu nhất, xác định trung tâm của cảnh cần miêu tả là
gì?
+Chú ý tả đường nét, màu sắc của cảnh vật. Sự liên quan giữa cảnh vật ấy với
cảnh vật xung quanh nó.
+Tả người, vật gắn với cảnh (nếu có).
- Tình cảm, thái độ của người tả.
*Kết bài: Nêu cảm nghĩ của người viết trước cảnh được tả.

c- Bài tập thực hành:
*Đề bài:
Đồng chiêm phả nắng lên không
Cánh cò dẫn gió qua thung lúa vàng
Gió nâng tiếng hát chói chang
Long lanh lưỡi hái liếm ngang chân trời.
(Nguyễn Duy).
Quê em lúa đang mùa chín rộ. Nhìn cánh đồng lúa chín ai cũng thấy đẹp, thấy vui.
Hãy tả cảnh cánh đồng lúa chín quê em.

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 11


Bài tập1: (yêu cầu từ tiết trước)
Em hãy quan sát một cánh đồng lúa khi bắt đầu bước vào vụ gặt.

Bài tập 2:
Hãy viết một đoạn văn (khoảng 7-8 dòng) tả bao quát cánh đồng dựa vào các ý sau:
- Lúa đang vào mùa chín rộ.
- Cả cánh đồng sáng rực lên như một tấm thảm vàng.
- Thoang thoảng đâu đây hương lúa chín.

Bài tập 3:
Hãy viết lại các câu văn dưới đây cho sinh động hơn:
- Những bông lúa trĩu xuống.
- Thân lúa vàng óng.
- Những đốt lá quăn lại.
- Cả vạt lúa xôn xao, báo hiệu một vụ mùa bội thu.

Bài tập 4:
Viết một đoạn văn ngắn diễn tả hoạt động của một vài nhóm người trên cánh đồng,
dựa vào các ý sau:
- Một vài tốp người đang gặt lúa.
- Nón trắng nhấp nhô.
- Tiếng nói cười vui vẻ.

Bài tập 5:
Viết một bài văn hoàn chỉnh dựa theo các ý của các BT trên.

d- Bài tập tự luyện:
Đề 1: Cánh đồng lúa quê em đang trong thì con gái, xanh tốt mượt mà. Hãy tả
lại cánh đồng đó vào một buổi sáng đẹp trời.
Đề 2: Hãy tả lại con đường quen thuộc từ nhà em tới trường.
Đề 3: Hãy tả lại trận mưa rào dựa vào các ý sau:
- Cảnh vật trước lúc mưa.
- Cảnh vật lúc trời mưa dữ dội.
- Cảnh vật lúc trời ngớt mưa.
- Cảnh vật lúc trời quang, mây tạnh.
Đề 4: Hãy tả cảnh vần vũ của bầu trời trước khi đổ mưa theo các ý sau:
- Cảnh vật trước cơn dông.
- Cảnh vật trong cơn dông.
- Cảnh vật sau cơn dông.
Đề 5: Em đã từng chứng kiến cảnh vần vũ của bầu trời trước khi đổ mưa. Hãy
viết khoảng 10-15 dòng tả lại cảnh đó.
Đề 6: một năm có 4 mùa, mùa nào cũng có những buổi bình minh đẹp. Hãy tả
lại một buổi bình minh mà em có dịp quan sát, thưởng thức.

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 12

Đề 7: Khi cơn mưa rào vừa tạnh, những tia nắng ấm áp lại mừng rỡ rọi xuống,
vạn vật trở lên sinh động hẳn lên. Em hãy viết một đoạn văn (khoảng 12-15 dòng) tả
lại vẻ đẹp của đất trời lúc đó.
Đề 8: Thời thơ ấu của mỗi người thường gắn với những kỉ niệm về một ngôi
nhà, một góc phố, một mảnh vườn, một con sông, một cánh đồng, Em hãy viết một
bài văn miêu tả một trong những sự vật đó.
Đề 9: Ánh trăng rằm vào một đêm trời quang mây tạnh thật là đẹp. Hãy tả lại
và nói lên cảm nghĩ của em lúc đó.

