Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ

Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
12
làm cho chữ trẻ không ñẹp. Viết cẩu thả, quấy quá cho qua và không
theo dõi ñều khiến trẻ ít viết hoặc không cố gắng viết cũng làm hiệu quả
việc tập viết bị giảm.
Khi khâu chuẩn bị ñã hoàn tất, bạn bắt ñầu tập viết cho con ñược rồi
ñấy! Hiện nay, tại các nhà sách có rất nhiều loại vở tập viết cho trẻ,
những quyển vở này có hàng chữ mẫu ở ñầu trang và trẻ sẽ viết theo
chỉ một kiểu chữ mẫu ñó cho ñến hết trang. Viết ñi, viết lạinhiều lần,
nhằm giúp trẻ quen với các ký tự, không mắc lỗi chính tả và viết cho
ñềutay.
Dáng ngồi khi viết cũng cần phải chú ý. Nên tập cho trẻ ngồi thoải mái,
vở ñể thẳng trước mặt. Nhiều trẻ ñể vở nghiêng hẳn về bên phải hoặc
bên trái mới viết ñược, bạn nên sửa ngay cách ngồi sai này, ñể lâu dần
thành thói quen rất khó sửa.
Lắm bạn ra sức chỉnh sửa chữ viết cho con khi “gạo ñã thành cơm”, có
nghĩa là trẻ ñã quen với cách viết riêng của nó. Trong trường hợp này,
bạn phải từng bước nắn lại chữ bằng cách cho trẻ viết thật nhiều theo
khuôn mẫu. Dĩ nhiên, tính kiên trì là cần thiết trong trường hợp này vì
trẻ cần thời gian ñể tập luyện lại.
2. Bạn có dạy cho con yêu thích việc ñọc sách?
Trẻ em thích sách hơn là thích ñọc sách. Hãy làm trắc nghiệm sau ñây
xem bạn có thể làm cho con mình yêu thích việc ñọc sách hơn không.
1). Phòng con bạn có bao nhiêu cuốn sách?
a. Ít hơn số giày trong phòng.
b. Không có cuốn nào cả; toàn bộ sách ñều ở trong phòng sách của gia
ñình.
c. Gần bằng số sách trong khu vực dành cho thiếu nhi của thư viện
công cộng.
1. Câu trả lời ñúng là c. Bạn nên bắt trẻ vùi ñầu vào sách vở và nên có
sẵn những loại mà nó cần. ðể sách trong phòng cùng với ñồ chơi, trẻ
sẽ tăng cường việc ñọc sách như một hình thức giải trí. Nếu bạn không
muốn tốn tiền mua sách mới, hãy ñến các cửa hàng sách cũ ñể mua.
2). Bạn thường làm gì khi thấy con bạn rảnh rỗi?
a. Cùng ñọc với con một lát, rồi bắt nó ñọc một mình.
b. Khuyến khích trẻ ñi chơi một mình, ñể bạn ñược rảnh rỗi.
c. Bảo con xem video.
I G
Nhung cách
nuôi day trí tuê
và ky năng
cua tre nho
) Thái Duy suu tâm ,
( 10-04-2013 )
H



J




11
I. KỸ NĂNG CHUNG
1. Muốn con viết chữ ñẹp
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều người có chữ viết rất ñẹp như rồng
bay phượng múa. Lại có lắm người không dám ñưa chữ của mình cho
ai xem. Vậy làm thế nào ñể trẻ viết chữ ñẹp ở những năm tiểu học?
Uốn nắn trẻ từ thuở ban ñầu
Hẳn các bạn không quên câu: “Dạy con từ thuở còn thơ”, công việc khi
ñã thành thói quen, thành nếp sẽ rất khó chữa. Chữ viết của trẻ cũng
vậy, xấu do nhiều lý do, nhưng nguyên nhân quan trọng nhất là trẻ
không viết ñúng cách từ những ngày ñầu tập viết. Và sau ñây là cách
tập viết cho trẻ.
Phần chuẩn bị phải ñược ñề cao
Vở sạch chữ ñẹp là tiêu chí hàng ñầu ở những năm tiểu học. Trẻ dễ
thích thú, say mê và ham học hơn với ñiều kiện học tập thoải mái. Do
vậy, bạn nên ñầu tư ngay từ ban ñầu, vừa ñạt hiệu quả cao vừa ñỡ tốn
kém về sau.
Bàn và ghế phải vừa ñúng tầm của trẻ, sao cho khi trẻ ngồi thì khuỷu
tay vừa chấm xuống mặt bàn. Nếu bàn quá thấp, trẻ phải khom lưng
xuống, lâu ngày sẽ bị gù hoặc tệ hơn nữa là vẹo cột sống Nhưng nếu
bàn quá cao, trẻ phải nhướn người lên, hoặc cúi sát ñể viết dễ dẫn ñến
cận thị
Chọn vở tập viết cho trẻ cũng làmột khâu quan trọng. Trẻ mới tập viết
nên chọn loại vở có kẻ ô ly to, rõ nét , giấy dày ñể chữ không bị hằn
hoặc mực không bị thấm sang mặt giấy bên kia. Mới tập viết, có thể cho
trẻ viết bút chì, sau ñấy mới viết bútmực. Khôngnên cho trẻ viết bút bi,
vì ñộ trơn, nhạy của viết sẽ dễ làm cho trẻ không làm chủ ñược cây viết
của mình và nét chữ không thật.
Ánh sáng ở góc học tập của trẻ cũng rất quan trọng. Một góc học tập
sạch sẽ, sáng sủa làm cho trẻ dễ chịu và hưng phấn hơn. Không nên
chọn chỗ tối tăm, muỗi gián làm trẻ ñâm ra sợ hãi và không còn hứng
thú trong việc học.
Nếu ñặt ñèn, bạn phải ñặt phía trước mặt hoặc hắt từ bên trái sang. Vì
nếu ñặt sau lưng hoặc bên phải, bóng của lưng và tay trẻ sẽ làm tối tập.
Những ngày ñầu tiên là quan trọng nhất
Những ngày ñầu tập viết rất quan trọng với trẻ. Trẻ sau này có viết chữ
ñẹp hay không thì ngay ngày ñầu phải kèm chặt, không phải thấy trẻ
biết viết là ñược. Viết không ñúng cách, ñể tập không ñúng vị trí cũng
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
10
Phải làm gì nếu bé thích chơi hơn học? 110

Các loại thực phẩm bồi dưỡng trí não 110

Con yêu, con ghét 110

Ngôi nhà thừa tiếng khóc 111

Là phụ huynh, ôi thật chẳng dễ 111

Hãy ñối xử công bằng với các con 112

Lời nói chẳng mất tiền mua 112

Khi trẻ nhỏ bị lạc 113

Làm sao ñể hâm nóng bọn trẻ sau kỳ nghỉ? 113

Những phiền toái do “chơi tết” quá nhiều 113

Chuẩn bị càng tốt, kết quả càng cao 114

Khi con chơi ñiện tử 115

Trò chơi ñiện tử -Sức hút mãnh liệt 115

Tại sao bé mê trò chơi ñiện tử ñến vậy? 115

Những tác hại không nhỏ của trò chơi 116

Quan tâm con cái, cân bằng giữa học và chơi 116

Khi nào mới có thể biết ñược con bạn thuận tay nào? 116

Những dấu hiệu cảnh báo trẻ chậm phát triển về mặt xã hội và
nhận thức 117

Những dấu hiệu cảnh báo Kiểm tra Từ 13 ñến 18 tháng tuổi 117

Những dấu hiệu cảnh báo Kiểm tra Từ 1 ñến 2 tháng tuổi 118

Những dấu hiệu cảnh báo Kiểm tra Từ 2 ñến 3 tháng tuổi 118

Những dấu hiệu cảnh báo Kiểm tra Từ 3 ñến 3 tháng tuổi 118

Cách cư xử với trẻ 5- 6 tuổi 118

ðối với trẻ nhút nhát, thích hướng nội: 118

ðối với trẻ mạnh dạn, sống hướng ngoại 119


3
MỤC LỤC
MỤC LỤC 3

I. KỸ NĂNG CHUNG 11

1. Muốn con viết chữ ñẹp 11

Uốn nắn trẻ từ thuở ban ñầu 11

Phần chuẩn bị phải ñược ñề cao 11

Những ngày ñầu tiên là quan trọng nhất 11

2. Bạn có dạy cho con yêu thích việc ñọc sách? 12

1). Phòng con bạn có bao nhiêu cuốn sách? 12

2). Bạn thường làm gì khi thấy con bạn rảnh rỗi? 12

3). Bạn ñọc sách vào lúc nào? 13

4). Bạn dẫn con ñến thư viện lần cuối khi nào? 13

5). Nếu bé chỉ muốn ñọc hoặc xem truyện cười bằng tranh, bạn
sẽ làm gì? 13

6). Bạn làm gì khi con bạn chọn ñọc loại sách quá khó? 13

7). Nếu con bạn muốn nghe ñi nghe lại câu chuyện bạn ñã quên
thì bạn làm gì? 14

8). Nếu con bạn cảm thấy không thích ñọc, bạn sẽ làm gì? 14

9). Con bạn thích nhất loại sách nào? 14

10). Bạncó thường ñọc với con bạn không? 15

♥ ðể khuyến khích trẻ ñã ñọc thạo 15

♦ Học ñọc bằng những cách tự nhiên 15

♣ Học ñọc theo cách nghe 16

♠ Học ñọc bằng cách nhìn 16

3. Mười (10) cách giúp trẻ tự tin trước những con số 17

1). Hát 17

2). Thơ vần. 18

3). Mọi thứ ñều có thể ñếm ñược. 18

4). Sử dụng các bộ phận trên cơ thể ñể ñếm. 18

5). Nhớ số. 18

6). Tác dụng của hình khối. 18

7). Phân loại. 18

8). ðo lường. 19

9). Nấu ăn. 19

10). ðừng quên những trò chơi cổ ñiển như chơi "Năm Mười" 19

Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
4
3. Mười (10) cách giúp trẻ phát triển kỹ năng ñọc 19

1). Chỉ cho trẻ những chữ cái và từ then chốt: 19

2). ðọc theo mẫu: 19

3). Cùng trẻ ñọc truyện: 19

4). ðừng vội vàng: 20

5). Diễn tập trước: 20

6). Giúp ñỡ khi gặp từ khó: 20

7). Tránh xao lãng: 20

8). Trò chuyện: 20

9). Gọt bút chì: 20

10). Duy trì việc ñọc: 21

4. Mười (10) ñiều giúp con bạn nâng cao hiệu quả ñọc sách 21

5. Các hoạt ñộng thú vị ñể phát triển kỹ năng viết 21

THIÊN VỀ THỂ CHẤT: 22

THIÊN VỀ THỊ GIÁC: 22

THIÊN VỀ THÍNH GIÁC: 23

Các hoạt ñộng vui giúp phát triển kỹ năng nghe 24

Thường xuyên nói chuyện với trẻ: 24

Khi ñọc sách cho con nghe: 24

Nghe nhạc: 24

Cùng nấu ăn: 24

Ghi âm: 24

Kể chuyện nối tiếp: 24

Cùng dò theo lời bài hát: 25

Cùng xem video hoặc ti vi: 25

ðọc sách: Con bạn ñang ở giai ñoạn nào? 25

Trẻ chưa biết ñọc thường ở ñộ tuổi từ 2-4. 25

Trẻ bắt ñầu biết ñọc thường ở ñộ tuổi từ 4- 6. 26

Trẻ biết ñọc thường ở ñộ tuổi từ 6-8. 26

Trẻ ñọc thạo thường phải trên 8 tuổi. 26

Gây chú ý: 27

ðọc lớn tiếng: 27

Trò chuyện: 27

Sử dụng những từ khác nhau ñể miêu tả: 27

Trẻ khiếm thính có thể nghe, nói nếu sớm ñeo máy trợ thính 27


9
Có nên lo lắng không? 91

Nên làm gì nếu nghi ngờ khả năng giao tiếpcủa bé có vấn ñề? 91

Nói chuyện với bé 2 - 3 tuổi 92

Có nên nói chuyện với con không? 92

Nói chuyện với bé 4 - 5 tuổi 92

Nên trò chuyện với trẻ như thế nào? 92

Từ vựng và những mẫu câu giao tiếp tiêu biểu 93

Phải làm gì nếu nghi ngờ trẻ có vấn ñề? 93

Những vấn ñề giao tiếp trẻ thường mắc phải: 94

Nói chuyện với trẻ sơ sinh 94

Con bạn nói chuyện bằng cách nào? 94

Bạn nên làm gì? 95

Có một số cách có thể làm ñể dỗ bé. 96

Có nên lo lắng? 96

Tại sao trẻ mút ngón tay? 96

Phải làm gì khi trẻ mút tay? 97

Việc ăn uống và nghỉ ngơi 97

Thói quen thường thấy ở trẻ 98

Những thói quen thường gặp: 98

Giúp trẻ bỏ các thói quen ñó: 98

Tính hiếu kỳ của trẻ con 99

TỪ LÚC MỚI SINH CHO ðẾN 18 THÁNG TUỔI: 99

TỪ 18 THÁNG ðẾN 3 TUỔI: 100

TRẺ TỪ 3 ðẾN 6 TUỔI: 101

"Em bé từ ñâu ra vậy mẹ?" 101

TỪ 6 ðẾN 8 TUỔI: 102

Như những trang sách mở 102

TỪ 8 ðẾN 12 TUỔI: 103

Chuẩn bị bước vào tuổi dậ y thì 103

Tôi không muốn quát mắng con mình 103

Giúp trẻ vượt qua giai ñoạn nói KHÔNG 106

Khi bố mẹ không thích những ñứa bạn của con 107

Bữa ăn tối luôn là cơn ác mộng của gia ñình tôi 108

Giúp bé học ôn thi 109

ðừng làm xáo trộn ñồng hồ sinh học 109

Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
8
4). Nói chuyện với con về công việc của bạn: 76

5). Khen ngợi trẻ: 76

6). Thưởng cho trẻ: 77

7).Thỉnh thoảng hãy ñể con tự do làm những gì nó thích: 77

8). Giải thích cho trẻ hiểu tại sao bạn muốn trẻ học tập thật tốt: 77

Càng lớn càng khôn ngoan 78

Có thái ñộ tích cực: 79

Cha mẹ phải biết nói KHÔNG 79

Cần giải thích ngắn gọn: 80

Chăm sóc con cái sau giờ học 81

Chuẩn bị kỳ thi cho trẻ 82

Biết chính xác lịch thi: 82

Cùng trẻ lập một kế hoạch nghiêm túc và linh hoạt: 82

Tìm ra chủ ñề trọng tâm: 82

Biết ñược ñiểm yếu của trẻ: 83

Giải trí: 83

Sáng tạo: 83

Xây dựng lòng tự tin: 83

Giảm bớt sự căng thẳng: 83

Chứng sợ thú vật ở trẻ em 84

Con một 84

Dạy cho trẻ biết cách chia sẻ 85

Cho con cơ hội 86

Hết sợ khi ñi bác sĩ 86

Những nguyên nhân khiến trẻ lo sợ: 86

Bí quyết giúp giải quyết vấn ñề: 87

Bản thân bạn cũng phải bình tĩnh khi ñã hẹn với bác sĩ: 87

Lòng yêu thương tác ñộng ñến sự phát triển trí não 88

Bước giao tiếp khởi ñầu: 88

Tình yêu thương tác ñộng ñến sự phát triển trí não 88

Học mà chơi 89

Nguồn gốc của niềm vui: 89

Nói chuyện với bé 1 - 2 tuổi 90

Trẻ em ñối thoại thế nào? 90

Bạn nên làm gì? 90


5
Sau ñây là 8 cách ñể khuyến khích trẻ thích tập viết: 28

1. ðừng gây áp lực cho cháu: 28

2. Cho cháu các dụng cụ khác nhau ñể tập viết: 28

3. Tập viết ở mọi nơi có thể viết ñược: 28

4. Tạo cho cháu thói quen tập viết mỗi ngày: 28

5. Mua cho cháu một quyển nhật ký: 28

6. Tập cho cháu sử dụng máy vi tính: 29

7. Hãy thật nhiệt tình khi giúp cháu: 29

8. Chơi những trò chơi thúc ñẩy khả năng viết tốt: 29

Dành cho các cháu thiên về thính giác: 30

Dành cho các cháu thiên về thế giới tự nhiên: 31

Những nét vẽ ñầu tiên 31

Trẻ chập chững biết ñi sẽ vẽ theo bản năng: 32

Tuổi sắp ñi học: vẽ theo suy nghĩ, ý tưởng của mình: 32

Tuổi ñến trường: chúng ta thực sự ngạc nhiên bởi óc quan sát
của trẻ: 33

Cân ñối bán cầu não trái và phải: 33

ðầu tư thời gian học: 33

Khuyến khích họa sĩ nhỏ tuổi: 34

Sửa tật nói ngọng 34

Trẻ 2 -8 tuổi nghe kém 35

Nguyên nhân gây trở ngại thính giác: 36

Trẻ em học ñọc như thế nào? 36

CÚ PHÁP: 37

Cách giúp trẻ mới biết ñọc nâng cao kỹ năng về cú pháp: 37

NGỮ NGHĨA: 37

NGỮ ÂM: 38

Cách nâng cao kỹ năng ngữ âm cho trẻ mới biết ñọc 39

ðối vớinhững trẻ có khả năng ñọc thành thạo: 39

Vui chơi ñểphát triển khả năng toán học 39

Học bằng thị giác 39

Học bằng thể lực 40

Học mà chơi: 40

Những giai ñoạn quan trọng: Kỹ năng nói 40

12 ñến 18 tháng tuổi 41

Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
6
Từ 25 ñến 30 tháng tuổi 42

Từ 31 ñến 36 tháng tuổi 42

Khi nào nên lo lắng 42

Tập viết một giai ñoạn quan trọng trong quá trình phát triển trí não
của trẻ em 43

Khi nào kỹ năng viết phát triển? 43

Kỹ năng viết ở trẻ phát triển như thế nào? 44

ðiều gì sẽ xảy ra sau ñó? 44

Vai trò của bạn trong quá trình tập viết của trẻ 44

Những biểu hiện nào khiến bạn phải lo lắng? 45

Vai trò quan trọng của phát triển ngôn ngữ 45

Cách nhận biết tình trạng yếu thính giác ở trẻ 46

1. Trẻ dưới 3 tháng tuổi 46

2. Từ 3 ñến 6 tháng tuổi 47

3. Từ 6 ñến 10 tháng tuổi 47

4. Từ 10 ñến 15 tháng tuổi 47

5. Từ 15 ñến 20 tháng tuổi 47

6. Từ 20 ñến 24 tháng 47

7.Từ 24 ñến 36 tháng tuổi: 47

8. Trẻ 36 tháng tuổi: 47

Dạy số cho con vào lúc nào và bằng cách nào? 48

Làm sao ñể con bạn học giỏi môn Văn? 48

CHƠI MÀ HỌC 49

Có công mài sắt có ngày nên kim 49

Vài mách nước nho nhỏ 50

- Có thể tập cho trẻ thích ñọc sách ở lứa tuổi nào là tốt nhất? 50

- Nếu trẻ hiếu ñộng, không thích hợp ngồi một chỗ, làm sao ñể
chúng chịu ñọc sách? 50

- Bắt ñầu từ cuốn sách chúng thích, chứ không phải cha mẹ
chúng thích. 50

Trò chơi thích hợp cho cả trẻ hiếu ñộng, nghịch ngợm hay tỉ mỉ,
dịu dàng 51

Và hãy ñộng viên con cùng làm những thứ sau ñây: 51

Với trẻ con, chơi là học 52

Chơi là học: 53

Làm sao biết khi nào bé sẵn sàng chơi với bạn? 53


7
Khi chơi, trẻ học ñược những gì? 54

Học từ các khối nhựa, gỗ 54

Chơi ráp hình: 55

Chơi ngoài trời: 55

Giả vờ ñọc: 55

Những trò chơi dạycác kỹ năng xã hội 55

ðánh thức giác quan 56

ðồ chơi 57

ðồ chơi cho trẻ nhỏ dưới 2 tuổi 59

ðồ chơi cho bé tuổi tập ñi 59

Những ñồ chơi ñơn giản: 60

Những ñồ chơi thu hút sự chú ý của bé: 60

ðồ chơi cho bé lớn 61

Tha hồ máy mó tay chân 62

Trẻ con lớn lên nhờ vui chơi 63

Chọn ñồ chơi cho trẻ 64

Trẻ em ở quê chơi ñồ chơi nào? 64

Nỗi khổ của những người thành thị 65

Những mẹo chọn ñồ chơi cho trẻ 65

Sách nào dành cho con? 66

Trẻ không nên ñọc sách gì? 66

CHƠI VỚI BÉ 67

Những trò chơi yêu thích 67

Chơi ñố vui toán học dành cho bé ở tuổi tập ñi 68

Chơi với con khi bạn ñã mệt và buồn ngủ 69

Những trò chơi thú vị cho bé dưới 1 tuổi 71

Những trò chơi hữu ích ở trong nhà 72

Trò chơi nước có liên quan ñến toán: 73

NHỮNG ðIỀU CHA MẸ NÊN BIẾT 74

Màu sắc ảnh hưởng ñến tâm lý trẻ 74

Một số màu sắc ảnh hưởng rõ ñến tâm lý trẻ: 74

8 cách giúp trẻ chăm học 75

1). Chấp nhận khả năng thật của bé: 75

2). Tạo cơ hội cho bé: 75

3). Kiểm tra xem có gì gây khó khăn cho trẻ không: 76

Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
24
Các hoạt ñộng vui giúp phát triển kỹ năng nghe
Bạn có nói chuyện với con bạn nhiều không? Hình như nó chỉ nghe
ñược phần cuối của câu nói. Cũng như cơ bắp, kỹ năng nghe cần ñược
tập luyện thường xuyên ñể khoẻ mạnh và phát triển hơn:
Thường xuyên nói chuyện với trẻ:
Kể cho con nghe những câu chuyện hay mà bạn ñọc ñược trên báo. Kể
lại chuyện bạn nói với những người ở cơ quan. Khi ñi mua sắm, bạn
nên kể cho trẻ nghe ngày xưa bạn ñi mua sắm với bố mẹ mình thế nào.
Hãy giữ thói quen kể chuyện mỗi ngày nếu bạn và trẻ cùng có mặt
trong nhà bếp khi nấu cơm tối, bạn có thể nói “Lấy thêm cho mẹ một ly
nước”. ðừng ngạc nhiên khi nghe con mình lặp lại ñiều mà bạn vừa nói
với người khác. Nên nhớ trẻ conrất hay bắt chước, nên khi nói phải cẩn
thận.
Khi ñọc sách cho con nghe:
Phải ngừng ñọc trước khi qua trang và hỏi xem chuyện gì xảy ra tiếp.
Yêu cầu con giải thích xem nó có nghe và hiểu những ñiều bạn vừa ñọc
như thế nàokhông. Nếu trẻ chưa nắm bắt ñược, hãy cố ñọc lại một lần
nữa. Hỏi xem trẻ tiên ñoán câu chuyện sẽ kết thúc như thế nào. Bạn
phải ñọc lớn tiếng và dừng lại trước khi kết thúc.
Yêu cầu trẻ ñoán xem câu chuyện sẽ kết thúc như thế nào, dựa trên
những gì trẻ vừa ñược nghe. Rồi bạn kết thúc câu chuyện và thảo luận
với con bạn xem kết thúc ñó gây ngạc nhiên không.
Nghe nhạc:
Một giáo viên mẫu giáo ñề nghị cho các em nghe kỹ lời của bài nhạc,ñó
là cách luyện tập rất hay.
Cùng nấu ăn:
Hãy ñưa ra một công thức nấu ăn, ñọc lớn những hướng dẫn, và ñể
cho trẻ tự cân ño, trộn, quậy, và ñổ vào.
Ghi âm:
Sử dụng máy ghi âm ñể ghi lại những hướng dẫn. Có thể con bạn làm
ngơ khi bạn sai nó lau nhà, nhưng sẵn sàng làm khi ñược yêu cầu ñi
lấy con búp bê hay cuốn băng mà nó thâu. Có lẽ nó rất ngạc nhiên khi
mở cuốn băng ra và từ trong băng giọng của bạn phát ra “xếp gọn
những con búp bê ở trên kệ lại, cất quần áo và dọn giường ”
Kể chuyện nối tiếp:
Trò chơi này rất phù hợp với những gia ñình có ñông người hay khi bạn
phải tổ chức cho con mình và bạn nó cùng chơi: Yêu cầu một người bắt

13
2. Câu trả lời ñúng là a. Khuyến khích trẻ ñọc sách mỗi khi rảnh hoặc
buồn chán. Có thể bạn phải theo dõi một số cuộc thi hấp dẫn trên
truyền hình, nhưngmỗi tối nên bỏ ra một ít thời gian ñể ñọc sách. ðọc
chung với con là cách tốt nhất ñể chia sẻ những kinhnghiệm vui và tập
cho con ñối phó với những thách thức mới. Bạn ñọc cho con nghe,
hoặc nếu có thể, nói con ñọc một mình.
3). Bạn ñọc sách vào lúc nào?
a. Sau khi con bạn ngủ; ðó là lúc yên tĩnh nhất trong ngày.
b. Tôi không có thời gian ñể ñọc.
c. ðọc trước mặt con bất cứ lúc nào.
3. Câu trả lời ñúng nhất là c. Con bạn muốn bắt chước bạn. Nếu bạn
ñọc trước mặt nó và ñể sách khắp nơi trong nhà, trẻ cũng sẽ ñọc bất cứ
lúc nào có thể.
4). Bạn dẫn con ñến thư viện lần cuối khi nào?
a. Lâu quá tôi không còn nhớ.
b. Tuần trước.
c. Khoảng hơn ba tháng.
4. Câu trả lời ñúng nhất là b. Nên ñưa trẻ ñến thư viện ñều ñặn, hoặc
khi nó muốn. Tập cho trẻ thói quen ñi thư viện, làm cho trẻ thẻ thư viện
riêng.
5). Nếu bé chỉ muốn ñọc hoặc xem truyện cười bằng tranh, bạn sẽ
làm gì?
a. Không cho và bắt ñọc những sách có nội dung hay hơn.
b. Cho phép và mua cho trẻ nhiều hơn.
c. Cho phép ñọc vài cuốn mỗi tuần với ñiều kiện phải ñọc các loại sách
khác nữa.
5. Câu trả lời là c. Công việc của bạn là phải ñọc và dạy cho trẻ yêu
thích sách vở. Nếu truyện tranh có nội dung xấu, bằng mọi cách bạn
phải giải thích, nhưng vẫn tiếp tục cho ñọc ñể thử thách. Dần dần các
em sẽ hiểu ñược vấn ñề.
6). Bạn làm gì khi con bạn chọn ñọc loại sách quá khó?
a. Cho trẻ biết sách này vượt quá khả năng của em.
b. ðọc sơ qua cho trẻ nghe, loại bỏ những từ và khái niệm khó hiểu, rồi
lấy sách dễ hơn.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
14
c. ðọc cho trẻ nghe, giải thích những từ khó và nói sang chuyện khác.
6. Câu trả lời là c. Khuyến khích trẻ ñọc những loại sách hay mặc dù
hơi khó. Bạn nên ñọc sách khó nhiều hơn cho trẻ nghe. Khi có dịp nên
dạy thêm các từ khó.
7). Nếu con bạn muốn nghe ñi nghe lại câu chuyện bạn ñã quên thì
bạn làm gì?
a. Giả vờ bị mất sách.
b. ðọc cho trẻ nghe nhưng sau ñó ñề nghị chuyển sách khác.
c. Tôi sẽ bảo chỉ ñọc sách ñó mỗi tuần một lần.
7. Câu trả lời là b. Trẻ em tập ñọc chẳng qua là lặp ñi lặp lại mà thôi và
thường thích nghe lại những sách ñã ñọc. Nên chiều các em, sự lặp lại
giúp các em dễ nhớ, ñó là mục ñích của tập ñọc.
Khuyến khích các em học thuộc một số câu trong sách và yêu cầu ñọc
lại theo cách nhớ của các em.
8). Nếu con bạn cảm thấy không thích ñọc, bạn sẽ làm gì?
a. Bắt ñọc mỗi ñêm 30 phút.
b. Dắt các em ñến thư viện hoặc hiệu sách và tìm loại sách mà trẻ quan
tâm.
c. Kệ nó, tôi không quan tâm.
d. Tôi chưa gặp trường hợp này, con tôi rất thích ñọc sách.
8. Câu trả lời là b. Có thể con bạn tránh né sách vở vì thấy không có gì
cần. Giải thích cho các em biết ñọc sách có thể biết ñược nhiều thông
tin mà các em quan tâm như khủng long, xe cộ, bà tiên, ngôi sao ñiện
ảnh, trò ảo thuật Trẻ không thích ñọc sách có thể là do một số vấn ñề
học hành, cho nên phải ñể ý sự thiếu sót ñó. Bạn cũng nên kiểm tra mắt
của con. Vấn ñề thị lực cũng làm cho trẻ không thích ñọc.
9). Con bạn thích nhất loại sách nào?
1a. ðiều này khỏi phải hỏi vì nó cùng tôi ñọc loại sách ñó hàng ngày
b. Tôi không biết, hầu như con tôi chỉ ñọc sách ở trường.
c. Ở thư viện, tôi không thích con tôi ñọc ñi ñọc lại những cuốn sách có
ở nhà.
9. Câu trả lời là a. Nếu bạn ñọc cho trẻ nghe từ khi còn bé, bạn nên có
vài cuốn sách hay. Vì trí nhớ là phần rất quan trọng khi tập ñọc. Bạn cứ
ñọc loại sách nó thích cho ñến khi nào nó bảo thôi.

23
cháu viết lời chú thích về mỗi bức ảnh, khi nào và ở ñâu, và mối quan
hệ của cháu với những người trong ảnh. ðây sẽ là món lưu niệm tuyệt
vời của con bạn khi cháu lớn lên.
- Viết nhật ký: Trẻ em thích nói về chúng. Bằng cách khuyến khích con
bạn viết nhật ký, cháu sẽ biết "nói chuyện" với chính mình.
Giải thích cho cháu rằng quyển nhật ký là nơi ñặc biệt mà cháu có thể
viết mọi ñiều cháu muốn và không ai có thể ñọc mà không có sự cho
phép của cháu. Hãy ñể trẻ chọn một cuốn sách ñặc biệt làm nhật ký (ñó
là chìa khoá cho sự lôi cuốn trẻ một cách ñặc biệt). Sau ñó thêm vào
lịch sinh hoạt hàng ngày của cháu giờ viết nhật ký, có lẽ là trước khi ñi
ngủ. Một số trẻ chẳng khó khăn gì khi suy nghĩ nên viết gì vào nhật ký.
Nhưng nếu con bạn gặp trở ngại, hãy giúp cháu bằng cách:
• Khuyến khích cháu viết về sự kiện vừa xảy ra (Có họ hàng mới ñến
thăm, mới nuôi một con mèo )
Bạn viết dùm những gì cháu muốn viết. Sau ñó cháu sẽ sớm muốn tự
viết thôi.
• Chơi trò chơi "viết nhật ký": Mẹ nói "bắt ñầu" và con viết mọi thứ con
nghĩ, khoảng 3 phút sau, khi nghe mẹ nói "dừng lại" thì ngưng. Sau ñó
tăng thời gian viết lên 5, 7, 15 phút .
THIÊN VỀ THÍNH GIÁC:
- ðọc lớn một câu chuyện cho con bạn và nói cháu viết lại. Có thể chọn
bất kỳ chủ ñề nào. Trẻ em thường ñặc biệt thích chuyện về chính chúng
ñược kể lại qua cái nhìn của người khác. Có thể tả lại buổi tiệc sinh
nhật vừa qua, một lần ñi xem phim hay một ñiều gì con bạn làm khi
cháu còn bé. Hãy kể hay ñọc thôi, ñể cháu có thể nghe kịp. Cách này
không chỉ ñẩy mạnh ñược kỹ năng viết mà cả kỹ năng nghe của cháu
nữa.
- Tả một bức tranh. Hãy cùng cháu nhìn vào một bức tranh trong tạp chí,
catalog hay sách truyện. Nói con bạn viết lại theo trí nhớ của cháu
những người trong truyện ñang làm gì, nghĩ gì và lý do tại sao. Hoặc
biểu cháu viết lại câu chuyện cháu vừa nghĩ ra giữa 2 người trong bức
tranh.
- Cùng nhau "xuất bản" cuốn sách. Hãy tìm những hình vẽ và bài viết
của con bạn những năm trước, dán chúng vào một mảnh báo và ñề
nghị cháu nói về mỗi thứ. Dùng bìa cứng nặng làm bìa bao và ñể con
bạn trang trí nó. Ghi tên cháu la tác giả. Khoan lỗ trên trang và ñóng lại
với nhau bằng chỉ hay ruy- băng. Hãy xem ñó là cuốn sách thật sự
bằng cách cất nó lên kệ sách với những quyển sách khác.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
22
Bạn ñừng ñặt nặng chuyện ñánh vần hay chữ viết, cháu sẽ học những
kỹ năng này tại trường. Trẻ em học bằng nhiều cách khác nhau. Thử
xem con bạn hợp với cách nào nhất và áp dụng:
THIÊN VỀ THỂ CHẤT:
- Cùng nhau viết. Bất cứ khi nào bạn cần viết một bức thư, các món ñồ
cần mua hay chi trả hóa ñơn, ñiền vào mẫu ñơn ñặt hàng , hãy bảo
con bạn cùng tham gia. Cho cháu một số giấy viết, một mẫu ñơn ñặt
hàng ñể cháu viết vào trong khi bạn lo việc của mình. Cháu sẽ hiểu
rằng viết là một phần quan trọng của cuộc sống hàng ngày
- Thêm thắt vào truyện tranh hài hước. Cắt rời và làm xáo trộn một
phần của một cuốn truyện tranh hài hước rồi cho cháu sắp xếp lại theo
trật tự, nói cháu tưởng tượng và viết về chuyện xảy ra trong phần tiếp
theo.
- Ghi chép khi ñi chơi. Khi bạn và con bạn cùng ñi trên ñường với nhau,
dù là ñi chơi quanh thành phố hay ñến nhà bà ngoại, bạn hãy bảo cháu
mang theo một cuốn vở ñể cháu viết những gì cháu thấy và làm. Cháu
có thể mang nó theo cả khi ñến sở thú hay lúc ñi biển.
THIÊN VỀ THỊ GIÁC:
- Bảo con viết một danh sách những món quà nó mơ ước trong ngày
sinh nhật hay trong dịp tết sắp ñến. Bạn ñừng lo lắng về chi tiết danh
sách ñó! Mục ñích là ñể trẻ viết ra những ñiều làm cháu cảm thấy thú vị.
Bạn cũng có thể hỏi cháu về danh sách các ñồ vật trong phòng cháu
như sách hay búp bê. Một số em thích viết danh sách các việc phải làm
khi bắt ñầu mỗi ngày, mỗi tuần hay mỗitháng.
- Viết một lá thư gửi Ban biên tập: Các tạp chí, báo thường ñăng những
nét nổi bật trong các lá thư của những bạn ñọc nhỏ tuổi. Soạn một lá
thư gửi ñến ban biên tập của tờ báo nào ñó sẽ tạo cho trẻ cơ hội tốt ñể
viết về những gì cháu thật sự quan tâm. Nếu cháu không nghĩ ñược
chủ ñề hay, bạn hãy ñọc báo với cháu và hỏi xem cháu có nhận xét,
ñồng ý hay không ñồng ý về vấn ñề gì ñó
- Viết thư cho bạn: Trẻ em thích kết bạn với một người ở xa. Viết thư
kết bạn là một phương thức thú vị giúp cho trẻ luyện tập kỹ năng mô tả
khi cháu kể cho người ñó nghe về gia ñình, bạn bè,trường học, nhà
cửa. Bạn hãy ñề nghị cháu viết thư cho anh em họ hay một người bạn
ở xa. Trước khi cháu viết lá thư ñầu tiên, hãy cho cháu biết các thứ cần
dùng và ñể cháu tự lấy giấy, phong bì, bút
- Làm một bộ sưu tậpảnh: Chụp hình con bạn với bạn bè hay họ hàng
của cháu. Dán hình vào một tờ giấy hay vở rời (tự làm hay mua). Bảo

15
10). Bạncó thường ñọc với con bạn không?
a. Khoảng một tuần hoặc ít hơn.
b. Bất kì lúc nào, bất kì ở ñâu.
c. Mỗi tối một tiếng rồi xem nó có thích hay không.
10. Câu trả lời ñúng là b. Nên có thói quen ñọc mỗi ngày và ñọc cho
trẻnghe trước khi ñi ngủ, hoặc ngay sau bữa ăn tối, nhưng ñừng ép khi
trẻ chưa muốn. Nên ñọc sao cho vui chứ không phải là một công việc.
♥ ðể khuyến khích trẻ ñã ñọc thạo
Khi con bạn ñã ñọc thạo, vẫn cứ tiếp tục khuyến khích trẻ ñọc thêm. Vì
mỗi em có cách học riêng, nên chúng ta sắp xếp những hoạt ñộng này
theo cách học riêng của từng em.
♦ Học ñọc bằng những cách tự nhiên
- Viết báo ở nhà. Yêu cầu trẻ viết lại những chuyện ñang xảy ra trong
gia ñình. Chọn ngày sinh, chuyến ñi chơi xa và những việc ở trường
làm ñề tài ñể viết. Rồi bắt ñọc lại cho người khác nghe.
- Tìm hiểu các từ về trồng trọt. ðến thư viện ñọc loại sách về làm vườn
hoặc mua ở nhà sách. ðọc ñể tìm các loại cây, hoa, rau trông ñẹp mắt
rồi mua hạt hoặc cây con ở vườn kiểng về chăm sóc chúng.
- Làm thẻ ñánh dấu trang. Cắt một miếng giấy cứng hình chữ nhật. ðục
lỗ ở phía trên, cho trẻ ñánh dấu, dán và trangtrí từng mặt theo như ý trẻ
rồi xỏ dây qua lỗ.
- Gởi thư cho tác giả mà trẻ yêu thích. Nên ñặt một số câu hỏi ñể giúp
trẻ viết thư. Con thích sách của tác giả ở ñiểm nào? Con thấy thế nào
khi ñọc những truyện này? Con th ích nhân vật nào? Khi viết xong ñề
tên tác giả cẩn thận và ñi gởi.
- Liệt kê những từ lạ. Khi trẻ gặp một số từ lạ, yêu cầu em viết cả chữ
và nghĩa của từ ñó ra. ðây là cách hay ñể làm tăng vốn từ vựng.
- Cho tiền mua sách. Nếu bạn không muốn sử dụng tiền thật, bạn có
thể vẽ ra. Phát tiền mặt ñể chi tiêu những việc lặt vặt ở nhà.
Khi con bạn ñể dành ñược khoảng 5- 10 ñồng, dắt con ñến nhà sách và
ñể cho trẻ tự xài tiền.
1- Gặp gỡ tác giả. Các tác giả viết sách thiếu nhi thường hay có mặt ở
nhà sách, nhà thiếu nhi Nên ñọc báo và xem thông báo - Làm chỗ ñọc
sách. Trong phòng ngủ của trẻ, chống chổi và cây lau nhà, phủ mền lên
trên ñể làm thành cái lều. Bảo trẻ lấy một cuốn sách và cây ñèn pin chui
vào lều ñọc sách. Mùa hè trẻ có nhiều giờ, có thể làm lều ngoài sân.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
16
- Nấu ăn theo sách.
- Tổ chức tiệc theo sách. ðọc kỹ sách mà trẻ thích và nghĩ xem người
ta thường tổ chức một buổi tiệc như thế nào. Bạn có thể trang trí phòng
của con như trong Harry Potter. Nói con và các bạn của nó thảo luận về
mấy cuốn sách ñó.
♣ Học ñọc theo cách nghe
- ðến thư viện hoặc nhà sách nghe kể chuyện không chỉ là ñi chơi, mà
còn giúp con bạn tìm hiểu thêm về những cuốn sách mới và gặp gỡ các
trẻ khác. Qua sách vở bạn cũng nên chọn một vài mẹo vặt ñể gây
không khí vui nhộn khi ñọc.
- Viết thực ñơn cho bữa tối cuối tuần. Bạn nên quyết ñịnh cho ăn món
gì, rồi yêu cầu con viết và tả món ăn ñó. Bảo trẻ dùng những tính từ
miêu tả như xà lách “xanh, tươi”, món gà “nóng” và kem “ngọt, lạnh”.
Chơi trò tìm những tính từ miêu tả vào những lúc nghỉ ngơi trong gia
ñình.
- Tìm bạn ñọc sách chung. Dạy cho trẻ biết chia sẻ thú vui ñọc sách với
người khác. Gọi ñiện cho một người bạn hoặc anh chị em họ và sắp
xếp thời gian ñọc sách, trao ñổi sác h với nhau. Yêu cầu các em nói
chuyện và ñọc chung sách mỗi tuần.
- ðọc công thức nấu ăn và cùng nấu. Bắt ñầu bằng sách dạy nấu ăn
dành cho trẻ em có minh hoạ, con bạn sẽ biết nấu món ăn như thế nào.
ðọc công thức cho trẻ làm theo. Nấu các món ăn theo sách sẽ dạy cho
trẻ biết sách vở có nhiều thông tin rất hữu ích.
- Tham gia câu lạc bộ sách hè. Hoạt ñộng này rất bổ ích nhưng hiếm
nơi tổ chức.
♠ Học ñọc bằng cách nhìn
- ðọc chuyện phim sau ñó ñi xem phim. Con bạn sẽ thích thú khi nhìn
thấy các nhân vật trong phim ñã ñược ñọc trong sách. Bạn cũng có thể
thuê băng video ñể xem. ðể vui hơn, nên tổ chức một buổi tiệc và mời
các em khác ñến ñọc và xem phim video. Yêu cầu các em thảo luận
cuốn phim ñó ñể giúp việc ñọc hiểu ñược tốt hơn.
- Dán hình. Yêu cầu con bạn dùng keo dán những bức hình các em yêu
thích vào album (hoặc dán lên giấy màu sau ñó ñục lỗ và buộc lại) và
viết lời chú thích cho mỗi bức hình.
- ðặt tạp chí. Cho con bạn xem lướt qua các giá ñể ñồ ở cửa hàng và
cho trẻ tự chọn những thứ nó muốn. Trẻ em thích ñọc các tạp chí thiếu
nhi. Mua 2 cuốn tạp chí khác nhau ở quầy báo hoặc nhà sách, rồi yêu
cầu trẻ chọn loại thích nhất ñể ñặt mua.

21
Bạn nên khuyến khích con mình viết ra giấy những ñồ vật thường dùng
hàng ngày. Những cuộc nghiên cứu gần ñây cho thấy viết ñúng chính
tả giúp người mới tập ñọc hiểu ñược mối quan hệ giữa các chữ cái và
phát âm. Bạn hãy ñọc cho trẻ viết một lá thư gởi cho bà ngoại và giải
thích cho trẻ hiểu về cách dùng từ cũng như cấu trúc một lá thư.
10). Duy trì việc ñọc:
Khoảng 12 –13 tuổi, trẻ em mới có thể hiểu hết ñược những cuốn sách
khá phức tạp mà chúng tự ñọc. ðối với trẻ, việc ñọc giúp cho các em
mở rộng vốn từ và khả năng suy luận. Dĩ nhiên, bạn có thể trải qua
những giây phút vui vẻ tập ñọc với con.
4. Mười (10) ñiều giúp con bạn nâng cao hiệu quả ñọc sách
1). Hãy làm cho việc ñọc sách trở thành một thói quen không thể bỏ
hàng ngày.
2). Hãy ñọc tất cả những gì ñập vào mắt, những tấm biển hiệu, những
hộp bánh và cả những bảng thực ñơn!
3). “Bao vây” con bạn bằng những cuốn sách, hãy ñọc cho chúng nghe
nhiều lần.
4). Hãy ñọc to và rõ ràng, với cảm hứng và niềm vui.
5). Hãy chỉ vào những từ mà bạn ñang ñọc tới, và dừng lại ñể con bạn
có thể ñoán ra từ tiếp theo.
6). Hỏi con bạn xem những chuyện gì ñang diễn ra trong bức tranh kia
hay hỏi về một ñoạn nào ñấy trong sách.
7). Hãy ñể cho con bạn nhìn bạn ñọc sách.
8). Cổ vũ những gì nó làm ñược, dù là lật sách sang trang, hay trở lại
những bức tranh, hay nhớ thuộc lòng một câu chuyện.
9). Hãy ñể con bạn ñọc sách cho bạn nghe khi nó ñọc ñược.
10). ðến khi cháu có thể tự ñọc sách lấy một mình, cứ tiếp tục ñọc
khuyến khích cháu ñọc to, rõ.
5. Các hoạt ñộng thú vị ñể phát triển kỹ năng viết
Bạn giúp trẻ hiểu rằng viết không phải là một kỹ năng tẻ nhạt dành riêng
cho việc học hành. Viết còn là một phương pháp thú vị giúp cho cháu
khám phá chính mình và trao ñổi thông tin với mọi người. Mục ñích của
những hoạt ñộng sau ñây là giúp phát triển sự sáng tạo của trẻ, khuyến
khích cháu ghi lại những suy nghĩ và cảm giác của mình bằng từ ngữ.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
20
ðọc một câu truyện quen thuộc rồi cho trẻ ñọc lớn tiếng một mình.
Giọng ñọc của bạn sẽ giúp trẻ hiểu ñược và vượt qua những chi tiết ñòi
hỏi sự tinh tế. Vì muốn ghi nhớ và ñọc to chuyện ñòi hỏi một sự tập
trung cao ñộ, nên hãy thay phiên mỗi người ñọc 1 trang, trẻ có thời gian
ñể nghỉ ngơi và nghe bạn ñọc.
4). ðừng vội vàng:
Khi trẻ chuẩn bị ñọc chuyện cho bạn nghe, ñể ý xem quyển sách ñó có
quá khó với trẻ hay không. Nếu nhận thấy cứ 10 từ thì trẻ lại mắc kẹt
một từ thì hãy chọn một cuốn sách khác dễ hơn. ðừng từ 2chối nếu trẻ
muốn ñọc ñi ñọc lại câu truyện mặc dù chưa hiểu rõ vì ñọc lại một
quyển sách giúp trẻ tự tin hơn và trẻ có thể khoe khoang về ñiều ñó.
5). Diễn tập trước:
Trẻ em thường không thích ñọc những quyển sách mới vì chúng không
muốn bị vấp trước mặt cha mẹ. Trẻ em muốn coi trước, cũng như diễn
viên sẽ gặp khó khăn khi diễn xuất mà không ñọc trước kịch bản. Vì thế,
nên cho trẻ xem hình minh họa rồi hỏi trẻ xem cuốn sách ñó có ý nói về
cái gì. Nếu gặp loại sách khó ñọc, nên cho trẻ ñọc trước những từ khó.
6). Giúp ñỡ khi gặp từ khó:
Nếu con bạn bị vấp từ nào, ñừng ép ñọc nữa. Trước hết, nói trẻ bỏ qua
từ ñó, ñọc tiếp phần còn lại của câu rồi hãy quay lại. ðố trẻ ñoán nghĩa
của từ ñó. Bắt trẻ nhìn vào những chữ cái ở ñầu và cuối của từ ñể hình
dung ra từ ñó. Nếu trẻ vội nản, khuyến khích trẻ rằng từ ñó không khó
và cũng dễ ghi nhớ.
7). Tránh xao lãng:
Mặc dù cùng ñọc với con bạn nửatiếng mỗi ngày là cần thiết, nhưng
ñừng nên ñọc liên tục quá 10 phút. Nếu bạn tập trung vào việc dạy trẻ,
chúng sẽ nhận thức ñược tầm quan trọng của việc tập ñọc.
8). Trò chuyện:
Những cuộc nghiên cứu cho thấy, trò chuyện với trẻ em bằng cách kể
chuyện sẽ làm giàu vốn từ vựng và sự hiểu biết của trẻ. Khi ñi dạo hoặc
khi ñọc sách xong, trẻ thích thảo luận về những gì nó vừa ñọc. Lúc ñó,
bạn nên hỏi: “Theo con thì sau ñó chuyện gì sẽ x ảy ra?”.
Hoặc khích lệ trẻ nêu ra cảm nghĩ của mình về câu chuyện. ðiều này sẽ
giúp các em hiểu rõ cốt truyện.
9). Gọt bút chì:
Trước ñây các nhà ngôn ngữ cho rằng trẻ em cần biết ñọc trước khi
biết viết, nhưng hiện nay họ nhận ra rằng viết cũng là hình thức học ñọc.

17
- Hình dung kết quả. Yêu cầu con bạn hình dung và viết kết quả cho
một cuốn sách mà trẻ thích.
- Bỏ những từ ngữ khó nhớ, khó viết vào cặp táp mỗi ngày. Mặc dù ñó
chỉ là những câu ñơn giản như “Mẹ yêu con”, hay từ ngữ khó viết như
"ñường khúc khuỷu", "ñêm khuya". Cũng có thể bỏ khắp phòng hoặc
gần chỗ ñể bàn chải ñánh răng
- Cho phép ñọc truyện cười. Chúng ta ñều biết truyện cười không phải
là loại văn chương chuẩn mực, nhưng không thể cấm trẻ em ñược.
- Minh hoạ cho lời bài hát. Viết lời của bài hát mà trẻ yêu thích và yêu
cầu trẻ vẽ hình minh hoạ theo lời rồi ñọc lời của bài hát.
1- Mỗi tối nên ñọc 15- 20 phút, mọi người trong gia ñình cùng nhau ñọc
truyện. Nếu bạn bè con ghé thăm, yêu cầu cùng tham gia.
Trong lúc ñọc, nên ngừng vài phút ñể thảo luận.
- Giữ sổ nhật ký. Giao ổ khoá và chìa khoá ñể cho trẻ tự giữ sổ nhật ký
mà trẻ viết, mặc dù nó viết không dài.
3. Mười (10) cách giúp trẻ tự tin trước những con số
ðọc truyện, ngâm thơ, và hát vè là những cách rất tốt giúp trẻ tập ñọc.
Bạn cũng có thể giúp con tự ti n với những con số, làm toán qua trò
chơi. Ở ñộ tuổi chưa ñi học, ñừng bắt các em tiếp xúc với bài tập hay
bất kỳ thứ gì làm cho môn toán trở nên tẻ nhạt, ñừng làm cho các em
cảm thấy sợ toán.
Những em nào chơi trò chơicó liên quan ñến hình học và số học
thường sẽ phát triển khả năng toán học mang tính trực giác. Tất nhiên
không phải tất cả các em ñều trở thành thiên tài toán học, nhưng sẽ
không vô ích khi tiếp xúc với toán sớm. Có nhiều cách ñố vui toán bằng
chữ.
1). Hát.
Những em biết ñếm trước khi ñi học thường có lợi thế hơn, và hát là
cách dạy ñếm dễ dàng. Có thể hát ñếm số khi ru con ngủ; hát trên xe,
khi lên cầu thang, trong tiệm tạp hoá, và kể cả khi ñang làm việc vặt.
Những bài hát ñếm lùi số là kỹ năng quan trọng khi làm toán trừ. Khi hát
bạn nên thêm vào một số từ quen thuộc về những con vật ñược ưa
thích như : "Một chú voi con, hai chú voi con, ba chú voi con" và ñếm
dần lên "mười chú voi con". Sau ñó hát ngược lại các con số: "Mười
con mèo, chín con mèo ". Tùy theo ñộ tuổi mà bạn thêm bớt các con
số và các từ ñi kèm.

Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
18
2). Thơ vần.
"Một, hai, ba con gà" ; "Ba, bốn, năm cây tăm". Thơ vần và nhạc giúp
các em dễ hình dung ñể nhớ các con số. Tìm ñọc các loại sách dùng ñể
ñếm dành cho lứa tuổi của các em, hoặc bịa ra những bài hát vui cùng
hát với các em.
3). Mọi thứ ñều có thể ñếm ñược.
Trẻ em có thể ñọc thuộc các con số nhưng lại không hiểu số 5 là gì
chẳng hạn. Số 5 thực ra tượng trưng cho 5 cái gì ñó. ðể giúp các em
ñối chiếu tương ứng giữa con số 1và số lượng, hãy tập cho các em
quan sát và cảm nhận ñược các vật thể có thực khi ñếm. Khi lau ghế,
lấy quần áo ra khỏi máy giặt, hoặcnhặt vỏ sò ở bãi biển, bạn hãy ñếm
cùng với các em.
4). Sử dụng các bộ phận trên cơ thể ñể ñếm.
Trẻ em ở ñộ tuổi này thường hay mân mê khắp mình mẩy, và rất thích
các ñồ chơi toán học mà ñi ñâu chúng cũng mang theo. Hãy ñếm mắt
của trẻ rồi cộng lại : Một mắt cộng một mắt bằng hai mắt. Có bao nhiêu
tay, chân Thử cộng 2 với 2 bằng cách giơ 2 ngón tay ở mỗi bàn tay
rồi cộng lại. Còn 5 ngón chân cộng với 5 ngón chân thì sao? (ñể tránh
lẫn lộn nên dùng hai vật cùng tên). Nếu trẻ thực sự thích thú thì hãy tiếp
tục, còn không thì ñừng ép.
5). Nhớ số.
Khuyến khích các em chú ý ñến nhữngcon số ñược viết ở các ñịa chỉ
ngoài ñường, số xe ðể cho các em tự ñánh dấu ngày sinh của mình
trên lịch. ðiều này không những tạo thêm kinh nghiệm ñọc số cho các
em, mà còn nhấn mạnh cho các em biết rằng con số là những cái rất
bình thường trong cuộc sống hàng ngày.
6). Tác dụng của hình khối.
Toán học không chỉ nói ñến các con số mà còn nói ñến diện tích, kích
thước, chiều không gian, hình thể, và so sánh. ðó là lý do tại sao các
hình khối truyền thống lại là những ñồ chơi toán học không thể thay thế
ñược.
7). Phân loại.
Toán học ñòi hỏi khả năng phân biệt những thuộc tính giống và khác
nhau và sắp chúng thành từng loại. ðể thiết lập các kỹ năng này, hãy
khuyến khích trẻ sắp xếp ñồ vật thành từng nhóm theo những thuộc
tính riêng của nó như: bút chì màu theo từng màu, ñồ chơi riêng rẽ với
dụng cụ học tập, quần áo theo từng màu và từng loại


19
8). ðo lường.
Chỉ cho trẻ biết cách sử dụng thước. ðo xem cái bàn, con chó, cái
giường cao bao nhiêu, dài bao nhiêu. Một sợi bún dài hơn hay ngắn
hơn cái thước ñó? ðôi giầy của ai lớn hơn? Cho trẻ ñứng dựa vào bức
tường, ñánh dấu và ñể cháu tự lấythước ño xem mình cao bao nhiêu.
Khi cháu lớn hơn, chỉ cho nó cách sử dụng centimet ñể ño những vật
nhỏ chính xác hơn .
9). Nấu ăn.
Khi chiên thịt, nướng bánh , hãy tán gẫu bằng toán học. ðể bắt ñầu,
bạn nên hỏi những câu như:miếng thịt nào lớn hơn 1miếng thịt nào nhỏ
hơn Tại sao phải cân ño trứng và ñường khi làm bánh? Hãy tôn trọng
ý kiến của con bạn khi tán gẫu. Không cần trẻ phải trả lời ñúng, chỉ cần
biết cách tính toán của nó mà thôi.
10). ðừng quên những trò chơi cổ ñiển như chơi "Năm Mười"
(trốn tìm), chơi ñếm "một con chuột có 1 cái ñuôi, hai cái tai, một cái
ñầu và bốn cái chân". "Hai con chuột có 2 cái ñuôi, bốn cái tai "
Nhiều chuyên gia ñề nghị cho trẻ chơi ñôminô, chơi cờ cá ngựa ñể dễ
nhận ra cả khối số trên ñôminô mà không cần phải ñếm từng dấu chấm
một, hoặc cho ngựa ñi một ñoạn mà không cần ñếm từng ô một.
3. Mười (10) cách giúp trẻ phát triển kỹ năng ñọc
Dù con bạn mới biết ñọc hay ñã biết ñọc, nên áp dụng thêm những
cách ñã ñược thực nghiệm sau ñây ñể giúp trẻ tập ñọc ở nhà.
Sau ñây là một số phương pháp ñể khuyến khích các em mới tập ñọc
và tạo sự say mê ñọc sách.
1). Chỉ cho trẻ những chữ cái và từ then chốt:
Lần ñầu tiên con bạn tập ñọc, hãy chỉ tay vào một từ ñặc biệt nào ñó,
giải thích và nhấn mạnh nghĩa của từ, nhớ ñừng chỉ vào hình. “Chúng
ta tìm từ con gấu ở trang này. Con có nhìn thấy chữ g trong từ gấu
không?”. Trẻ em thường nhớ những chữ cái trong tên của mình trước
nên bạn hãy tìm những từ có những chữ cái ñó.
2). ðọc theo mẫu:
Khi con bạn ñã ñọc ñược một số từ, hãy cho ñọc lại những từ ñó trong
những truyện ñơn giản. Hãy ñọc chữ ñầu tiên và yêu cầu trẻ ñọc tiếp
cho ñến hết câu.
3). Cùng trẻ ñọc truyện:
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
36
Nguyên nhân gây trở ngại thính giác:
- Khoảng 0,09% các em mất khả năng nghe bẩm sinh là do dây thần
kinh trong tai bị tổn thương. Trong số ñó, 50% bị mất khả năng thính
giác do di truyền, và 15% các trường hợp khác là do người mẹ từng bị
sởi, dùng thuốc không ñúng chỉ ñịnh, hoặc dùng nhiều thuốc kháng sinh
khi mang thai. Một số em bị ñiếc bẩm sinh do sinh thiếu ký và chế ñộ
dinh dưỡng của người mẹ khi mang thai không ñúng cách, bị sinh non
và 35% còn lại không rõ nguyên nhân.
- Ngoài ra, trẻ mất khả năng thính giác còn do các dây thần kinh
trongtai bị chấn ñộng. Nguyên nhân gây ra các chấn ñộng này có thể là
do cháu bị ñánh mạnh, bị khối u hoặc virus ñậu mùa, cúm, viêm màng
não. Nhiễm trùng tai tái phát cũng có thể gây mất khả năng thính giác.
Nhiễm trùng xảy ra khi lỗ tai chứa ñầy chất dịch và vi khuẩn. Sau khi
hết bị nhiễm trùng, chất dịch thường ñọng lại trong tai nhiều tuần lễ,
tạm gây chứng nghe kém vì trong tai ñầy chất dịch, và có thể mất luôn
khả năng nghe vì chất dịch ăn mòn hoặc ñóng vảy luôn trên màng nhĩ.
Nếu có chất dịch trong tai hơn 3 tháng, nó sẽ rỉ ra, khi ñó nên ñưa trẻ ñi
khám. Nếu bị nhiễm trùng tai hơn bốn lần một năm thì phải ñặt ống vào
tai ñể kích thích cho chất dịch thoát ra.
Cách ñiều trị:
- Nếu trẻ mất khả năng thính giác do bẩm sinh hoặc do di chứng sau
khi ốm, thì có lẽ tình hình không sáng sủa lắm. Nhưng ña số các trường
hợp sẽ không bị ñiếc hoàn toàn. Hãy hỏi các chuyên gia thính giác ñể
chọn cách ñiều trị như dùng máy trợ thính, dùng thiết bị ñiện tử phẫu
thuật cài vào tai Những máy này có chức năng thay thế tai truyền tín
hiệu thính giác lên não. Cài thiết bị vào tai giúp nhiều em bị ñiếc nặng
không sử dụng ñược máytrợ thính.
- Với một số trẻ bị ñiếc, không có khả năng nghe nói, nên cho các em
học sớm hệ thống ngôn ngữ ký hiệu. ðiều ñó rất quan trọng cho sự
phát triển của các em sau này. Có một số gia ñình lại chọn cách cho
các em tiếp xúc với những người bị khuyết tật về thính giác
Trẻ em học ñọc như thế nào?
Tập ñọc là một quá trình, quá trình ñó ñòi hỏi phải ñạt ñược 3 kỹ năng
cơ bản trong 3 lĩnh vực: Cú pháp, ngữnghĩa và ngữ âm. Cú pháp (gồm
ngữ pháp và hệ thống chấm câu) là cách thức mà các từ, cụm từ, mệnh
ñề kết hợp với nhau ñể tạo thành câu, ñoạn văn. Ngữ nghĩa có ñược do
các từ và cụm từ trong một nhóm có ý nghĩa kết hợp với những nhóm
khác. Còn ngữ âm là các ñơn vị âm kết hợp với nhau tạo thành và mối
quan hệ giữa viết và nói hoặc sự nhận biết ñược các âm.

25
ñầu kể chuyện( ví dụ: “Ngày xửa ngày xưa có một cậu bé sống trong
một lâu ñài ”) rồi người khác kể tiếp câu chuyện này, mỗi người chỉ nói
một câu hay một ý ngắn và luân phiên hết người này ñến người khác.
Vì người nào cũng phải lắng nghe xem người trước kể cái gì, cho nên
trò chơi này sẽ làm tăng thêm kỹ năng nghe.
Cùng dò theo lời bài hát:
Mua một cuốn băng và một quyển sách có lời của các bài nhạc ñó ñể
con bạn có thể dò theo lời của bài nhạc.
Cùng xem video hoặc ti vi:
Khi xem bạn giả vờ không nghe thấy gì cả và hỏi con mình xem ñã
nghe ñược những gì.
ðọc sách: Con bạn ñang ở giai ñoạn nào?
Học ñọc sách là cả một quá trình lâu dài, mặc dùmỗi ñứa trẻ học theo
tiến ñộ riêng của mình, nhưng phần lớn quá trình này phải trải qua 4
giai ñoạn tập ñọc cơ bản: Chưa biết ñọc, bắt ñầu ñọc ñược, biết ñọc và
ñọc thành thạo.
Dấu hiệu của trẻ chưa biết ñọc: Có thể con bạn chưa biết ñọc nếu có
những biểu hiện sau ñây:
- Chơi với sách vở như những món ñồ chơi bình thường, không biết là
bên trong có chuyện ñể ñọc.
- ðã ñược nhìn thấy nhiều sách và ñược nghe ñọc nhiều, nhưng chưa
hiểu ñược câu chuyện ñọc ñó ñược thể hiện bằng các từ ngữ trong
sách.
- Bị các màu loè loẹt và hình minh họa trong sách thu hút, nhưng lại
không hiểu các bức tranh ñó minh họa cho câu chuyện.
- Không xác ñịnh ñược từ hay chữ cái trên các trang sách.
Trẻ chưa biết ñọc thường ở ñộ tuổi từ 2-4.
Dấu hiệu của trẻ bắt ñầu biết ñọc sách: Có thể con bạn bắt ñầu biết ñọc
sách nếu có những biểu hiện sau:
- Cần nhiều hình ảnh ñể hỗ trợ mỗi khi kể chuyện.
- Khó trả lời ñầy ñủ những câu hỏi liên quan ñến câu chuyện.
- Nhớ ñược nhiều sách và gắng sức ñọc lại chúng nhiều lần.
- ðọc lớn tiếng, không diễn cảm và không biết ngừng nghỉ ñúng chỗ.
- Bất chợt gặp một từ không biết nhưng cố ñọc rồi lại bỏ qua.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
26
Trẻ bắt ñầu biết ñọc thường ở ñộ tuổi từ 4- 6.
Dấu hiệu của trẻ biết ñọc: Có thể con bạn ñã ñọc thạo nếu có những
biểu hiện sau:
- ðọc trôi chảy, thỉnh thoảng có vài lỗi sai và phải dừng lại ñể ñánh vần
các từ.
- Dùng hình ảnh cũng như mạch văn ở mỗi khoảng nghỉ của câu ñể
hình dung ý nghĩa câu chuyện.
- Bất chợt gặp từ không biết, trẻ ñánh vần và thường cố tưởng tượng ý
nghĩa của câu chuyện dựa vào văn cảnh.
- Có thể trả lời các câu hỏi ñơn giản liên quan ñến câu chuyện.
- ðọc diễn cảm và ngừng nghỉ ñúng chỗ.
- Thích ñọc sách mới và sách khó với một người lớn hoặc với trẻ lớn
hơn.
Trẻ biết ñọc thường ở ñộ tuổi từ 6-8.
Dấu hiệu của trẻ ñọc sách thành thạo: Có thể con bạn ñã ñọc thạo nếu
có những biểu hiện sau:
- ðọc trôi chảy, mặc dù ñôi lúc bị vấp.
- ðọc theo chương và có thể hiểu hầu hết hoặc hiểu cả câu chuyện.
- Thích sách không có hình ảnh.
- Tra những từ không biết trong từ ñiển hoặc hỏi người khác ý nghĩa
của từ và luôn nhớ ý nghĩa của chúng trong lần gặp sau.
- Có thể trả lời một loạt các câu hỏi về những ñiểm quan trọng, chia sẻ
tình cảm và tâm tư của câu chuyện.
- ðọc diễn cảm xuyên suốt câu chuyện, hiểu rõ những chỗ ngừng nghỉ
và ngữ ñiệu.
- ðọc sách theo chương và thích loại truyện dài, nhiều tình tiết.
Trẻ ñọc thạo thường phải trên 8 tuổi.
Làm thế nào ñể giúp con phát triển vốn từ vựng?
Thường xuyên trò chuyện với con.
Học ngôn ngữ và gia tăng vốn từ bằng cách lắng nghe mọi người xung
quanh nói chuyện hoặc ñối thoại với nhau rất có lợi cho trẻ. Nghe người
khác nói càng nhiều thì ngôn ngữ cá nhân của trẻ càng phát triển tốt
hơn. Tuy nhiên, có nhiều phương thức sáng tạo lý thú không những

35
Chuyện nói ngọng thường xảy ra với nhiều em, ña số sẽ hết khi lên 7
tuổi.
Nếu con bạn ñã 7 tuổi thì phải có một cô giáo nghiêm nghị, phát âm
chuẩn (có thể là chị lớn của cháu, hoặc một sinh viên sư phạm) ñể bắt
cháu tập ñều ñặn vì nói ngọng là một thói quen rất khó bỏ khi trẻ lớn lên.
Cũng nên hỏi bác sĩ của cháu, hay nha sĩ, xem hàm, họng, răng cháu
có vấn ñề gì không. Nếu cháu nói ngọng nhiều, bạn không ñủ sức mà
bảo vệ cháu khỏi những lời trêu chọc. Nhưng vẫn còn những việc có
thể giúp cháu cháu chống lại tật nói ngọng:
- Chú ý nhắc nhở cháu sửa những âm sai và làm ñiều ñó hàng ngày.
- Hãy chữa trị bất cứ vấn ñề về dị ứng, lạnh hay viêm xoang ñể con bạn
có thể thở ñược khi ngậm miệng và thở bằng mũi. Tư thế thở khi miệng
mở làm cho lưỡi dẹp xuống và thò ra. Và nói khi nghẹt mũi cũng vậy,
nghẹt mũi cũng là một nguyên nhân gây nói ngọng.
- ðừng ñể con bạn cho tay vào miệng, vì bú tay có thể góp phần tạo
nên tật nói ngọng dù không dễ dàng gì giúp cháu bỏ tật mút tay.
Hãy nhằm vào những lúc cháu thích mút tay nhất, như khi xem tivi hoặc
ngồi trên xe, và ñưa cháu cầm một món ñồ chơi cháu thích nhất.
- Bỏ một ống hút vào ly ñồ uống của cháu, vì cháu sẽ dùng môi thay vì
dồn áp lực vào răng. Phương pháp này thúc ñẩy sức ñiều khiển tiếng
nói, ñiều này rất quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ.
- Khuyến khích cháu chơi những hoạt ñộng ñẩy mạnh khả năng ñiều
khiển tiếng nói. Tập cho cháu huýt gió. ðây là một bài tập tốt bởi vì giúp
cháu ñiều khiển luồng hơi trong miệng, làm môi dài ra và kiểm soát
ñược cơ bắp, có khuynh hướng ñẩy lùi lưỡi về phía sau.
- Ngoài ra, mỗi ngày cho cháu thổi bong bóng cũng là một phương
pháp tốt.
- Cho cháu ñứng trước gương ñể nhìn rõ miệng, lưỡi, răng cháu khi
phát âm.
Trẻ 2 -8 tuổi nghe kém
Nếu cảm thấy con bạn hơi "lảng tai", tai bị nhiễm trùng hoặc khả năng
nói dưới mức trung bình (so với trẻ cùng tuổi) thì phải ñến bác sĩ.
Kiểm tra thính giác sớm rất quan trọng ñối với trẻ ở tuổi ñến trường.
Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ em mất khả năng thính giác ở mức ñộ
nhẹ sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trẻ em có khả năng thính giác bình
thường. Nên kiểm tra thính giác theo ñịnh kỳ ñối với các em ở tuổi bắt
ñầu ñi học.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
34
nhiên, hãy ñể trẻ ñược sống và lớn lên trong môi trường mà ở ñó trẻ
ñược tự do sáng tạo và vẽ tranh."
Các lớp hội họa không phải chỉ là nơi phát hiện, phát triển và duy trì các
dòng chảy của sự sáng tạo mà còn là nơi bọn trẻ có thể học ñược cách
quan sát một cách phóng khoáng cũng như tỉ mỉ.
Trong các lớp học vẽ, trẻ có thể học cả nghệ thuật và giá trị của cuộc
sống. "Sau khi vẽ xong một bức tranh, trẻ thường tự ngắm nhìn và kết
luận vật thể trong tranh có thể là quá lớn hoặc quá nhỏ. Trẻ sẽ lập tức
chỉnh sửa lại sao cho phối cảnh của tranh hợp lý hơn. Khi 4chỉnh sửa
lại có nghĩa là trẻ ñã học ñược cách quan sát mọi vật khái quát ngay lần
ñầu và sau ñó trẻ sẽ phối cảnh lại. Nói cách khác, trẻ học ñược cách
quan sát những bức tranh cỡ lớn rồi mới lên kế hoạch phác thảo bản vẽ
của mình. ðó là nghệ thuật của cuộc sống không những ñược giảng
dạy và áp dụng trong lớp học vẽmà còn ñược trẻ mang vào cả hoạt
ñộng trong cuộc sống thường ngày.
Học hội họa ñòi hỏi phải có khả năng thế vai và mô phỏng công việc
của người khác. "Nhưng ñừng hiểu lầm, chúng tôi không dạy trẻ ăn cắp
tác phẩm của người khác mà chỉ quan sát làm cách nào người ta lại có
thể nảy sinh ra và thể hiện ý tưởng của họ trong các bức tranh của
mình.
Bọn trẻ có thể học ñược cách nhìn mọivật từ quan ñiểm của người
khác, từ góc nhìn khác. Từ ñó trẻ có thể nhận ra và tiếp thu ưu ñiểm
của họ. Vai trò chủ yếu của người dạy vẽ là hướng dẫn cho mỗi người
tự khám phá phong cách riêng và ñộc ñáo của riêng mình.
Khuyến khích họa sĩ nhỏ tuổi:
- Cung cấp cho bé thật nhiều giấy vẽ, bút chì màu, bút chì vẽ và thuốc
màu.
- Quan tâm ñến những tác phẩm của trẻ.
- Chấp nhận cách phối cảnh của trẻ.
- Cung cấp ñồ ñựng những bức tranh của bé như cặp giấy, khung vẽ ñể
bé ñựng những bức tranh yêu thích của nó.
Sửa tật nói ngọng
"Nói ngọng" là một thuật ngữ không chuyên diễn tả cách trẻ phát âm sai
từ. "Củ khoai" thành "củ phai", "mặt trời" thành "mặt chời"
Có sửa ñược tật nói ngọng không còn tùy vào tuổi của trẻ. Nếu con bạn
phát âm như thế mà cháu chỉ mới lên 6 thì không có gì phải lo. Nhưng
nên chú ý chỉ cho cháu ñể nó cố gắng sửa giọng cho ñúng.