*Tả cảnh sinh hoạt: (Là một dạng của kiểu bài tả cảnh)
- Nếu một bài văn tả cảnh thông thường thiên về tả cảnh vật thiên nhiên là
chính (ít chú ý đến hoạt động của người, vật), thì bài văn tả cảnh sinh hoạt quan tâm
nhiều hơn đến hoạt động của con người (và vật).
- Tả cảnh sinh hoạt là sự tổng hợp của cả thiên nhiên, cảnh vật, con người. Vì
vậy, việc lựa chọn và sắp xếp các chi tiết tiêu biểu, hợp lí là hết sức cần thiết. Phải
làm sao toát lêncho được trọng tâm và nội dung của cảnh cần miêu tả.
- Khi gặp một bài văn mang nội dung tả cảnh sinh hoạt, các em cần lưu ý một
số điểm sau:
+Về từ ngữ: Cần lựa chọn các từ ngữ thích hợp (nhất là các từ tượng thanh,
tượng hình, động từ, tính từ) để dựng được một bức tranh sinh động bằng hình ảnh,
màu sắc và gợi ra cả những âm thanh do hoạt động của con người và vật tạo ra.
+Về trình tự tả: Cần lựa chọn một trình tự tả hợp lí về không gian, thời gian
(từ xa đến gần, từ trong ra ngoài (hoặc ngược lại); từ thời điểm trước đến thời điểm
sau, từ lúc bắt đầu cho đến khi kết thúc.
+Về nội dung: Cần kết hợp tả hoạt động của người, vật xen kẽ với tả khung
cảnh thiên nhiên. Tránh tả tách bạch dẫn đến sự đơn điệu, tẻ nhạt.

* Một số đề văn tả cảnh mang nội dung tả cảnh sinh hoạt:
Đề 1: Hãy tả lại quang cảnh đường làng em (hoặc phố em) lúc bắt đầu một
ngày mới.
Đề 2: Tả cảnh vui chơi của em cùng các bạn trong một đêm trăng đẹp.
Đề 3: Vào những ngày cuối năm, thon xóm (phố phường) nơi em ở nhộn nhịp
hẳn lên trong không khí chuẩn bị đón tết. Hãy tả lại quang cảnh đó.
Đề 4: Hãy tả lại quang cảnh đường phố hoặc đường làng nơi em ở lúc trời
mưa to vừa tạnh.


8.2.Thể loại kể chuyện:
1) Nội dung – Yêu cầu:
* Kể chuyện là kể lại một chuỗi sự việc có đầu có cuối, liên quan một hay
một số nhân vật.
Mỗi câu chuyện cần nói lên được một điều có ý nghĩa.
Khi viết bài văn kể chuyện, ta phải xác định được cốt chuyện, xem chúng gồm
những sự việc gì, diễn biến và kết thúc ra sao. Các nhân vật trong chuyện có hành
động, lời nói, ý nghĩ, tình cảm như thế nào,

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 13

Một bài văn kể chuỵen hay phải bộc lộ được một cách rõ ràng chủ ý của người kể, có
cốt chuyện rõ ràng, có nhân vật xác định với những đặc điểm tính cách rõ nét, lời kể
sinh động, có cảm xúc.
* Có nhiều cách kể chuyện, song chủ yếu là 3 cách sau:
+Cách 1: Kể lại một câu chuyện mà em đã được đọc, được nghe hoặc trực tiếp
tham gia.
+Cách 2: Loài vật, đồ vật, cây cối, tự kể chuyện của mình (tự thuật). Muốn
làm đúng thể loại này, chúng ta phải biến sự vạtt thành con người (nhân hoá) và cần
vận dụng nhiều về trí tưởng tượng.
+Cách 3: Kể chuyện theo trí tưởng tượng.
* Khi viết văn kể chuyện, cần lưu ý mấy điểm sau:
+ Nội dung câu chuyện phải có ý nghĩa nhất định. Để xác định được ý nghĩa
của câu chuyện, cần tự giải đáp các câu hỏi: Những điều ta sắp kể nhằm chứng minh
hoặc khẳng định điều gì? Nó gợi cho người đọc những suy nghĩ và tình cảm như thế
nào?
+ Nắm được cốt chuyện và những chi tiết chính. Cốt chuyện ấy có thể lấy
nguyên từ thực tế, cũng có thể tự nghĩ ra (những cái tự nghĩ ra phải có sự hợp lí "y
như thật"). Cốt chuyện chính là sự nối tiếp nhau của một chuỗi các chi tiết lớn, sau
đó sẽ được bổ sung các chi tiết nhỏ hơn (tình tiết) để câu chuyện thêm sinh động.
+ Xây dựng được một dàn bài linh hoạt và hợp lí, nhằm dẫn dắt câu chuyện
phát triển theo chiều hướng hấp dẫn, lôi cuốn. Muốn vậy phải biết xây dựng nhân
vật, chọn lọc các chi tiết có ý nghĩa nhất, sắp xếp các sự việc một cách tự nhiên
+ Tìm một giọng kể phù hợp với nội dung câu chuyện. (Ngôn ngữ dân gian
nếu câu chuyện có tính khôi hài, ngôn ngữ trữ tình đằm thắm nếu câu chuyện cảm
động, ). Giọng kể góp phần tạo nên cái duyện cho bài viết.