27
làm tăng vốn từ của trẻ mà còn củng cố ñược các mối quan hệ và tăng
thêm niềm hạnh phúc trong gia ñình.
Gây chú ý:
Nên dán lên tủ quần áo, tủ lạnh hay ở những chỗ dễ nhìn những tờ giấy
ghi chú những từ hay hoặc có thể vẽ hình minh họa cho các từ ñó nếu
cần ñể làm tăng vốn từ của trẻ. Trong khi ăn, có thể dùng những từ ñó
ñể nói chuyện.
ðọc lớn tiếng:
Dĩ nhiên, bạn ñã từng ñọc lớn tiếng cho con bạn nghe hồi cháu mới
sinh, nên ñọc cho con nghe loại sách có nhiều nhân vật và sự kiện,
dành thời gian thảoluận và chỉ cho con biết những từ mới.
Trò chuyện:
Dành thời gian chỉ bảo và nói chuyện cho cháu nghe mỗi khi gia ñình
quây quần bên nhau. Mỗi khi ñi ñâu về, cố thu thập về vài món ñồ vật
cho trẻ. Hãy cho trẻ khoảng trống ñể kể về những ñồ vật ñặc biệt mà trẻ
ưa thích, những ñồ vật ñó có tác dụng chia sẻ thông tin và kinh nghiệm
cho trẻ. Khi cho từ mới, bạn nên tránh những từ tuy ngắn nhưng lại có
những chữ cái giống nhau nhiều quá dễ gâynhầm lẫn. Các em có thể
nhớ ñược những từ dài miễn là không trùng lặp nhiều.
ðể phát triển vốn từ của trẻ, ñừng ñánh giá thấp tầm quan trọng của trò
chuyện về trao ñổi thông tin.
Sử dụng những từ khác nhau ñể miêu tả:
Nên dùng những từ miêu tả phù hợp với mỗi vật như: ngủ ngon, áo ñẹp,
búp bê dễ thương v.v. Khi ñến một cửa hàng tự chọn ñể mua một cái
khăn quàng cổ, hãy nói về loại khăn quàng cổ. Khi ñến nhà kính chọn
mua cây mới ñể trồng trong vườn, hãy nói cho con nghe về những loại
cây mới ñó. Khi làm một món ăn mới, hãy nói chuyện về cái chảo, dầu
ñậu phộng, xì dầu, các loại ñậu, v.v.
Trẻ khiếm thính có thể nghe, nói nếu sớm ñeo máy trợ thính
Việc ñeo máy trợ thính sớm giúp trẻ nghe, hiểu và phát triển ñược các
kỹ năng giao tiếp thông thường. Nhờ ñó, trẻ ñiếc có thể theo học cùng
lớp với trẻ bình thường với các ñiều kiện: chỗ ngồi gần giáo viên, nhìn
ñược khẩu hình giáo viên, gia ñình hợp tác tốt với giáo viên.
Kết luận này ñược ñưa ra trong Hội nghị quốc gia Can thiệp sớm cho
trẻ khiếm thính, ñược tổ chức tại ðại học Sư phạm Hà Nội. Hội nghị
cũng cho biết, dự án Hỗ trợ và phát triển can thiệp sớm cho trẻ khiếm
thính Việt Nam ñã ñược tiến hành gần 3 năm nay, do Hà Lan tài trợ.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
28
Khuyến khích những trẻ yêu thích việc viết lách
Trẻ em thích ñánh dấu các ñồ vật và diễn tả về chính mình.
Hãy làm sao ñể chuyện viết một cái gì ñó trở nên quen thuộc với
chúng.
Sau ñây là 8 cách ñể khuyến khích trẻ thích tập viết:
1. ðừng gây áp lực cho cháu:
ðể khuyến khích một ñứa trẻ học viết, hãy tạo cho cháu cơ hội ñặt bút
viết vào giấy, viết phấn trên lề ñường, dùng màu tô lên giá vẽ, và dùng
bút lông viết trên các tấm áp phích Nhưng phải làm cho cháu thích
những việc ñó chứ không làm vì bị ép buộc. Ở trường con bạn ñãcó
nhiều thời gian ñể học viết rồi. Mục ñích của bạn tại nhà là khuyến
khích ñể cháu nhận thấy viết là một hoạt ñộng có lợi ích.
2. Cho cháu các dụng cụ khác nhau ñể tập viết:
Hãy ñể những cây bút chì màu, bút lông, phấn, bút mực, bút chì và màu
vẽ trong hộc bàn hay một cái hộp ñể con bạn tìm thấy dễ dàng và
khuyến khích cháu sử dụng. Viết phấn trên lề ñường cũng là một cách
giúp cháu trở nên thích tập viết. Như thế, cháu có thể viết ở mọi nơi,
dùng phấn viết trên lề ñường khi ñi dạo vào những ngày nắng ñẹp và
dùng bút viết khi ở nhà. Nếu sợ cháu làm bẩn tường nhà, hãy cho nó
một khu vực riêng, dán một miếng giấy lớn ñể viết và vẽ lên ñó,
3. Tập viết ở mọi nơi có thể viết ñược:
Trẻ em thường thích viết trên những bề mặt rộng. Giấy khổ lớn cũng
không ñắt lắm. Nhưng bạn ñừng quên có một bảng viết phấn.
Nếu sợ cháu làm bừa bãi, hãy ñóng một cái bàn vừa tầm ngồi của
3cháu, ñặt ở bất cứ chỗ nào mà nếu cháu có làm bừa bãi mọi thứ cũng
chẳng sao.
4. Tạo cho cháu thói quen tập viết mỗi ngày:
Mỗi ngày, khi bạn viết lịch làm việc, ghi các món thu chi, viết email viết
haythư tay, hãy ñể con bạn nhìn thấy. Nếu ñược thì giữ những bài viết
của bạn cho cháu xem. Trẻ em thường hay bắt chước.
Nếu bạn thích viết, hãy tạo cơ hội cho trẻ cùng chia sẻ niềm ham mê
của bạn.
5. Mua cho cháu một quyển nhật ký:
Trẻ em rất thích thú với ý tưởng viết nhật ký ñể ghi lại những suy nghĩ,
cảm xúc và hành ñộng của chúng vào những lúc ñặc biệt trong ngày.

33
Tuổi ñến trường: chúng ta thực sự ngạc nhiên bởi óc quan sát của
trẻ:
Từ 5 ñến 8 tuổi, vẽ ñã trở thành những tác phẩm của trí tuệ. Những
bức tranh của trẻ ghi lại quá trình trẻ suy nghĩ, là nhu cầu mô tả rất hiện
thực về bản thân và cũng là nơi ñể trẻ trút hết tình cảm. Khi ấy, tranh
của trẻ trở nên sống ñộng, có ñầu tư. Hầu hết những bức tranh của trẻ
ñều ñược khơi nguồn cảm hứng sáng tác từ những vật thể rất kỳ quặc
ñối với những người khác. Trẻ tìm thấy ñược niềm vui riêng trong mỗi
tác phẩm mang tính sáng tạo của mình. Và ñây cũng là sản phẩm của
bán cầu não phải của trẻ. Trẻ dưới 6 tuổi thường sống trong thế giới
của trí tưởng tượng, nhưng trẻ lại quan sát cuộc sống xung quanh một
cách thực tế hơn và hiện thực hơn. Lúc này, những bức tranh của bé
làm người lớn ngạc nhiên vì chiều sâu của ñề tài và hình thức của nó.
Cân ñối bán cầu não trái và phải:
Theo kết quả nghiên cứu, bán cầu não trái chịu trách nhiệm chia nhóm,
phân tích và sắp xếp mọi thứ theo một chuỗi liên tục, thứ tự. Ngược lại,
bán cầu não phải thì lại kết hợp các hoạt ñộng của các bộ phận trong
cơ thể và ñiều khiển thị giác. Bán cầu não phải ñóng vai trò rất quan
trọng trong việc phát triển khả năng nghệ thuật của trẻ. Chương trình
giáo dục cho trẻ em từ 7 tuổi trở lên rất chú trọng ñến việc khuyến
khíchcác hoạt ñộng của não trái ví dụ như toán, phân tích cấu trúc câu.
Trẻ con ở ñộ tuổi từ 9 ñến 12 có óc thực tế hơn, và ñiều ñó ñược thể
hiện trong những bức tranh của trẻ. Sự diễn ñạt một cách phóng
khoáng và tự do sẽ dần dần trưởng thành hơn, mang sắc thái logic và
phân tích sâu hơn. Sự sáng tạo ñộc ñáo thể hiện rõ nét trong các tác
phẩm của trẻ.
Ở tuổi này, trẻ ñã bắt ñầu băn khoăn về giá trị sự sáng tạo của mình,
niềm ñam mê dành cho nghệ thuật của chúng bị giảm xuống trầm trọng.
Tình hình trở nên tồi tệ hơn khi trẻ bước vào học cấp 2, ở ñó trẻ bị nhồi
nhét bao nhiêu là thứ vào ñầu và bán cầu não bên tráicủa trẻ phải hoạt
ñộng liên tục ñể tiếp nhận và xử lý hàng tấn thông tin. Do não trái hoạt
ñộng quá nhiều nên lấn át luôn khả năng xử lý các hoạt ñộng của não
phải.
ðầu tư thời gian học:
Những nhà chuyên môn khuyên các bậc cha mẹ: hãy khuyến khích sự
phát triển hoạt ñộng của bán cầu não phải cho trẻ. "Ngoài các giờ học
trong lớp hội họa, chịu khó tổ chức cho trẻ ñi tham quan các phòng
trưng bày các tác phẩm nghệ thuật. Giúp trẻ nhận ra ñược vẻ ñẹp thiên
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
32
Dù chưa vào lớp một nhưng con bạn lại rất say mê lớp học vẽ của mình,
tuy nhiên bạn lại nghĩ: "Thằng bé ñang theo học toán, lớp tập viết ñể
chuẩn bị vào lớp một, rồi lại học ñàn, học bơi, rồi học cả tiếng Anh. Có
nên cho con tiếp tục học lớp vẽ này không nhỉ?"
Rất nên ñấy, vì chỉ khi ñến lớp học vẽ này con bạn mới có thời gian viết
nguệch ngoạc, vẽ và tô màu một cách tự do mà không chịu sự kiểm
soát của ai cả. Sau nhiều nghiên cứu người ta nhận thấy rằng từng
bước tiến bộ của trẻ trong khi học vẽ có sự trùng khớp với từng giai
ñoạn phát triển về tâm sinh lý của chúng.
Trẻ chập chững biết ñi sẽ vẽ theo bản năng:
Khi ñi ngang qua những chỗ mà thằng bé ñãvẽ bậy vẽ bạ lên ñó, bạn
hãy dừng lại và quan sát ñi: không bậy bạ chút nào ñâu. Bé bị thôi thúc
phải ñể lại dấu vết hay bút tích như những ñường gợn sóng và dấu
chấm trên bàn ghế hoặc trên tường. Nhưng ñộng cơ của bé chưa ñủ
mạnh nên bé chỉ vẽ khi có nhu cầu giải phóng bớt năng lượng.
Lên 3 tuổi, bé vẽ có chủ ý hơn với những ñường thẳng và vòng tròn
ñược vẽ ñi vẽ lại nhiều lần. Nếu bé tiếp tục luyện tập và phát huy ñược
khả năng tập trung thì sự kết hợp giữa thị giác và ñộng lực của bé sẽ
làm cho ñiều ñó khá hơn. Ở giai ñoạn này, bé vẫn chưa nhận thức
ñược sự sáng tạo trong nghệ thuật. Hình vẽ của bé trông có vẻ như
lung tung, bừa bãi và không ra hình thù gì, nhưng lại là sự bắt ñầu của
ý thích muốn ñược vẽ.
Tuổi sắp ñi học: vẽ theo suy nghĩ, ý tưởng của mình:
Từ 3 tuổi cho ñến 5 tuổi, cơ ở các ngón tay và cổ tay mạnh hơn trước.
Ngoài ra, tay và mắt cũng phối hợp nhịp nhàng hơn trước. Các yếu tố
này hình thành nên giai ñoạn kế tiếp có liên quan ñến vấn ñề về quan
sát vật thể. ðây là bước ngoặc quan trọng trong quá trìnhphát triển trí
não của trẻ con -khả năng vẽ theo ý tưởng của mình.
Vẽ trở thành một phương tiện ñể trẻ giao tiếp, và có thứ ngôn ngữ riêng
của nó. Trẻ bắt ñầu quan tâm ñến các kiểu dáng, cách trang trí và thiết
kế. Dần dần những bức tranh của trẻ chuyển từ những hình ảnh trừu
tượng thành những hình tượng có hồn. Những gì bé ñã ñã trải qua và
nhìn thấy bỗng kết hợp lại với nhau và ñược thể hiện một cách tượng
trưng (dù vẫn chỉ là những ñường thẳng và những dấu chấm). Trẻ ñã
có thể truyền ñạt với bạn những gì trẻ muốn nói bằng hình ảnh. Khi
ñang vẽ, trẻ rất hay nói ñể có thể khỏa lấp sự non nớt trong khía cạnh
hội họa và cũng có thể là trẻ ñang cốgắng liên hệ, gắn kết suy nghĩ và
cảm xúc của bé với môi trường bên ngoài.


29
Nhật ký có ổ khóa riêng ñặc biệt làm các cháu thích thú vì trẻ cũng có
nhu cầu ñược giữ những bí mật của mình. Ngay cả khi trẻ chỉ viết một
hay hai câu ñơn giản mỗi ngày, ví dụ như: "Hôm nay mình giận bạn
Ly" Bé bắt ñầu nhận thấy giá trị của việc ghi lại những suy nghĩ của
mình. Nếu lúc khởi ñầu bé gặp khó khăn, hãy hỏi bé: hôm nay con có
ñiều gì vui không? Con có gặp ai hay làm cái gì mới không?
6. Tập cho cháu sử dụng máy vi tính:
Hãy ñể con bạn tự soạn một mẫu chuyện trên máy tính hay viết thư
ñiện tử chobạn bè, cho người thân trong gia ñình ñang ở xa Có thể
việc ñánh máy làm cho bé chia trí, không viết ñược một lá thư hay,
nhưng bé vẫn viết và học cách nối các từ và cụm từ ñể ghi lại suy nghĩ
của mình.
7. Hãy thật nhiệt tình khi giúp cháu:
Cố gắng cho cháu thấy rằng bạn rất quan tâm ñến những gì con bạn
viết hay vẽ nên, ngay cả khi bạn rất khó diễn tả ñiều này. Có thể nói
khéo léo rằng: "Con ñã biết cách viết một câu chuyện rồi ñấy".
ðừng làm thái quá bằng cách ép vào ñầu con, ñừng "mớm" cho trẻ
những tư tưởng người lớn già cỗi của bạn.
Việc của bạn là thật sự ñể ý ñến con, ñến việc nó làm, khen cháu cả
trong khi cháu ñang viết lẫn khi cháu ñãhoàn thành bài viết.
8. Chơi những trò chơi thúc ñẩy khả năng viết tốt:
ðể biết nhiều phương pháp giúp phát triển khả năng viết, hãy xem "Các
hoạt ñộng thú vị ñể phát triển kỹ năng viết"
Các hoạt ñộng thú vị thúc ñẩy kỹ năng nói của trẻ
Con bạn có hay “mở máy phát thanh” từ lúc mới ngủ dậy và chỉ chịu
ngừng khi ñi ngủ không? Hay cháu thuộc dạng người trầm lặng?
Cho dù cháu nghiêng về khuynh hướng nào, bạn ñều có thể giúp cháu
trau dồi kỹ năng nói. Cháu sẽ học nói dễ dàng thông qua việc rèn luyện
tập ñọc và làm toán.
Bạn có thể giúp gì cho cháu? ðầu tiên, hãy lắng nghe cháu nói một
cách năng ñộng. Nghĩa là bạn không chỉ lắng nghe những gì cháu nói
mà cần ñặt câu hỏi cho cháu, ñưa ra lời bình luận và quan tâm ñến
cuộc ñối thoại mà trong ñó cháu có rất nhiều cơ hội ñể bày tỏ suy nghĩ.
Sau ñây là một số trò chơi và hoạt ñộng mà bạn có thể dùng ñể giúp
cháu phát triển kỹ năng nói chuyện:

Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
30
Dành cho các cháu thiên về thính giác:
- Hãy nói chuyện với cháu bất cứ khi nào bạn ở bên cháu. Kể cho cháu
nghe những mẫu chuyện thú vị bạn ñọc trên báo hoặcnhững chuyện vui
bạn có ñược trong ngày làm việc hôm ñó. Hoặc khi ñi mua sắm cùng
với cháu hãy kể cho cháu nghe những lần bạn cùng mẹ ñi chợ khi còn
nhỏ như chúng bây giờ. Nhiều lúc bạn có cảmtưởng rằng trẻ không chú
tâm ñến câu chuyện bạn ñang kể nhưng thật ra là có ñấy và cũng ñừng
ngạc nhiên khi nghe con bạn lặp lại một ñiều gì bạn nói với một người
khác. Và hãy nhớ rằng bắt chước là một cách học hỏi của trẻ nên hãy
cẩn thận với lời nói của chính bạn.
- Hỏi cháu những câu hỏi mở. Ví dụ như khi bạn hỏi “Hôm nay con ñã
làm gì ở trường?”, bạn sẽ nghe cháu kể lại chi tiết hơn là khi bạn hỏi
những câu hỏi có hay không như: “Hôm nay ở trường con có 3vui
không?”. Nếu cháu trả lời chậm, bạn hãy hỏi “Hôm nay con ñã học
ñược những thí nghiệm khoa học nào?”. Bạn hãy tạo cho cháu cơ hội
tự kể lại những gì cháu ñã làm và bạn hãy nhiệt tình lắng nghe.
Cháu kể nhiều ñiều nhỏ nhặt nhưng tất cả những ñiều ñó lại rất quan
trọng ñối với cháu và với bạn.
- Bạn hãy ghi âm lại những lúc cháu hát hay kể chuyện. Trẻ ngạc nhiên
và thích thú khi ñược thấy và ñược nghe giọng mình trong băng, “Giọng
mình ñó sao? Cũng hay ñấy chứ!”. Nhiều năm sau, bạn sẽ rất vui khi
nhìn lại hình ảnh con mình ở lứa tuổi này.
Hãy kể cho cháu nghe một câu chuyện cổ tích mà lúc nhỏ bạn rất thích,
hay ñưa cho cháu một quyển sách cũ mà hầu hết các trang ñều bị quăn
góc vì ngày trước bạn ñã ñọc nhiều lần và ñọc lại cho cháu nghe. ðây
chính là thời ñiểm thích hợp ñể cháu học những từ mới.
Nếu cháu ñã từng ñược nghe một câu chuyện nhiều lần, hãy ñọc lại
cho cháu nghe chuyện ñó, cố ý thay ñổi các chi tiết quan trọng ñể xem
liệu cháu có phát hiện ra không.
- Bạn hãy yêu cầu cháu kể lại về cuốn sách cháu ñã ñọc sau bữa ăn tối
hay khi gia ñình quây quần bên nhau. Hãy gợi ý ñể con bạn tóm tắt nội
dung quyển sáchñó. Các thành viên trong gia ñình có thể ñặt câu hỏi
cho cháu và hỏi cháu những gì cháu thích hay không thích về quyển
sách ñó.
- Nhờ con bạn ñọc sách lớn tiếng. Bạn ñã ñọc sách cho cháu nghe 6
năm nay hay gần như thế. Bây g iờ ñến phiên cháu. Hãy tìm cho cháu
những cuốn sách dễ ñọc và không quá dài như vậy cháu sẽ không bị
chán.
Dành cho các cháu thiên về thị giác:

31
- Hãy thu băng video các bài ñọc hay chuyện kể của con bạn. ðể làm
tăng thêm sự thú vị, hãy hóa trang cho cháu thành một nhân vật và
ñóng lại một cảnh trong câu chuyện ñó. Sau khi thu băng lại hãy ngồi
xem lại cùng với cháu, ñể cháu tự nhận xét vai diễn của mình và tán
dương khả năng diễn của cháu. ðừng nói ñi nói lại về một lỗi nhỏ hay
một câu nói vấp của cháu. Hoạt ñộng này sẽ giúpcháu cảm thấy thoải
mái và tự nhiên hơn khi ñứng trước ñám ñông nhưng bạn ñừng nên
soạn sẵn cho cháu những lời cháu phải nói trướcmọi người vì như vậy
trẻ sẽ không tự nhiên và phản ứng của cháu không ñược sắc bén.
- Khuyến khích cháu mô tả lại một băng video hay một chương trình tivi
mà cháu ñã xem. Ví dụ như chương trình “Vườn cổ tích” – một chương
trìnhrất ñược trẻ em yêu thích. Hãy ñể con bạn nói xem câu chuyện ấy
nói về ñiều gì. Cháu ñã ñủ lớn ñể có thể tập trung không chỉ vào các
tình tiết truyện mà còn vào các mâu thuẫn xảy ra trong chuyện. Ví dụ,
hãy hỏi cháu xem tại sao nhân vật chính lại bị ñiên hay buồn bã, và lắng
nghe ý kiến của cháu.
Dành cho các cháu thiên về thế giới tự nhiên:
- ðưa cháu ñi dạo ñể ngắm cảnh thiên nhiên, tổ chức những chuyến ñi
biển hay ñi dã ngoại. Bạn nên mang theo một cái hộp ñể có thể thu nhặt
một kho báu riêng cho con bạn như vỏ sò, những hòn ñá, những chiếc
lá ñủ màu Khi trở về nhà, hãy ñể cháu kể lại từng ñiều một cho cả gia
ñình nghe như màu sắc, hình dạng, kích thước, chức năng của từng ñồ
vật và cháu ñã tìm thấy nó ở ñâu. Gợi ý cho trẻ thực hiện một bộ sưu
tập về thiên nhiên.
- Tổ chức diễn kịch gia ñình. Bạn có thể cùng với mọi người trong nhà
viết một vở kịch ngắn – thực tế hoặc hư cấu –ñể cả gia ñình cùng diễn.
Hãy ñể con bạn làm ñạo diễn hay người hướng dẫn.
Bạn có thể ghi âm hay quay video buổi diễn.
- Hãy ñọc chính tả cho cháu viết. ðầu tiên, yêu cầu trẻ kể một câu
chuyện ngắn mà trẻ tâm ñắc nhất, nếu cháu bỏ sót những chi tiết quan
trọng, hãy nói rằng bạn không hiểu và ñề nghị cháu kể rõ hơn. Sau ñó
cho bé viết tóm tắt và vẽ lại các bức tranh minh họa cho câu chuyện và
dùng chúng ñể làm thành một quyển sách
Những nét vẽ ñầu tiên
Những chữ viết nguệch ngoạc, những nét vẽ bằng tay là những bước
hết sức cần thiết trong quá trình hình thành chữ viết tay chuẩn và khả
năng suy luận của trẻ.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
48
Dạy số cho con vào lúc nào và bằng cách nào?
Bạn có thể giới thiệu khái niệm về những con số khi con ñược cỡ 12
tháng tuổi bằng cách ñếm những ñồ vật nhỏ –như “Có bao nhiêu cái
muỗng? Một hay hai!” –và hát những bài hát hay những tiết tấu có ñếm
số như “Một, hai con chó con”, “có ba con mèo kêu meo meo” Khi con
bạn lên hai tuổi, bé có thể học cách ñếm vẹt từ 1 ñến 10, mặc dù có thể
trẻ sẽ chưa hiểu ñược khái niệm về số khi ñếm các vật thể, và có thể
còn ñếm sót nữa – “Một, hai, năm, sáu ”.
ðừng lo khi trẻ ñếm nhảy như thế – trên thực tế, khi trẻ lập lại các con
số có nghĩa là trẻ ñang học những cái tên cho chính xác ñấy. Lần tới có
thể trẻ sẽ học cách chỉ ra những vật thể và ñánh dấu bằng những con
số (mặc dù các em làm không ñúng). Tận dụng những cơ hội trong
ngày ñể cùng ñếm với con mình, có thể ñếm ở ngay bàn ăn như “Một
cái chén cho mẹ, một cái chén cho bố, một cái chén cho con! Một, hai,
ba cái chén”. Lúc ñầu có thể con bạn chỉ nói là có ba cái chén cho dù
bạn có ñưa ra bao nhiêu cái ñi nữa, nhưng ñến một lúc nào ñó conbạn
sẽ hiểu ñược số “3” là muốn nói ñến số chén.
Khi trẻ lên 3-4 tuổi, các em sẽ hiểu ñược khái niệm cộng thêm các vật
thể sẽ làm tăng con số ñã ñếm (nhưng ngược lại lấy bớt các vật thể ñi
sẽ làm cho nó giảm ñi số lượng). Vì thế khi ông bà ñến chơi thì sẽ bày
thêm một cái chén nữa trên bàn, va tổng số chén sẽ tăng lên thành 6
cái. Một cách khác ñể củng cố thêm khái niệm về con số là ñếm các vật
thể xung quanh bé mỗi ngày –số búp bê hoặc số xe ñồ chơi mà bé có
ñược – và ghi nhận ñiều gì sẽ xảy ra khi các vật thể bị bớt ñi (có thể do
ăn bớt ñi) hoặc thêm vào. Trẻ 3-4 tuổi cũng sẽ thànhthạo hơn khi ñếm
các vật thể nhỏ –“hai quả cam, bốn ñôi ñũa” Nói thì như vậy nhưng
hầu hết trẻ em ñều không thể nhận dạng ñược các chữ số hay viết ra,
mặc dù các em ñã lên 4- 5 tuổi.
Làm sao ñể con bạn học giỏi môn Văn?
Hiện nay nhiều trẻ em không thích môn Văn bởi cho rằng chúng quá
trừu tượng. Thay vì mất thời gian suy nghĩ làm văn, trẻ thích những cái
gì có ngay trước mắt như ñọc truyện tranh, xem tivi, truy cập Internet
Muốn khắcphục nhược ñiểm này của con, các bậc cha mẹ cần chú ý.
- Thứ nhất, cần tập diễn ñạt ý nghĩ bằng lời nói. Ngay từ hồi bé, các em
thường nghe mẹ hát ru: "Con tôi buồn ngủ buồn nghê, còn tằm chín ñỏ,
con dê mọc sừng. Có mọc thì mọc giữa lưng, ñừng mọc con mắt nó
sưng tù mù ". Những lời ru mượt mà, giàu hình ảnh là bước ñầu tiên
tập cho trẻ làm quen với văn học. Lời ru mở mang óc tưởng tượng, ñưa
trẻ ñến với màu ñỏ vàng ươm của những nong tằm, ñến với chú dê con

37
Phần lớn trẻ con học về cú pháp và ngữ nghĩa trước khi hiểu ñược ngữ
âm.Nghĩa là con bạn học các câu trong sách bắt ñầu từ trái sang phải
trước khi hiểu ñược sự kết hợp về mặt âm thanh của các ký tự. Cách
tốt nhất ñể giúp con phát triển ñược cả 3 kỹ năng là bắtñọc sách mỗi
ngày, kể cả lúc ở trên giường, ở thư viện hoặc ñơn giản hơn là ñọc
hướng dẫn làm bánh.
CÚ PHÁP:
Trẻ biết cú pháp thường hiểu nhiều về văn viết. Nghĩa là, nó có thể hiểu
ñược cấu trúc ngữ pháp và mối quan hệ giữa các từ với nhau. Kỹ năng
cú pháp bắt ñầu từ chỗ hiểu ñược cấu trúc của một quyển sách, hiểu
ñược từ và câu trong cuốn sách ñó. Ví dụ: khi ñứa trẻ mới bập bẹ nói,
nó thường cầm ngược, gặm sách hay tưởng cuốn sách là tấm ñệm
ngồi. Khi chập chững, bé bắt ñầu nhận biết ñược cuốn sách có bìa
trước và bìa sau. Và các bé cũng nhận biết ñọc chữ từ trái sang phải và
lần lượt từ trang này sang trang khác.
Khi con bạn nắm bắt ñược cấu trúc của một cuốn sách, tức là nó ñã
hiểu những gì cơ bản có trong cuốn sách ñó: các từ, câu, ñoạn văn,
thậm chí là các chương nữa. Trẻ em khi cầm quyển sách mới lên, biết
bắt ñầu ñọc câu, ngắt câu và mục ñích của chấm câu.
Cách giúp trẻ mới biết ñọc nâng cao kỹ năng về cú pháp:
- Chỉ ngón tay của bạn vào các chữ khi cùng ñọc chung với trẻ.
Như thế sẽ giúp trẻ nhận ra diễn biến trong một câu, sự liên quan của
các câu nối tiếp nhau giữa viết và nói.
- Cùng viết thư với con. Nhấn mạnh những phần quan trọng trong thư
như giới thiệu, thân và kết luận của thư.
Cách khuyến khích và phát huy kỹ năng cú pháp cho trẻ biết ñọc và ñọc
thạo:
- ðọc thơ: Tập kỹ năng cú pháp bằng cách ñọc thơ.
- ðọc diễn cảm: Biết ngừng nghỉ ñúng chỗ, nhấn mạnh chỗ có dấu
chấm than, dấu hỏi.
NGỮ NGHĨA:
Kỹ năng này bao gồm khả năng nhận biết và ñịnh nghĩa từ, suy ñoán
tình tiết của truyện, hiểu ñược nhân vật và cóthể nói ñược ý nghĩa của
cả một ñoạn viết trong sách, có thể thảo luận về cuốn sách ñó sau khi
ñọc xong. Khi con trẻ hiểu ñược ngữ nghĩa của câu, chúng sẽ dễ dàng
ñọc và hiểu ñược những bài ñọc dài, cả từ ñồng nghĩa và từ trái nghĩa,
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
38
chúng có thể thay ñổi việc dùng từ sao cho nghĩa giống nhau (ví dụ như
cái thùng - cái xô; cái ly - cái tách).
Cách khuyến khích và nâng cao kỹ năng về ngữ nghĩa cho trẻ mới biết
ñọc:
- ðọc sách như kể truyện. Hãy tìm những quyển sách bổ ích cho trẻ.
Trẻ em nên ñọc truyện cổ tích là tốt nhất.
- Thảo luận về loại sách mà con bạn và bạn ñã cùng ñọc.
- ðoán kết quả: Yêu cầu con ñoán phần kết thúc của câu chuyện và
bạn có thể hỏi chúng những câu ñơn giản như "con nghĩ thế nào về
những tình tiết trong truyện?", "con ñoán thử xem chuyện gì sẽ xảy ra
tiếp?"
- ðừng cắt ngang khi trẻ ñang ñọc: Khi trẻ ñang tập ñọc, nếu gặp phải
những từ khó, bạn ñừng chen ngang vào ñể hướng dẫn mà hãy ñể cho
trẻ tư duy một chút. Khi nào chúng bí thật sự thì bạn hãy nêu ra từ ñó
và giải thích nghĩa của từ ñó. Như thế trẻ sẽ ñược nâng cao khả năng
ñọc và hiểu ý nghĩa phần kết trong câu chuyện, nhớ nhắc con bạn ôn
lại các từ vào lúc khác.
- Một lần nữa, ñọc sách như kể chuyện: Khuyến khích trẻ ñã ñọc thành
thạo ñọc những quyển sách truyện dài hơn (ñặt chỉ tiêu cho con phải
ñọc xong một quyển sách trong vài ngày hay vài tuần), sách dày hơn
khiến bọn trẻ nhớ ñược những gì ñã ñọc (các nhân vật, các sự kiện) và
ñoán ñược những gì sẻ xảy ra tiếp theo. ðối với những ñứa trẻ ñọc còn
yếu, nên cho ôn lại những gì ñã ñọc trước khi sang phần mới.
- Làm giàu vốn từ: Trẻ có thể gặp những từ mới, yêu cầu viết vào
quyển tập dành ghi từ mới mà bạn ñã chuẩn bị sẵn. Bọn trẻ dùng nó
như một quyển từ ñiển tự chế ñể tra từ mới, viết vào ñócác ñịnh nghĩa,
và viết vào ñó những ý tưởng hay trong truyện mà nó thích.
- ðọc cho con nghe: Bất cứ ñứa trẻ nào cũng muốn ñược người lớn
ñọc sách cho nghe. ðọc lớn và diễn cảm một phần của quyển sách hơi
dày, thảo luận về câu chuyện ở mỗi cuối chương, kích thích trí tò mò
muốn tìm hiểu của bọn trẻ ñể chúng ñặt câu hỏi về những truyện mà
bạn ñã ñọc, ñặc biệt những lúc bọn trẻ không biết nghĩa của một từ nào
ñó. Bạn có thể thay ñổi cách ñọc cho trẻ thấy thú vị như: bạn ñọc một
trang và con bạn ñọc một trang tiếp theo.
NGỮ ÂM:
Ngữ âm cũng là một phần quan trọng trong quá trình học ñọc, con bạn
có khả năng hiểu ñược các ký tự âm thanh quan hệ với nhau như thế
nào. Khả năng ngữ âm bao gồm cách phát âm, cách nhận ra hệ thống

47
2. Từ 3 ñến 6 tháng tuổi
- Con bạn có quay ñầu ñể tìm nơi phát ra tiếng nói không?
- Bé có thích những ñồ chơi phát ra tiếng kêu không?
- Bé có phản ứng với những tiếng ñộng khi ñang bú, ăn không?
3. Từ 6 ñến 10 tháng tuổi
- Con bạn có nói bập bẹ những tiếng như mẹ, bà không?
- Bé có phản ứng khi nghe gọi tên mình?
- Bé có nhìn vào chính người ñang nói?
- Bé có hiểu những từ phổ biến như không, giỏi lắm, chào ?
4. Từ 10 ñến 15 tháng tuổi
- Con bạn có biết tên những ñồ chơi ưa thích và chỉ vào khi ñược hỏi
không?
- Con bạn có thích nghe những lời ru có vần ñiệu êm ái không?
- Bé có bắt chước ñược những lời và âm thanh ñơn giản?
5. Từ 15 ñến 20 tháng tuổi
- Con bạn có thể thực hiện theo những chỉ dẫn ñơn giản không?
- Bé có nhận ra ñược tóc, mũi, mắt và những phần khác của cơ thể
không?
6. Từ 20 ñến 24 tháng
- Bé ñã bắt ñầu nói ñược những từ ñôi và câu ngắn chưa?
- Bé có biết xưng tên mình?
- Bé thích chơi trò ñọc sách?
- Bé thích xem ti vi và nghe radio?
7.Từ 24 ñến 36 tháng tuổi:
- Con bạn ñã có vốn từ vựng khoảng 270 từ vào lúc 24 tháng tuổi
chưa? Vốn từ ñó có gia tăng mỗi ngày?
- Bé có diễn ñạt ñược các yêu cầu, sự thích thú, bất mãn không?
8. Trẻ 36 tháng tuổi:
Con bạn ñã có vốn từ vựng khoảng 1.000 từ (trong ñó 80% có thể khiến
người lạ hiểu ñược) chưa?
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
46
- Chỉ những vật dụng hàng ngày quen thuộc và yêu cầu bé gọi tên.
- Cho bé tập nói chuyện với người thân qua ñiện thoại.
- Nói chuyện với bé thường xuyên trong sinh hoạt hàng ngày, giải thích
cho bé biết mình ñang làm gì. Nói rõ và chậm, luôn giữ khoảng cách ñể
bé có thể nghe rõ từng âm.
- Sai khiến bé với những mệnh lệnh ñơn giản như ngồi xuống, ñứng lên,
lấy ly, muỗng, chén với những lời cám ơn và khen ngợi bé ñể giúp bé
phối hợp nhuần nhuyễn giữa ñộng tác và ngôn ngữ.
- Dùng từ ngữ dễ hiểu, ñơn giản, nhấn các trọng âm quan trọng khi nói
chuyện với bé.
- Phát âm chậm, rõ và yêu cầu bé lập lại khi bé phát âm sai.
- ðọc sách cho bé nghe vào mỗi buổi tối trước khi ñi ngủ (chú ý chọn
truyện tranh về các loài vật, cổ tích ) ñể giúp bé tư duy và làm quen
với vốn từ ngữ rộng hơn.
- Kể chuyện với âm ñiệu truyền cảm cho bé nghe lúc rảnh rỗi, cuốn hút
bé vào câu chuyện với những âm ñiệu trầm bổng giúp bé phát triển trí
nhớ.
- Cho bé xem hoặc nghe các chương trình ca nhạc thiếu nhi, chỉ cho bé
hát theo giúp bé làm quen với lời hát và cường ñộ âm thanh khác nhau.
Sự tiếp nhận âm thanh, ngôn ngữ là nền tảng cho kỹ năng nghe và học
các loại ngôn ngữ khác nhau của bé sau này.
Dinh dưỡng cũng ñóng một vai trò quan trọng trong phát triển ngôn ngữ.
Bé cần có một chế ñộ dinh dưỡng tốt ñể cơ thể và nhất là chức năng
não bộ có thể hoạt ñộng tốt giúp bé phát triển tối ưu khả năng nghe,
hiểu và nói ở giai ñoạn này.
Cách nhận biết tình trạng yếu thính giác ở trẻ
Hãy kiểm tra tình trạng thính giác của con bạn bằng cách trả lời những
câu hỏi dưới ñây. Nếu có một câu trả lời "không" hoặc "chưa", bạn nên
nghĩ ñến việc ñưa con ñi khám vì có thể bé ñã bị yếu thính giác.
1. Trẻ dưới 3 tháng tuổi
- Bé có im lặng hoặc giảm các hoạt ñộng khi có người khác ñến gần và
nói chuyện không?
- Bé có bị giật mình (hoặc chớp mắt nhanh, có thể co giật, khóc) bởi
những tiếng ñộng lớn không?


39
âm ñầu, nguyên âm, sự khác nghĩa giữa một số từ ñồng âm khác
nghĩa
Cách nâng cao kỹ năng ngữ âm cho trẻ mới biết ñọc
- Cùng ñọc với trẻ những tập thơ, bài ñồng giao và những bài hát. Ở
mỗi bài, hãy hỏi xem trẻ có nhận ra sự giống nhau về mặt âm thanh của
những từ ñược gieo vần không. ðưa những quyển sách theo thứ tự a,
b, c, cho trẻ tìm từ giống và khác nhau ở ñầu và cuối của quyển sách.
- Viết tên mọi người trong nhà, tên của bạn và sau ñó cùng ñọc với trẻ.
Các tên ñược viết theo nhóm có chung một ký tự ở ñầu mỗi chữ như :
Na và Nam. Anh và An.
ðối vớinhững trẻ có khả năng ñọc thành thạo:
- Giới thiệu cho trẻ tiếp cận với những tư liệu hằng ngày như báo, tạp
chí. Vận dụng những kỹ năng về ngữ âm và ngữ nghĩa ñể chỉ ra nghĩa
trong một câu hay một ñoạn văn của bài ñọc .
- Cùng ñọc: ðể trẻ cùng ñọc với bạn. Bạn phát âm và ñịnh nghĩa các từ
mới, từ khó cho trẻ nghe. Sau ñó hãy ñể cho trẻ ñọc cả câu. Bạn cần
ñể ý những ñiểm khó trẻ hay vấp ñể chỉ lại cho nó
Vui chơi ñểphát triển khả năng toán học
Trẻ em những năm ñầu tiểu học vẫn phải dựa trên kỹ năng toán học cơ
bản như cộng, trừ những phép tính hai chữ số, xem giờ và ñếm tiền.
Ngoài ra chúng còn học cách nhân, chia các số ñơn giản và các
phương pháp ño lường khác. Bạn có thể giúp con mình thực hiện thành
thạo kỹ năng này một cách ñơn giản qua những trò chơi.
Muốn con mình yêu thích các con số và háo hức tìm hiểu, bạn tìm cách
cho trẻ biết toán học là phần quan trọng trong cuộc sống hàng ngày.
Làm sao cho chúng biết ñây?
Học bằng thị giác
- Xác ñịnh trọng lượng của ñồ vật trong nhà. Yêu cầu trẻ ñoán trọng
lượng của con mèo nhà bạn, quyển tự ñiển, ly nước. Rồi dùng cân ñể
xác ñịnh lại trọng lượng thực của nó. Yêu cầu trẻ tự "tính" xem nó nặng
bao nhiêu ký, hỏi xem nó nghĩ từng người trong nhà nặng bao nhiêu,
làm sao ñể biết chính xác.
- Yêu cầu trẻ ño cái tách, cái muỗng, cái chén và hướng dẫn khi nó
thao tác, cách này dễ tạo cho trẻ khái niệm về thể tích, trọng lượng và
tỷ lệ.
- Mua cho cháu chiếc ñồng hồ có kim phút và kim giây. Biểu cháu nhìn
ñồng hồ và cho biết giờ. Tạo các tình huống như: " Nếu bố về ñến nhà
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
40
lúc 6 giờ chiều, thì trẻ phải chờ bao nhiêu phút nữa?", "Chạy xe ñến
trường học mất 5 phút, vậy còn bao nhiêu thời gian ñể ñi ñến ñó trước
khi trường ñóng cửa lúc 9 giờ sáng?"
- Dùng kẹo có nhiều màu ñể dạy cách chia tỷ lệ. Nói cháu ñếm số kẹo
trong bịch rồi phân loại theo từng màu. ðếm số kẹo màu xanh ñể xem
tỷ lệ chúng so với số kẹo màu ñỏ là bao nhiêu. Xác ñịnh những màu
khác cũng bằng cách này, rồi cho cháu ăn s ố kẹo ñó tùy thích.
Học bằng thể lực
- Chơi thẻ, chia phe ñánh trận và câu cá là những trò cổ ñiển củng cố
kiến thức toán học cơ bản như nhiều hơn hay ít hơn hoặc phân loại
theo nhóm.
- Dùng thước dây hoặc thước cây ñể ño chiều cao của từng người
trong nhà. ðể cháu xem cộng lại các số ño ñó tất cả cao bao nhiêu. ðây
là cách thuận lợi ñể tập cộng hai chữ số.
Học mà chơi:
- Chơi nấu ăn: ðưa cho trẻ khoảng 20 -40 ngàn ñồng và nhờ nó xắp
xếp nấu bữa tối cho cả nhà. Nếu nó chi vượt quá số tiền ñó thì nó phải
tính toán thế nào, nếu còn dư tiền thì phải mua thêm cái gì rồi bạn
dẫn trẻ ra chợ mua ñồ. Hãy xem cách tính toán của nó có phù hợp với
tổng giátrị thực hay không. Khoảng vài ngày cho cháu làm lại trò này,
trẻ em sẽ rất thích vì chúng thấy ñó là việc nghiêm túc, quan trọng "như
người lớn".
- Chơi ñoán số: Khi cháu ñã nhuần nhuyễn với các trò dễ,khuyến khích
cháubằng những trò khó hơn. Bảo trẻ nghĩ ra một con số trong khoảng
từ 1 ñến 100. thử ñoán con số ñó bằng cách hỏi xem "số ñó lớn hơn 50
phải không?", "số ñó nằm trong khoảng 35 - 55 phải không? " rồi
chuyển sang bắt trẻ tự ñoán số.
Những giai ñoạn quan trọng: Kỹ năng nói
Khi nào bé bắt ñầu nói và kỹ năng nói phát triển ra sao? Kỹ năng nói
gắn liền với kỹ năng hiểu những gì người khác nói. Bằng cách lắng
nghe người khác, con trẻ học ñược cách phát âm và sắp xếp từ ñể diễn
ñạt thành câu. Khi còn bé, chữ ñầu tiên trẻ học ñược là cách phát âm
những từ ñơn giản như “baba”, “mama”; trẻ có thể gọi “baba”, “mama”
lúc cháu khoảng 9 ñến 10 tháng. Khi ñược 1 tuổi, trẻ bắt ñầu cố gắng
bắt chước những âm thanh chúng nghe ñược, thỉnh thoảng bạn bắt gặp
trẻ bập bẹ những từ khó hiểu và có lẽ chỉ có chúng mới có thể hiểu
ñược mà thôi. Tiếp theo là giai ñoạn phát triển với tốc ñộ lạ thường, bạn
chứng kiến một ñứa bé chỉ bi bô vài từ ñơn giản nhưng bây giờ lại biết

45
Hãy dạy cho con bạn chỉ vẽ trong mảnh giấy ñặt trước mặt cháu.
Nhưng nếu bạn ñã bảo ñừng mà cháu vẫn viết lên tường (hay sàn nhà,
nhãn sách) thì cũng không sao. Hãy lau sạch hết sau khi cháu vẽ và
mua cho cháu những cây bút dễ xóa. Cố gắng ñừng ñể cháu cho các
ñồ dùng của cháu vào miệng. Rất có thể việc phải lấy một ít bột màu vẽ
ra từ miệng cháu là ñiều thường khó tránh khỏi, nhưng ñừng ñể việc ñó
kéo dài sẽ ảnh hưởng ñến sức khỏe của trẻ.
Khi cháu bắt ñầu viết thật sự, ñiều quan trọng nhất bạn cần làm là ñể
cháu tự học bằng sự nỗ lực của chính cháu. Ông T. Berry Brazelton
trong tác phẩm “Touch point” ñã nói: “Mọi thứ sẽ trở nên dễ dàng hơn
nếu trẻ vượt qua giai ñoạn học viết chữ cái và số. Theo tôi, thời gian
không quan trọng bằng ý thức tự học của trẻ. Hãy ñể cháu tự giác
học.Ở lứa tuổi này, việc ép buộc trẻ học là ñiều dễ dàng nhưng ñiều ñó
sẽ có hại nhiều hơn là có lợi”.
Những trẻ em chuẩn bị ñến trường bị buộc phải biết ñọc và biết viết
trước khi ñến tuổi quy ñịnh. Mặc dù có thể trẻ học ñọc và viết hàng
ngày nhưng kỹ năng của cháu vẫn không thể bằng các bạn ñang học ở
trường. Các nghiên cứu cho thấy trẻ sẽ gặp bất lợi khi lớn hơn và nhận
ra rằng chúng không thể thích ứng với phương pháp ghi nhớ tương tự
mà chúng ñã từng dùng ñể ñọc và viết những chữ phức tạp hơn.
Một ñiều quan trọng nữa là bạn nên nói chuyện và ñọc sách cho cháu
nghe thường xuyên. Càng nghe nhiều, bộ não của trẻ sẽ càng phát
triển nhanh. ðiều này rất có lợi cho việc phát triển kỹ năng giao tiếp của
trẻ sau này, mà trong ñó có cả kỹ năng viết.
Những biểu hiện nào khiến bạn phải lo lắng?
Mỗi trẻ em có thể phát triển những khả năng khác nhau, một số nhanh
hơn các em khác. Nhưng nếu con bạn ñã ñược 15 hay 16 tháng tuổi
mà vẫn không viết ñược các ký hiệu vô nghĩa, bạn hãy ñến gặp bác sĩ
nhi khoa ñể trình bày. Dù sao, bạn cũng hãy yên tâm là con bạn sẽ viết
ñược và sẽ phát triển bình thường dù trễ hơn các bạn cùng tuổi một
chút.
Vai trò quan trọng của phát triển ngôn ngữ
Khi bé tròn một tuổi là giai ñoạn “ngôn ngữ hoạt ñộng” do hệ thống phát
âm ñã trưởng thành, biểu hiện sự phát triển cao nhất của chức năng
não bộ. Sự phát triển ngôn ngữ sẽ giúp bé học hỏi, tư duy và ñóng vai
trò quyết ñịnh ñối với sự nghiệp của bé sau này. Bố mẹ cần gần gũi,
ñộng viên và kiên nhẫn tập luyện với bé trong những năm ñầu tiên.
- Giúp bé chơi trò phát âm “ba” “mẹ” “bà” và những người thân thuộc
trong gia ñình. Luôn khích lệ ñể phản ứng này ñược củng cố.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
44
Kỹ năng viết ở trẻ phát triển như thế nào?
Trong vài tháng cuối của năm ñầu tiên, kỹ năng vận ñộng của con bạn
sẽ phát triển rõ rệt, bé ñã có thể cầm ñược bút chì màu. ðến khoảng 12
hay 13 tháng tuổi, một số trẻ ñang tập ñi ñã biết vẽ những dấu hiệu vô
nghĩa trên giấy.Nhưng nếu con bạn phải mất thêm một vài tuần lễ nữa
mới làm ñược ñiều ñó thì cũng không có gì phải lo ngại.
Hầu hết trẻ em 16 tháng tuổi ñều ñã viết ñược các dấu hiệu ñó. ðừng
chần chừ, bạn hãy dành một nơi ñể trưng bày những “kiệt tác” ñầu tay
rất có ý nghĩa của cháu (như trên tủ lạnh chẳng hạn). ðến khoảng 29 -
30 tháng tuổi, con bạn sẽ dần dần chuyển sang vẽ những ñồ vật lớn
hơn, ñẹp hơn, nhiều màu sắc rực rỡ hơn. Và khi ñược 3 tuổi thì cháu
ñã vẽ ñược một ñường tương ñối thẳng.
Lúc này, con bạn ñã cầm ñược bút chì trong tư thế viết. Một số trẻ
chuẩn bị ñi học có thể viết ñược một vài chữ cái hay những ñường gợn
sóng trông giống như chữ cái. Một số trẻ em khác ñôi khi ñã tìm cách
viết tên của mình trước khi ñến trường mẫu giáo, ñặc biệt là nếu chúng
ñã ñược học bảng chữ cái trước ñó.Nhưng không phải ñứa trẻ nào
cũng làm ñược như vậy, ñiều ñó cũng chẳng sa o, con bạn vẫn ñang
phát triển bình thường. Không nên buộc trẻ học viết trước nếu cháu
chưa có khả năng và chưa sẵn sàng làm ñiều ñó, bạn hãy kiên nhẫn
ñợi cho ñến khi cháu thực sự có hứng thú tập viết.
ðiều gì sẽ xảy ra sau ñó?
Khi ñang ở ñộ tuổi chuẩn bị ñến trường, trẻ cũng sẽ sử dụng bút chì và
màu vẽ giỏi hơn. Nhờ vậy, chúng sẽ bắt ñầu vẽ tỉ mỉ hơn và chính xác
hơn. Trong thời gian giữa 2 và 5 tuổi con bạn sẽ biết vẽ những ñường
thật thẳng, vẽ lại một hình tròn và một hình vuông, và biết vẽ cả người
nữa. Khi bắt ñầu học lớp 1, cháu sẽ sớm biết ñọc và biết viết.
Vai trò của bạn trong quá trình tập viết của trẻ
Trong bất kỳ giai ñoạn hình thành kỹ năng mới nào của trẻ, bạn cũng
phải luôn luôn ñộng viên và khuyến khích trẻ. ðặc biệt, trong giai ñoạn
này, bạn cần sắm cho cháu những dụng cụ cần thiết.
Ngay khi con bạn tròn 1 tuổi, hãy mua cho cháu bút chì màu, giấy hay
sách nhiều màu. Lúc này, con bạn bắt ñầu tỏ ra thích viết các dấu hiệu
hay bất kỳ một hình vẽ vô nghĩa nào. (Bạn cũng nên chú ý vì ñầu bút
chì nhọn có thể bé bị ñau nếu cháu vô tình làm rơi hay ñể bút ñâm
trúng vào mặt. Bạn nên ñể trẻ tập viết như vậy thật thường xuyên nếu
như cháu muốn, nhưng nên cho cháu nghỉ giải lao ñể tránh làm cho
cháu mệt mỏi.)

41
cách ñặt câu hỏi, ñưa những lời hướng dẫn và còn có thể huyên thuyên
kể chuyện do nó tự ñặt ra.
12 ñến 18 tháng tuổi
Vào lần sinh nhật ñầu tiên, ñứa trẻ chỉ có thể nói và hiểu nghĩa khoảng
5 từ. Nhưng chỉ 2 tháng sau, những từ bé thường dùng tăng lên 7 từ và
cũng có thể lên ñến 20 “từ” (chỉ là phát âm) mà chỉ có nó và những
người thân mới hiểu ñược. Bé cũng bắt ñầu học ñược cách thể hiện
tình cảm trong câu nói, cất cao giọng khi muốn hỏi ñiều gì ñó, ví dụ như
nó nói “bế bế” mỗi khi nó ñòi ẵm.
Trẻ nhận ra ñược sự quan trọng của ngôn ngữ, là một phương tiện ñể
truyền ñạt những gì chúng muốn nói và mong ñạt ñược. Trước khi biết
nói nhiều từ ñể có thể diễn ñạt suy nghĩ và ý muốn của nó, trẻ thường
kết hợp nói và ñiệu bộ ñể diễn tả ước muốn của nó, ví dụ nó sẽ ñưa tay
về phía quả bóng và bập bẹ nói “banh banh”.
Trong thực tế, một số trẻ chỉ giao tiếp với cha mẹ bằng cử chỉ. Nếu ñể ý
bạn sẽ thấy con mình lấy tay che mặt mỗi khi nó lúng túng hoặc ñập
bàn khi tức giận. Và bạn cũng không nên quá lo lắng khi nó bứt rứt, cố
gắng suy nghĩ ñể diễn tả những ñiều nó muốn nói, ñây là những dấu
hiệu tốt khi trẻ ñang tìm cách giao tiếp và quan tâm ñến việc bạn có
hiểu những ñiều nó nói hay không.
ðến 16 tháng, trẻ bắt ñầu phát âm những phụ âm, ñây là một bước
ngoặc quan trọng trong việc học nói của trẻ. Tiếp theo giai ñoạn này là
giai ñoạn phát triển tăng tốc về vốn từ bắt ñầu vào khoảng tháng 18.
ðừng ñòi hỏi quá nhiều! Bạn không thể nghe trẻ phát âm những âm này
trong từ cụ thể nhưng thỉnh thoảng bạn thoáng nghe ñược chúng lặp ñi
lặp lại những âm này khi chúng ngồi chơi trên giường cũi hoặc khi ñang
chơi ñồ chơi.
Lên 2 tuổi, trẻ có thể hiểu ñược khoảng 200 từ, thế nhưng trẻ chỉ
thường xuyên sử dụng có 50 –75 từ mà thôi. ða số những từ trẻ hay
nói là những danh từ chỉ ñồ vật mà trẻ hay dùng ñến trong cuộc sống
hàng ngày như “muỗng”, “xe” Từ 18 ñến 20 tháng,tốc ñộ tiếp thu từ
mới của trẻ lên ñến 10 hoặc hơn 10 từ một ngày.
Những ñứa trẻ chú tâm ñến chuyện học nói có khả năng học thêm
ñược một từ mới trong vòng 90 phút vì vậy hãy cẩn thận với lời nói của
chính mình.
Trong giai ñoạn này, trẻ cũng ñã bắt ñầu kết hợp hai từ với nhau tạo
thành những câu nói căn bản như “Ẵm con!”. Vì trẻ vẫn chưa nắm ñược
cấu trúc câu nên bạn thường nghe những câu nói buồn cười như “Con
ẵm” (Mẹ ẵm con ñi). Trẻ cũng hiểu ñược rằngchúng có nhu cầu về
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
42
ngôn ngữ nên chúng rất cố gắng ñịnh rõ và gọi tên những ñồ vật chúng
thấy hàng ngày. Dĩ nhiên, trẻ thường mở rộng thái quá những từ chúng
ñã biết và vì thế tất cả những ñộng vật bốn chân mà chúng mới thấy lần
ñầu ñều ñược gọi là “chó”.
Vào lần sinh nhật thứ hai, trẻ bắt ñầu nói câu có ba từ và hát nghêu
ngao những giai ñiệu ñơn giản. “Cái tôi” ñã dần hình thành, trẻ thích nói
về bản thân nó: nó thích gì và không thích gì, nó nghĩ gì và cảm nhận
ñược gì. Trong giai ñoạn này, trẻ thích dùng từ “con”hoặc tự xưng tên
của nó khi nói chuyện với người khác như “Con uống cam” hoặc “Bi
uống cam”.
Từ 25 ñến 30 tháng tuổi
Vốn từ vựng của trẻ ñã kha khá, chúng bắt ñầu biết lên giọng xuống
giọng. Rất có thể chúng vẫn nói to khi chúng chỉ cần nói với giọng và
âm lượng bình thường và thều thào khi phải trả lời câu hỏi của một ai
ñó, nhưng chẳng bao lâu chúng sẽ khám phá ra “âm lượng” thích hợp
và biết cách ñiều chỉnh âm thanh vừa ñủ nghe. Từ 2 ñến 3 tuổi, số từ
trẻ sử dụng vào khoảng 300 từ (chúng có khả năng hiểu 900 từ). Biết
kết nối và sắp xếp danh từ và ñộng từ, nói ñược những câu hoàn chỉnh
nhưng còn rất ñơn giản, háo hức kể những chuyện ñã xảy ra với nó.
Bạn ñã có thể hỏi chúng những câu hỏi “Ai?” và “Ở ñâu?”. Nếu trẻ chỉ
thích ñưa ra câu hỏi và tỏ ra khó khăn khi trả lời người khác thì bạn nên
ñưa cháu ñến gặp bác sĩ khoa nhi.
Từ 31 ñến 36 tháng tuổi
Cháu ñã bắt ñầu nói những câu khá phức tạp. Biết cách nói chuyện, lên
xuống giọng, sử dụng từ ngữ và mẫu câu thích hợp với tình huống và
với người chúng ñang nói chuyện. Ví dụ, chúng còn biết sử dụng cả
“uyển ngữ”, thay vì nói là “con mắc ñái” thì nó nói “con muốn ngồi bô”,
hoặc ñôi khi chúng nói một tràng như ra chỉ thị “Con muốn vào nhà tắm”.
ðến lúc này thì không những chỉ có người trong gia ñình mà ngay cả
những người lạ cũng thể thể hiểu ñược những gì trẻ muốn nói và vì thế
bố mẹ không cần phải ñóng vai “thông dịch viên” bất ñắc dĩ. Trẻ sẽ
thông thạo cách giới thiệu họ tên, tuổi và sẵn sàng giúp ñỡ khi ñược
yêu cầu.
Khi nào nên lo lắng
Bạn chính là máy ño chính xác nhất sự phát triển khả năng nói của con
mình. Trong khi một số trẻ bắt ñầu nói vào tháng thứ 9 thì rất nhiều trẻ
chỉ bắt ñầu nói vàotháng thứ 13 hoặc 14. Nếu ñến 15 tháng mà con bạn
vẫn chưa nói từ nào (ngay cả baba hoặc mama) hoặc không bập bẹ

43
một tiếng nào trước lần sinh nhật thứ nhất,không có khả năng chỉ và nói
các bộ phận trên cơ thể, và bạn cũng không thể nào hiểu ñược những
gì trẻ nói thì hãy nói chuyện với các chuyên gia hoặc bác sĩ nhi về ñiều
lo lắng của bạn.
ðến 2 tuổi mà trẻ vẫn ít khi cố gắng tập nói, không thích bắt chước
người khác nói hoặc có vẻ như chẳng có vẻ gì là muốn nói chuyện thì
có lẽ bé gặp vấn ñề về nói hoặc nghe.
Lên 3 tuổi mà trẻ vẫn chưa nói thành câu, thường hay nói sai, khi nói nó
thường tránh tiếp xúc bằng mắt với người ñối diện, gặp khó khăn khigọi
tên các vật dụng trong nhà hoặc vẫn chưa nói ñược thành câu ñơn giản,
bạn hãy mang bé ñi khám bác sĩ ñể tìm phương pháp chữa trị cho bé
càng sớm càng tốt.
Việc trẻ nói lắp chỉ là một hiện tượng bình thường ñặc biệt là khi chúng
ñang ở trong giai ñoạn phát triển nhanh về khả năng diễn ñạt ý tưởng.
Chúng quá háo hức muốn kể hết những gì ñang ở trong ñầu và ñôi khi
chúng không nghĩ ra ñược từ ñể diễn ñạt. Nhưng nếu chúng tiếp tục nói
lắp sáu tháng sau ñó hoặc trở nên nói lắp nhiều hơn, tỏ ra căng thẳng
mỗi khi chúng mở miệng nói một ñiều gì ñó, bạn hãy xin lời khuyên của
bác sĩ.
Khi chúng lớn lên, chúng sẽ huyên thuyên nói chuyện cả ngày, nào là
những kế hoạch của bọn nhỏ ở trường học, chúng ăn gì ở trường học,
suy nghĩ của nó dành cho bà dì ghẻ của Cô bé lọ lem và bất cứ chuyện
gì nó quan tâm. Bạn cũng sẽ chẳng nhớ rằng trước ñây bạn ñã lo lắng
là chúng sẽ không nóiñược. Và giờ ñây bạn lại mong ước có ñược một
ngày yên tĩnh. Lên 4 tuổi, trẻ sử dụng ñược 800 từ, ñể ý ñến ngữ pháp
và bắt ñầu những câu hỏi Tại sao? Cái gì? Ai làm?
Tập viết một giai ñoạn quan trọng trong quá trình phát triển trí não
của trẻ em
Tuy nét bút ñầu tiên của con bạn có thể chỉ là những nét vẽ nguệch
ngoạc nhưng những hình vẽ và ñường cong không có hình dạng ấy lại
là bước khởi ñầu giúp cháu chuẩn bị học chữ cái. Và biết ñâu ñến một
ngày nào ñó, con bạn sáng tác một cuốn tiểu thuyết ñể ñời.
Khi nào kỹ năng viết phát triển?
Hầu hết các trẻ em ñều biết cầm bút chì màu vẽ những ñường tròn trên
giấy khi chúng ñược 12 hay 13 tháng tuổi. Khoảng thời gian từ 2 ñến 5
tuổi, những nét vẽ của trẻ sẽ dần dần cứng hơn cho ñến khi chúng viết
ñược một vài chữ cái ñơn giản lên giấy và gọi tênnhững chữ ấy.

Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
60
tượng một chút về thế giới của trẻ thơ. Bảo ñảm ñồ chơi "made by bố
mẹ" sẽ thu hút sự chú ý của ñứa bé.
Những ñồ chơi ñơn giản:
- Giữ lại vỏ các chai nước bằng nhựa vẫn còn nắp ñóng chặt (trẻ em
không thể mở ra ñược). Bỏ vào bên trong các chai nhựa này một ít
nước có màu, hoặc cái sợi giấy màu, v.v.
- Dùng một thùng carton lớn trang trí các hình vẽ hoặc màu ở bên ngoài,
ñặt thùng này vào trong phò ng em bé ñể nó sử dụng như nhà, tàu hỏa,
ñường hầm, hoặc nơi ñể trốn.
- Bạn có thể tạo những ñồ chơi lý thú bằng cách giữ lại cácthùng carton
sạch, dán kín lại ñể cho em bé chơi trò buôn bán, xếp ñồ hàng
- Nếu ñứa trẻ còn nhỏ, vụng về chưa chơi với trái bóng ñược, bạn hãy
dùng những túi nhỏ bằng ni lông hoặc bằng vải chắc, bạn bỏ vào ñó cát
hoặc ñậu khô rồi buộc hặt lại. Những túi này khi rơi, nó không lăn ñi xa
nên ñưa trẻ cóthể lấy lại ñược. Nhiều trò chơi với các túi nhỏ này mà
bạn có thể bày cho em bé: ném vào một cái vòng, ném vào một cái giỏ
ñể cách xa vài ba bước.
Những ñồ chơi thu hút sự chú ý của bé:
- Nối sợi dây với một hoặc nhiều cái lúc lắc ñể gây ra tiếng ñộng khi giật
sợi dây. ðây là một cách ñổi mới cái lúc lắc mà ñứa trẻ không thích nữa.
- Dùng một hộp bằng nhựa hình trụ, ñâm thủng hai ñầu trên và dưới.
Luồn vào trong một sợi dây và cột chặt, trong hộp nhựa này có ñể vài
viên bi, khi ñứa trẻ cầm sợi dây kéo hộp này, sẽ có tiếng va chạm của
các viên bi phát ra.
- Nhặt nhạnh những lõi giấy, cuộn chỉ, xâu vào một sợi dây dài có màu
sắc, và làm thành một vòng tròn.
- Thu lượm các hộp bằng kim loại như hộp bánh, hộp kẹo, hoặc hộp
ñựng nước uống, trang trí ở bên ngoài những dây ruy- băng dễ thương,
ñặt ở trong hộp những cái chuông, hoặc vật gây ra tiếng ñộng.
Muốn làm một hộp có ñục lỗ, ñầu tiên ñể ñơn giản bạn lấy một cái hộp
carton ñựng giày. Chọn những vật mà ñưa trẻ sẽ nhét vào như banh
tennis, trái bóng bàn, hộp diêm Bạn cắt ở nắp hộp carton này những
lỗ có hình dạng của các vật kể trên nhưng kích thước lớn hơn một chút.
Không cần thiết phải cắt nhiều lỗ một lần. Có thể bắt ñầu bằng lỗ tròn
sau khi ñứa bé ñã biết chơi thành thạo với lỗ tròn thì cắt một lỗ hình
khác.

49
mới nhú cặp sừng tơ Lớn hơn, hằng ñêm trẻ nghe mẹ kể chuyện
Thạch Sanh chém trăn tinh, chuyện Cây khế
Nghe mãi, các em trở nên thuộc lòng, có thể kể lại rành rọt không thiếu
một chi tiết nào. Từ chỗ biết nói ñúng, mạch lạc, giàu hình ảnh, màu
sắc thì các em sẽ biết viết ñúng, viết hay.
- Thứ hai là tập cho trẻ thói quen quan sát. Bất kể ñi ñâu, làm gì, bố mẹ
nên hướng cho con cách nhìn nhận những sự vật xungquanh. ðừng
ngại khi trẻ ñặt câu hỏi: Mẹ ơi sao cây bàng có lá xanh, lá ñỏ? Sao mùa
thu có nhiều lá rụng?
- Thứ ba là hướng cho trẻ ñọc sách và học thuộc những ñoạn văn hay.
Cha mẹ cần chọn lọc sách hay cho con ñọc, hạn chế truyện tranh vì
chúng làm hạn chế trí tưởng tượng của trẻ. Mỗi khi ñọc xong một quyển
truyện, hãy yêu cầu con viết tóm tắt, nêu ý nghĩa Tập luyện nhiều,
dần dần trẻ sẽ mài sắc ngòi bút, viết văn trơn tru, thoát ý hơn.
CHƠI MÀ HỌC
Từ ghét thành thích. Làm sao ñể con bạn có thói quen thích ñọc sách.
Cu Bin nhà mình học môn gì cũng khá, chỉ có môn văn trầy trật mãi mới
ñủ ñiểm trung bình. Cô giáo bảo phải cho nó ñọc truyện,sách thật nhiều,
nhưng nó vốn ghét sách truyện từ nhỏ, chẳng có cách nào làm cho nó
ñọc một cuốn truyện từ ñầu ñến cuối. Chị Hương than phiền với Hòa,
người bạn thân và cũng là giáo viên dạy văn.“ðược, cậu giao nó cho
mình, ñể mình thử xem”.Vạn sự khởi ñầu nan
Chủ nhật ấy, cu Bin ñược mẹ chở ñến nhà cô Hòa chơi cả ngày. Nó
giúp cô Hòa tưới cây cảnh, sửa lại hàng rào. Chiều ñến, cô Hòa “chiêu
ñãi nó một chầu xem phim” ñặc biệt. Cuốn phim về thám tử Sherlock
Holmes làm thằng bé mê tít. Khi về nhà, nó muốn mượn thêm vài cuốn
thì cô Hòa bảo: “Phim cô có mỗi một cuốn, chỉ có sách về Sherlock
Holmes là cô có ñủ, Bin mang về ñọc ñi”. Ngần ngừ một lát, Bin cũng
ñồng ý.
Có công mài sắt có ngày nên kim
Hai tuần sau, nó gọi ñiện kể vanh vách cho lũ bạn nghe về các vụ án
mà nhà thám tử lừng danh ấy ñã phá ñược.Sau Sherlock Holmes, Bin
bắt ñầu ñọc Lupin, về các cuốn truyện trinh thám khác. Hết mùa hè, nó
bắt ñầu thích ñọc hơn cả bố và mẹ cộng lại. Vào năm học mới, Bin viết
văn hay hơn hẳn. Nó biết chấm, ngắt câu hợp lý. Câu văn có nét so
sánh dí dỏm, hóm hỉnh,nhiều hình ảnh hơn. Chị Hương cứ phục bạn
sát ñất, nhưng chị Hòa chỉ cười “Thích ñọc sách hay không, không phải
bản tính của trẻ. ðó chỉ là một thói quen tốt hoàn toàn có thể tập ñược”.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
50
Vài mách nước nho nhỏ
Con bạn có thích ñọc sách không? Bạn ñã làm gì ñể giúp chúng tiếp
cận với sách báo và khơi gợi hứng thú của chúng trong việc ñọc. Sau
ñây là một số mách nước nho nhỏ giúp bạn:
- Có thể tập cho trẻ thích ñọc sách ở lứa tuổi nào là tốt nhất?
Càng sớm càng tốt. Trẻ dưới 4 tuổi ñã có thể nhận biết những cuốn
sách có tranh ảnh ñẹp, màu sắc cuốn hút. Bạn hãy dành thời gian kể
những mẩu chuyện tranh ñơn giản cùng lúc với việc giở cho chúng xem
tranh ảnh về câu chuyện ñó. Nếu không có thời gian, mỗi tuần chỉ cần
tập cho chúng xem từ 2 ñến 4 lần. Mỗi lần 15 ñến 30 phút. Sau ñó, hãy
ñể những cuốn truyện tranh này ở ñầu giường, trên kệ thấp, ñể trẻ có
thể tự lấy xem khi chúng muốn.
Khuyến khích chúng tự kể lại câu chuyện theo ngôn ngữ của chúng.
Nếu chúng có làm hỏng vài cuốn, ñừng rầy la, vì như thế, bạn sẽ làm
cho chúng ngại tiếp cận với sách báo.
- Nếu trẻ hiếu ñộng, không thích hợp ngồi một chỗ, làm sao ñể
chúng chịu ñọc sách?
Hãy lựa một câu chuyện hấp dẫn kể cho trẻ nghe một ñoạn (không có
ñoạn kết). Bạn làm như thật sự không biết, ñặt ra câu hỏi cho ñoạn tiếp
theo và “nhờ” trẻ ñọc ñể trả lời. Ví dụ “Ráp l ại thành cây tre 100 ñốt,
nhưng làm sao anh ta vác về nhà ñược nhỉ? Lâu quá rồi mẹ quên, con
ñọc tiếp và kể cho mẹ nghe với!”. Trẻ con cảm thấy chúng ñược khám
phá và có nhiệm vụ thật lớn “Kể cho mẹ nghe” (không có ñứa trẻ nào lại
không thích ñược khen. ðừng tiếc lời khen khi chúng ñọc xong ñược
một cuốn sách hoàn chỉnh).
- Bắt ñầu từ cuốn sách chúng thích, chứ không phải cha mẹ chúng
thích.
ðừng bao giờ bắt trẻ xem những cuốn sách bạn cho là hay nhưng
chúng không thích. Việc áp ñặt này sẽ làm giảm mọi hứng thú của
chúng, ñồng thời làm chúng cảm thấy rất khó chịu. Kết cục là chúng
chẳng rút ra ñược gì sau khi ñọc cả.
Mùa hè, trẻ có thời gian rảnh nhiều hơn, bạn hãy kiên trì và khéo léo ñể
chúng tận dụng thời gian này ñọc sách báo. Sách thực sự là người bạn,
người thầy tốt nhất của trẻ.




59
- Những mẩu vải thừa.
- Những hũ ñựng yaout trống, có màu sắc sặc sỡ.
- Thẻ bằng nhựa, ví dụ: thẻñiện thoại ñã sử dụng hết.
- Chìa khoá cũ.
- Cái ñeo chìa khoá, những ñồ quảng cáo.
ðồ chơi cho trẻ nhỏ dưới 2 tuổi
Một giàn treo ñồ chơi dễ làm và không tốn kém. Dùng một thanh gỗ và
treo tất cả ñồ chơi lên thanh gỗ nhờ vào các móc. Trẻ nhỏ có thể sờ,
kéo, nhìn những ñồ chơi này.
- Có thể treo ñồ chơi ở phía trên em bé khi nó nằm trên giường. Bạn
treo một sợi dây dài ở trên trần, móc vào sợi dây này những cái khuy,
bạn có thể dễ dàng treo lên ñó các thứ ñồ chơi mà ñứa trẻ thích.
- Thay ñổi ñồ chơi thường xuyên, ñồ chơi cũ cất ñi sau ñó ñưa ra sử
dụng lại ñể thu hút sự chú ý của ñưa bé.
- Trẻ con rất thích ñồ chơi chuyển ñộng và có màu sắc, bạn có thể treo
lên sợi dây bong bóng, vỏ hũ yaourt có màu sắc, chuỗi hạt
- Ở giàn treo ñồ chơi móc vào ñó một găng tay bằng cao su ñược thổi
phồng lên và cột lại, trẻ rất thích chơi với loại này.
- Dùng hai hoặc ba vòng ñể mắc riñô bằng gỗ, cột chặt chúng lại bằng
những dây ruy băng có màu sặc sỡ và treo lên.
- Dùng những áo pull cũ không mặc nữa, vẽ lên hình những súc vật
như mèo, chó, cắt và may, ñộn vào trong bông hoặc vớ cũ. Lấy nút ñể
làm mắt, thêu râu mép. Những ñồ chơi này dễ làm em bé thích thú.
- Khi ñứa bé có một ñồ chơi di ñộng ở trên giường, móc một ñèn chiếu
sáng ở cạnh giường ñối diện với ñồ chơi, ánh sáng chiếu ra sẽ tạo
bóng của ñồ chơi di ñộng trên tường làm cho ñứa trẻ thích thú.
Làm mặt nạ: Dùng một cái muỗng lớn bằng gỗ, sơn lên ñó một mặt
người ñơn giản và vui nhộn, dán lên vài sợi len ñể làm tóc, dùng một
ống bằng bìa cứng ở ngoài có bọc giấy màu. Bỏ muỗng có sơn mặt
người vào bên trong ống. Lúc cho em bé chơi bạn hãy cầm cán muỗng
ñưa lên, kéo xuống ñể cái mặt nạ xuất hiện và biến mất.
ðồ chơi cho bé tuổi tập ñi
Bạn có thể tận dụng mọi thứ "phế thải" trong nhà ñể làm ñồ chơi cho
con, dạy cho bé làm. Bằng những vật liệu ñơn giản, thêm một chút thời
gian và sự khéo léo, con bạn sẽ có cả kho ñồ chơi "ñộc quyền", không
tìm thấy cái thứ hai. Nếu bạn là người khéo tay, hãy chịu khó tưởng
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
58
- Nên tránh những ñồ chơi khó giặt, nên chọn những ñồ chơi có thể giặt
máy ñược, dễ dàng bảo quản.
2. Một ñứa trẻ không cần có nhiều ñồ chơi cùng một lúc bởi vì nó sẽ
chán.
Tốt hơn nên cất giữ những ñồ chơi mà nó thích. Một hoặc hai tuần sau
khi ñứa bé chán ñồ chơi mà chúng ñang có, ñòi ñồ chơi mới, lúc ñó hãy
ñem những ñồ chơi mà bạn cất giữ trước ñó ra. Dù là cũ nhưng những
ñồ chơi này cũng hấp dẫn ñứa trẻ giống như mới.
3. Những ñồ chơi chưa hợp với lứa tuổi của trẻ sẽ không làm cho ñứa
trẻ thích thú, nó dễ bị thất vọng vì không sử dụng ñược những ñồ chơi
này. Tốt hơn hết nên cất ñi và ñưa ra cho em bé sử dụng lại sau vài
tháng.
4. Nếu bạn có thói quen giấu ñứa bé những món ñồ chơi cũ và sau ñó
sử dụng lại, ñứa bé sẽ có ấn tượng mỗi ngày có thêm một ñồ chơi mới.
ðây là một phương tiện tốt ñể canh chừng trẻ.
Dùng một hộp ñựng bánh bằng sắt hoặc hộp ñựng giày rồi cất giữ lại,
những thứ ñã nêu trên ñể làm ñồc hơi cho em bé. Rất hữu ích trong
những trường hợp bạn ñang nói ñiện thoại, nấu nướng, hoặc ngay cả
khi dỗ bé ñể cho nó bớt quấy.
6. Những ñồ chơi ngộ nghĩnh nhất và lý thú nhất không bắt buộc là
những thứ ñắt tiền ñược bán ở tiệm. Hãy tìm hiểu con của bạn ñể chọn
ñồ chơi cho nó tuỳ theo lứa tuổi:
- Hộp ñựng ñồ ăn bằng nhựa.
- Hộp không bằng nhựa hoặc bằng giấy carton.
- Muỗng bằng gỗ, thìa, ly, dĩa bằng giấy bìa cứng.
- Nhiều hộp vớinhiều kích cỡ khác nhau dễ dàng ñóng mở (ví dụ hộp
ñựng thuốc, hộp ñựng xà phòng, hộp ñựng trà), không ñược dùng hộp
bằng thủy tinh.
- Ống bằng giấy bìa cứng.
- Túi xách bằng giấy.
- Vớ ngắn hoặc găng tay chỉ còn lạimột chiếc.
- Kẹp ñể cặp áo quần.
- Bàn chải chân, bàn chải áo quần.
- Giấy bạc, giấy màu, giấy hoa.
- Banh tennis.