2) Phương pháp làm bài:
*Bước 1: Đọc (tái hiện) lại nội dung câu chuyện cần kể. Chú ý nhớ kĩ những
sự việc chính, những chi tiết quan trọng để có thể kể lại đúng và đủ theo thứ tự nội
dung cốt chuyện.
(Cốt chuyện là một chuỗi sự việc làm nòng cốt cho diễn biến của chuyện. Cốt
chuyện thường có 3 phần: Mở đầu, diễn biến, kết thúc).
*Bước 2: Tóm tắt nội dung chuyện theo ý lớn của từng đoạn (trong 5-7 câu).
*Bước 3: Ghi vào vở nháp dàn ý vắn tắt của chuyện (các nhân vật chính, các
tình tiết chính trong phần mở đầu, diễn biến và kết thúc câu chuyện).
*Bước 4: Dựa vào dàn ý vắn tắt, dùng lời văn của mình kể lại từ đầu đến cuối
câu chuyện một cách rõ ràng, rành mạch và đầy đủ.

3) Dàn bài chung:
*Mở bài: Giới thiệu hoàn cảnh và nhân vật (chuyện xảy ra ở đâu? Bao giờ?
Có những nhân vật nào? ).
*Thân bài: Kể lại toàn bộ diễn biến của câu chuyện theo cốt chuyện đã thấy
hoặc đã nghe hoặc do mình tưởng tượng ra.
(Cần chọn từ, đặt câu, chọn chi tiết, và có thể sử dụngcả văn đối thoại để làm câu
chuyện thêm phần sinh động).

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 14

*Kết bài: Nêu phần kết của câu chuyện (Câu chuyện kết thúc ra sao? Có
chiều hướng tốt hay xấu? gợi cho em cảm giác gì? Bài học rút ra từ câu chuyện là
gì?)

4)Bài tập thực hành:
*Đề bài :
Cho các tình tiết sau:
- Sắp đến ngày khai trường, cả lớp ai cũng có quần áo mới trừ Hằng, vì nhà Hằng rất
nghèo.
Tôi về xin phép mẹ để tặng Hằng bộ quần áo mới của mình.
- mẹ khen tôi biết thương yêu bè bạn và thưởng cho tôi một bộ quần áo khác.
Dựa vào các tình tiết trên, em hãy kể lại câu chuyện và đạt tên cho chuyện.