51
Trò chơi thích hợp cho cả trẻ hiếu ñộng, nghịch ngợm hay tỉ mỉ,
dịu dàng
Hãy bày trò cho ñứa con hiếu ñộng của mình. Nó sẽ học hỏi ñược
nhiều ñiều mà bạn cũng bớt bị quấy rầy. Cách hay nhất ñể con cái
không phá phách là hướng dẫn nó "phá phách trong khuôn khổ".
Hãy luôn luôn ñể trong ngăn kéo một túi nhựa có chứa tất cả các dụng
cụ như keo dán, kéo, giấy trắng và giấy màu, màu vẽ, viết chì màu, tẩy,
lọ nước, vỏ sò, ruy băng, giấy gói Con bạn sẽ có sẵn mọi thứ và như
vậy bạn sẽ không bực mình vì cứ cần ñến lại phải ñi tìm.
Và hãy ñộng viên con cùng làm những thứ sau ñây:
Làm chuỗi ñeo cổ. Dùng những sợi len màu, xâu những hạt nút, vỏ sò
hoặc hạt giả trai ñể làm thành chuỗi ñeo cổ.
Chơi với những hạt nút: Sắp xếp, phân loại, ñếm các hạt nút là một trò
chơi tuyệt vời ñối với trẻ em khi mà nó ñã lớn và không ngậm các hạt
nút này vào miệng. ðể có một số lượng lớn hãy cắt ở áo quần cũ.
ðể các hạt nút không rơi xuống ñất, bạn cho tất cả vào một miếng vải
rộng. ðưa cho bé một cái hộp ñựng trứng ñể nó phân loại các hạt nút
dựa theo màu và hình dạng.
Tranh dán: Cắt hay xé những miếng giấy ở bất kỳ dạng nào từ giấy gói
hàng, giấy gói quà,giấy màu. Và ñưa cho con bạn một tờ giấy trắng và
một hộp keo dán, tự nó dán các miếng giấy nhỏ và làm thành một bức
tranh.
Trong thư người ta gửi cho bạn có rất nhiều tem, ñừng vứt ñi, hãy ñưa
cho con bạn ñể nó chơi dántem.
Khi bạn viết thư cho gia ñình, cho bạn bè, hãy cho bé tham gia dưới
hình thức một bức vẽ, một bức tranh dán.
Bộ sưu tập thiên nhiên: Khi cùng con ñi chơi trong công viên hay tha
thẩn quanh nhà, hãy sưu tập các thứ khác nhau ñể thu hút sự chú ý
của bé: hoa, vỏ sò, viên sỏi ñẹp, vỏ ốc, các loại lá cây, cỏ Khi về nhà,
con bạn sẽ sắp xếp lại vào cái hộp, ñó như là kho tàng của bé.
Chơi với nước: Nếu con bạn thích chơi với nước và thích lau chùi, ñưa
cho nó chậu nước ấm và một ít nước rửa chén bát, một miếng bọt biển.
Giao cho nó nhiệm vụ lau chùi xe ñạp, xe ô tô của nó, nó sẽ rất thích.
Nhớ ñùng cho bé chơi nước quá lâu kẻo bé bị lạnh.
Mùa con ñược nghỉ hè, hãy ñưa nó cây cọ với xô nước cho nó sơn
vách nhà bằng nước và cây cọ ñó. Nhà sẽ ướt nhưng sau ñó sẽ khô
ngay và bạn không phải lau chùi gì cả.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
52
Nặn tượng: Vật liệu nặn tượng rất tốt là bột trộn muối, vừa dễ làm vừa
ít tốn kém. Bạn hãy trộn hai bột một muối vào một ít nước. Bột này sẽ
dính nhuyễn, dễ nhào trộn hơn. Sau khi ñã dùng bột nặn thành hình
con vật, bạn ñể khô sau ñó sơn màu lên hoặc trước ñó bạn có thể thêm
vào bộtvài giọt màu thực phẩm hoặc màu vẽ ñể có bộtmàu hồng hoặc
vàng xanh khác nhau.
Thổi xà phòng: Tất cả mọi ñứa trẻ ñều thích thổi bong bóng xà phòng.
Nhưng nó hay làm ñổ nước xà phòng ra và sẽ bị trượt. ðể tránh, bạn
lấy dây cột lọ nước xà phòng vào một trụ ñứng hay một cái cây ngang
tầm với bé. Nếu bạn không muốn cho bé thổi bọt bong bóng xà
phòngthường, hãy lấy sữa tắm không dị ứng dành cho em bé. Loại này
sẽ tạo thành nhữngbong bóng rất ñẹp.
Làm con rối: Bạn có thể làm con rối từ vớ cũ. Chỉ cần ñính hạt nút ñể
làm mắt, một túm len làm mũi, và vẽ khuôn mặt hoặc thêu, ñính vài sợi
len làm tóc, may hai miếng vải nhỏ làm tai và lưỡi.
Làm nhà: Nếu con bạn thích lều gỗ, thích làm nhà, hãy làm cho nó một
thùng carton lớn, sơn lên thùng, vẽ phong cảnh và cây cối, cắt ñể tạo
những cửa sổ nhỏ và một cửa lớn.
Trang trí: Lúc rảnh rỗi, bạn muốn kiếm một công việc tay chân cho ñứa
trẻ làm. Hãy ñể cho nó trang trí một cái hộp giấy như làm hộp nữ trang,
ñồ chơi ðầu tiên, cho nó trang trí hộp bằng gỗ, hoặc bằng giấy bìa,
ñưa cho nó những vật liệu ñể trang trí: keo dán, nút, giấy vụn, ruy băng,
giấy bạc.
Hóa trang: Trẻ em rất thích hoá trang thành người già. Bạn có thể làm
cho tóc nó bạc nhờ bột, làm râu bàng các sợi cotton hay dây nilon, râu
bắp rồi kiếm một cái cây làm gậy cho nó chống.
Với trẻ con, chơi là học
Nhiều nghiên cứu chứng mình rằng chơi ñùa không phải là một việc tự
ñộng. Học và chơi nâng cao các kỹ năng và kinh nghiệm khác nhau của
bé. ðiều này rất hữu ích cho tương lai của bé.
Chơi rất quan trọng ñối với sự phát triển của bé: Bé rất thích ñược chơi
ñùa nhiều. Bạn sẽ có dịp hiểu biết con mình nhiều hơn khi bạn thay ñồ
cho bé, cho bé tắm, cho bé ăn, khi nói chuyện, hát với bé cũng như khi
cùng bé ñùa với các ñồ chơi và trò chơi. Mặc khác, con bạn có thể học
hỏi từ bạn nhiều ñiều mới lạqua các công việc hàng ngày hoặc qua việc
nô ñùa.
Các nghiên cứu chứng minh rằng chơi ñùa không phải là một việc tự
ñộng. Chơi và học giúp bé nâng cao những kỹ năng và kinh nghiệm
khác nhau và những ñiều này thật hữu ích cho tương lai của bé. ðể

57
7. ðể phát triển xúc giác và thị giác của trẻ, dùng một tờ giấy màu lớn
vẽ lên một con ñường và nhiều vườn nhỏ. Trên các vườn này, bạn dán
lên những thứ có hình dạng, màu sắc, chất liệu khác nhau ví dụ lá khô,
vải Một số khác bạn ñể lên gạo, ñậu, cát ðứa trẻ sẽ thích thú ñi tìm
các vật liệu theo con ñường mà bạn ñã vẽ.
8. ðể phát triển xúc giác của em bé, hãy lấy bàn chải trang ñiểm, loại
mềm nhất chạm vào da của em bé, rồi chạm vào da bạn, bắt ñầu ở
cánh tay, chân, khi em bé thích thì chạm vào các phần còn lại của cơ
thể.
9. ðể phát triển tính nhạy cảm của lòng bàn chân, hãy cho em bé ñi
chân trần trên cát, nước, cây cỏ
10. Biết lôi kéo sự chú ý của trẻ em về những biểu hiện tự nhiên, ví dụ
như mưa, ánh sáng, bóng tối, yên lặng. Hãy ñể những hạt mưa rào
chạm vào tay, mặt cho bé ngắm mưa qua cửa sổ.
11. Cảm giác kinh ngạc khám phá là bản chất tự nhiên ở trẻ em nhưng
phải ñược phát triển. Người lớn sẽ làm cho trẻ chú ý tới những thứ
xung quanh như tiếng chim hót, hoa hồng, màu của bầu trời, mây bay
Niềm thích thú truyền từ người lớn sang trẻ con, mở ra cho bé thấy
những ñiều hấp dẫn và vẻ ñẹp của thế giới xung quanh.
12. Ngay cả ở trong thành phố bạn cũng cố gắng tạo sự chú ý của em
bé với các quang cảnh thiên nhiên. Dẫn bé ñi dạo thường xuyên, quan
sát sự thay ñổi của mùa, ép lá khô
13. Bạn có thể phát triển sở thích về ăn uống của em bé trước khi nó
biết ăn bằng cách dùng ngón tay có chấm thức ăn ñưa vào miệng trẻ.
Khi nó lớn hơn một tí, bạn có thể ñể trước mặt em bé một ít muỗng cà
phê có thức ăn xem nó phản ứng như thế nào.
ðồ chơi
Ở cửa hàng ñồ chơi Bách Việt có một câu khẩu hiệu rất hay: "Hãy ñể
con bạn vui chơi và lớn lên". Trẻ con lớn lên nhờ ñược chơi. Vì vậy, ñồ
chơi ñối với trẻ con rất quan trọng. Bạn nên biết một số nguyên tắc về
ñồ chơi và cách cho trẻ em chơi.
1. Một vài lưu ý:
- ðừng ñể cho ñứa trẻ chơi ñồ chơi nhỏ hơn nắm tay của nó.
- Tránh những sợi dây quá dài (trên 25 cm), tránh những vật có góc
nhọn, sắc, hoặc những vật dễ vỡ thành nhiều mảnh nhỏ vìem bé có thể
nuốt nó hoặc bị thương. ðối với thú có lông thì phải ñảm bảo không
ñâm vào mắt em bé và các chất ñể nhồi bên trong ñồ chơi không bị
thoát ra ngoài.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
56
dẫn bé trèo qua gối, bò vào ñường hầm làm bằng những cái hộprỗng,
rồi ñi quanh cái ghế
2. Vẽ màu. Trên vỉa hè bằng phấn, hay trên những tấm giấy lớn bằng
màu sáp, khuyến khích từng 2 – 3 trẻ vẽ với nhau.
3. Nhảy múa. Bật nhạc, cho con và các bạn chúng cùng nhảy, và xem
con của bạn cùng lũ nhỏ nhảy múa nghiêng ngả.
4. ði dung dăng dung dẻ. Trò chơi truyền thống rất ñược ưa chuộng
này giúp trẻ ñang chập chững học biết những hoạt ñộng có tính ñồng
ñội cũng như tăng cường khả năng phối hợp.
ðánh thức giác quan
Có những trò chơi giúp "ñánh thức giác quan" của trẻ. Một cách tự
nhiên, bé cũng tự phát triển nhưng với những gợi ý sau ñây, bạn có thể
giúp con mình phát triển hơn:
1. Phải luôn luôn giữ ñứa trẻ bằng cách nâng ñỡ cột sống của nó.
2. Trong những tháng ñầu sau khi sinh, ñứa trẻ thích nhìn những ñồ vật
chuyển ñộng. Bé rất thích nếu bạn treo trên giường cách nó 25 cm một
sợi dây và móc lên ñó những ñồ chơi có màu hoặc bong bóng, khi có
gió thổi sẽ làm các vật này ñộng ñậy.
3. Sau ñó rất nhanh, ñứa bé thích bắt và thả ñồ chơi, giăng ngang
giường nó một sợi dây co dãn ñược, hoặc gần chân tay của bé.
Bạn treo lên sợi dây này cái lúc lắc, chuông có ruy băng hoặc cái bong
bóng nhỏ.
4. ðể làm cho trẻ thích thú và ñánh thức thính giác của em bé, bạn sưu
tầm các vỏ hộp, vỏ chai bằng nhựa ñược ñóng kín, ví dụ: chai ñựng
nước, ống ñựng thuốc Bỏ vào các vỏ hộp này gạo, ñậu khô, nút, bi
Khi bạn lắc hộp sẽ tạo ra nhiều âm thanh khác nhau cho em bé.
5. ðứa bé thích lắng nghe và quan sát. Bạn có thể ñặt ở phòng em bé
những ñồ vật làm cho nó say mê trong nhiều giờ:
- Hộp nhạc có hình người nhảy múa
- ðồng hồ quả lắc
- Bể cá ñiện tử, ñây là một cách ñể dỗ dành em bé khi nó khóc.
6. ðồ chơi dễ làm cho em bé thích thao tác và tạo tiếng ñộng. Túi xách
bằng nhựa tạo ra tiếng ñộng khi cọ xát lên nó (không bao giờ cho ñứa
trẻ chơi trực tiếp túi xách bằng nhựa vì nó có thể ñội lên ñầu làm ngạt
thở).

53
việc chơi ñùa thật sự có ích cho con của bạn, có một vài ñiểm cha mẹ
không ñược quên:
- Thu xếp một sân chơi cho bé thật thuận lợi và an toàn, vệ sinh. Trong
khu vực có trẻ em không ñược hút thuốc lá.
- Cho bé mặc quần áo và tã lót vừa vặn, giúp bé chơi thoải mái và cử
ñộng tự do.
- Cho bé chơi các ñồ chơi thích hợp với lứa tuổi và sự phát triển của bé,
các ñồ chơi khơi dậy sự hào hứng và ñáp ứng nhu cầu phát triển, học
hỏi của bé.
Nên nhớ rằng cha mẹ, anh chị trong nhà là ñối tượng vui ñùa thích thú
ñầu tiên của bé:
- Cùng hồ hởi với bé khi bé nhận ra hình dáng. Màu sắc, âmthanh và
các kết cấu, những gì liên quan ñến việc rèn luyện cho bé những kỹ
năng mới.
- Coi chừng những sản phẩm ñồ chơi mang ñộc tố.
- Dành thời gian chơi với con bạn một cách kiên nhẫn, cùng vui mừng
với bé trước những thành công nho nhỏ của nó.
- Trông không cho bé gần với thú nuôi trong nhà. ðừng bỏ bé một mình
với thú.
- Chơi ñùa với bé càng nhiều càng tốt dù không có ñồ chơi.
Chơi là học:
Chơi ñùa có thể kích thích trẻ phát triển trong mọi lãnh vực. Mỗi loại ñồ
chơi khác nhau ñều giúp trẻ phát huy ñược những kỹ năng và kinh
nghiệm khác nhau.
Làm sao biết khi nào bé sẵn sàng chơi với bạn?
Khi ñó, bé tỉnh táo và rất thoải mái, mắt mở to và ánh mắt long lanh.
Cánh tay bé dang rộng hướng về phía bạn. Cả khuôn mặt bé rạng rỡ
và toét miệng cười. Khi bé cảm thấy thật sự phấn chấn, bé vẫy cả hai
tay và ñá chân. Trẻ cũng biết thủ thỉ và lên tiếng ríu rít cũng như cười
lớn ñể truyền cảm giác vui sướng trước bốn tháng tuổi.
ðây chính là cơ hội ñể bạn có thể vui ñùa với bé. Hãy áp mặt bạn sát
vào bé. Hãy bế bé lên, vuốt ve vàcười với bé. ðể tránh sự kích thích
quá mức, chỉ nên cho bé chơi thật vui mỗi lần khoảng từ một ñến hai
phút.


Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
54
Khi chơi, trẻ học ñược những gì?
Trẻ em tiếp thu rất tốt khi chơi. Tất cả các bậc cha mẹ ñều mong ñứa
con 3-4 tuổi của mình ñược chuẩn bị ñể học chữ. Họ sốt ruột vì thấy
trường mẫu giáo cho cháu chơi nhiều hơn học. ðừng lo lắng! Chơi là
chương trình học rất tốt! Tất cả các hoạt ñộng vui chơi cháu bé tham
gia sẽ xây dựng cho trẻ khả năng nhận thức, tình cảm, thể lý và xã hội.
Học từ các khối nhựa, gỗ
Những vật hình khối giúp trẻ nhận thức ñược không gian ba chiều, khái
niệm sau này sẽ là nền tảng cho những bài hình học, vật lý, kiến trúc và
kỹ thuật. Trẻ mẫu giáo thích tưởng tượng những vật hình khối có kích
cỡ to, vừa, nhỏ như ñó là bố, mẹ và con. Qua ñó, trẻ thể hiện sự hiểu
biết về những mối tương quan kích cỡ trong thế giới thật. Các bé gái ít
có cơ hội phát triển những kỹ năng quan trọng nếu bọn con trai giành
hết các ñồ chơi xây dựng.
Vì thế, những cô mẫu giáo giỏi thường sử dụng nhiều ñồ chơi khác
nhau ñể khuyến thích các bé gái tham gia trò xây dựng. Các bé trai
thường xếp những khối to nhỏ với nhau thành lâu ñài, con tàu vũ trụ
và hình dung trong ñầu một khung cảnh nào ñó trên con tàu. Như thế
chúng có cơ hội phát triển trí tưởng tượng mà các bé gái thường học
qua những trò ñóng kịch với búp bê, chơi bán hàng Học qua ñường
nét:
Hầu hết trẻ ba tuổi thích vẽ hay viết nguệch ngoạc. Dù với bạn, những
ñường nét ñó là vô nghĩa nhưng chúng lại rất ý nghĩa ñối với "tác giả"
của chúng. Lúc 4 tuổi, nhiều em bắt ñầu vẽ những hình và tranh biểu
tượng cho người, cảnh hay những thứ chúng thấy haytưởng tượng ra.
Cũng như việc học từ vựng giúp trẻ suy nghĩ tốt hơn, chuyện vẽ nguệch
ngoạc hay vẽ tranh có thể là bước nhảy ban ñầu ñể quan sát thế giới
xung quanh. Khi những hình vẽ của trẻ ngày càng phức tạp, chúng
cũng chú ý nhiều ñến chi tiết và thường hỏi những câu cụ thể hơn,
như : "Sao cái ñuôi con chó kia ngắn quá vậy?". Họckhi hát và múa:
Hát những bài hát ngắn giúp trẻ 3 tuổi thưởng thức âm thanh của từ và
là bước chuẩn bị cho trẻ học ñọc sau này. Khi 4 tuổi, chúng có thể hát
những bài hát dài hơn, múa những bài múa ñơn giản theo nhịp ñiệu
của những nhạc cụ như trống, thanh gõ, và trống lắc. Hát và múa cũng
giúp trẻ tự nhiên, linh ñộng và sáng tạo, những ñiều rất cần ở các lĩnh
vực khác trong cuộc sống. Trí tưởng tượng trongchuyển ñộng:
Khi chơi với những ñồ chơi như xe hơi, xe tải, máy bay, tàu lửa , và
giả vờ hồi hộp vì tốc ñộ, trẻ mẫu giáo cảm thấy lớn mạnh và trưởng
thành. Khi trẻ tưởng tượng và chơi trò ñi xe trên một con ñường dài, có
thể trẻ ñang nghĩ cách vượt qua nỗi lo lắng vì phải xa rời người thân.

55
Một nữ tiến sĩ tâm lý học kể rằng có hai ñứa bé trai 3 tuổi suýt bị tai nạn
xe hơi. Vài tuần sau, hai chú bé ñó diễn lại sự cố kinh hoàng ñó trong
góc sân chơi ở trường mẫu giáo. Bà nói: "Chơi giúp trẻ vượt qua những
phản ứng xúc cảm của nó".
Chơi ráp hình:
Khi chơi ráp hình (với bộ Lego chẳng hạn), trẻ phát triển khả năng suy
luận về không gian, quan sát những kiểu mẫu và chi tiết, thực tập sự
phối hợp tay và mắt. Chúng sẽ tiến từ những bài tập ráp hình tương ñối
ñơn giản (khoảng 10 miếng lắp ráp) tới những bài tập khó hơn (hơn 20
miếng lắp ráp nhỏ hơn, phẳng, những miếng lắp ráp ăn khớp với nhau).
Những bài tập lắp ráp không nên quá khó (sẽ gây bực dọc!) hay quá dễ
(gây chán nản!) nhưng nên vừa ñủ thách thức trẻ ñể dạy chúng tập
trung và kiên trì giải toán. Nếu cho một nhóm cùng làm, chúng có thể
làm ñược những bài tập ráp hình rất khó,ñồng thời trẻ học ñược các
cộng tác và trù tính những chiến lược ñể giải bài.
Chơi ngoài trời:
ðộng tác chạy và trèo làm cho trẻ phát triển những kỹ năng thể lý, củng
cố cơ bắp và thực tập thế cân bằng. Vì ngoài sân trẻ ít bị giám sát hơn
trong lớp nên sân chơi cũng là nơi hoạt ñộng chung ñể học những bài
học có tính xã hội. Ngoài sân, trẻ học cách chia sẻ và thay phiên nhau,
bày trò ñể chơi chung. Khi xung ñột nảy sinh,chúng giải quyết bằng
cách của chúng, học cách thương lượng và ñánh giá khả năng của một
nhóm, một"phe".
Giả vờ ñọc:
Một số ít trẻ mẫu giáo có thể ñọc thật, nhưng thường thì chúng không
biết ñọc và chỉ thích lướt qua những quyển sách nào có nhiều hình
minh hoạ. Trẻ 4 tuổi có thể nghe một câu chuyện nhiều lần rồi "ñọc"
chuyện ñó theo trí nhớ cho bạn cùng lớp. Kiểu ñọc giả vờ này, cũng
như viết giả vờ, là khúc dạo cần thiết cho việc ñọc và viết thực sự.
Những lúc ấy, trẻ ñang học ba bài học quan trọng: kể chuyện có mở
ñầu, nội dung và kết thúc; chia sẻ câu chuyện với những người khác;
và kết bạn thật sự với sách.
Những trò chơi dạycác kỹ năng xã hội
Qua các trò chơi, trẻ có thể học ñược cách chia sẻ, thay phiên nhau, và
nói chung, biết cư xử nhã nhặn với người khác. Thử những hoạt ñộng
sau ñể giúp phát triển những kỹ năng của trẻ:
1. Làm theo. Bạn có thể kéo trẻ vào trò chơi gọi tên và hành ñộng theo
những dạng vận ñộng khác nhau – những ñộng tác càng buồn cười
càng tốt. ðể thêm vui, tạo những lối ñi ñầy chướng ngại vật ñơn giản rồi
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
72
Bé thích chỉ một cách bất ngờ vào từng phần thân thể ñể ñố xem nó ở
ñâu, trò chơi này có thể làm cho bé có cảm giác thực sự.
Bạn hỏi: "Mũi của con ñâu?" "ðầu con ñâu?" và xem trẻ hứng thú chỉ
ñúng vào phần bạn hỏi.
"ði lấy nó":
ðặt một ñồ chơi hay một vật hấp dẫn xa khỏi tầm tay của bé và ñộng
viên bé với ñến hay bò tới ñồ vật ñó. Bạn phải ñảm bảo ñể bé có cảm
giác là tự cháu hoàn thành công việc.
Những trò chơi hữu ích ở trong nhà
Nếu thời tiết xấu giữ chân bạn ở nhà, hãy làm gì ñó cho gia ñình vui lên.
Những gợi ý dưới ñây có thể giúp bạn biến thời gian buồn tẻ trở nên vui
tươi hơn.
Trò chơi tấm ảnh dính:
Trò chơi bắt ñầu bằng việc thu lượm vật thải. Bạn cùng bé nhặt những
thứ rác nhẹ trong sân (lá cây, cỏ dại, cây con). Sau ñó trở vào nhà, nhặt
thêm các loại rác thủ công (lông chim, chỉ vải, các trái bóng nhỏ, khăn
giấy nhàu) tập trung thành ñống. Dán một tờ giấy lớn(loại giấy dính
Con-Tact) lên tủ lạnh, mặt dính bên ngoài. Cho bé chơi và dán những
vật thu lượm ñược lên mặt dính của tờ giấy. ðặt tên những vật mà bé
ñã dán. Bạn chú ý ñừng ñể bé tiếp cận những vật nhỏ có thể gây ngạt.
ðể giữ cho vật dán không rơi ra, bạn dán thêm một tờ Con-Tact cùng
cỡ phủ lên và nhấn mạnh xuống. Nào, tacùng nhấn.
Ban nhạc của bé:
Trẻ con thích gây tiếng ñộng, vậy hãy chơi trò tạo tiếng. Ngoài những
vật có thể gây tiếng ñộng như xoong nồi, bạn có thể cho trẻ chơi những
vật có sẵn trong nhà:
Hộp lắc: thu thập các loại vỏ ñồ hộp nắp nhựa nhưhộp khoai tây chiên
khô hay hộp cà phê. Cho gạo hay các hạt khô vào hộp. Dán kín nắp lại.
Bạn và trẻ cùng trang trí bên ngoài hộp. Khi làm xong bạn hãy ñưa hộp
cho trẻ lắc.
Trống: Bạn hãy tháo nắp những hộp trống rồi dán băng keo các cạnh
hộp lại. Dán nhiều hộp lại với nhau rồi cho trẻ gõ. Chú ý âm thanh khác
nhau của từng cái trống. Âm nhạc giúp trẻ phát triển khả năng nghe,
phân biệt âm thanh trầm và bổng.
Chiếc hộp thần kỳ:
Các bậc cha mẹ phát hiện ra rằng mỗi khi mua ñồ chơi cho bé ñộ một
tuổi, bé chỉ thích chơi hộp. Lợi dụng sở thích của trẻ khi mở quà, bạn

61
- ðồ chơi có ñôi: Loại ñồ chơi này vừa làm trẻ thích thú vừa làm cho trẻ
vận dụng trí thông minh. Bạn hãy cắt những bức ảnh ở các quyển họa
báo hoặc catalogue, dán chúng lên các tấm bìa cứng rồi ñề nghị trẻ xếp
thành từng cặp giống nhau: hai mặt người, hai chiếc thuyền, hai cái mũ,
hai con chó hãy bắt ñầu bằng cách trộn lẫn ba cặp, sau khi ñứa trẻ ñã
phân biệt và xếp ñược rồi thì thêm vào các cặp khác. Cách thức này
cũng giúp cho em bé "khởi ñộng" trí nhớ của nó.
- Những vòng tròn xâu lại với nhau trên một trục: ðây là một ñồ chơi cổ
ñiển của các em bé mà bạn có thể làm ra một cách dễ dàng.
Dùng một ống bằng gỗ hoặc bằng carton gắn lên một miếng gỗ hoặc
một miếng carton dùng ñể làm ñế. Bạn có thể xâu trên trục này nhiều
thứ khác nhau:
Lõi carton của giấy vệ sinh, lõi cuộn chỉ Lõi giấy của cuộn băng keo ñã
hết
Vòng cứng
Vòng ñể treo ri-ñô bằng gỗ
ðồ chơi cho bé lớn
Trẻ ñã lớn hơn 2 tuổi thích những trò khéo léo hơn trước, không chỉ
ñơn giản là chuyển ñộng, màu sắc Nó thích có sự kết hợp giữa các
giác quan.
Chơi luồn chỉ: Khi ñứa trẻ ñã lớn nó thường thích trò chơi luồn chỉ qua
một cái lỗ giống như may hoặc thêu thùa. Bạn có thể làm dễ dàng các
loại trò chơi này, cắt những tấm bìa carton dày rồi vẽ lên ñó các hình vẽ.
Nếu bạn không biết vẽ thì dán lên ñó những tấm hình cắt từ báo hoặc
sách, như hình con gấu, cây cối Dùng một cái ñục ñể tạo ra một số lỗ
ở tấm carton này, các lỗ ñều ñặn ñừng cách xa nhau quá, ñưa cho em
bé một sợi dây màu và bé sẽ xỏ sợi dây từ lỗ này qua lỗ khác quanh
hình vẽ.
Chơi ném lon: Bạn thu nhặt cho ñứa bé khoảng 12 cái hộp không, có
kích thước bằng nhau, không có nắp và ñừng sắc cạnh ñể tránh không
làm cho trẻ bị ñứt tay. Em bé sẽ học cách xếp một hình tháp sau ñó nó
dùng trái banh tennis hoặc banh vải ném vào hình tháp này cho ñổ ñi.
ðứa trẻ thường thích trò chơi này
ðối với những trẻ ở tuổi này, nhiều trò chơi hướng ñến việc dạy cho trẻ
cách xếp chồng lên nhau và xếp lồng vào nhau các ñồ vật. Hãy sắm
nhiều chậu bằng nhựa tròn, kích thước khác nhau. Những chậu này có
thể xếp chồng lên nhau hoặc chồng khích vào nhau. Lật ngược lại
những chậu này ñể làm trống khi ñứa bé dùng thìa, muỗng bằng gỗ gõ
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
62
vào ñó. Mùa hè chậu lớn dùng ñê tắm. Khi ñứa trẻ ñã lớn, những chậu
này sẽ sử dụng vào những mục ñích khác trong gia ñình.
Chơi ghép hình: Nếu con bạn muốn chơi trò ghép hình và bạn muốn
thay ñổi nhiều hình mới, bạn có thể tự làm lấy. Cắt những hình ñẹp
trong tạp chí, hình phong cảnh, hình súc vật, quảng cáo phim cho em
bé, cắt những hình này rồi dán lên bìa giấy cứng bọc lại bằng một lớp
giấy bóng trong suốt, dính. Cắt các hình này thành nhiều mảnh. Lúc con
bạn còn nho cắt từ ba ñến bốn mảnh lớn, ñơn giản ñể em bé có thể
ghép chúng lại với nhau. Khi nó ñã sử dụng thành thạo thì cắt thành
nhiều mảnh nhỏ hơn.
Khi con bạn thích chơi trò ghép hình và nó có rất nhiều hình, ñể tránh
lộn xộn khi làm một hình mới, bạn hãy ñánh số hoặc ký hiệu chữ cái ở
sau lưng các mảnh ghép.
Chơi búp bê: Việc chọn lựa búp bê ñầu tiên rất quan trọng. Búp bê
càng ñơn giản thì em bé chơi càng dễ. ðừng chọn búp bê quá lớn vì
ñứa trẻ phải bồng ñược búp bê trên tay. Có hai loại búp bê phù hợp với
trẻ con, một loại có thể tắm rửa ñược ñể cho em bé tắm chung với búp
bê, một loại khác thì mềm ñể bé có thể dễ dàng mặc áo quần cho búp
bê.
- Áo quần của búp bê: Áo quần của búp bê khi mua thì khó mặc và khó
cởi. Bạn hãy dùng một ít vải thừa, loại vải có thể co dãn ñược ñể may.
Áo quần cho búp bê phải rộng, không có nút, ví dụ: Áo gilet không có
dây kéo, váy,khăn choàng.
- Một cách khác ñể làm áo quần cho búp bê là sử dụng những chiếc vớ
lẻ hoặc bị chật.
- Nếu một con búp bê có tóc bị dính lại khó chải thì hãy gội ñầu cho nó
và lau sạch, sau ñó chải sẽ dễ dàng hơn.
Tha hồ máy mó tay chân
ða số các ñứa trẻ thường thích máy mó tay chân và lục lọi. Có một
cách rất hay ñể ñứa bé mó máy tay chân là cho nó vẽ. ðặt trước mặt
nó một tấm bảng có thể chùi ñược, và cho nó một cái khăn chùi bảng,
ñể cho nó vẽ tuỳ thích.
ðối với trẻ lớn, nó có thể bắt ñầu vẽ tranh thực sự. Sau ñây là một vài
lời khuyên:
1. Trẻ em dễ sử dụng màu nước hơn các loại màu khô và màu ống.
Màu nước có bán ở các cửa hiệu, ñó cũng là màu dùng ở nhà trẻ và
trường mẫu giáo.

71
- Cách chơi: bạn nắm quyền chỉ huy trong cuộc thi lướt ván.
Bọn trẻ trượt bằng gối ôm vì các loại gối khác có bảnlớn thì rất dễ trượt.
Bạn cũng giả làm sóng , cá mập và mực khổng lồ cố gắng lật ñổ ván
trượt của bọn trẻ - nhưng chỉ dùng chân ñe dọa bọn trẻ vì bạn ñang
nằm nghỉ ngơi mà, nhớ không?
- Tác dụng: tuy không thể nhắm mắt nhưng bạn cũng ñâu phải tham gia
gì nhiều.
Trò chơi ngủ:
- Mục ñích: có thời gian làm những gì mình thích
- Cách chơi: ñây là một trò chơi cổ ñiển. Khi bạn cảm thấy cả người mỏi
nhừ vì mệt mỏi, bạn chỉ cần nói “Trò chơi nằm ngủ bắt ñầu. Không ai
ñược ngọ nguậy trong khoảng 10 phút nếu làm trái luật chơi mẹ sẽ
nhéo cho 1 cái”
- Tác dụng: trò chơi thật ñơn giản phải không, bạn không cần làm gì cả
nhưng vẫn ñược nghỉ ngơi!
Những trò chơi thú vị cho bé dưới 1 tuổi
Truớc khi bé ñược một tuổi, có nhiều trò vui nhộn giúp phát triển cả cơ
bắp và cảm xúc cá nhân.
Cưỡi ngựa gỗ:
Với tốc ñộ vận ñộng chậm nhẹ của con ngựa gỗ an toàn, trò chơi này
chắc chắn gây cảm giác thú vị cho trẻ, nhất là phi ngựa kèm với những
bài hát thiếu nhi. Bạn phải ñảm bảo rất an toàn ñể cháu không bị té hay
bị xây xát.
Trò chơi "hú à!":
ðây là trò chơi dành cho bé ở nhà trẻ, rất thú vị ñể giúp bé hiểu rằng
bạn vẫn ở ñó mặc dù bé không thấy.
Trò "Nó ñâu rồi?":
ðể cho bé thấy bạn giấu một vật nào ñó dưới một cái mền rồi hỏi: "Nó
ñâu rồi?". Khi bé thành thạo với việc tìm một vật, bạn giúp bé tập kéo
dài sự chú ý bằng cách giấu hai hay ba ñồ vật.
Những trò chơi ñập nhẹ và vỗ tay:
Những ñộng tác có nhịp ñiệu như "vỗ tay bà cho ăn bánh" thu hút nhiều
giác quan của trẻ, và khi bé làm quen với những trò chơi này, bé sẽ
thích thú tham gia vào những vận ñộng kế tiếp.
Chơi tìm mũi của bé:
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
70
thấy chán nản và căng thẳng ñến phát ñiên. Áp lực công việc quá lớn
mà sức người thì có hạn. Nhưng phải tìm cách giải quyết thôi.
Có người ñã suy nghĩ suốt nhiều năm làm mẹ ñể nghĩ ra các trò chơi có
thể chơi ngay trên giường, và người mẹ có thể chợp mắt ñược một lúc
trong khi trò chơi ñang diễn ra. Bạn có muốn biết không?
Xin lưu ý rằng những trò này không nhằm ñạt ñược kết quả như khi ñề
ra. Nếu trò chơi thất bại, hãy ñổ lỗi cho bọn trẻ.
Trò chơi quái vật:
- Mục ñích: nhằm chợp mắt ñược một lúc.
- Cách chơi: Cần phải có ít nhất là 3 thành viên. Bạn sẽ ñóng vai quái
vật ñang nằm ngủ gà ngủ gật (sự thật là vậy). Một ñứa trẻ, thường là
ñứa trẻ hay cười nhất, chắc chắn thằng bé này sẽ bắt ñầu bật cười khi
bạn suỵt bảo chúng im lặng ñể bắt ñầu trò chơi. Tiếng cười giòn nắc nẻ
của thằng bé sẽ ñánh thức quái vật và tất nhiên quái vật sẽ nhảy xổ vào
ăn thịt. Sự huyên náo chẳng có cơ hội xảy ra vì một ñứa thì cố nín cười
trong khi ñứa kia, người anh hùng, chỉ chực cơ hội ñể xông vào ñánh
quái vật bằng cái gối ôm. Trước khi bị giáng cú ñánh cuối cùng (thời
ñiểm là do bạn quyết ñịnh dựa trên mức năng lượng ñã phục hồi của
bạn), bạn chồm dậy, rồi ngã lăn ra như thể bị ngất ñi và lại nhắm mắt
ngủ tiếp.
- Tác dụng của trò chơi: Bạn không phải thức giấc giữa chừng cho ñến
khi có người la lên “Thức dậy!!!”. Giống như con tôi, con bạn 10cũng sẽ
nôn nóng và chạy ñi trốn và bạn lại có thể chợp mắt thêm một lát nữa.
Cuộc thi xếp hình Lego:
- Mục ñích:lại mà một cách hữu hiệu ñể trốn tránh không chơi với trẻ
khi quá mệt mỏi.
- Cách chơi: có thể Lego hoặc bất cứ bộ trò chơi gắn xếp hình nào
cũng ñược. Bao nhiêu người muốn tham gia trò không thành vấn ñề
mặc dù càng nhiều người thì bộ ñồ chơi xếp hình ñó cần phải có nhiều
miếng. Nằm thoải mái trên sô pha. Bọn trẻ thì ngồi chơi dưới sàn nhà
phòng khách. Công bố cuộc tranh tài xếp ñồ chơi Lego. ðứa bé nào
xếp ra hình ñẹp và công phu nhấtvà lạ nhất sẽ là người ñoạt giải nhất.
Bọn trẻ sẽ tập trung chăm chút cho tác phẩm của mình và chúng chỉ có
thể hoàn thành tác phẩm của mình không dưới 10 ñến 15 phút.
- Tác dụng: bạn có một khoảng thời gian rãnh rỗiñể lướt qua các tạp chí
mà bạn yêu thích.
Cuộc thi lướt ván bằng gối ôm:
- Mục ñích: ñể ngã lưng một chút.