5)Bài tập tự luyện:
Đề 1: Suốt đêm mưa to gió lớn. Sáng ra ở tổ chim chót vót trên cây cao, có
con chim lớn đang giũ cánh ướt. Bên cạnh là chú chim con lông cánh vẫn khô
nguyên vừa mở bừng đôi mắt đón ánh nắng mặt trời.
Câu chuyện gì xảy ra với 2 chú chim trong đêm qua? Em hãy hình dung và kể lại.
Đề 2: " Một cậu bé vui sướng cầm tiền mẹ vừa cho ra phố mua kem. Bỗng
cậu gặp một ông lão ăn xin già yếu. Ông chìa bàn tay gầy gò, run rẩy trước mọi
người để cầu xin sự giúp đỡ "
Em hãy hình dung sự việc diễn biến tiếp theo để kể trọn vẹn câu chuyện, thể hiện
tình thương, sự thông cảm với ông lão ăn xin trong cậu bé mạnh hơn mong muốn
được ăn kem.
Đề 3: Em đã từng tự làm một món quà đặc biệt để tặng người thân. Món quà
ấy đã làm cho người nhận quà hết sức ngạc nhiên và xúc động. Hãy kể lại câu
chuyện đó.
Đề 4: Hãy xây dựng một cốt chuyện có nội dung như sau:
Một lần em đã có một hành động thiếu trung thực. Em rất ân hận vì hành động đó
của mình và đã tìm cách sửa chữa.
Đề 5: "Ngày xửa ngày xưa có hai mẹ con sống bên nhau rất hạnh phúc. Một
hôm, người mẹ bị ốm nặng và chỉ khát khao được ăn quả táo thơm ngon. Người con
đã ra đi và cuối cùng , anh mang được quả táo về biếu mẹ.
Dựa vào lời tóm tắt trên, em hãy tưởng tượng và kể lại câu chuyện đi tìm quả táo của
người con hiếu thảo.
Đề 6: Hãy viết tiếp bài văn của bạn Nga được mở đầu như sau:
Trong hộp bút của em có một chiếc bút đã cũ, không còn dùng được nữa, nhưng em
luôn đem bên mình và giữ gìn cẩn thận. Đó là cây bút cô giáo đã cho em trong một
lần em để quên bút ở nhà. Cây bút luôn nhắc em nhớ lại một kỉ niệm đẹp về cô giáo
cũ của mình. Chuyện là thế này
Đề 7: Em đã từng nhậnđược một món quà đặc biệt chứa đầy tình thương của
người tặng. Hãy kể lại câu chuyện về kỉ niệm đó.
Đề 8: Hãy kể lại câu chuyện có nội dung : Kẻ kiêu ngạo sẽ chuốc lấy thất bại
chua cay.
(Gợi ý: Chuyện Thỏ và Rùa; Cuộc chạy đua trong rừng, )

Vuihoc24h – Kênh học tập Online Page 15

Đề 9: Kể lại câu chuyện có nội dung "Ở hiền gặp lành" theo lời của một nhân
vật trong chuyện.
(Gợi ý: Chuyện Tấm Cám, Cây khế, )
Đề 10: "Một con dê đen và một con dê trắng cùng đi qua một chiếc cầu hẹp,
chẳng con nào chịu nhường con nào "
Kết quả ra sao? Em hãy kể lại câu chuyện ấy.


8.3.Thể loại viết thư:
1)Yêu cầu:
- Xác định rõ đối tượng nhận thư (ông, bà, bố mẹ, bạn bè, )
- Xác định rõ mục đích viết thư (thông báo, thăm hỏi tin tức hay thuật
chuyện).
- Sử dụng cách xưng hô, lời lẽ phải phù hợp với quan hệ tình cảm giữa người
nhận và người viết. Tình cảm trong thư phải chân thành.

2)Dàn bài chung:
*Đầu thư:
- Nơi viết, ngày tháng năm
- Lời chào, xưng hô với người nhận thư (tuỳ theo người nhận thư là ai, quan
hệ với mình như thế nào mà có lời chào, lời xưng hô cho phù hợp).
*Phần chính bức thư:
- Lí do, mục đích viết thư (tại sao viết thư, viết thư nhân dịp nào? )
- Nội dung thăm hỏi, thuật chuyện:
+Nếu là thư thăm hỏi: hỏi thăm sức khoẻ, công việc làm ăn, đời sống, sinh
hoạt hàng ngày đồng thừi cũng thông báo các tình hình trên của mình cho người
nhận thư biết. Ngoài ra, cần chú ý viết rõ về nội dung thăm hỏi mà đề bài yêu cầu.
+Nếu là thư thuật chuyện: Thuật lại toàn bộ diễn biến câu chuyện nhưng cũng
cần làm nổi bật trọng tâm của chuyện, xen lẫn thái độ, tình cảm của mình hoặc của
người liên quan để thư thêm sinh động.
*Cuối thư:
- Lời chúc (hoặc cảm ơn, hứa hẹn), lời tạm biệt.
- Kí tên.

3)Bài tập thực hành:
Đề 1: Em có người bạn ở xa và đang bị ốm. Hãy viết thư cho bạn để thăm hỏi,
động viên.
Đề 2: Đã lâu em chưa có dịp về quê thăm ông bà (hoặc chú, bác, cô, dì, ).Em
hãy viết thư thăm hỏi và nhắc lại một kỉ niệm về quê lần trước.
Đề 3: Qua chương trình thời sự, em được biết một bạn nhỏ ở miền Trung bị
mất cả nhà cửa và người thân trong đợt lũ quét. Em hãy viết thư chia sẻ với bạn nỗi
đau mất mát và động viên bạn sớm vượt qua khó khăn, đau khổ.