63
2. Giữ lại hộp ñựng trứng bằng nhựa, ñể màu vẽ vào trong mỗi lỗ. Cũng
có thể dùng hủ ñựng ñồ ăn của em bé bằng thuỷ tinh, ñể màu vẽ vào,
sau mỗi lần vẽ xong ñậy nắp lại ñể lần sau dùng tiếp.
3. ðặt mỗi bút lông khác nhau vào mỗi hũ và dạy em bé ñừng trộn lẫn
với nhau.
4. ðừng vất bàn chải ñánh răng cũ, nó có thể dùng làm bút lông.
5. Nếu có sử dụng màu nước ñể vẽ, hãy thêm vào ñó một vài giọt nước
rửa chén bát. Những chỗ bẩn dính lên áo quần hoặc bàn ghế sẽ dễ
dàng ñược rửa sạch.
6. Thêm nước rửa chén vào màu cũng cho phép ñứa bé vẽ lên các ñồ
ñạc bằng nhựa. Bạn lau sạch rất nhanh.
7. ðứa bé thích vẽ lên giấy, bạn hãy giữ lại hộp carton cho nó vẽ.
8. Bạn sợ ñứa bé làm bẩn phòng khi nó ngồi vẽ: Hãy cho nó ngồi vào
bồn tắm, ñừng mặc quần áo, cho nó vẽ. Khi ñã vẽ xong, bạn tắm cho
nó và lau chùi bồn tắm một lần.
9. ðể giữ cho lọ nước không bị ñổ, bạn dùng một miếng bọt biển, ñục
một lỗ bằng ñường kính của lọ nước, và ñặt lọ nước vào lỗ này, miếng
bọt biển sẽ hút những giọt nước rơi vãi ra.
10. Hãy ñể sẵn cho em bé một chồng giấy, trên ñó nó có thể vẽ, và cho
nó một cây viết màu không cần phải quá chi tiết. Hãy lấy lại các tài liệu
cũ ñể làm giấy cho bé vẽ.
11. Con của bạn vẽ rất nhiều, hãy chọn những bức vẽ xinh nhất dán
vào một quyển vở cất giữ lại làm kỷ niệm về sau. Bạn ghi lại ngày ở các
bức tranh vẽ ñể ñánh giá sự tiến bộ của em bé.
Trẻ con lớn lên nhờ vui chơi
ðang yên lànhtrong bụng mẹ, ra ñời, bé bỗng dưng phải sống trong một
thế giới lạ lẫm. Có nhiều thứ lạ quá, nóng, lạnh, cao, thấp, ñau ñớn, ồn
ào Lớn hơn một chút, bé phải học nghe, nói, viết, cư xử với người
này người kia trong xã hội
Có thể nói, qua trò chơi, nhờ ñược chơi mà trẻ con trở thành người lớn.
Nếu bạn không bày trò, không lưu ý gì thì một cách tự nhiên, con bạn
cũng bò ra mà chơi suốt ngày.
Hãy xem con bạn học ñược gì qua ñồ chơi và trò chơi:ðồ chơi và Trò
chơi Những gì trẻ có thể học ñược
- Xe hơi hay vật di ñộng Phát triển khả năng thị giác
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
64
- Những ñồ chơi mềm mại, banh hay thú nhồi bông Nâng cao kỹ năng
xúc giác của bé
- ðồ chơi phát ra tiếng kêu, ñồ chơi trong bồn tắm Giúp trẻ nhận thức
ñược nguyên nhân và hậu quả
- Gương Phát triển khả năng nhận diện
- ðồ chơi mềm và búp bê Phát triển tình cảm
- ðồ chơi cầm nắm Nâng cao khả năng liên kết tay và mắt
- Vòng ngậm cắn, dụng cụ thể dục nhỏ trên giường Giúp trẻ ñáp ứng
ñược nhu cầu rèn luyện thân thể của mình.
- Băng nhạc, ñĩa CD, hộp nhạc Giúp trẻ tập yêu âm nhạc
- Sách sạch, bút chì màu, giấy, ô chữ miếng to Giúp cho kỹ năng thị
giác thêm tinh tế
- Hộp phân loại hình dáng và màu sắc Nhận thức về hình khối và màu
sắc
- Xô, xẻng, hộp cát Phát huy khả năng chơi tự do sáng tạo và tình yêu
thiên nhiên
- Chồng khăn, ñồ chơi nhà bếp Phát triển cơ bắp dạng nhẹ
- ðồ chơi kéo ñẩy Phát triển cơ bắp dạng nặng
Các trò chơi nhập vai, ñóng kịch như bán hàng, dạy học, bắt cướp
Học biết về các quan hệ xã hội, phát triển kết hợp tâm lý, trí tuệ, tình
cảm
Chọn ñồ chơi cho trẻ
ðứa trẻ nào cũng thích ñồ chơi. Bạn chọn món ñồ nào cho con mình?
Một chú gấu bông, chàng siêu nhân, hay bộ ñồ bán hàng ?
Trẻ em ở quê chơi ñồ chơi nào?
Nếu lớn lên ở thôn quê, hẳn bạn chưa quên những trò chơi thuở ấu thơ.
Kiếm một vùng ñất trống và kéo nhau ñi thả diều. Diều ở quê làm bằng
giấy vở ñã học của năm trước hoặc báo cũ. Lén ăn trộm một chiếc ñũa
làm gọng thẳng ñứng, lấy cái vành nón lá cũ của mẹ làm cái gọng
vòngcung. ðứa nào sang lắm thì xin ñược hẳn một cuộn chỉ.
Nắng chang chang, dựa gốc cây nhìn con diều của mình tung tăng trên
trời xanh thì còn gì bằng!
Con gái thường chơi ñồ hàng. Cắt chỗ bụng phình phình của cây bèo
làm bánh mì. Tiền làm bằng lá cây ngũ sắc hoặc lá cây râm bụt ðứa
nào có bộ ñồ nấu ăn bằng nhựa thì ra vẻ "cao giá" lắm!

69
1. Cùng nhau ñếm:
ðếm những ngón tay và ngón chân từ 1 ñến 10 là một trò vui ñặc biệt
khi kèm với nhịp ñiệu như "một, hai, ba, bé ñi ra."
2. Phân loại ñồ vật:
Tập cho trẻ phân loại những ñồ dùng ñể trẻ hiểu thêm khái niệm về
nhóm. Ví dụ như nhờ trẻ tách rời những ñồ chơi xe hơi ra khỏi ñồ chơi
máy bay rồi ñếm xem mỗi nhóm có bao nhiêu cái.
3. Dọn bàn ăn:
ðặt một cái dĩa (bằng nhựa ñể không bị vỡ) cho một người, hai cái ly
cho hai người. giúp bé học ñược những kỹ năng quan trọng về toán.
4. Gọi ñúng tên hình dạng:
Gọi ñược tên các hình dạng là nền tảng cho trẻ hiểu ñược toán học.
Chơi trò chơi tìm hình vuông, hình tròn trong nhà hay bên ngoài. Chỉ
cho bé cách ghép những hình tam giác thành hình vuông.
5. Dạy bé những mối tương quan trong không gian:
Chơi những trò chơi yêu cầu trẻ hiểu ñược khái niệm xa, gần, trên,
dưới. ðể bé tập học những khái niệm về thể tích và dung lượng bằng
cách ñổ nước hay cát vào những cái ly hay chén và thay ñổi dung
lượng từ một ñồ chứa này sang ñồ chứa khác.
6. So sánh kích cỡ:
Yêu cầu bé tìm ñược con gấu to và búp bê nhỏ. Xếp hàng những chiếc
xe từ cái nhỏ nhất ñến cái lớn nhất. Chơi một trò chơi nào ñó mà bé
phải duỗi mình rộng ra hết sức rồi thu người vào hết cỡ.
7. Dạy bé xếp mô hình:
Cho bé xếp những khối gạch màu hay tạo ra những hình dáng khác
nhau.
8. Sử dụng những từ có khái niệm toán học:
Những cụm từ biểu thị số lượng như "nhiều" và "một ít" trong những lúc
ñối thoại hàng ngày.
Chơi với con khi bạn ñã mệt và buồn ngủ
Sau 20 tiếng làm việc liên tục, nào ñi làm, nấu cơm, dọn dẹp nhà cửa,
dạy cho con học , bạn chẳng còn bao nhiêu thời gian ñể chơi ñùa với
bọn trẻ. Phải chi ngày dài ra thêm ñược vài tiếng nữa! Làm gì ñây khi
bạn chẳng có lấy một giây phút riêng tư nào ñể nghỉ ngơi? Bạn cảm
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
68
1. Chọn một sợi dây ñủ dài ñể cho ñồ chơi có thể chạm ñất (tránh ñồ
chơi dễ vỡ) bởi vì khi ñồ chơi rơi xuống ñất tạo ra âm thanh thì ñứa bé
thích thú.
2. Hãy lợi dụng thời kỳ ñứa trẻ thích ném ñồ ñạc ñể dạy nó cách ném
ñúng mục tiêu. Chọn cho em bé những ñồ chơi có trọng lượng và bền
chắc, ñặt ở trước nó một giỏ lớn hoặc một chậu bằng kim loại và ñể cho
nó ném vào, bạn chỉ mất công thu dọn một lần.
3. Trí tưởng tượng và sở thích hay bắt chước của trẻ là một phương
tiện tốt ñể áp dụng lúc trông coi trẻ. Rất ñơn giản, làm cho nó một chỗ
ngồi làm việc, một cửa hiệu bán rau quả, một nhà bếp, một bàn giống
bàn làm việc của bố. Hướng dẫn trẻ con ñể nó tự chơimột mình hoặc
nếu có thể bạn cùng chơi với nó.
4. Con trai thường thích chơi lái xe. Dùng phấn màu, bạn vẽ lề ñường,
bảng hướng dẫn ñi ñường, chỗ ñậu xe, cửa hiệu, trường học v.v.
5. Nếu con bạn hơi lớn, bạn có thể ñưa phấn cho nó, giúp nó vẽ lên lề
ñường hoặc ở hiên nhà những ô tròn ñể nhảy từ ô này sang ô khác, vẽ
nhà ñểchơi với búp bê.
6. Bạn tìm cách cho em bé im lặng ở bên bạn lúc bạn ñang nói chuyện
ñiện thoại? Hãy ñưa cho nó một miếng giấy dính lên tay nó (giấy có keo
dính sẵn).
7. Mọi ñứa bé ñều thích làm những nơi ñể trốn hoặc chơi dưới một tấm
bạt làm trại. Sau ñây là hai ý tưởng ñơn giản:
- Ở trong nhà, căng một tấm ri-ñô ñã cũ trên một cái bàn, bốn ñầu ở
bốn góc.
- Ở ngoài trời, hãy sáng chế một cái lều của người da ñỏ bằng cách vắt
một tấm drap lên sợi dây nằm ngang, căng các vạt ra bằng cách dùng
những hòn ñá lớn ñể dằn lên.
8. Bạn có thể làm cho con bạn một chiếc xe hơi lớn bằng carton.
Chọn một cái thùng lớn ñể con bạn có thể ngồi vào trong, cắt thùng
thấp xuống chiều cao còn 30 ñến 40 cm. Dán những nắp của thùng
carton còn lại làm vỏ xe. Làm tay lái bằng cách dán vào một cái ñĩa
bằng bìa cứng với những sợi kim loại, vẽ bánh xe, vẽ cửa, vẽ ñèn.
Chơi ñố vui toán học dành cho bé ở tuổi tập ñi
Lên 2 tuổi, con bạn thực sự phát triển, hiểu biết về mối tương quan
giữa các con số và các vật thể. Bé có khả năng phân biệt nhiều và ít,
tròn, không tròn
Sau ñây là một số gợi ý giúp chuẩn bị cho bé hiểu về toán:

65
Muốn nhảy dây phải ñể dành thun hàng mấy tháng trời mới ñược sợi
dây dài dài một chút.
Bởi vậy, mỗi khi trong xóm xuất hiện "chiếc- xe-ñạp- xanh - ñỏ-bóp-kèn-
oe - toe" thì ñó là trung tâm chú ý của bọn trẻ con. ðứa nhìn quả bóng
thèm thuồng, ñứa ráng chạy theo sờ vào con gà trống bằng nhựa có
hạt xúc xắc bên trong
Nỗi khổ của những người thành thị
Bạn và con bạn sẽ bị ngập trong thị trường ñầy ắp ñồ chơi. ðồ chơi nội,
ñồ chơi nhập từ châu Âu, ñồ chơi ñến từ Trung Quốc Muốn bộ ñồ
chơi hiền lành như bộ ñồ bán hàng, cây kèn, xe ôtô hay muốn ñồ chơi
kiểu siêu nhân ñấu kiếm, rambô khạc ra lửa, súng, kiếm
Người ta chỉ bạn ñến khu Chợ Lớn (Q5, TPHCM). ðó là chợ ñầu mối,
cung cấp sỉ lẻ ñồ chơi trẻ em. người bạn cùng cơ quan lại bảo chị
thường ñưa con ñi các nhà sách mua bộ sưu tập các ñộng vật, mua thú
nhồi bông, hoặc vào các cửa hàng Lego mua bộ ñồ lắp ráp, mua ñồ
chơi giáo dục Hàng xóm nhà bạn thì khoán luôn cho con mình một bộ
chiếu video. Người thì cho con vài nghìn ñi chơi ñiện tử. Thật không
biết ñường nào mà chọn lựa!
Những mẹo chọn ñồ chơi cho trẻ
- Không phải trẻ con thì cứ mua thú nhồi bông.
Trẻ dưới một tuổi thích ñồ vật ñể nhìn, sờ, nghe. Nên chọn ñồ chơi ñơn
giản, dễ cầm, màu tươi, làm bằ ng vải ñể dễ giặt. Sau một tuổi, trẻ sẽ
thích có một con thú nhồi bông ñáng yêu làm vật thân thiết nhất.
- ðừng mua ñồ chơi quá tầm tuổi của bé
Tuổi là tiêu chuẩn ñầu tiên ñể lựa ñồ chơi cho con trẻ. Bạn vui nếu con
mình thông minh. Nhưng hãy ñể chúng ñược chơi với nhịp phát triển
của chúng. ðồ chơi lý tưởng là phải kích thích trí tò mò, khả năng ñiều
khiển nhưng không làm trẻ bị hẫng vì quá khó, quá lạ.
- Hành ñộng chơi cũng quan trọng như ñồ chơi
ðộng tác xây nhà, ñi chợ giúp trẻ kết hợp các nỗ lực của nó. Vì vậy,
hãy chọn cho trẻ ñồ chơi kết hợp các giác quan, bắt chước người lớn
(xây nhà, buôn bán, nấu ăn )
- Trẻ càng lớn càng thích ñồ chơi phức tạp
Với trẻ dưới một tuổi, thật vô ích khi cho nó những món ñồ chơi khêu
gợi nhiều giác quan cùng lúc. Nhưng lớn lên, con bạn sẽ thích ñồ chơi
có nhiều chức năng: Chiếc xe có nhiều phần, gây tiếng ñộng, thấy
ñược bộ máy, bộ "ñồ nghề" có thể ráp thành nhiều mẫu khácnhau ðể
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
66
cho trẻ tự rút kinh nghiệm. Qua những sai sót, trẻ sẽ học suy nghĩ và
thấy vui thích.
- ðừng lo nếu con trai bạn thích chơi nấu ăn
Thường thì bé gái bắt chước mẹ, bé trai bắt chước bố. Nhưng ñừng
quá lo nếu con gái bạn lại thích chơi cung kiếm, xe hơi hay con 9trai
thích chơi ñồ hàng. Khoảng 4- 5 tuổi, bọn trẻ mới thể hiện rõ giới tính
và sở thích của chúng mới khác nhau.
- Chọn ñồ theo ý thích của trẻ. Nhưng
Trẻ có ý thích riêng, nhưng hãy ñiều chỉnh, giáo dục con bằng cách
chọn ñồ chơi. Ngoài ñồ chơi trẻ ñã chọn, nên thêm vào những món quà
của chính bạn và gợi ý cho trẻ thấy lý do bạn chọn. Chúng sẽ ngạc
nhiên và thích thú.
Sách nào dành cho con?
Hướng cho trẻ nên tìm ñọc những loại sách nào?
Tùy theo ñộ tuổi, sở thích của trẻ, bạn có thể lựa sách cho chúng.
Nhưng cũng có một vài cuốn có thể cần thiết cho bấtkỳ một trẻ nào
như: "Những tấm lòng cao cả" (truyện dịch), "Góc sân và khoảng trời"
(Thơ Trần ðăng Khoa), "Dế mèn phiêu lưu ký" (Tô Hoài), "Không gia
ñình", "Chuyện cổ tích Việt Nam", "Chuyện cổ Grimm", "Chuyện cổ
Andecxen"
Những cuốn sách này giúp trẻ tăng khả năng diễn ñạt ngôn ngữ, viết
văn có hình ảnh hơn. Mặt khác, chúng còn có tính giáo dục cao, giúp
trẻ biết quý trọng tình cảm gia ñình, tình bạn, kính trọng thầy cô, những
người lớn tuổi
Một số sách khoa học thường thức cũng làm cho các bé trai say mê
không kém. Khá nhiều gia ñình không có truyền thống sử dụng thông
tin qua sách báo nên không khuyến khích trẻ tìm ñọc. Nhưng như thế
cũng không nguy hiểm bằng mặckệ trẻ muốn ñọc sách gì cũng ñược.
Tệ hơn nữa, chúng còn tìm ñọc những cuốn sách màchúng không nên
ñọc.
Trẻ không nên ñọc sách gì?
Truyện kiếm hiệp: cần phân biệt truyện trinh thám và truyện kiếm hiệp.
Truyện trinh thám,tình báo, ít nhiều còn giúp trẻ tăng khả năng suy luận
logic, phán ñoán, những truyện này ñược xuất bản có chọn lựa. Còn
truyện kiếm hiệp là loại truyện sách không ñược bày bán trong các hiệu
sách lớn, nhưng trẻ lại có thể dễ dàng kiếm ñược trên vỉa hè, tại các
nơi cho thuê, trong các tiệm sách cũ, với giá thuê và mua khá rẻ. Trẻ từ
8 - 15 tuổi rất thích loại sách này vì:

67
- Thỏa mãn sự hiếu kỳ, muốn khám phá của trẻ.
9- Diễn biến thayñổi liên tục, luôn hứa hẹn nhiều pha gay cấn.
- Dễ hiểu.
Trong truyện kiếm hiệp, có rất nhiều những hảo hán anh hùng, trẻ có
thể ngưỡng mộ, say mê coi như thần tượng. Với người lớn, truyện kiếm
hiệp có thể giúp giải trí, nhưng nó có thể làm trẻ xa rời thực tế, thậm chí
làm ñầu óc chúng thụ ñộng. Hơn nữa, chẳng thúc ñẩy gì lòng say mê
học tập của chúng, nếu không nói là phí thời gian, không cung cấp
những kiến thức cần thiết. Ngôn ngữ trong các cuốn sách này cũng
không ñược gọt giũa, trau chuốt cẩn thận.
Truyện tình cảm, tiểu thuyết của người lớn
Ở ñộ tuổi 13 trở lên, trẻ em gái không nên ñọc các tiểu thuyết tình cảm
ướt át, vì chúng sẽ làm cho cô bé mơ mộng viễn vông, phân tán tư
tưởng trong những câu chuyện chúng tự tưởng tượng.
Những tạp chí dành cho tuổi mới lớn (Mực Tím, Áo Trắng) chưa chắc
ñã bổ ích cho trẻ ở ñộ tuổi cấp một. Có vị phụ huynh ñã hoảng hốt khi
thấy côcon gái học lớp ba có những trang nhật ký ghi lại rung ñộng ñầu
tiên với bạn khác phái. Chị tìm hiểu thì ñược biết cô bé chép những
dòng ấy từ cuốn Mực Tím của cô chị ñã học lớp 12.
Hoá ra, sách báo cũng như quần áo, tuổi này nên ñọc nhưng lại không
thích hợp cho tuổi nhỏ hơn. Nên cho trẻ một tủ sách riêng, giải thích rõ
cho trẻ không nên ñọc những sách báo của người lớn, vì chúng chưa
hiểu hết những ñiều người ta viết trong ấy.
Các bậc phụ huynh chọn sách ở ñâu?
Hiện nay, mạng lưới các nhà sách khá dày ở từng quận, huyện, nhưng
vẫn nên ñến các nhà sách lớn như Xuân Thu (ðồng Khởi), Fahasa
(Nguyễn Huệ), hay các nhà sách tự chọn. Ở ñây, bạn có không gian
rộng, thoáng ñể có thể xem qua sách trước khi mua. Ít nhất cũng phải
xem tóm tắt nội dung, tên tác giả ñể ñừng mua nhầm những loại sách
không phù hợp.
CHƠI VỚI BÉ
Những trò chơi yêu thích
Một trong số trò chơi mà trẻ em thích là ném ñồ chơi xuống ñất, sau ñó
khóc ñòi mẹ nhặt ñồ chơi cho nó. Hãy cột ñồ chơi vào một ñầu sợi dây,
ñầu kia cột vào ghế mà bé ngồi, dạy cho nó lấy lại ñồ chơi nhờ sợi dây.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
84
Lời khuyên này rất có ích cho bạn và cả con của bạn. Hãy cố giảm bớt
căng thẳng trước khi bạn ñang dần chuyển kỳ thi của con thành sự lo
lắng của mình. Hãy nhìn mọi việc ở ñúng vị trí của nó: kỳ thi không phải
là sự kiện quan trọng nhất trong ñời. Cứ tắm rửa,ngủ nghỉ, ăn uống ñầy
ñủ, nhảy múa theo nhạc; tất cả những hoạt ñộng này sẽ giúp bạn và cả
con bạn giảm bớt căng thẳng trong việc chuẩn bị cho kỳ thi.
Chứng sợ thú vật ở trẻ em
Con tôi 13 tháng tuổi, rất sợ thú vật. Nhưng nhà nội cháu lại nuôi chó.
Thật tội nghiệp bé mỗi khi chúng tôi về thăm nội. Tôi phải làm gì ñể giúp
nó?
Trả lời: Theo một chuyên viên tâm lý trị liệu thanh thiếu niên và trẻ em
thì: "ðối với bé 13 tháng tuổi, chó là một con vật khổng lồ. Khi những
ñứa bé sợ thú vật mới chập chững, nó sợ con chó làm nó ngã".
Có thể giúp bé bỏ thái ñộ phòng vệ ñối với thú vật bằng cách ñọc cho
bé nghe những mẫu chuyện ñáng yêu về thú vật, về chó. Sau ñó dẫn
bé ñi thăm nhà một người thân nào có nuôi mèo hoặc thỏ (hay bất cứ
loài vật nào dễ gần gũi với trẻ em) và quan sát phản ứng của bé.
Nếu bạn thấy bé thực sự thoải mái khi tiếp xúc với thú vật, lúc ñó bạn
hãy vuốt ve con thú và chỉ cho bé làm như vậy. Khi bé qua ñược giai
ñoạn này, bạn cho bé tiếp cận với một con chó ngoan và phải ñảm bảo
rằng nó ngồi yên không cắn khi bạn bế bé ñến gần. Khi tiếp cận thành
công với thú vật, trẻ sẽ cảm thấy tự tin hơn.
Cho dù bé ñã thực sự thoải mái khi tiếp xúc với thú vật, bạn nói người
thân nên nhốt chó lại mỗi khi bé ñến. Vì bé ñã từng sợ thú, nên người
thân trong gia ñình phải ñặc biệt quan tâm ñến vấn ñề này ñể giúp ñỡ
bé.
Con một
Nhiều lúc bạn chợt tự hỏi không biết cô con gái duy nhất mới ba tuổi
của mình khi lớn lên có chịu nghe lời mẹ không. Liệu trẻ có sớm nhận
thức và thích nghi với thế giới của người lớn hay không, vì hiện tại ñối
với gia ñình hay ñối với chúng bạn cùng tuổi, nó ñược xem là một “cô
công chúa”
Nhiều người thường có ñịnh kiến với những ñứa bé con một, nhưng
ñiều ñó chẳng có thực tế một chút nào và nhiều khi còn là sai lầm.
Những cuộc nghiên cứu tâm lý của trẻ em cho thấy khi so sánh một
ñứa trẻ là con một và một ñứa trẻ có anh em thì:
- Không hẳn con một thì dễ bị hư hỏng, thích ñược mọi người quan tâm
chiều chuộng và thường hay ñòi hỏi hơn những ñứa trẻ khác.

73
hãy tổ chức một trò chơi với những hộp còn ñủ nắp (tốt nhất là hộp
giầy). Trong mỗi hộp bạn ñặt một loại ñồ vải nào ñó như miếng xốp tắm,
trái banh len, vải chùi nồi mới, quả bóng làm bằng giấy kiếng, giấy
nhám vuông khổ to hay một túi ñá nhỏ.
Trẻ thích cầm xem và khám phá những ñồ vật này. Bạn hãy nói cho trẻ
biết sự khác nhau về hình dạng và chất liệu của ñồ vật. ðặt hộp nhỏ
bên trong hộp lớn, trẻ sẽ thích thú và ngạc nhiên khi phát hiện ra ñiều
này. ðối với trẻ từ 18 ñến 24 tháng tuổi, bạn hãy ñặt ra những trò chơi
có liên hệ ñến trí nhớ (như trò tìm chìa khóa của mẹ trong hộp).
Trò chơi nước có liên quan ñến toán:
Trẻ nhỏ thích xem bố mẹ chúng ñổ nước vào các vật chứa. Trẻ em rất
thích nước. Chúng bị lôi cuốn bởi tiếng nước róc rách và cảm giác khác
lạ khi chạm nước. Nước còn giúp trẻ ñịnh hình các khái niệm toán
(nước ở ly này nhiều hơn ly kia, hoặc nước trong muỗng ít hơn trong
chén ).
Cho một ít nước vào chậu tắm trẻ. Bạn cần chú ý nhiệt ñộ trong phòng
phải ñủ ấm cho trẻ, nếu dùng bồn tắm người lớn phải lót tấm trải chống
trượt. Cho vào bồn tắm các loại ñồ chơi như tô, chén, phễu, chai lọ,
búp bê ðể trò chơi thêm phần vui nhộn, bạn thổi bong bóng xà phòng
vào bồn tắm.
Vườn thú giả:
Hãy thu thập những con thú nhồi bông bé thích, xếp chúng lên ghế
trường kỷ hay ghế dựa ở các phòng khác nhau trong nhà. Giả bộ cho
thú ăn, chăm sóc chúng và nói cho trẻ biết những ñặc ñiểm của chúng
(con này tai mềm, con kia ñuôi dài, con khác thì có bộ lôngmịn) và tiếng
kêu của chúng (gừ gừ, meo meo, tiếng ngựa hí ). Kế ñó bạn hỏi bé
ñặc ñiểm của từng con thú, cố gắng giúp bé trả lời bằng cách hình dung
con vật. Trò chơi này giúp trẻ suy nghĩ sáng tạo và phát triển ý tưởng
cá nhân. Nó còn giúp cháu vận dụng trí nhớ.
ði dạo vòng vòng
Sống với thiên nhiên rất dễ chịu! Ánh sáng cùng không khí trong lành
sẽ giúp trẻ phát triển và học tập tốt Trẻ rất thích ñi ra ngoài. Ánh sáng
và không khí trong lành giúp cho trẻ phát triển tốt. Sự thay ñổi nhiệt ñộ
sẽ giúp cho bé tăng cường khả năng thích nghi với không khí lạnh ấm
khác nhau. Khi ngày ấm lên bạn hãy lập tức cho trẻ ñi dạo. Cần tránh
gió cho bé, tuy nhiên bạn nên nhớ quá nóng cũng như quá lạnh ñều
nguy hiểm như nhau.
Thời gian ñi dạo phải bố trí sao cho hợp lý với thời gian cho bé ngủ và
ăn. Sau khi cho bé ăn và sửa soạn cho bé thì có thể ñi lâu hơn. Mặc dù
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
74
vậy, cố gắng về nhà trước khi bé ñói bụng lại, nếu không bạn hãy cho
bé ñi dạo những nơi nào yên tĩnh và ấm áp ñể có thể cho bé ăn luôn
thể.
Nhiều bậc cha mẹ nước ngoàirất chuộng hình thức ñưa con ñi chơi
trong ba lô. trẻ con rất thích cảm giác gần gũi bố mẹ như một con chim
non, bé có thể cảm nhận ñược mùi hương và sự ấm áp. Tuổi thơ ấu là
thời gian thích hợp ñể ñưa bé ñi du lịch dài hạn. Tuy nhiên,bạn nhớ
phải buộc chặt và an toàn cho bé dẫu trong chuyến ñi ngắn. Chuẩn bị
mang ñến cho bé những ngạc nhiên nhỏ, ví dụ mang theo một búp bê
mà bạn có thể bày ra một câu chuyện mới ñể kể cho bé, một vài bông
hoa trong vườn. Bé có thể học ñược cái mới lạ từ những sự vật xung
quanh mình mỗi khi bé dạo chơi với bạn.
NHỮNG ðIỀU CHA MẸ NÊN BIẾT
Màu sắc ảnh hưởng ñến tâm lý trẻ
Thế giới của trẻ luôn ñầy màu sắc và rất ngộ nghĩnh. Khi quyết ñịnh
chọn màu sắc bài trí căn phòng cho bé, bạn ñã dùng ngôn ngữ sắc màu
góp phần tạo nên tính cách của bé.Khi vừa cất tiếng khóc chào ñời, trẻ
ñã phảilàm quen với màu sắc của thế giới xung quanh mình. Màu sắc
vốn dĩ gắn liền và phù hợp với nhiều loại tính cách khác nhau. Vì thế,
màu sắc trong không gian trẻ sống trong những năm ñầu ñời sẽ ảnh
hưởng phần nào ñến tâm lý , tính cách bé sau này.
Một số màu sắc ảnh hưởng rõ ñến tâm lý trẻ:
Nhắc hẳn bạn ñã biết: Màu ñậm, sắc nóng thích hợp với những người
có cá tính mạnh, thích phiêu lưu. Màu trắng phù hợp với những người
có nội tâm phong phú, uyên thâm, nho nhã. Nếu chọn cách phối màu
ñộc ñáo, vui nhộn, bạn sẽ là người yêu ñời, sôi nổi và có chút ít tham
vọng.
ðối với trẻ, khi bạn chọn màu sắc trang trí nội thất cho chúng thế nào,
bạn có tin rằng bé sẽphát triển tính cách theo hướng ấy?
Bạn hãy thử tham khảo một số bảng màu sau ñây cho bé:
- Màu dịu thích hợp với bé gái với tính cách ñằm thắm
Khi chọn cho bé màu hồng làm màu chủ ñạo của căn phòng, hẳn bạn
mong muốn con gái mình luôn sống trong thế giới dễ thương, nhẹ
nhàng của sắc hồng.
Hầu hết, các bậc cha mẹ ñều thích trang trí phòng cho bé với nôi, chăn,
màn, gối toàn mà hồng khi biết bé của mình là gái. Với tông màu dịu
ngọt này, bạn tin khi lớn lên, tính khí bé sẽ ñằm thắm, nhu mì. Không

83
trên bàn học của trẻ, bạn giữ mộtbản và bản còn lại ñể trẻ mang ñến
trường.
ðừng bắt ép trẻ phải lấy cho ñược ñiểm cao nhất trong lớp vì không thể
nào nhồi nhét vào ñầu của trẻ hàng tấn trang bài học hoặc ñề thi các
trường ñiểm. Những gì phụ huynh cũng như giáo viên cần làm trong
giai ñoạn này là giúp bé bổ sung những lỗ hổng kiến thức trong chương
trình học.
Biết ñược ñiểm yếu của trẻ:
Phải hiểu rõ con mình yếu những môn học nào. Nếu chưa xác ñịnh
ñược thì kiểm tra ngay và lập ra một kế hoạch giúp ñỡ. Ví dụ như trẻ
gặp vấn ñề trong việc cộng trừ các con số lớn hơn 50, hãy cho trẻ làm
những bài toán trong phạm vi này một ngày 2 lần trong hai tuần liền.
Giải trí:
Như ñã nói ở trên, trong lịch học ôn thi của trẻ cũng phải bố trí giờ cho
trẻ nghỉ ngơi. ði bơi hay ñạp xe ñều rất tốt. Nếu trẻ thích xem tivi hơn,
hãy ñể trẻ thưởng thức chương trình trẻ thích, nhưng phải chắc rằng
sau ñó trẻ phải tiếp tục việc ôn tập cho kỳ thi sắp tới.
Sáng tạo:
Tham gia trả lời các câu hỏi ñòi hỏi sự thông minh và khéo léo. Nếu trẻ
ñã quen với việc học bằng tranh ảnh, hãy khuyến khích trẻ viết ra thành
câu dựa trên các hình vẽ vì chúng có thể gợi ý cho trẻ về mặt từ ngữ
cũng như ý tưởng và từ ñó trẻ có thể viết văn hoặc sáng tác truyện.
Xây dựng lòng tự tin:
Trẻ con thường nghĩ rằng chúng ta –bậc làm cha mẹ –thường vội kết
luận kết quả học tập của trẻ chỉ qua một bài kiểm tra bị ñiểm thấp.
Trách móc trẻ vì trẻ bị ñiểm thấp thì chỉ làm tăng sự thất vọng và buồn
phiền của chúng. Hãy xem qua bài làm, khen ngợi những bài trẻ ñã làm
ñược và giải thích những bài mà trẻ ñã làm sai. Như vậy trẻ sẽ giữ
ñược sự tự tin vì khi trẻ cảm thấy chán nản vì ñiểm thấp, trẻ sẽ mất
hứng thú ñối với môn học ñó, cảm thấy môn học ñó quá khó và không
thể vượt qua. Bức tường về tâm lý là chướng ngại vật khó vượt qua
nhất.
Giảm bớt sự căng thẳng:
Tạo sự miễn nhiễm ñối với bịnh stress cho bạn và cả cho trẻ. Stress dễ
dàng xâm nhập vào những người có hệ miễn nhiễm kém như người
ñang bị bệnh, hãy phòng chống bệnh stress bằng cách bổ sung lượng
vitamin và các chất khoáng cần thiết.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
82
Lợi: Việc này ñòi hỏi vợ chồng bạn phải linh ñộng trong việc sắp xếp
thời gian. Lý tưởng nhất là cha mẹ có giờ ñể thỉnh thoảng ở nhà với
cháu. Ngồi chơi với con cái sau khi chúng tan trường là một cách giúp
cha mẹ gần gũi và hiểu con hơn.
Bất lợi: ðể tổ chức tốt các hoạt ñộng khác cho con sau giờ học, ví dụ
như ñưa cháu ñi học võ, ñưa cháu ñi bơi , bạn phải căng ñầu ra mà
xếp giờ làm việc cho mình, nhiều khi phải thay ñổi kế hoạch hay phải
"hy sinh" một chuyện làm ăn nào ñó. Hơn nữa, trẻ con ở tuổi này rất dễ
mệt, vì vậy nếu nó không theo ý bạn muốn thì coi chừng bạn lại phát
cáu!
Chuẩn bị kỳ thi cho trẻ
Lúc này không phải là lúc hối thúc, nhồi nhét, bắt trẻ học suốt cả ngày
mà phải quan tâm, chăm sóc và khích lệ chúng. ðây cũng là một trong
những biến cố quan trọng gây căng thẳng trong mỗi năm học nhưng
năm nay bạn cần có sự chuẩn bị thật kỹ lưỡng. Sau ñây là một vài lời
khuyên bổ ích cho các bậc cha mẹ:
Biết chính xác lịch thi:
Tất cả các trường học ñều có gởi thông báo về ngày, giờ thi của các
môn. Nếu con bạn không ñưa thông báo lịch thi thì lập tức phải kiểm tra
cặp của trẻ. Khi không nhận ñược phản hồi từ phía phụ huynh thì một
số giáo viên thường hay gọi ñiện thoạitrực tiếp thông báo cụ thể về lịch
thi. Nhưng với con số trung bình là 40 học sinh trong mỗi lớp thì nên
chủ ñộng hỏi con chứ ñừng chờ giáo viên báo cho bạn.
Cùng trẻ lập một kế hoạch nghiêm túc và linh hoạt:
Không nên nghiêm cấm mọi hoạt ñộng vui chơi thường ngày của trẻ
như cấm xem ti vi, chơi game hay ñi chơi với bạn bè vì ñiều này chỉ làm
cho trẻ buồn chán mà thôi. Thay vì cấm ñoán trẻ, bạn nên cùng trẻ lập
kế hoạch ôn thi và nhớ là có cả thời gian cho trẻ giải trí. Tuy nhiên cha
mẹ chỉ nên cùng trẻ lập kế hoạch chứ ñừng làm thay cho trẻ vì dù chỉ
có 6 – 7 tuổi nhưng trẻ thích ñược tự mình quyết ñịnh. Hãy ñể trẻ sắp
xếp lịch học và giúp trẻ chuẩn bị cho kỳ thi. Trẻ sẽ tích cực thực hiện kế
hoạch mà nó có góp phần lập nên hơn là kế hoạch do bạn ñơn phương
ñưa ra.
Tìm ra chủ ñề trọng tâm:
ðôi khi, giáo viên cho ñề cương về những nội dung sẽ ñược kiểm tra
trong kỳ thi. Thường thì các chủ ñề này ñã ñược giảng rất kỹ trong giờ
học thường ngày. ðây là cơ sở tốt nhất cho việc lập kế hoạch ôn tập.
Nếu có những bài chính tả khó, bạn hãy sao ra làm ba bản. Một bản ñể

75
những thế, khi lớn lên, bé cũng sẽ có chút xíu lãng mạn khi bước vào
tuổi mộng mơ.
Trắng hoặc kem cũng là những tông màu dịu mắt và thanh nhã dành
cho bé gái. Với sắc màu hòa bình và tôn vinh lòng nhân ái, bố mẹ muốn
gửi gắm vào ñấy ước mơ bé có một cuộc sống yên bình. ðặc biệt, với
các bé thuộc mang Kim, bạn nên chọn màu này và ñặt thêm vào phòng
bé vài ñồ vật bằng kim loại như ñèn ngủ, tủ hoặc bàn cùng màu trắng,
vừa trang trí vừa phù hợp với phong thủy.
- Màu nóng thường tạo tính cách mạnh mẽ, năng ñộng
Tương tự như thế, bố mẹ thường chọn phòng cho bé trai có sắc màu
mạnh mẽ, thể hiện nam tính. Ví dụ, xanh lá cây là một trong những màu
sẽ giúp bé phát triển năng khiếu nghệ thuật, thẩm mỹ sau này.
Ngay từ những ngày ñầu ñời, có lẽ bạn mong con mình là ñứa trẻ ñầy
năng ñộng và tính sáng tạo, nếu bạn cho bé tắm mình trong sắc vàng
cam.
ðây là màu dễ gây kích ñộng, vì thế, bạn nên phối thêm nhiều màu nhẹ
khác ñể làm dịu mảng màu rực rỡ này. Chẳng hạn, bạn có thể trang trí
thêm vài món ñồ chơi trên giường bé với tông màu nhạt hơn.
8 cách giúp trẻ chăm học
Làm cách nào ñể thuyết phục trẻ siêng học mà không hề tỏ ra ép buộc
và không làm nó khóc? Hãy thử thực hiện 8 cách sau ñây:
1). Chấp nhận khả năng thật của bé:
Nếu bạn ñặt nặng mục tiêu là con mình phải trở thành học sinh giỏi
nhất lớp thì bạn ñã quá ảo tưởng rồi ñấy. Mọi ñứa trẻ ñều phát triển
theo một tốc ñộ khác nhau. Việc bạn hay so sánh khả năng của con
mình với những ñứa trẻ khác chỉ làm cho con bạn có cảm giác sợ: nếu
không ñáp ứng ñược sự mong ñợi của bố mẹ thì nó là kẻ thất bại.
Trường hợp ngược lại, nếu con bạn sớm tỏ ra có năng khiếu về hội họa
hoặc thể thao, hãy tạo mọi cơ hội ñể bé có thể phát triển năng lực của
mình. Nhưng nhớ ñừng bắt ép mà hãy ñộng viên thật nhiều.
Bạn không thể nào bắt một ñứa trẻ phải chạy trong khi bé chưa biết ñi,
nhưng nếu bé muốn chạy, hãy hết lòng giúp ñỡ bé.
2). Tạo cơ hội cho bé:
Một trong những cách hay nhất và hiệu quả nhất ñể giúp trẻ phát huy
năng khiếu là cho trẻ làm theo sở thích của nó. Nếu ñược quyền chọn
lựa, trẻ sẽ nỗ lực hơn ñể thực hiện cái mà chúng quyết ñịnh theo ñuổi.
Nhưng dù gì ñi nữa, trẻ rất cần sự hỗ trợ của các vị phụ huynh.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
76
Mặc dù cháu ñã ñịnh thứ bảy này ñi nghe nhạc, nhưng nếu bạn không
dắt trẻ ñi thì nó không thể nào ñi ñến ñó ñược. Thông thường thì bọn
trẻ thích rất nhiều thứ nên cha mẹ phải có giải pháp thu hẹp lại, giúp
con phát hiện ra lãnh vực nào nó quan tâm nhiều nhất. ðối với những
ñứa trẻ quá ñặc biệt, nếu không hướng trẻ vào khả năng nổi bật của nó,
trẻ sẽ mất dầnsự tập trung vào năng khiếu của mình và chỉ thích ngồi
xem ti vi hoặc chơi ñùa với bạn bè mà thôi.
3). Kiểm tra xem có gì gây khó khăn cho trẻ không:
ðiều này nghe có vẻ dễ dàng và hiển nhiên nhưng có bao giờ bạn
hỏicon mình tại sao nó không muốn ñi trại, không thích tham gia hướng
ñạo sinh hoặc tại sao không làm bài tập về nhà chưa? Có nhiều
nguyên nhân: có thể khi ñi học nó hay bị bạn bè chọc ghẹo, có thể nó
không thích thầy phụ trách ñội hay nó thấy chán học môn toán nên
không làm bài về nhà
Môi trường thích hợp cũng là yếu tố rất quan trọng. Một số trẻ chỉ có
thể tập trung ý tưởng trong những phòng tuyệt ñối yên tĩnh nhưng
những ñứa khác thì lạithích ngồi học ở sân chơi náo nhiệt.
Nếu con trai bạn nói rằng nó không muốn ngồi học một mình trong
phòng riêng thì hãy dọn dẹp cho bé ngồi học trong nhà bếp. Nếu trẻ trở
nên ham học, không cần ñến sự nhắc nhở của người khác thì chắc hẳn
phải có một nguyên nhân tốt nào ñó.
4). Nói chuyện với con về công việc của bạn:
Bạn cảm thấy mệt mỏi sau một ngày làm việc cực nhọc là việc không
thể tránh khỏi nhưng hãy dành một ít thời gian nói chuyện với con về cả
chuyện vui lẫn chuyện buồn. Nói với con những suy nghĩ của bạn và nó
sẽ tự suy nghĩ, biết ñâu nó tự nhủ rằng mình cố gắng học giỏi thì sẽ
thành công như mẹ. Nếu bạn ñang làm một công việc tẻ nhạt và không
tìm ra ñược từ nào tốt ñẹp ñể ca ngợi thì cũng nói cho con biết sự thật:
tình hình là như thế nào với một người không có bằng cấp, chắc chắn
họ sẽ không thể nào tìm ñược một công việc tốt. ðôi khi trẻ sẽ tự ñộng
viên mình học tập chăm chỉ chỉ vìchúng muốn cuộc sống sau này sẽ tốt
hơn cuộc sống của cha mẹ.
5). Khen ngợi trẻ:
Khen ngợi cũng là một cách ñể ñộng viên trẻ học nhưng phải có chừng
mực vì trẻ con không ngu dại gì mà tin mãi những câu "Giỏi lắm" hoặc
"Tốt lắm". Nếu ngày nào nó cũng mang cho bạn xem những bài làm ở
trường và nghe vẫn chừng ấy lời thì bọn trẻ hiểu rằng bạn không quan
tâm thực sự ñến chuyện học hành của chúng.

81
Nhận ra ñược tình thương yêu và chăm sóc của mẹ, trẻ sẽ không ñòi
hỏi gì hơn.
Chăm sóc con cái sau giờ học
Bạn gửi con ñến trường và rất yên tâm ñi làm. Nhưng học xong chúng
ñi ñâu? Làm gì? ðâu là biện pháp chăm sóc con cái tốt nhất sau khi
chúng tan trường? Ở Việt Nam hiện nay, phần lớn phụ nữ ñều ñi làm.
Nhưng như thế không có nghĩa là họ khỏi phải chăm sóc con cái. ðó là
một công việc nặng nề! Trẻ em cần nhiều thời gian tự do chơi ñùa.
ðừng ép chúng vào giờ giấc căng thẳng vì chúng ñã học quá nhiều.
Hãy ñể thời gian cho trẻ chơi. Kết quả ñiều tra ở một nước phát triển
như Mỹ cũng cho thấy phụ huynh chưa biết cách chăm sóc con cái lắm:
Có ñến trên 3000 trẻ em Mỹ dưới 12 tuổi cho biết chúng cần thêm 4 giờ
ñồng hồ một ngày ñể chơi ñùa tự do.Vì vậy, trước khi bạn quyết ñịnh
áp dụng một chương trình riêng cho trẻ sau giờ học hoặc thuê một
người trông nom, hãy cân nhắc thật kỹ.
Sau ñây là một số thông tin hữu ích cho bạn:
- Tìm một người chăm sóc tại nhà:
Lợi: Với nhiều gia ñình, có một bà bảo mẫu hay một chị vú em là tốt
nhất cho trẻ và cả cha mẹ chúng. Kiểu chăm sóc này có nhiều tiện lợi.
Với một người trông nom tại nhà, con bạn có người ñể chơi ñùa. Chúng
sẽ ñượctham gia các lớp học ưa thích như bóng ñá hay múa, ñàn
Giải pháp này cũng có lợi cho những bậc cha mẹ nào có giờ giấc làm
việc không ổn ñịnh. Người bảo mẫu cũng có thể thay cha mẹ ñưa con
ñi bác sĩ hay ñi công chuyện vặt giúp họ.
Bất lợi: Nếu chỉ chăm sóc cho một ñứa trẻ thì thuê một bà vú nuôi quả
là tốn kém, ñó là chưa kể người bạn tìm ñược có ñáng tin hay không.
ðể cắt giảm chi tiêu cho việc trông con trong một khoảng thời gian ngắn,
bạn nên thuê một sinh viên ñại học có trách nhiệm.
- Gửi nhà trẻ:
Lợi: Lựa ñược một nhà trẻ chăm sóc con cho vừa ý là một chuyện khó.
Nhưng gửi con ở nhà trẻ thì ñỡ tốn kém hơn. Việc sống hàng ngày ở
trường cũng làm tăng thêm tính tự lập cho trẻ.
Bất lợi: Không phải tất cả các nhà trẻ ñều có phương tiện ñưa ñón hay
có dịch vụ chăm sóc trẻ sau giờ học. Nơi nào ñóng cửa trễ nhất cũng
vào khoảng 5 hay 6 giờ chiều. Nếu bạn không thể từ nơi làm việc ñến
ñón cháu kịp giờ, bạn lại phải thuê thêm người chăm sóc ngoài giờ nữa.
- Kết hợp nhiều cách:
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
80
2. Phần lớn cha mẹ trưởng thành trong nền giáo dục ñộc ñoán của cha
mẹ mình ngày xưa. Cho nên ngày nay họ thà mang tiếng chiều con còn
hơn là làm cho con cái mình sống trong sự kềm hãm như họ hồi trước.
3. Phần ñông cha mẹ không có thời gian ñể giải thích cho con tại sao
họ từ chối nó. Chút giờ rãnh rỗi sau một ngày mệt nhọc ñể dành chơi
với con hoặc làm công việc gia ñình thì thú vị hơn là căng thẳng “cãi
nhau” với con và nó khóc lè nhè.
4. Sau một ngày làm việc vất vả, ai mà không muốn cùng gia ñình
hưởng một buổi tối vui vẻ. Gặp phải cảnh con khóc nhè, làm nũng,
không chịu ăn Thôi thì ráng mà chiều con cho qua chuyện.
Nói “không” trước những yêu cầu bất hợp lý của con không làm cho trẻ
cảm thấy bị bỏ rơi hoặc tổn thương mà là khép trẻ vào kỷ luật. Biết từ
chối ñúng lúc không những dạy cho con không phục tùng mù quáng mà
còn dạy nó biết tự chủ và tự kiểm soát cuộc ñời của mình. Trẻ cảm thấy
tự tin và tự do hơn khi chúng phải chịu trách nhiệm với chính mình.
Trẻ con không phải là người ñưa ra quyết ñịnh cuối cùng và nó cũng
biết là nó không thể làm việc ñó. Trẻ cũng hiểu rằng chúng còn quá nhỏ
trước một thế giới quá rộng lớn. ðể cho trẻ chọn lựa và quyết ñịnh chỉ
khiến cho chúng lo âu mà thôi vì trẻ nghĩ rằng cha mẹ là những người
“lớn”, tại sao lại ñể cho chúng quyết ñịnh thay vì chỉ ra cho chúng biết
những gì chúng phải làm!
Vì vậy, chính thái ñộ kiên quyết và nhất quán của cha mẹ làm cho trẻ
yên tâm hơn và giúp chúng phát triển nhân cách mạnh mẽ. Trẻ không
mất tinh thần, mà trái lại, còn ñồng lòng ủng hộ kế hoạch hợp lý cha mẹ
ñã vạch ra. Trẻ sẽ nghĩ rằng "Cha mẹ tài giỏi và mạnh hơn tất cả. Cha
mẹ luôn bảo vệ mình. Mình luôn có cha mẹ ở bên cạnh".
Cần giải thích ngắn gọn:
Câu trả lời "không" của cha mẹ làm cho trẻ yên tâm nhưng không nên
vì thế mà lạm dụng. Tiếng "không" của cha mẹ phải ñược sử dụng hạn
chế và ñược cân nhắc. Muốn cho con nghe lời thì phải biết nói "không"
ñúng lúc, hợp lý, nhất quán, tôn trọng và phù hợp với tuổi của con.
Song cũng cần phải giải thích ngắn gọn ñể giải tỏa nỗi ấm ức trong lòng
của chúng. Tiếng “không” có khi là một cấm ñoán, có khi là một yêu cầu,
có khi chỉ là một câu "Thôi, ñủ rồi "
Cha mẹ phải biết thông cảm vì ñôi khi yêu cầu thực sự của trẻ không
phải là những gì chúng cần ngay lúc ñó. Nếu trẻ ñòi "Mẹ mua cho con
cái xe này ñi", bạn có thể tử chối khéo "Cái xe này cũng giống cáixe
xanh mẹ mua cho con năm ngoái ñó. Chắc con thích lắm? Mẹ sẽ tặng
con vào sinh nhật năm nay nhé”. Trẻ hân hoan khi thấy mẹ ñồng ý.

77
Vậy bạn có thể nói những gì? ðơn giản thôi, nhưng là rất cụ thể. Ví dụ:
"Mẹ rất thích ý tưởng này trong bài văn của con, nó rất sâu sắc và ấn
tượng" hoặc "Con ñàn bài ‘Trường làng tôi’ hay lắm". Cháu sẽ thấy
rằng bạn rất quan tâm ñến những hoạt ñộng của nó và nó sẽ cố gắng
hơn trong những lần sau ñó.
6). Thưởng cho trẻ:
Một số phụ huynh thường hứa sẽ thưởng cho con một chiếc xe ñạp
nếu nó làm bài thi thật tốt và tất nhiên nếu thi rớt thì sẽ chẳng ñược gì
cả. Cách ñối xử như vậy không hẳn là một phương pháp tốt vì chỉ làm
cho trẻ căng thẳng trước kỳ thi, sợ thi ñiểm thấp thì không ñược thưởng.
Và nếu thi hỏng thật thì nó rơi vào trạng thái chán nản vô cùng.
Trên lý thuyết, kết quả thi tốt ñã là phần thưởng cho bé nhưng trên thực
tế, trẻ sẽ ñạt ñược kết quả tốt hơn nếu có quà thưởng ñể khích lệ
chúng. Thay vì hứa hẹn tặng cho bé một món quà thật lớn thì chỉ cần
một món quà nhỏ cũng ñủ khích lệ trẻ rồi. Phần thưởng sẽ ñộng viên
trẻ cố gắng hơn và cũng không làm cho trẻ quá hối tiếc nếu vuột mất cơ
hội giành ñư ợc phần thưởng ñó.
7).Thỉnh thoảng hãy ñể con tự do làm những gì nó thích:
Trẻ con thường tiến bộ rất nhanh nếu chúng ñược cha mẹ quan tâm và
khuyến khích, tuy nhiên trẻ cũng cần thời gian ñể có thể ñạt ñược sự
tiến bộ ñó. Những câu la mắng như: "Mày ñang làm gì vậy? Sao không
chịu học hành gì cả?" sẽ làm cho trẻ bị tổn thương.
Mọi người ñều cần phải có thời gian ñể nghỉ ngơi, nghe nhạc hay thậm
chí chỉ ñể ngồi và nhìn chăm chăm vào khoảng không trước mặt. Và khi
năng lượng của chúng ta ñược phục hồi, chúng ta sẽ cảm thấy tỉnh táo,
khoẻ mạnh và sẵn sàng ñương ñầu với thử thách trước mắt.
8). Giải thích cho trẻ hiểu tại sao bạn muốn trẻ học tập thật tốt:
Chuyện gì sẽ xảy ra nếu bạn không muốn con bỏ lớp họcpiano vì bạn
chắc chắn là trẻ có năng khiếu về âm nhạc, ñặc biệt là khả năng chơi
ñàn piano? Bạn phải làm gì?
ðừng la mắng trẻ vì chỉ một lúc sau trẻ sẽ không ñể tâm ñến việc bạn
ñang trách móc nữa. Bạn hãy nói chuyện và giải thích cho bé hiểu tại
sao bạn cho rằng trẻ nên tiếp tục học ñàn piano và mâu thuẫn giữa hai
mẹ con sẽ ñược giải quyết ngay. Nếu trẻ vẫn khôngchịu vâng lời, biết
ñâu sau này trẻ ñang chuyển hướng sang ñam mê thanh nhạc và thích
tham gia vào một nhóm tam ca, tứ ca nào ñó
Dù trẻ ñồng ý hay không ñồng ý thì tất cả những gì trẻ học ñược trước
ñây vẫn ñược lưu giữ an toàn trong "ngân hàng kinh nghiệm" của nó và
nó sẽ không bao giờ quên ñược.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
78
Càng lớn càng khôn ngoan
Lên 5 tuổi, bỗng một ngày con bạn muốn biết tại sao màu hồng không
có trong bảy sắc cầu vồng, tại sao con chim không có bốn chân. Hay
lúc ñang dắt bé ñi siêu thị, tự nhiên nó hỏi: "Ôngnội ngủ ngáy kêu khò
khò mà sao con ngủ không kêu?" ðôi khi bạn ñang suy nghĩ,chưa kịp
trả lời thì cháu nói: "ðể con hỏi cô giáo. Cái gì cô con cũng biết". "Hình
như nó không cần mình nữa!"
Lâu nay bạn là trung tâm của con mình.Bạn chuyên giải ñáp cho nó về
mọi thứ. Nhưng bây giờ, hãy xét kỹ mình mà xem, có phải bạn thấy hơi
ghen tỵ một chút khi con mình tìm lời giải ñáp từ người khác? Khi trẻ ñi
mẫu giáo và học lớp 1, chúng hiểu rằng những thần tượng của chúng
như Mẹ và Bố không biết hết mọi thứ. Bây giờ nó coi cô giáo là nhất!
ðôi khi cháu còn dạy ngược lại bạn hoặc lúc nào cũng khăng khăng
ñiều gì ñó là ñúng vì "Cô giáo con nói vậy mà".
Có khả năng phán ñoán, trẻ em bắt ñầu nhìn lại cha mẹ chúng và ñánh
giá theo một cách khác. Phản ứng không tốt của cha mẹ giai ñoạn này
sẽ ảnh hưởng lâu dài ñến thái ñộ của cháu trong nhàtrường, ngăn cản
lòng ham hiểu biết, khám phá những ñiều mới lạ.
Thật ra, một cách vô thức, lúc này bạn muốn duy trì sự tác ñộng ñộc
quyền của mình ñối với cháu, không chịu thua trí một giáo viên nào. Sự
thật là Hãy nhớ lý do bạn cho con ñi học: bạn muốn nó hiểu biết. Một
ñứa bé nhận thức ñược rằng bố mẹ không phải lúc nào cũng ñúng là
ñã rất phát triển khả năng tự suy nghĩ.
Tuy nhiên, một ñứa bé sẽ bị bối rối khi cháu ñược nhận những câu trả
lời khác nhau, thầy cô giáo nói khác và bố mẹ nói khác. Trẻ em ở tuổi
này không thể hiểu ñược các cách nhìn nhận khác nhau. Vì thế, bạn
hãy cố ñừng nổi nóng khi con bạn nói: "Mẹ nói sai!". Thay vì nổi nóng,
hãy lấy dịp ñó làm cơ hội ñể chỉ cho cháu cách thừa nhận một sai lầm
của mình sao cho thật lịch sự, khiêm nhường. Rồi bảo cháu rằng ai
ñúng cũng không quan trọng bằng thông tin cháu có ñược.
Nếu bạn bực bội hay buồn phiền, cháu sẽ kết luận ngay rằng bạn
không thực lòng muốn cháu học hỏi. Thế giới này quá to lớn cho một
ñứa bé trong những ngày ñầu ñến trường. Nên khi các em về nhà và
hào hứng kể về những gì mới học ñược, bạn ñừng làm cháu hụt hẫng,
thất vọng. ðiều ñó rất quan trọng!
Nếu con bạn nói: "Chẳng biết con mèo có sống dưới nước không?".
Bạn ñừng vội cười bảo cháu sai. Con bạn nói những ñiều cháu không
hiểu rõ. Cháu nghĩ cô giáo cũng dạy như vậy. Bạn hãy nói tự nhiên: "Ủa,
mẹ tưởng con mèo phải sống trên cạn chứ!"

79
Vì thế, bạn hãy yên tâm, con bạn vẫn còn là của bạn. Khi "nhà tư tưởng
ñộc lập tí hon" của bạn ñi học về, cháu lại háo hức chia sẻ với bạn thật
nhiều ý tưởng và thông tin. Bạn có cả cuộc ñời phía trước ñể cùng học
hỏi với con mình.
Có thái ñộ tích cực:
Sự hào hứng của con bạn về những khám phá mới lạ của cháu quan
trọng hơn việc sửa sai kiến thức của cháu. Hãy cho qua những chi tiết
nhỏ nhặt ñó và nóicho cháu biết bạn rất hạnh phúc khi nó ham học hỏi.
Bạn nên dùng một số bí quyết sau:
- Nghiên cứu: dù bạn có nhiều hiểu biết về châu Âu hay châu Mỹ, cứ
quên chuyện ñó ñi mà bắt ñầu từ một phần cháu bé mới học. Rồi chỉ
cho con bạn Việt Nam nằm ở ñâu trên bản ñồ, bày cháu ñọc tên các ñại
dương
- Thừa nhận: nếu con bạn bắt lỗi bạn ("bố sai rồi, con báo ñốm không
phải là loài thú chạy nhanh nhất trên mặt ñất”), bạn hãy nói: "Ô trời ơi,
vậy là bố sai rồi. Chắc bố phải ñọc lại trong sách quá! Nói cháu chia sẻ
với bạn những gì ñã học ở trường.
- Tổ chức: nếu cháu bày cho bạn một ñiều bạn không biết, nhớ cám ơn
cháu và nói rằng ñời này thật là hạnh phúc nếu có nhiều người xung
quanh giúp bạn học hỏi nhiều ñiều.
- Tôn trọng: nếu cô giáo của con bạn dạy sai, ñừng nhận xét khả năng
và trí thông minh của cô ấy. Lúc phát hiện ra, chỉ nên nói:"Cô giáo con
biết rất nhiều thứ nhưng hình như trong trường hợp này thì cô không
ñúng. Ai cũng có lúc sai lầm mà, mẹ với con vẫn sai hoài, sau này vẫn
còn sai nữa."
- Làm xao lãng: Nếu con bạn cứ khăng khăng 1 kg bông gòn nặng hơn
1 kg sắt vì bông gòn trông nhiều hơn thì bạn ñừng cãi nhau với nó. Hãy
chuyển hướng bằng một ván bài hay mở tủ lạnh lấy trái cây ra ăn.
Cha mẹ phải biết nói KHÔNG
Có những bậc cha mẹ không thể từ chối con bất cứ ñiều gì. Con họ có
thói ñòi gì ñược nấy. Nhiều người quyết tâm sẽ nói “không” khi con ñòi
những gì vô lý hoặc có hại nhưng khi con ngỏ ý thì họ lại không từ chối
ñược. Tại sao vậy?
Có bốn nguyên nhân:
1. Trẻ rất ngây thơ, kháu khỉnh và dễ bị tổn thươngnên cha mẹ không
nỡ từ chối. Ai nỡ nào làm cho trẻ khóc ñược!
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
96
cũng chẳng làm nó hư ñâu.Phản ứng ñúng lúc của bạn khi bé giao tiếp
sẽ cho bé hiểu rằng nó quan trọng và giá trị.
Có thể có những lúc khi bạn ñã ñáp ứng nhu cầu của bé rồi mà nó vẫn
tiếp tục khóc. ðừng thất vọng -có thể bé bị khích ñộng quá mức, ñói
quá, hay no quá cũng làm cho trẻ khóc to. Nhiều bé hay quấy rầy vào
ban ñêm, thường bắt ñầu từ chập tối ñến nửa ñêm.
ðiều này có thể rất khó chịu, nhưng không ñáng ngại vì ñiều này chẳng
kéo dài ñâu; hầu hết trẻ em phát triển nhanh trong 3 tháng ñầu.
Có một số cách có thể làm ñể dỗ bé.
Một số bé cảm thấy thoải mái khi ñược bồng bế ñi lại trong phòng, trong
khi một số bé khác lại thích những âm thanh như nhạc nhè nhẹ hay
tiếng rè rè của máy hút bụi. Phải mất một thời gian ñể khám phá ra ñâu
là cách tốt nhất ñể dỗ bé trong những lúc căng thẳng như vậy.
Có nên lo lắng?
Có lẽ bạn cần nói chuyện với bác sĩ nếu bé khóc lâu khác thường, hay
tiếng khóc kỳ lạ ñối với bạn, hoặc bé khóc ñi kèm với sự uể oải hoạt
ñộng, kém ăn, hơi thở và vận ñộng của bé khác thường.
Bác sĩ của bạn có khả năng giúp bạn an tâm hoặc tìm ra bệnh lý về tình
trạng suy sút của bé. Trường hợp không có gì trục trặc, thì ñiều này có
thể giúp bạn bớt căng thẳng và bình tĩnh khi bé khó chịu.
Sau ñây là một vài lý do vì sao con bạn khóc lâu:
- Bé bị ốm. Em bé nào càng khóc lớn khi ñược bế hay dỗ dành thì có
thể là nó bị ốm. Bạn nên gọi bác sĩ.
- Mắt bé khó chịu. Bị sưng giác mạc hay một vật lạ vào mắt làm mắt bé
ñỏ và chảy nước mắt. Hãy gọi bác sĩ.
- Bé bị ñau. Một cái ghim hay vật gì ñó có thể làm da bé bị tổn thương.
Bạn hãy kiểm tra mọi chỗ trên người bé, từng ngón tay và chân. (ðôi
khi có thể tóc bị vướng vào một ngón tay, gây ñau.)
Nếu bạn có nghi vấn gì về khả năng thính giác và thị giác của bé, bạn
nên ñem bé ñến bác sĩ ngay. Thậm chí bé có thể phải ñược khám bằng
những máy móc phức tạp nếu cần thiết. Càng khám phá sớm tình trạng
bệnh thì bé càng ñược ñược chữa trị tốt hơn.
Tại sao trẻ mút ngón tay?
Trẻ mới biết ñi thích mút tay (bú tay). Khi mút tay, nó thấy thoải mái và
bình tĩnh. Nhiều ñứa nhỏ hơn cũng có thói quen này, có ñứa còn tập
mút tay ngay khi còn trong bụng mẹ.

85
- Con một có khả năng trở thành người lãnh ñạo năng lực và thường
ñưa ra những sáng kiến xuất sắc.
- Con một không cảm thấy cô ñộc hoặc bất hạnh mặc dù khi ở nhà bé
không có anh chị em ñể chơi cùng.
- Con một thì vẫn sống vui vẻ và tự tin như những ñứa trẻ khác.
Dạy cho trẻ biết cách chia sẻ
Có vài ñứa trẻ thể hiện rõ nét của “ông vua con” nhưng ñó không phải
là kết quả hiển nhiên của việc không có anh chị em ruột thịt nào cả.
Tránh cho trẻ có suy nghĩ trẻ là trung tâm của vũtrụ, tự cho mình cái
quyền nói hỗn với người lớn và muốn gì ñược nấy, hãy khích lệ trẻ chia
sẻ ñồ chơi, quà bánh cho bạn bè trong trường, trong lớp hoặc bạn
chung xóm. Nêu ra những lý do thích hợp và dễ hiểu ñể giải thích cho
bé hiểu tại sao bé phải làm như vậy, ví dụ như nếu bé rủ bạn bè cùng
chơi thì ai cũng có cơ hội ñể thưởng thức trò chơi ñó và tất nhiên bé sẽ
ñược bạn bè yêu mến hơn.
Hoặc có thể dùng những mẫu chuyện ñể dạy bé. Khi thấy con gái của
mình ñang cãi nhau với một cậu bạn của nó về việc ai có quyền chơi
một món ñồ chơi nào ñó, phản ứng bình thường của một người mẹ là
cất luôn món ñồ chơi ñó và xem ñây là một cách ñể trừng phạt trẻ. Tuy
nhiên cách giải quyết này chỉ dạy cho trẻ biết cách cãi nhau làm sao
ñừng quá to tiếng ñể người lớn nghe thấy. Trong những trường hợp
như vậy, bạn có thể hòa giải hai người bạn nhỏ bằng cách khuyên con
bạn nhường cho người bạn chơi khoảng năm mười phút, trong lúc ñó
bé có thể chơi ñồ chơi khác, và sau lại trao ñổi cho nhau. Vậy là cả hai
cùng ñược chơi món ñồ chơi ñó.
Con bạn không thể chơi một cách hòa ñồng với những ñứa trẻ khác
nếu bé không biết kiên nhẫn ñợi ñến lượt mình. Cách kiên nhẫn chờ
ñợi không tự nhiên sẵn có mà phải học và trước hết là học tại nhà. ðối
với người lớn, kiên nhẫn chờ ñợi một vài phút người ta có thể biết thêm
một số thông tin. Bạn chỉ nên ñưa bé phần bánh quy của nó khi mọi
người lớn trong nhà ñã có phần nếu chia bánh theo tuổi. Còn nếu chia
theo vòng thì nên theo ñúng thứ tự ñó chứ không ưu tiên cho ai cả. Nên
tạo tình huống ñể bé học ñược bài học kiên nhẫn chờ ñợi, một bài học
lớn trong cuộc sống hàng ngày.
Tương tự như vậy, trẻ không thể chơi với bạn mà không theo luật của
trò chơi. Có thể ñứa con một của bạn sẽ gặp khó khăn hơn những ñứa
có ñông anhchị em vì nó có ít dịp cùng chơi trò chơi với người khác.
Cũng giống những năng khiếu xã hội khác, bạn có thểdạy cho bé khả
năng tuân thủ theo luật tại nhà. Cùng trẻ chơi những trò chơi có yêu
cầu tuân theo luật và giải thích cho bé hiểu tại sao ta phải tuân theo
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
86
những quy ñịnh của trò chơi. Nếu bé học ñược ñiều này khi chơi với mẹ
tại nhà thì nhất ñịnh bé sẽ biết cách chơi với bạn.
Cho con cơ hội
Không có gìphải bàn cãi về việc một ñứa trẻ con một ít khi có cơ hội
ñược chơi ñùa với những ñứa trẻ khác. Vì vậy cần phải gởi bé vào
nhóm cha mẹ và con, nhóm bạn cùng chơi – cùng học, hoặc nhà trẻ,
hoặc cũng có thể rủ những ñứa bé hàng xóm vào nhà cùng chơi với bé.
Học tập và ñùa giỡn với bạn bè còn giúp bé xây dựng lòng tự tin khi
ñứng trước ñám ñông.
Hướng dẫn và khuyến khích trẻ tự làm những công việc cá nhân hàng
ngày của bé. Nhưngkhông phải bé thích làm lúc nào thì làm mà phải có
kế hoạch hẳn hòi. Vạch rõ mục ñích của việc bạn cho phép bé ñược tự
do làm một số việc như dọn dẹp ñồ chơi trong phòng của bé vào mỗi
buổi chiều. Hướng dẫn bé thật kỹ như “Tự con ñể trái banh ñó lên ñầu
tủ, tự con bỏ sách vở vô cặp ” thì rõ ràng hơn so với “Dọn cái phòng
cho sạch coi!”
Quan sát kết quả làm việc của bé và xem xét, nếu thấy trẻ có khả năng
làm tốt các việc ñượcgiao thì giao cho nó thêm vài việc nữa. Vì khi bạn
cho trẻ tự mình làm một số việc, trẻ sẽ giảm bớt phụ thuộc vào bạn
nhưng lưu ý rằng ñiều ñó không có nghĩa là trẻ thích ñược như vậy, ñôi
khi trẻ sẽ kháng cự.
Hãy kiên nhẫn! Quan trọng nhất là biết khen ngợi, khuyến khích trẻ khi
nhận ra bé ñã biết suy nghĩ và làm tốt việc của nó.
Hết sợ khi ñi bác sĩ
Lớn lên trẻ sẽ hết sợ ñi bác sĩ hay ñi bệnh viện vì ở ñó nó ñược chơi
vớicác bạn khác, có dịp chứng tỏ cho chúng bạn thấy mình rất can ñảm.
Nhưng một ñứa trẻ 2 tuổi thì khác. Nó sẽ khóc, vùng vẫy hoặc có thái
ñộ không hợp tác. Nhiều ñứa trẻ lớn hơn vẫn mắc chứng sợ bác sĩ như
khi còn nhỏ.
Những nguyên nhân khiến trẻ lo sợ:
• Sức khỏe kém: sức khỏe và thái ñộ luôn gắn liền với nhau. Khi cảm
thấy không khỏe hoặc khó chịu trong người, một ñứa trẻ vốn rất ñiềm
tĩnh bỗng trở nên cáu kỉnh, bẳn gắt và một ñứa trẻ ngoan ngoãn thì
thành kẻ hung hãn.
• Sợ tiếp xúc với người lạ: Mặc dù trẻ rất dễ làm quen nhưng khi tiếp
xúc với người lạ, nó thụ ñộng và nhút nhát. Khi phải ñi khám bệnh, trẻ
thấy lo lắng và nó phản ứng dữ dội với người lạ cũng như với bác sĩ.

95
Thực ra, ñôi khi tiếng khóc của bé có thể xác ñịnh ñiều bé ñang cần, ví
dụ, tiếng khóc "Con ñói rồi" thì khóc ngắn và yếu dần, trong khi tiếng
khóc "Con khó chịu quá" có thể to và liên tục.
Bé cũng khóc khi nó cảm thấy bị áp ñảo do những cảnh tượng và âm
thanh xung quanh bé. ðôi khi bé khóc chẳng vì lý do gì cả.
ðừng bối rối khi thấy bé khóc, bạn không thể dỗ nó ngay ñược vì khóc
là một trong những phản xạ ñể bật ra những ức chế khi bị ñè nén quá
tải.
Khóc là cách thức chính ñể giao tiếp của bé, ngoài ra, bé còn có khả
năng thể hiện những cách khác tinh vi hơn. Biết ñược những ñiều ñó
rất thú vị và có thể thắt chặt mối quan hệ giữa hai mẹ con.
Bé có thể phân biệt ñược giọng nói của người với những âm thanh
khác. Cố gắng ñể ý xem bé phản ứng với giọng của bạn như thế nào.
Bé cũng liên tưởng giọng nói của bạn với sự chăm sóc: thức ăn, ôm ấp,
vuốt ve. Nếu bé khóc trong nôi, bạn cũng nhận thấy bé sẽ nín ngay khi
nghe giọng của bạn. Bạn sẽ thấy kiểu chăm chú lắng nghe của bé khi
bạn nói với bé bằng giọng trìu mến. Bé chưa thể phối hợp nghe và nhìn
ñược, cho dù luôn nhìn chằm chằm vào một ñiểm nào ñó, bé cũng sẽ
tập trung chăm chú vào giọng nói của bạn.
Bé cũng tinh tế ñiều chỉnh tư thế hay diễn tả qua khuôn mặt của nó,
hoặc ngay cả chuyển ñộng tay chân trong lúc bạn ñang nói.
Tháng ñầu tiên của bé, bạn có thể thoáng thấy bé nở nụ cười ñầu tiên
và nghe ñược tiếng cười khịch khịch ñầu tiên của bé. Nên khích lệ bé
bằng cách nói chuyện với bé.
Bạn nên làm gì?
Ngay khi ẵm em bé mới sinh, bạn bắt ñầu giao tiếp bằng cách trao ñổi
những ánh mắt, giọng nói và những vuốt ve ñầu tiên. Bằng giác quan
bé cũng nhận ra thế giới xung quanh. Qua vài ngày sau khi sinh, con
bạn sẽ quen dần việc nhìn bạn và bắt ñầu tập trung vào khuôn mặt của
bạn.Những giác quan của bé như xúc giác và thính giác ñặc biệt quan
trọng. Bé sẽ tò mò về những tiếng ồn mà nó nghe ñược, nhưng ñặc biệt
là giọng nói của người. Bạn hãy nói chuyện với bé bất cứ khi nào bạn
có cơ hội. Ngay cả khi nó chẳng hiểu gì về ñiều bạn nói, giọng nói ñiềm
tĩnh trấn an của bạn là cái mà bé cần ñể cảm thấy an toàn. Mọi cái vuốt
ve bé làm cho bé học hiểu về cuộc sống, vì thế bạn cứ dành cho bé
nhiều nụ hôn âu yếm, và bé sẽ nhận ra một thế giới xung quanh là một
nơi dễ chịu.
Giao tiếp với trẻ sơ sinh thực ra là vấn ñề làm thoả mãn nhu cầu của bé.
Luôn phản ứng lại với những tiếng khóc của bé - quan tâm nhiều quá
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
94
Nếu trẻ còn tỏ ra chậm phát triển những khả năng khác, nên hỏi bác sĩ
khoa nhi hay các nhà tâm lý chuyên về sự phát triển trẻ em.
Những vấn ñề giao tiếp trẻ thường mắc phải:
- Gặp khó khăn về thính giác.
- Tiếp thu chậm và làm theochỉ dẫn của người khác rất khó.
- Khả năng diễn ñạt ý nghĩ còn thấp.
- Vốn từ nghèo nàn.
- Những khó khăn trong việc học các khái niệm cho lứa tuổi trước khi
ñến trường như màu sắc, phép tính, ñếm.
- Nói lắp.
- Những khó khăn về văn phạm và cú pháp.
- Nói không rõ.
Khi bước sang giai ñoạn phát triển tiếp theo, phần lớn trẻ em không
phải ñối mặt với những khó khăn như trên, chỉ một số ít là cần ñiều trị
chuyên sâu. Những chuyên gia y khoa, nghiên cứu về bệnh, nhà trị liệu
về khả năng phát âm hay bác sĩ có thể giúp trẻ vượt qua những trở
ngại về giao tiếp này.
Nói chuyện với trẻ sơ sinh
Bạn còn nhớ tiếng khóc chào ñời của con bạn không? Ngay lúc mới
sinh, bé ñã bắt ñầu ñối thoại. Thoạt ñầu, tiếng khóc của trẻ sơ sinh
dường như là một ngôn ngữ xa lạ ñối với bạn, muốn hiểu ñược, bạn
phải làm quen với thứ "ngôn ngữ" ñó ñể ñáp ứng nhu cầu của nó.
Ngay sau khi sinh con, bạn ñã tiếp xúc với bé theo cách giao tiếp riêng
của bạn: âu yếm, vuốt ve, bế ẵm và nhiều tình cảm khác ñược biểu lộ
trên nét mặt. ðể hiểu ñược, con bạn cũng làm quen với thứ "ngôn ngữ"
ñó của bạn giống như bạn làm quen với thứ "ngôn ngữ" của nó.
Con bạn nói chuyện bằng cách nào?
Em bé mới sinh chỉ có khả năng khóc, khả năng mà trẻ sẽ dùng ñể
truyền ñạt thông tin trong suốt thời gian này. Thông thường,tiếng khóc
của bé nói cho bạn biết rằng có ñiều không ổn với bé: ñói bụng, tã ướt,
chân lạnh, khó chịu, bé cần ñược hiểu và ñược nâng niu. Khi nhận
ñược nhu cầu của bé, bé sẽ thể hiện và có những phản ứng thích hợp
ngay.

87
• Kinh nghiệm thương ñau: Cũng có khi trẻ còn nhớ về mũi kim ñau
ñiếng nó bị chích trước ñây và cảm thấy bất an mỗi khi có ai nhắc tới
việc ñi bác sĩ.
• Buồn chán: Trẻ con không thích chờ ñợi, nó chưa tập ñược tính kiên
nhẫn và không thích ngồi yên một chỗ. Hầu hết các cuộc hẹn khám
bệnh không bao giờ ñúng giờ như dự ñịnh. Càng ngồi ñợi lâu bạn càng
gặp rắc rối với bé.
Bí quyết giúp giải quyết vấn ñề:
• Chuẩn bị trước cho bé: ðây không hẳn là một giải pháp hiệu quả tuyệt
ñối nhưng khi bạn ñã hẹn ñược với bác sĩ thì hãy báo trước cho trẻ một
ngày. ðừng ñể nó tưởng ñược ñi chơi với mẹ rồi cuối cùng lại 13thành
ñi khám bệnh. Dành ra một chút thời gian ñể con bạn có thể ñặt bất cứ
câu hỏi nào về chuyện bác sĩ khám bệnh
• Trả lời một cách thành thực: Trẻ cảm thấy an tâm nếu bạn cho nó biết
bác sĩ rất hiền, dễ mến và tận tâm, bạn sẽ ởbên cạnh nó trong suốt thời
gian khám bệnh. Nếu cháu vẫn còn lo lắng vì sợ bị chích ngừa hoặc
khám cổ họng, hãy trấn an nó: "Nhanh thôi mà, chớp mắt là xong".
Nhưng cũng ñừng nói dối rằng "không ñau một chút nào", vì như thế
những lần ñi khám sau cháu trẻ sẽ không tin bạn nữa. Hãy nói thật:
"Chỉ ñau như con kiến cắn thôi, chút xíu hà!" và khuyến khích cháu
mạnh dạn, không có gì phải sợ.
Bản thân bạn cũng phải bình tĩnh khi ñã hẹn với bác sĩ:
Cảm nhận ñược sự lo lắng của bạn, trẻ sẽ phản ứng. Nếu bé nghĩ rằng
bạn ñang lo lắng, lập tức nó cũng cảm thấy lo lắng. Hãy cười với bé khi
bác sĩ ñang khám bệnh cho bé. Bạn phải tỏ ra thoải mái, ñiềm tĩnh. Nếu
bạn làm ñược như vậy thì trẻ cũng cảm thấy dễ chịu.
Nếu trẻ cưỡng lại và ngọ nguậy không yên cho bác sĩ chích ngừa hoặc
không chịu há miệng cho bác sĩ khám, ñừng bắt ép trẻ. Nhẹ nhàng
thuyết phục và khuyến khích trẻ có tác dụng hơn là cưỡng bức.
Nhưng nếu trẻ vẫn không nghe lời thì ñã ñến lúc phải sử dụng ñến
phương pháp bắt buộc. Nếu là kiểm tra sức khoẻ ñịnh kỳ thì còn có thời
gian chờ ñợi, thuyết phục nhưng nếu là khám bệnh thì cần phải khám
ngay.
Hồi kết thúc:
Một cách ñể giảm sự căng thẳng của trẻ là cho nó mang theo món ñồ
chơi nó thích nhất, có thể là chú gấu bông, con búp bê hay một chiếc
xe Khi khám bệnh xong, hãy ôm hôn con và nói rằng bạn rất hài lòng
vì thái ñộ và sự can ñảm của cháu. Chỉ như vậy thôi những lần sau
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
88
cháu sẽ thấy yên tâm hơn mỗi khi phải bước vào phòng khám của bác
sĩ.
Lòng yêu thương tác ñộng ñến sự phát triển trí não
ðiều quan trọng nhất trong việc phát triển trí não của một ñứa trẻ là tình
thương của bố mẹ và người xung quanh dành cho nó.
Theo kinh nghiệm của nhiều bậc phụ huynh, không có gì hạnh phúc
hơn khoảnh khắc họ nhận ra ñứa con bé nhỏ thể hiện tình yêu của nó
với cha mẹ.
Bắt ñầu từ 2- 4 tháng tuổi, cháu sẽ quan tâm tới bạn nhiều hơn. Bé
nhìn vào mắt bạn lâu hơn, miệng nở nụ cười rạng rỡ khi nghe bạn nói,
hay tỏ vẻ mong ñợi khi biết bạn ñang ñến gần.
Khoảng 5 tháng, bé ñã biết rất nhiều cách ñể thể hiện tình thương yêu:
- ðáp lại nụ cười của bạn bằng một nụ cười thật tươi và dễ thương
- Bắt ñầu gây chú ý với ánh mắt và nụ cười.
- Tạo ra âm thanh bằng cách cử ñộng tay, chân hay toàn thân và miệng
thốt ra những tiếng nho nhỏ theo nhịp ñiệu hành ñộng của bạn.
Còn bạn, hãy thư giãn và bớt căng thẳng khi bồng và ru bé. Hãy nói thì
thầm vào tai bé, vuốt ve và nhìn ngắm bé.
ðiều quan trọng là bạn hãy thể hiện tình cảm của mình với cháu bất cứ
lúc nào khi có cơ hội. Nụ cười, sự dễ chịu, sự thích thú và những cử
ñộng của cơ thể trẻ sẽ giúp nó phát triển nhiều phẩm chất quan trọng,
từ trí thông minh,khả năng ngôn ngữ ñến sự cảm nhận sâu sắc về bản
thân.
Bước giao tiếp khởi ñầu:
Hầu hết các bậc cha mẹ ñều cho rằng những "từ ngữ" em bé thốt ra
ñầu tiên là dấu hiệu ban ñầu của sự phát triển khả năng ngôn ngữ. ðáp
lại những cử chỉ, lời nói ñó là bạn ñã góp phần nuôi dưỡng nhân cách
của trẻ. Nên tạo cho cháu lòng tự trọng bằng cách trả lời, tỏ ra hiểu biết
những nỗ lực cháu dùng ñể diễn tả ñiều mình muốn. Trau dồi kỹ năng
giao tiếp ñó sẽ giúp trẻ hòa ñồng và quan tâm ñến người khác hơn khi
bé ñến tuổi ñi học. Một ñứa bé giỏi gửi và nhận những tín hiệu không
phải bằng lời nói sẽ dễ tiếp thu bài hơn trong khi bạn cùng lớp vẫn còn
ñang mơ màng
Tình yêu thương tác ñộng ñến sự phát triển trí não
Những hoạt ñộng khiến cho con bạn cảm thấy an toàn và thích thú
cũng góp phần thúc ñẩy trí thông minh của bé. ðáp lại những dấu hiệu
củabé, bạn giảng giải và nói cho bé biết hành ñộng của bé cũng ảnh

93
Dưới ñây là một vài phương pháp phát triển kỹ năng ñối thoại của con
bạn:
- Khuyến khích trẻ ñọc sách bằng cách chọn những câu chuyện thật
ñơn giản nhưng phản ánh về cuộc sống gia ñình, về văn hoá hay cộng
ñồng nơi bạn sinh sống.
- ðể các loại sách, tạp chí và những tài liệu khác ở nơi mà trẻ có thể tự
lấy.
- Giúp trẻ thực hiện bộ sưu tập riêng như “Tôi” hoặc “Gia ðình Chúng
Tôi” bằng hình ảnh hay những vật lưu niệm .
- Bàn luận về những chương trình truyền hình, phim ảnh bạn cùng xem
với trẻ hoặc những câu chuyện cả hai cùng ñọc.
Từ vựng và những mẫu câu giao tiếp tiêu biểu
Khi vốn từ của trẻ ñạt ñược ñến một mức ñộ nào ñó thì khả năng ñàm
thoại của chúng phát triển hơn, chúng giao tiếp khéo léo hơn. Một ñứa
trẻ lên 4 hoặc 5 có thể diễn tả những hành ñộng phức tạp và hăng hái
kể về những ñiều xảy ra với nó. Trẻ không những tự mình xây dựng cốt
truyện mà còn có thể thuật lại những câu chuyện nó ñã nghe người
khác kể.
Ở tuổi này trẻ nhận thức con số và chữ viết là biểu tượng của sự vật và
ý tưởngvì vậy trẻ cố gắng sử dụng ñể kể chuyện hoặc truyền ñạt thông
tin.
Lúc này trẻ nói ñược câu tương ñối dài (khoảng 8 từ) và vốn từ của nó
khoảng 1000 ñến 2000. Phần lớn trẻ em ñộ tuổi này nói chuyện rất ñơn
giản và dễ hiểu, dù còn mắc phải một số lỗi liên quan tới quá trình phát
triển về phát âm và nói lắp (thường xảy ra ở các bé trai).
Những ñứa trẻ ở lứa tuổi trước khi ñến trường cũng ñã có khả năng
thảo luận, phê bình, và biết ñưa yêu cầu cũng như hướng dẫn.
Chúng nhận ñịnh rõ tên, giới tính và cả thông tin cá nhân của những
thành viên trong gia ñình. Chúng hay ngồi nghĩ ra những câu chuyện
hết sức trẻ con và vẩn vơ nói chuyện thì thầm một mình.
Phải làm gì nếu nghi ngờ trẻ có vấn ñề?
Nếu bạn nghi ngờ con bạn ñang có vấn ñề về thính giác, khả năng tiếp
thu ngôn ngữ, hay diễn ñạt không rõ ràng, hãy ñến gặp bác sĩ. Xét
nghiệm thính giác là một trong những bước ñầu tiên ñể xác ñịnh con
bạn có vấn ñề về thính giác hay không. Nếu bác sĩ nghi ngờcó sự trục
trặc hay chậm trễ về khả năng giao tiếp của trẻ thì lúc ñó việc ñánh giá
về khả năng tiếp thu ngôn ngữ là cần thiết.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
92
- Nắm bắt chậm chạp những kỹ năng ghép từ.
- Không nói rõ.
Những vấn ñề như nói lắp bắp, cà lăm, ngọng và chữ có thể chỉ là
một thiếu sót nhỏ trong quá trình phát triển mà ña số trẻ sẽ vượt qua.
ðối với các trẻ khác cần ñiều trị chuyên sâu hơn. Các chuyên gia y
khoa như các nhà nghiên cứu bệnh về ngôn ngữ, chuyên khoa trị liệu
pháp, hay bác sĩ của trẻ có thể giúp chúng vượt qua những vấn ñề giao
tiếp này.
Nói chuyện với bé 2 - 3 tuổi
Nói chuyện với em bé từ khi nó còn nhỏ xíu là một trong những kinh
nghiệm bổ ích và thích thú nhất ñối với cha mẹ lẫn con cái. Trẻ em học
và lớn lên trong mối tương giao và những kinh nghiệm mỗi ngày với
những trẻ em khác, với người lớn và thế giới xung quanh
Có nên nói chuyện với con không?
Khi nói chuyện và vui ñùa, trẻ càng có nhiều cơ hội ñối thoại thì càng
học ñược nhiều. ðọc sách, ca hát, chơi những trò chơi ñố chữ và ñơn
giản chỉnói chuyện với con bạn cũng sẽ gia tăng vốn từ cho trẻ. ðây là
một số gợi ý giúp phát triển những kỹ năng giao tiếp của trẻ:
- Nói với bé về những ñiều nó ñã làm trong suốt một ngày hay những
dự ñịnh cho ngày mai. "Banghĩ chiều nay trời thế nào cũng mưa. Ngày
mai mẹ sẽ bế con ñi chích ngừa " hoặc nói về những chuyện trong
ngày vào giờ ngủ.
- Chơi trò ñóng kịch.
- ðọc những quyển truyện thú vị của bé nhiều lần và ñộng viên trẻ tham
gia vào những từ mà trẻ biết. Khuyến khích trẻ ñọc "giả vờ" (Bạn ñể trẻ
giả vờ ñọc sách cho bạn nghe).
Nói chuyện với bé 4 - 5 tuổi
Trẻ em tiếp thu ñược rất nhiều kiến thức qua những thông tin trao ñổi
hàng ngày với bạn bè, người lớn và thế giới xung quanh. Khi lên 4 hoặc
5 tuổi, nhiều bé ñã ñi mẫu giáo hoặc tham gia các chương trình phù
hợp. Ở ñó, khả năng ngôn ngữ của trẻ ñược hình thành.
Nên trò chuyện với trẻ như thế nào?
Trong những cuộc nói chuyện nghiêm túc cũng như vui ñùa, càng có
nhiều ñối thoại thì trẻ càng học ñược nhiều ñiều. Cùng bé ñọc sách, ca
hát, chơi những ñố chữ và ñơn giản nhất là nói chuyện với con, bạn ñã
giúp trẻ làm giàu vốn từ ngữ và tạo cơ hội ñể bé pháttriển kỹ năng nghe.

89
hưởng ñến bạn: "Ừ, mẹ thương con lắm! Con cười với mẹ phải
không? "
Khi bé chơi với bạn là lúc bé ñang thực hiện những bước suy nghĩ,
sáng tạo ñầu tiên. ðộng tác cho và nhận ñồ chơi cũng giúp bé phát
triển ñều hơn khả năng nhìn, nghe và các kỹ năng khác trong cùng một
lúc.
Sự giao tiếp hai chiều giúp con bạn có những cảm nhận sâu sắc.
Khi bé biết rằng hành ñộng và cảm xúc của cháu có ảnh hưởng ñến
bạn, bé bắt ñầu xem bạn như một ñối tượng khác biệt với bé. Nhận
thức về những chăm sóc bạn dành cho bé sẽ dẫn ñến việc bé ñáp trả
lại bằng cách chăm sóc cho bạn. Và ñó chính là sự quan tâm, lo lắng
cho nhau, là nền tảng của ñạo ñức ở mỗi người.
Học mà chơi
Nếu bạn nhận ñược tiếng cười giòn hay cái cười toe toét ñáp trả lại của
bé, bạn hãy ñón nhận và vui vẻ với con trong niềm hạnh phúc vô bờ ấy.
Nhưng nếu bạn không ñược ñáp trả theo ý muốn, hãy tìm hiểu xem
cháu muốn gì. Mỗi ñứa trẻ có những kiểu phản ứng khác nhau trước
các tác ñộng, vì thế hãy làm theo những gì bé muốn. Liệu bé có hài
lòng hơn không khi bạn nổi giận hay im lặng? Và bé sẽ thì thầm hay
thét lên ñể thu hút sự chú ý của bạn, hay vùng vẫy và ñá vào một ñồ vật
ñể diễn tả tình thương của bé?
Hãy chú ý ñến những dấu hiệu bé thường biểu hiện ñể biết khi nào bé
vui, buồn, mắc cỡ Bạn hãy dùng ánh mắt, giọng nói, cử chỉ, ñiệu bộ
làm cho bé vui vẻ. Bé có thể chưa nói ñược, nhưng hành ñộng của bé
mang nhiều ý nghĩa.
Nguồn gốc của niềm vui:
Chìa khóa xây dựng kỹ năng giao tiếp cho trẻ trước khi biết nói là tạo
hứng thú. Mỗi ñứa trẻ ñáp lại lời dỗ dành của bố mẹ bằng những cách
khác nhau. Bạn hãy thử làm tăng sự thích thú của bé bằng những cách
sau:
- Trò chuyện và cùng bập bẹ với bé, thay ñổi giọng nói: cao, thấp và
nhỏ nhẹ hay lớn hơn.
- Biểu lộ nét mặt khác nhau khi trò chuyện với bé.
- Giúp bé thoải mái bằng cách xoa lưng bé nhẹ nhàng trong khi kể
chuyện cho bé nghe.
- Di chuyển tay và chân bé nhẹ nhàng khi nói chuyện và ngắm bé.
- Ru bé nhanh hoặc chậm hơn khi mỉm cười và nói chuyện với bé.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
90
Nếu những phương pháp này không có tác dụng, bạn hãy dùng kinh
nghiệm của chính mình. Nhưng phải nhớ rằng ñừng làm cháu mệt, cố
gắng giảm bớt nếu bạn cảm thấy bé quá bị kích ñộng. Khi tìm ra một
phương pháp tốt, nhớ dùng ngay ñể cháu hứng thú hơn. Ví dụ như khi
chơi trò trốn tìm, bạn hãy tạo ra những tiếng ñộng khác nhau trong lúc
trốn và tìm ñể gây chú ý, thu hút bé.
Nói chuyện với bé 1 - 2 tuổi
Ngôn ngữ của trẻ bắt ñầu phát triển trong giai ñoạn này, ñặc biệt khi trẻ
ñược 2 tuổi. Bé ñã hiểu nhiều hơn và diễn tả ñược cái nó muốn.
Trẻ em ñối thoại thế nào?
Hầu hết các em bé phát ra những lời ñầu tiên ngay ñầu giai ñoạn này,
mặc dù có một số bé nói sớm hơn và số khác thì không biết nói cho
ñến khi nó gần 2 tuổi. Nếu bé bận tâm với việc tập ñi, nó sẽ gác việc
tập nói sang một bên. ðiều này không bất thường và khôngcó gì phải lo
lắng.
Có thể bé học từng cụm từ mà chưa có khả năng hiểu hết cả câu. Mặc
dù bé mới biết bập bẹ, nhưng nó sẽ tiến rất nhanh. Bé sẽ sớm có khả
năng chỉ ra các ñồ vật quen thuộc, gọi tên ñồ vật ñó, nhận ra tên của
người quen, và các bộ phận thân thể. Khoảng 2 tuổi, bé có thể sử dụng
cụm từ cả một câu có hai ñến bốn từ.
Chắc chắn bạn sẽ thấy phải vất vả ñể bắt trẻ bạn làm ñiều bạn yêu cầu,
ñôi khi nó chỉ lờ ñi hoặc la hét chống ñối. ðơn giản là nó kiểm tra giới
hạn của bạn và mức ñộ ñiều khiển của nó. Khoảng 18 tháng tuổi, có lẽ
bé sẽ biết nói "không" một cách rõ ràng, ñầy quyền lực! Và khi ñược 2
tuổi, có thể nó sẽ nổi giận khi không chịu làm ñiều bạn yêu cầu. Bé
cũng có dấu hiệu thích sở hữu, bạn sẽ thường xuyên nghe "cái này là
của con" hay thấy bé khóc khi lấy ñồ của nó, khi bạn giả bộ thương
người khác hơn nó.
Bạn nên làm gì?
Bé lắng nghe mọi thứ bạn nói, và nhớ rất tốt. Thay vì dùng những từ
của trẻ thơ, bạn dạy cho bé những tên chính xác về người, nơi chốn, và
những ñồ vật.Bạn nên nói chậm và rõ ràng, và ñơn giản. ðừng vờ nói
ngọng, bé sẽ quen với cái sai tai hại ñó!
Con của bạn vẫn còn ñối thoại bằng những ñộng tác như chỉ vào thứ
mà nó muốn. Dù bạn hiểu rồi, vẫn nên nói thêm: "Con muốn uống nước
phải không?" và ñợi bé trả lời. Rồi bạn nói: "Con muốn ăn cái gì? Ăn
bánh qui hả? Ừ, ñể mẹ cho ăn bánh qui" Cách này khuyến khích bé
phản ứng và tham gia vào cuộc ñối thoại. Nhưng ñừng làm cho bé thất

91
vọng bằng cách từ chối ñồ ăn hay thức uống ñể bắt trẻ phải trả lời cho
bằng ñược.
Khoảng giữa 15 và 18 tháng tuổi, con bạn có thể hứng thú với những
trò chơi ngôn ngữ và xác ñịnh ñồ vật như: "Tai con ñâu?", "Mẹ ñầu rồi?".
Từ vựng của trẻ phát triển rất nhanh, nhưng phát âm còn chậm và
không rõ. Cố gắng sửa cách phát âm cho trẻ; hầu hết các em bé ñều
phát âm sai. Thay vào ñó, bạn nhấn mạnh những âm ñúng khi trả lời.
Có nên lo lắng không?
Một số bé không biết nói khi ñã ñược 2 tuổi. Thay vào ñó, bé chỉ dùng
những cử chỉ và âm thanh. Vốn từ cũng thay ñổi nhanh chóng trong lứa
tuổi này; một số bé nói nhiều từ một lúc, một số khác chỉ nói ñược một
ít.
Hầu hết các trẻ ở lứa tuổi này có những giai ñoạn quan trọng chung về
giao tiếp như:
- Nói khoảng 15 từ lúc bé 18 tháng.
- ðặt 2 từ với nhau tạo thành một câu khi bé 2 tuổi.
- Làm theo những chỉ thị khác nhau lúc bé 2 tuổi.
Vấn ñề thính giác có thể nhận thấy rất rõ ràng trong giai ñoạn này bởi vì
bé có thể nghe nói ñựơc. ðừng ngần ngại bày tỏ ngay những lo lắng
của bạn cho bác sĩ. ðặc biệt nếu bạn cảmthấy con bạn không bập bẹ
hay phản ứng với lời nói của bạn. ðôi khi bệnh truyền nhiễm về tai làm
cản trở bé không nghe ñược bình thường. Nên có những xét nghiệm
ñặc biệt ñể kiểm tra thính giác của trẻ.
Nên làm gì nếu nghi ngờ khả năng giao tiếpcủa bé có vấn ñề?
Nếu bạn nghi ngờ con bạn ñang có vấn ñề về thính giác, nắm bắt ngôn
ngữ, hay nói không rõ ràng, bạn hãy gọi bác sĩ. Xét nghiệm thính giác
có thể là một trong những bước ñầu tiên ñể xác ñịnh xem con b ạn có
vấn ñề về thính giác hay không. Trẻ 2 tuổi ñã ñủ lớn ñể ñề cập ñến vấn
ñề ngôn ngữ, ñặc biệt nếu con bạn không biết làm theo những chỉ thị
ñơn giản như "ñến mẹ bồng" hay không trả lời ñược những câu hỏi ñơn
giản "có" hoặc "không".
Những trực trặc về khả năng giao tiếp của trẻ từ 2 ñến 3 tuổi bao gồm:
- Những khó khăn về nghe.
- Những vấn ñề làm theo những chỉ thị.
- Nắm bắt từ vựng kém.
- Khó bật ra những âm căn bản.
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
108
Hai ñứa con kế của chúng tôi kết bạn với một ñứa trẻ rất thô lỗ.
Trước khi cho con ñi chơi với nó, tôi dạy chúng rằng biết chia sẻ với
bạn những tính tốt của mình là ñiều ñáng khen. Tôi biết lời khuyên của
mình có tác dụng khi tôi nghe loáng thoáng ñứa bạn ñùa cợt, khiêu
khích con tôi và nó ñã nói với bạn nó rằng trêu chọc người khác là ñiều
không hay. Tôi ngạc nhiên ñến sung sướng khi cậu bé kia ñồng ý và
hứa không chọc nó nữa.
- Dựa vào những nguyên tắc:
Vào buổi chiều ñẹp trời nào ñó hãy mời cô bạn và mẹ nó ñến chơi. Giải
thích cho cả hai hiểu con bạn phải tôn trọng những nguyên tắc gia ñình,
và nếu không thực hiện, nó sẽ không ñược chơi. Nhưng nhấn mạnh
rằng nó luôn ñược tiếp ñón bạn bè khi nào nó còn tuân theo nguyên
tắccủa bạn.
- Cùng chơi ñóng kịch:
Con tôi có ñứa bạn giống như ñứa bé ñược mô tả. ðể bảo ñảm rằng cô
bé biết cách cư xử ñúng, chồng tôi bắt ñầu giờ chơi bằng những trò
chơi ñóng kịch –khi con bé ñến, anh ấy giải thích những nguyên tắc gia
ñình và sau ñó cho tất cả bọn trẻ tình huống ñể thực hành. Việc ñóng
kịch dạy trẻ cách cư xử không làm cho ñứa trẻ nào cảm thấy mình bị
lên lớp.
- Không cho con chơi nữa:
Cậu con trai ba tuổi của chúng tôi chơi với một thằng bé ngỗ ngược,
hay chửi thề và ñánh bạn. Chúng tôi nói với ba mẹ nó rằng nếu nó
không sửa ñổi, tình bạn của bọn trẻ sẽ chấm dứt. Khi sự việc rõ ràng
không có chuyển biến tốt, chúng tôi không cho bé chơivới nó nữa, từ ñó
con trai tôi vui và ngoan hơn.
Bữa ăn tối luôn là cơn ác mộng của gia ñình tôi
Người khác nghĩ ñến bữa cơm tối thì cảm thấy nhẹ nhàng, hạnh phúc,
riêng tôi cứ nghĩ ñến nó là tôi lạnh cả xương sống. Bữa ăn tối luôn là
cơn ác mộng của tôi. Con bé hai tuổi chỉ khều khều một vài muỗng
nhưng ñã làm vung vãi cơm, thức ăn ñầy bàn và ñầy cả người, sau ñó
nó bắt ñầu gào khóc và gõ muỗng coong coong vào chén, vào dĩa ñồ
ăn. Tôi và chồng tôi không thể nào nghe ñược người kia nói gì. Làm
sao có thể có ñược một bữa cơm họp mặt vui vẻ sau một ngày làm việc
căng thẳng?
Và câu trả lời ñơn giản là “Bạn không thể”. Những buổi ăn tối, ñặc biệt
là những bữa ăn trong ñó người lớn thường trao ñổi công việc trẻ
không thể nào không “quậy”. Bạn cũng thấy ñấy chúng ta không tài nào
bắt một ñứa bé ngồi im trong một thời gian dài. Chúng không hiểu hay

97
Trẻ con thường mút ngón tay khi cảm thấy mệt, sợ hãi, chán nản, ñau
ốm hay khi cố gắng thích nghi với những thử thách mới như ngày ñi
học ñầu tiên hay phải chịu ñựng một chuyến ñi dài bằng ôtô. Trẻ cũng
mút ngón tay khi ñi ngủ hay lúc thức dậy ban ñêm mà muốn ngủ tiếp
Phải làm gì khi trẻ mút tay?
ðừng lo lắng. Mặc dù bạn cảm thấy khó chịu vì sợ mút tay bẩn, sợ
cháu có răng hô, nhưng mút tay làm bé ñau răng thì trẻ vẫn có thể mút
tay mà không gây ra ñiều gì cho ñến 5 tuổi (khi răng vĩnh cửu xuất hiện,
theo như tổ chức nha khoa của Mỹ nghiên cứu. Cứ bình tĩnh vì không
phải hễ mút ngón tay là có hại. Các chuyên gia nói rằng việc mút ngón
tay và sự ñẩy mạnh của lưỡi có thể làm lệch răng của trẻ. Trẻ ñể yên
tay chúng trong miệng ít khó khăn hơn là mút tay thường xuyên. Vì vậy,
hãy theo dõi con bạn và ñể ý cách làm của chúng.
Nếu cháu mút tay mạnh và liên tục, nên hạn chế thói quen này sớm (khi
cháu khoảng 4 tuổi). Ngoài ra thì ñừng quá lo lắng, vẫn còn nhiều thời
gian ñể cháu bỏ thói quen này. Cứ ñể cháu tự nhiên, việc phạt hay la
rầy cháu ñể cháu lấy tay ra khỏi miệng chẵng giúp ích ñược gì. Bởi vì,
cháu bé chắc chắn không thể nhận thức ñược ñiều cháu ñang làm. Trẻ
không chấp nhận những việc như cột dây cao su vào tay hay bôi ớt vào
tay ðặc biệt với những trẻ rất thích thói quen này vì nó cảm thấy
thoải mái và an toàn hơn thì càng không nên làm như thế. Lợi không
bằng hại, như trường hợp một cháu 2 tuổi, vì bị ép buộc không mút tay
nên cháu phản bằng cách mút nhiều hơn nữa.
Trong bất kỳ trường hợp nào, trẻ con thường từ bỏ thói quen mút tay
khi chúng tìm ra cách khác giúp chúng cảm thấy an toàn và thoải mái
hơn.
Còn trường hợp ñứa con mới biết ñi của bạn có khuynh hướng mút tay
khi cháu ñói thì ñừng lo! Trong vòng 1 ñến 2 năm sau, cháu sẽ học
ñược cách mở tủ lạnh và tìm thứ gì ñể ăn hay biết hỏi, khóc ñòi ăn chứ
không bú tay nữa.
Việc ăn uống và nghỉ ngơi
Nếu bạn có thể xác ñịnh ñược khi nào và ở ñâu con bạn ñặc biệt thích
mút tay, trong khi xem tivi chẳng hạn, bạn có thể có gắng lấy thứ khác
ñể thay thế như một quả bóng cao su ñể chơi hay một con búp bê ñể
bé ôm. Nếu con bạn có khuynh hướng mút tay khi mệt mỏi, bạn hãy ñể
cho cháu ngủ chợp mắt lâu hơn vào buổi chiều hay ñổi giờ ngủ một tí.
Hoặc nếu cháu ñổi hướng sang mút ngón tay khi nỗi giận, hãy làm cho
cháu dịu bớt bằng cách nói ñiều gì ñó. Vấn ñề then chốt ở ñây là nên
chú ý khi nào và ở ñâu cháu mút tay và hướng sự chú ý của cháu vào
việc khác bằng cách cho cháu một vật gì thay thế. Cùng với ñiều ñó,
Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ
98
bạn và con bạn có thể tìm ra giải pháp mà cuối cùng sẽ giúp cho cháu
bỏ ñược thói quen này.
Thói quen thường thấy ở trẻ
Cắn móng tay, xoắn tóc, cắn môi Một ñứa bé 2 tuổi dễ giật mình hay
có những thói quen vô hại như trên mà chỉ thỉnh thoảng mới ñể lộ ra,
như khi nó ñang ngồi chơi thoải mái, ñang lo lắng hoặc ñang chăm chú
xem bộ phim nó thích nhất
Những thói quen thường gặp:
- Xoắn tóc: Trẻcứ ñưa tay lên lên ñầu mà chẳng bận tâm gì về hành
ñộng này, ngón tay bắt ñầu xoắn một chùm tóc. Và lần nào cũng vậy,
ñưa tay lên là trẻ xoắn ñúng ngay chùm tóc ñó. Nếu xoắn quá nhiều lần,
chùm tóc ñó sẽ mỏng hơn so với tóc ở những chỗ khác.
- Bú tay: ñây là thói quen ñược hình thành do trước ñây bé vẫn hay bú
vú gỉa , bây giờ thì ngón tay ñược thế chỗ cho vú giả. Nếu trẻ cứ bú tay
hoài, da tay của bé sẽ bị tấy ñỏ và nức nẻ. Bú taycòn tạo ra sức ép lên
răng của bé và có thể làm răng bị hô.
- Vuốt mặt: rất nhiều trẻ 2 tuổi, khi mải mê làm một việc gì ñó thường
hay ñưa tay nhẹ nhàng vuốt má, cằm hoặc môi trên. Trẻ có 15những
thói quen này là do khi dỗ dành hoặc vuốt ve con trẻ bạn vẫn thường
vuốt má, vuốt cằm và vì vậy trẻ tiếp tục bắt chước những cử chỉ ñó và
dần trở thành thói quen.
- ðung ñưa, rung người: khi trẻ giận dỗi, bạn thường ñặt trẻ ngồi lên
chân, ôm bévào lòng và khẽ ñung ñưa, rung người cho ñến khi trẻ
nguôi giận. Trẻ em rất thích trạng thái này và sẽ cố gắng tạo lại cảm
giác như vậy bằng cách tự ñung ñưa khi chỉ có một mình.
- Cắn móng tay: Trẻ thích cắn móng tay hoặc cắn cả lớp da xung quanh
ngón tay. Cũng giống như trẻ có thói quen bú tay, hành ñộng tay tiếp
xúc trực tiếp với miệng ñược lập ñi lập lại nhiều lần.
Không nên quá lo lắng vì những thói quen này của trẻ con vì chúng giúp
ñứa bé thấy thoải mái và dễ chịu. ðó chỉ là những thói quen bình
thường trong quá trình phát triển của trẻ.
Giúp trẻ bỏ các thói quen ñó:
- Tránh những cuộc tranh cãi về thói quen của trẻ: nếu bạn la mắng trẻ
vì thói quen của chúng thì những hành ñộng này sẽ diễn ra ngày một
thường xuyên hơn. ðừng tỏ ra quá tức giận và ñem so sánh trẻ với một
ñứa trẻ khác kiểu như "Con coi, em Nhi có bao giờ xoắn tóc như con
ñâu."

107
Hãy nói với trẻ rằng “Mẹ biết là con không muốn làm việc này nhưng
trước sau gì con cũng cũng phải làm”. Dĩ nhiên là trẻ sẽ chẳng thèm
nghe lời giải thích của bạn nhưng ñừng vội nản lòng vì cuối cùng trẻ sẽ
hiểu ra rằng bạn thật sự muốn trẻ làm việc ñó.
Chiến thuật thứ hai: ñừng nhượng bộ trước những ñòi hỏi của trẻ. Hoặc
trẻ sẽ sớm hiểu ra rằng dù nó có khóc lóc, nài nỉ ñến ñâu thì vẫn không
thể làm cho bạn thay ñổi cách ñối xử. Giữ vững lập trường bất chấp
tiếng khóc, tiếng kể lể của trẻ.
Khi bố mẹ không thích những ñứa bạn của con
ðây là những lời khuyên sáng suốt của những phụ huynh nhiều kinh
nghiệm. Hãy xem bạn rơi vào tình huống nào và tham khảo cách giải
quyết.
Tình huống: "Từ ngày chúng tôi chuyển ñến căn hộ mới, cô bé hàng
xóm bắt ñầu lân la bên ñứa con gái sáu tuổi của tôi. ðứa bé này thô lỗ
và không biết vâng lời, tôi lo con mình sẽ bị ảnh hưởng. Chồng tôi và tôi
ñã cố gắng nói chuyện với mẹ cô bé, nhưng vô ích. Chúng tôi nên làm
gì?".
Một số cách giải quyết hay:
- Cố gắng tạo những giờ chơi ở nhà:
Khi con gái chúng tôi bắt ñầu kết thân với cô bé hàng xóm thô lỗ và
không vâng lời, tôi bảo cháu những giờ chơi phải chơi ở nhà. Tôi ñã
ñưa ra những nguyên tắc rất rõ ràng và nói với cô bé kia rằng bất cứ
khi nào phạm một trong những ñiều luật ấy thì nó phải về ngay.
Cuối cùng con bé nhận ra rằng nếu nó muốn chơi với con tôi, nó phải
tuân theo phép tắc của chúng tôi.
- Cho cô bé ấy thấy lòng tốt:
Có thể ñứa bé này ở nhà không ñược quan tâm ñủ. Hãy nghĩ rằng ñây
là cơ hội ta cần giúp nó. Hãy cư xử với nó như bạn ñã làm với con mình
bằng cả tấm lòng và bằng gương tốt. Khi nhận ra, có lẽ tính cách của
nó sẽ tiến bộ.
- Hỏi ý kiến con mình:
Nên nhớ rằng bạn là người có ảnh hưởng lớn nhất ñối với con gái mình.
Hãy kéo sự chú ý của trẻ tới những tính cách không thể chấp nhận
ñược của bạn nó, và ñể nó tự chọn cách hành xử tốt nhất. ðiều này sẽ
giúp trẻ biết cách ñánh giá người khác một cách khách quan khi nó
trưởng thành.
- ðể con bạn làm gương:

Đây là phiên bản tài liệu đơn giản

Xem phiên bản đầy đủ của tài liệu Những cách nuôi dạy trí tuệ và kỹ năng của trẻ